# ثغر (ث-غ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%BA%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%BA%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - غ - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%BA%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والثاء والراء معهما
غ ث ر، غ ر ث، ث غ ر، ر غ ث، ر ث غ مستعملات غثر: الأَغْثَرُ والغَثْراءُ من الأْكسِيَةِ: ما كَثُرَ زِئْبَرُهُُ، وبه يشبه الغَلْفَقُ فوقَ الماء.
والأَغْثَرُ من طير الماء ملتبس الريش، طويلُ العنقِ.
والغَثْراءُ: سِفْلَةُ الناس وجمهورهم.
والغَيْثَرَةُ: الجماعة من الناس.
والأَغْثَرُ: الأَغْبَرُ، وهو بين الغَثَرِ.
ثغر: ثُغِرَ الصَّبِيُّ: سقطت أسنانه، وأثَّغَغَرتْ أي نَبَتَتْ بعد السقوط.
ويقال: أتَّغَرَ بالتاء.
والثَّغْرةُ: اسم له ما دام في مَنابتِهِ.
وانثَغَرَ الصَبِيُّ: سقط بعضُ ثَغْرِهِ.
وانَثَغَر الثَّغْرُ أي انْثَلَمَ.
ومَثْغورٌ اسم رجلٍ من ضَبَّةَ.
وثَغْرُ العدو: ما يلي دار الحرب.
والثُّغْرَةُ: نقرة النحر.
والثُّغْرَةُ: الناحية من الأرض، يقال: ما في تلك الثُّغْرةِ مِثْلُ فُلانٍ.
غرثٍ: الغَرْثانُ الجائع، وامرأةٌ غَرْثَى، وجمعه غِراثٌ، ونسْوةٌ غَراثَى. وجاريةٌ غَرْثَى الوشاح، ووشاحها غَرْثانُ.
رغث:
كل مرضعةٍ رَغُوثٌ تَرْغَثُ ولدها أي ترضعه.
والرُّغَثاوان: بَضْعَتانِ بين السَّنْدُوَةِ والمَنْكِبِ بجانبي الصدر.
رثغ: الرَّثْغُ في الثَّلْغ وهو هشم الرأسِ.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الثاء** و**الراء** معهما
**غ ث ر**، **غ ر ث**، **ث غ ر**، **ر غ ث**، **ر ث غ** مستعملات

**غثر**: **الأَغْثَرُ** ve **الغَثْراءُ** elbiselerden: tüyü çok olan şey; ve onunla suyun üstündeki **الغَلْفَقُ** benzetilir.
Ve **الأَغْثَرُ** su kuşundan: tüyü karışık, boynu uzun.
Ve **الغَثْراءُ**: insanların aşağı tabakası ve onların kalabalığı.
Ve **الغَيْثَرَةُ**: insanlardan topluluk.
Ve **الأَغْثَرُ**: **الأَغْبَرُ**; ve o, **الغَثَرِ** arasındadır.

**ثغر**: **ثُغِرَ الصَّبِيُّ**: dişleri düştü; ve **أثَّغَغَرتْ** yani düşüşten sonra bitti.
Ve denilir: **أتَّغَرَ** **بالتاء**.
Ve **الثَّغْرةُ**: menbitinde bulunduğu müddetçe ona isimdir.
Ve **انثَغَرَ الصَبِيُّ**: **ثَغْرِهِ**’nin bir kısmı düştü.
Ve **انَثَغَر الثَّغْرُ** yani **انْثَلَمَ**.
Ve **مَثْغورٌ**: **ضَبَّةَ**’den bir adamın ismidir.
Ve **ثَغْرُ العدو**: savaş yurduna bitişik olan şey.
Ve **الثُّغْرَةُ**: boğaz çukuru.
Ve **الثُّغْرَةُ**: yerden bir taraf; denilir: şu **الثُّغْرةِ**’de falan gibi yoktur.

**غرثٍ**: **الغَرْثانُ** aç olan; ve bir kadın **غَرْثَى**; çoğulu **غِراثٌ**; ve kadınlar **غَراثَى**. Ve bir cariye **غَرْثَى الوشاح**; ve onun kuşağı **غَرْثانُ**.

**رغث**:
Her emziren **رَغُوثٌ**tur; **تَرْغَثُ** çocuğunu, yani onu emzirir.
Ve **الرُّغَثاوان**: göğsün iki yanında **السَّنْدُوَةِ** ile **المَنْكِبِ** arasında iki parça.

**رثغ**: **الرَّثْغُ** **الثَّلْغ** içindedir; ve o, başın ezilmesidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%BA%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الثَغْرُ: ما تقدَّم من الأسنان. يقال: ثَغَرْتُهُ، أي كسرت ثَغْره. وإذا سقطت رواضع الصبيِّ قيل ثُغِرَ فهو مَثْغورٌ. والثَغر أيضاً: موضع المَخافة من فُروج البُلدان. والثُغْرَةُ بالضم: نُقْرةُ النَحر التي بين التَرقوَتين. والثُغرة أيضاً: الثُلمة. يقال: ثَغَرْناهُمْ، أي سددنا عليهم ثَلْمَ الجبل.

##### Türkçe

**الثَغْرُ**: dişlerden öne geçmiş olan şey. Denilir: **ثَغَرْتُهُ**, yani onun **ثَغْر**’ünü kırdım. Çocuğun süt dişleri düştüğünde **ثُغِرَ** denilir; o da **مَثْغورٌ**’dur. Ve **الثَغر** ayrıca: beldelerin geçitlerinden korku yeri. **الثُغْرَةُ** (ضم ile): iki köprücük kemiği arasındaki boğaz çukuru. Ve **الثُغرة** ayrıca: gedik. Denilir: **ثَغَرْناهُمْ**, yani dağın gediklerini onların üzerine kapattık.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%BA%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ث ر
غثر ، غرث ، ثغر ، ثرغ ، رغث ، رثغ .
غثر : أبو عبيد : الأغثرُ الذي فيه غُبرةٌ ، ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الذِّئبُ فيه طُلْسَةٌ وغُبْرَةٌ وغُثرَةٌ وغُبسةٌ ، والضَّبعُ فيها غُثْرَةٌ .
أبو عبيد عن الأصمعيِّ : الغثراءُ من الناس : الغوْغاءُ .
قال : وقال أبو زيد : الغيْثرَةُ الجماعاتُ من الناس المختَلِطون .
وقال الليثُ : الأغثرُ والغثراءُ مِنَ الأكسيةِ : ما كثرَ صُوفه وزئبَرُه ، وبه شُبِّه الغَلْفقُ فوق الماء .
وأنشد :
عَباءَةٌ غثراءُ مِن أجْن طالي
أي : من ماءِ ذي أَجْنٍ .
قال : الأغثرُ : من طير الماء : طويل العُنق في لونه غثرَة .
وقال غيره : أغثرَ الرِّمْثُ وأغفر : إذا سال منه صَمْغٌ حلو يقال له المُغْثور والمِغثر ، وجمعه المغاثير والمغافير .
وقال ابن الفرَج : قال الأصمعيُّ : تركت القوم في غَيْثرة وغَيْتمة : أي في قتال واضطراب .
غرث : قال الليث : الغرَث : الجوع ، والنّعت غَرْثان وغرْثى ، وجاريةٌ غَرْثى الوِشاح ووِشاحها غرْثان ، وقد غرِثَ يغْرَث غَرَثاً فهو غرثان ، وغرَّثه إذا جَوّعه .
ثغر : قال الليث : الثَّغْر لِلسِّنِّ ما دامَ في مَنابِته قبل أن يَسْقُط .
وقال أبو عبيد : قال أبو زيد : إذا سَقَطتْ رَواضِع الصبيِّ قيل : ثُغِرَ فهو مثغورٌ ، فإذا نبتتْ أسنانه بعدَ السقوطِ قيل : اثّغرَ واتَّغَرَ بتشديد الثّاء والتاء .
وقال شمر : الإثِّغار يكون في النبات والسقُوط ، ومن النبات حديثُ الضَحّاكِ أنه وُلدَ وهو مثْغِرٌ ، ومن السقوطِ حديث إبراهيم كانوا يُحبون أن يُعلِّموا الصبيَّ الصلاة إذا اثّغر .
قال شمر : وهذا عندي بمعنى السقوطِ يدلُّكَ علَى ذلك ما رواه ابن المبارَك بإسناده عن إبراهيم إذا ثُغِر ، وثُغر لا يكون إلا بمعنى السقوطِ .
قال شمر : ورَوُي عن جابرٍ أنه قال : ليس في سنِّ الصبيِّ شيء إذا لم يثّغِرْ قال :
ومعناه عندي النبات بعد السُّقوط .
قال شمر : وحكي عن الأصمعي أنه قال : إذا وقع مقدَّم الفَم من الصبيِّ قيل : اتّغر بالتاء ، فإذا قُلع من الرجل بعد أن يُسنّ قيل : قد ثُغر بالثاء فهو مثغور .
قلت : أصل الثّغر الكسر والثّلم ، وقد ثغرْت الجدار إذا ثلَمْته ، ومنه قيل للموضع الذي يخاف منه اندراء العدوِّ في جبلٍ أو حِصْنٍ ثغر لانثِلامِه وإعواره حتى يمكن العدوّ الدخول منه .
وقال الليث : الثُّغَرة : ثغرَة النّحْر ، والثغْرَة الناحية منَ الأرض ، يقال : ما بتلك الثغرة مثْله .
وقال أبو سعيدٍ : ثُغَر المجدِ : طُرقه واحدتها : ثُغْرة .
قلت : وكلُّ طريقٍ التَحَبه الناس لسهولتِه حتى تخدَّد فهو ثُغْرَةٌ ، وذلك أن سالكيهِ دعَسوه وثَغروا وجهه حتى صار فيه أخدودٌ وشرك بائنةٌ ، ورأيت في البادية نباتاً يقال له الثّغَر ، وربّما خفِّفَ فقيل : ثَغْرٌ .
قال الراجز :
أفانِياً ثَعْداً وثَغْراً ناعِما
شمر عن الهجيميِّ : ثغَرْت سِنّه : نزعْتها واثّغرَ إذا أنبَت ، واثَّغر سقَط ، ونَبتَ جَمِيعاً .
وقال الكمَيت :
تبَيَّن فيه الناس قبلَ اثِّغاره
مكارم أرْبى فوْقَ مثْلٍ مِثالُها
قال شمر : اثغارهُ : سقوط أسنانهِ .
قال : ومن النّاسِ من لا يثَّغِرُ أبداً ، وبَلغنَا أن عبدالصمد بن علي بن عبد الله بن العباس لم يَتَّغِرْ قَطُّ وأنه دخل قبره بأسنان الصَّبيِّ ، وما نَغضَ له سِنٌّ حتَّى فارَقَ الدنيا مع ما بلغ من العمرِ .
وقال المرار الْعَدَويُّ :
قَارِحٌ قد فُرَّ منه جَانبٌ
ورَبَاع جانبٌ لم يَتّغِرْ
وقال أبو زبيد يصف أنيَابَ الأسَدِ :
شِبالاً وأشباه الزُّجَاج مَغاوِلاً
مَطَلْنَ ولم يَلْقَيْنَ في الرَّأْسِ مَثْغرا
قال : مَثغراً : مَنْفذاً ، فأَقمنَ مكانَهُنَّ من فمهِ ، يقول : إنه لم يَتّغِرْ فيخلف سنّاً بعد سِنَ كسائر الحيوان .
رغث : قال الليث : كلُّ مُرْضعةٍ : رَغُوثٌ .
وقال طَرَفةُ :
ليتَ لنَا مَكانَ الملكِ عَمرٍ و
رَغوثاً حَوْلَ قُبَّتنَا تَخُورُ
والرُّغثَاوانِ : مَضيغتَانِ بين الثّندُوَة والمنْكِبِ بجانب الصَّدْرِ .
أبو عبيد عن الأصمعي : الرَّغوثُ هي التي ترضعُ ، وَجمعهَا رغاثٌ .
ويقال : رَغثهَا ولدُهَا يَرْغَثُهَا رَغْثاً مثل
مَلجَهَا يَملجُها إذا رَضَعهَا .
قال : والرُّغثَاءُ : ما بين الإبط وأسفل الثَّديِ ممَّا يَلي الإبطَ ، قال ذلك ابن الأعرابي .
وقال غيره : الرَّغَثَاءُ بِفتْحِ الرَّاءِ : عَصبَةُ الثدْي ، قلت : وضَمُّ الرَّاءِ في الرُّغثَاءِ : أكثر ، كذلك روى سلمة عن الفراء .
قال : والرُّغثَاوانِ : سَوادُ حَلَمَةِ الثَّدْيَيْنِ .
ثرغ : الحراني عن ابن السكيت : ثُرُوغُ الدَّلْوِ وفُروغُهَا ما بَين العَراقِي ، واحدهَا فَرْغٌ وثَرْغٌ .
رثغ : قال الليث : الرَّثَغُ لُغةٌ في اللَّثَغِ .

##### Türkçe

غ ث ر
**غثر** , **غرث** , **ثغر** , **ثرغ** , **رغث** , **رثغ** .

**غثر** : Ebû Ubeyd: **الأغثرُ**: içinde **غُبرةٌ** bulunan (kimsedir). Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **الذِّئبُ**nda **طُلْسَةٌ** ve **غُبْرَةٌ** ve **غُثرَةٌ** ve **غُبسةٌ** vardır; **الضَّبعُ**da ise **غُثْرَةٌ** vardır.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: İnsanlardan **الغثراءُ**: **الغوْغاءُ**dur.
Dedi ki: Ebû Zeyd dedi: **الغيْثرَةُ**: insanlardan birbirine karışmış **الجماعاتُ**tır.
Leys dedi: **الأغثرُ** ve **الغثراءُ** elbiselerden: yünü ve **زئبَرُه**u çok olan şeydir; bununla su üstündeki **الغَلْفقُ** benzetilmiştir.
Ve inşad etti:
عَباءَةٌ غثراءُ مِن أجْن طالي
Yani: **ذي أَجْنٍ**in suyundan.
Dedi ki: **الأغثرُ**: su kuşlarından: boynu uzun, renginde **غثرَة** bulunan (kuştur).
Başkası dedi: **أغثرَ** **الرِّمْثُ** ve **أغفر**: ondan tatlı bir zamk aktığı zaman; ona **المُغْثور** ve **المِغثر** denir; çoğulu **المغاثير** ve **المغافير**dir.
İbnü’l-Ferec dedi: el-Asma‘î dedi: Kavmi **غَيْثرة** ve **غَيْتمة** içinde bıraktım: yani savaş ve çalkantı içinde.

**غرث** : Leys dedi: **الغرَث**: açlıktır; sıfatı **غَرْثان** ve **غرْثى**dır. **جاريةٌ غَرْثى الوِشاح** (yani kuşağı zayıf/incelmiş cariye) ve kuşağı **غرْثان**dır. Ve **غرِثَ** **يغْرَث** **غَرَثاً**: o hâlde o **غرثان**dır. Ve onu aç bıraktığında **غرَّثه**.

**ثغر** : Leys dedi: **الثَّغْر** diş için, düşmeden önce yuvasında bulunduğu müddetçe (kullanılır).
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: Çocuğun süt dişleri düştüğünde: **ثُغِرَ** denir; o hâlde o **مثغورٌ**dur. Düşüşten sonra dişleri bittiğinde: **اثّغرَ** ve **اتَّغَرَ** denir; **الثّاء** ve **التاء** şeddeli olarak.
Şemmer dedi: **الإثِّغار** bitmede ve düşmede olur. Bitmeden olanı: ed-Dahhâk’ın hadisi: o, **مثْغِرٌ** olarak doğdu. Düşmeden olanı: İbrâhîm’in hadisi: çocuk **اثّغر** ettiğinde ona namazı öğretmeyi severlerdi.
Şemmer dedi: Bu, benim yanımda düşme manasındadır; buna seni delalet ettiren, İbnü’l-Mübârek’in isnadıyla İbrâhîm’den rivayet ettiği: **ثُغِر** ettiğinde; ve **ثُغر** ancak düşme manasında olur.
Şemmer dedi: Câbir’den rivayet olundu ki o dedi: Çocuğun dişinde, **يثّغِرْ** etmedikçe bir şey yoktur. Dedi ki:
Ve manası benim yanımda düşmeden sonra bitmedir.
Şemmer dedi: el-Asma‘î’den hikâye olundu: Çocuğun ağzının ön kısmı düştüğünde **اتّغر** denir, **التاء** ile; adamdan, diş çıkardıktan sonra çekilip çıkarıldığında **ثُغر** denir, **الثاء** ile; o hâlde o **مثغور**dur.
Dedim: **الثّغر**ın aslı kırma ve gediktir; duvarı gediklediğimde **ثغرْت الجدار** (denir), yani onu **ثلَمْته**. Bundan dolayı, dağda veya kalede düşmanın sızmasından korkulan yere, gediklenmesi ve kusurlanması sebebiyle, düşmanın oradan girebilmesi için **ثغر** denmiştir.
Leys dedi: **الثُّغَرة**: boğazın **ثغرَة**sidir; ve **الثغْرَة** yerin bir yanıdır. Denir ki: O **الثغرة**de onun gibisi yoktur.
Ebû Sa‘îd dedi: **ثُغَر المجدِ**: onun yollarıdır; tekili: **ثُغْرة**.
Dedim: İnsanların kolaylığından dolayı aşındırıp oluklaştırıncaya dek izlediği her yol **ثُغْرَةٌ**dur; çünkü onu kullananlar onu çiğnediler ve yüzünü **ثَغروا** ettiler; nihayet onda bir hendek ve belirgin çukurlar oldu. Ve çölde **الثّغَر** denilen bir bitki gördüm; bazen hafifletilir de **ثَغْرٌ** denir.
Recez söyleyen dedi ki:
أفانِياً ثَعْداً وثَغْراً ناعِما
Şemmer, el-Huceymî’den: Dişini söktüm: **ثغَرْت سِنّه**; ve bittiğinde **اثّغرَ**; ve düştüğünde **اثَّغر**; ve ikisi birlikte: düştü ve bitti.
Kümeyt dedi ki:
تبَيَّن فيه الناس قبلَ اثِّغاره
مكارم أرْبى فوْقَ مثْلٍ مِثالُها
Şemmer dedi: **اثغارهُ**: dişlerinin düşmesidir.
Dedi ki: İnsanlardan kimi vardır ki asla **يثَّغِرُ** etmez. Ve bize ulaştı ki Abdullah b. el-‘Abbâs’ın oğlu Abdullah b. Ali’nin oğlu Abdüssamed hiç **يَتَّغِرْ** etmedi; ve çocuk dişleriyle kabrine girdi; ve ömründen ulaştığı şeye rağmen dünyadan ayrılıncaya dek onun bir dişi gevşemedi.
el-Merâr el-‘Adevî dedi ki:
قَارِحٌ قد فُرَّ منه جَانبٌ
ورَبَاع جانبٌ لم يَتّغِرْ
Ebû Zübeyd, aslanın azı dişlerini vasfederek dedi ki:
شِبالاً وأشباه الزُّجَاج مَغاوِلاً
مَطَلْنَ ولم يَلْقَيْنَ في الرَّأْسِ مَثْغرا
Dedi ki: **مَثغراً**: bir menfezdir; böylece ağızlarından yerlerinde kaldılar. Diyor ki: O **يَتّغِرْ** etmedi; böylece diğer hayvanlar gibi bir dişin ardından bir diş çıkarmadı.

**رغث** : Leys dedi: Her emziren: **رَغُوثٌ**tur.
Tarafe dedi ki:
ليتَ لنَا مَكانَ الملكِ عَمرٍ و
رَغوثاً حَوْلَ قُبَّتنَا تَخُورُ
Ve **الرُّغثَاوانِ**: göğsün yanında, **الثّندُوَة** ile **المنْكِبِ** arasında iki çiğnenmiş et parçasıdır.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **الرَّغوثُ**: emziren (dişi)dir; çoğulu **رغاثٌ**tır.
Ve denir ki: Onu yavrusu emdiğinde **رَغثهَا ولدُهَا يَرْغَثُهَا رَغْثاً**; tıpkı onu emdiğinde **مَلجَهَا يَملجُها** gibi.
Dedi ki: **الرُّغثَاءُ**: koltuk altına bitişik olan, koltuk altı ile memenin altı arasındaki şeydir; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi.
Başkası dedi: **الرَّغَثَاءُ** ( **الرَّاءِ** fethalı): memenin sinir demetidir. Dedim: **الرُّغثَاءِ**da **الرَّاءِ**ın zammı daha çoktur; Seleme, el-Ferrâ’dan böyle rivayet etti.
Dedi ki: **الرُّغثَاوانِ**: iki memenin ucunun karalığıdır.

**ثرغ** : el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **ثُرُوغُ الدَّلْوِ** ve **فُروغُهَا**: **العَراقِي** arasındaki şeydir; tekili **فَرْغٌ** ve **ثَرْغٌ**dur.

**رثغ** : Leys dedi: **الرَّثَغُ** **اللَّثَغِ**de bir lugattır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%BA%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والغين وما يثلثهما)
(ثغا) الثاء والغين والحرف المعتلّ أصلٌ يدلُّ على الصَّوت. فالثُّغَاء ثُغاء الشاءِ. والثّاغية: الشاة. يقال ما له ثاغيةٌ ولا راغيةٌ، أي لا شاةٌ ولا ناقَةٌ.
(ثغب) الثاء والغين والباء أصلٌ واحد، وهو غَديرٌ في غِلَظ من أرض. يقال له ثَغْبٌ وَثَغَبٌ، وجمعه ثِغابٌ وأثغابٌ، ويقال ثُِغبان. وقال عَبيد([1]):
ولقد تحلُّ بها كأنَّ مُجاجَها *** ثَغْبٌ يُصَفَّق صَفْوُه بمُدامِ
(ثغر) الثاء والغين والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تفتُّحٍ وانفراج.
فالثَّغْر الفَرْج من فُروج البُلْدان، وثُغْرَة النَّحْر([2]) الهَزْمة التي في اللَّبَّة، والجمع ثُغَر. قال:
* وتارةً في ثُغَرِ النُّحُورِ([3]) *
والثغر ثَغر الإنسان. ويقال ثُغِر الصبيُّ إذا سقطَتْ أسنانُه. واثَّغَر إذا نبتَ بعد السُّقوط، وربَّما قالوا عند السقوط اثَّغَر. قال:
قارِحٍ قد فُرَّ عَنْهُ جانبٌ *** ورَبَاعٍ جانبٌ لم يَثَّغِرْ([4])ويقال لقيَ بنو فُلانٍ بني فُلانٍ فثَغَرُوهم، إذا سدُّوا عليهم المَخْرَجَ فلا يَدْرُون أين يأخذون. قال:
هُمُ ثَغَرُوا أقرانَهم بمضرِّس *** وشَفْرٍ وحازُوا القَومَ حتّى تزحزحوا([5])
(ثغم) الثاء والغين والميم مستعملٌ في كلمةٍ واحدة، وهي الثَّغَامة، وهي شجرةٌ بيضاءُ الثَّمَر والزَّهر يشبّه الشّيب به. وفي الحديث: "أنّ رسولَ الله صلى الله عليه وآلـه وسلم أُتِيَ بأبي قُحافَةَ [يوم الفتح([6])] وكأنَّ رَأْسَه ثَغَامة، فأمر أن يُغيَّر.
وأغفَلَ ابنُ دريدٍ هذا البناءَ ولم يذكُرْه مع شهرته. وقيل إنّ الثَّغِمَ الضاري مِن الكلاب، ولم أجِدْهُ في الكتابَين. فإنْ صحّ فهو في باب الإبدل، لأنَّ الثاءَ مبدلةٌ من فاءٍ. وقد ذُكِرَ في بابه.
--------------ــــ
([1]) عبيد بن الأبرص في ديوانه 20 واللسان (ثغب).
([2]) في الأصل: "اللحم" تحريف، وهو في المجمل على الصواب الذي أثبت.
([3]) للعجاج في ديوانه 30 والجمهرة (2: 39). وفي الديوان:
ينشطهن في كلى الخصور  *** مرا، ومرا ثغر النحور
 ([4]) البيت للمرار بن منقذ العدوي في المفضليات (1: 81). وقد أنشده في اللسان (ثغر).
([5]) البيت لابن مقبل في اللسان (ثغر). والشفر: جمع شفرة. وفي الأصل: "سعر" تحريف. وفي اللسان: "وعضب".
([6]) التكملة من اللسان (ثغم).

ـ

##### Türkçe

(ثâ ve **غ** ve onları üçleyen şeyin bâbı)

(**ثغا**) **ث** ve **غ** ve illetli harf bir asıldır; sese delâlet eder. Şu hâlde **الثُّغَاء**: koyunun **ثُغاء**’ı. Ve **الثّاغية**: koyun. Denir: “Onun ne **ثاغية**’si vardır ne de **راغية**’si”; yani ne koyun ne de deve.

(**ثغب**) **ث** ve **غ** ve **ب** bir tek asıldır; o, yerin kalınlığında bir gölcüktür. Ona **ثَغْب** ve **ثَغَب** denir; çoğulu **ثِغاب** ve **أثغاب**’dır; ve **ثُِغبان** denir. **عَبيد** dedi ki:
ولقد تحلُّ بها كأنَّ مُجاجَها *** ثَغْبٌ يُصَفَّق صَفْوُه بمُدامِ

(**ثغر**) **ث** ve **غ** ve **ر** bir tek asıldır; açılmaya ve yarılmaya delâlet eder.
Şu hâlde **الثَّغْر**: beldelerin gediklerinden bir gediktir; ve **ثُغْرَة النَّحْر**: gerdandaki çukurlukta olan çentiktir; çoğulu **ثُغَر**’dir. Dedi ki:
* وتارةً في ثُغَرِ النُّحُورِ *
Ve **الثغر**: insanın **ثَغر**’ıdır. Ve denir: çocuğun dişleri düştüğü vakit **ثُغِر**. Ve düştükten sonra bittiği vakit **اثَّغَر**; ve bazen düşüş esnasında da **اثَّغَر** derler. Dedi ki:
قارِحٍ قد فُرَّ عَنْهُ جانبٌ *** ورَبَاعٍ جانبٌ لم يَثَّغِرْ
Ve denir: Falan oğulları falan oğullarıyla karşılaştı da onları **ثَغَرُوهم**; yani çıkışı üzerlerine kapattılar da nereden tutacaklarını bilmezler. Dedi ki:
هُمُ ثَغَرُوا أقرانَهم بمضرِّس *** وشَفْرٍ وحازُوا القَومَ حتّى تزحزحوا

(**ثغم**) **ث** ve **غ** ve **م** bir tek kelimede kullanılmıştır; o da **الثَّغَامة**’dır; o, meyvesi ve çiçeği beyaz bir ağaçtır; ak saç ona benzetilir. Hadiste: “Resûlullah صلى الله عليه وآلـه وسلم’e **أبي قُحافَة** [fetih günü] getirildi; sanki başı **ثَغَامة** idi; (Resûl) onun değiştirilmesini emretti.”
İbn Düreyd bu binayı ihmal etti ve şöhretine rağmen onu zikretmedi. Ve denildi ki: **الثَّغِمَ** köpeklerden saldırgan olandır; ben onu iki kitapta bulmadım. Şayet sahihse o, ibdâl bâbındadır; çünkü **الثاء** bir **فاء**’dan ibdâl edilmiştir. Kendi bâbında zikredilmiştir.

--------------ــــ
([1]) عبيد بن الأبرص, divanında 20 ve **اللسان** (**ثغب**).
([2]) Asılda: “**اللحم**” tahriftir; ve **المجمل**’de, ispat ettiğim doğru üzere bulunmaktadır.
([3]) **العجاج**’a aittir; divanında 30 ve **الجمهرة** (2: 39). Ve divanda:
ينشطهن في كلى الخصور  *** مرا، ومرا ثغر النحور
([4]) Beyit **المرار بن منقذ العدوي**’indir; **المفضليات** (1: 81)’de. Ve onu **اللسان** (**ثغر**)’da rivayet etmiştir.
([5]) Beyit **ابن مقبل**’indir; **اللسان** (**ثغر**)’da. Ve **الشفر**: **شفرة**’nin çoğuludur. Asılda: “**سعر**” tahriftir. Ve **اللسان**’da: “**وعضب**”.
([6]) Tekmile **اللسان** (**ثغم**)’dandır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%BA%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث غ ر
له صبيان مثغر ومثغور فالمثغر الذي أنبت ثغره والمثغور الذي أسقط ثغره‏.‏
ويقال للمكسور الثغر مثغور أيضاً‏.‏
يقال ثغر فلان‏.‏
وعن ابن دريد اثغر الصبي‏:‏ أسقط ثغره‏.‏
وطعنه قال‏:‏ يثغرته وهم الطعانون في الثغرز ولقوهم فثغروهم إذا سدّوا عليهم المخرج فـلا يـدرون أيـن يأخذون‏.‏
وثغرت من الحائط شيئاً أي كسرت وكل شيء ثلمته فقد ثغرته‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أمسى الناس ثغوراً أي متفرقين ضيعا‏.‏
وفلان يسد الثغـر وكـل فرجـة يقـال لهـا ثغرة‏.‏
وهو يخترق ثغر المجد أي طرفه ومسالكه‏.‏

##### Türkçe

ث غ ر
Onun için **صبيان**: **مثغر** ve **مثغور** vardır; **المثغر**: **ثغره**’ini bitiren, **المثغور** ise **ثغره**’ini düşüren kimsedir.‏
Ve kırık **الثغر** için de **مثغور** denilir.‏
**ثغر**: falan kimse (denilir).‏
İbn Düreyd’den: **اثغر الصبي**: **ثغره**’ini düşürdü.‏
Ve onu mızrakladı; dedi ki: **يثغرته**; ve onlar **الثغرز**’de mızraklayanlardır; onlarla karşılaştılar da, çıkışı üzerlerine kapattıklarında onları **فثغروهم** ettiler; artık nereden tutacaklarını bilmezler.‏
Ve duvardan bir şeyi **ثغرت** ettim; yani kırdım; ve her neyi gedikledinse onu **ثغرته** etmişsindir.‏
Mecazdan: İnsanlar akşamladı, **ثغوراً**; yani dağınık, zayi (kimseler) olarak.‏
Ve falan kimse **الثغـر**’ü kapatır; ve her yarığa **ثغرة** denilir.‏
Ve o, şerefin **ثغر**’ünü deler; yani onun ucu ve yolları.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%BA%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثَّغْرُ والثَّغْرَةُ: كُلُّ فُرْجَةٍ في جبل أَو بطن واد أَو طريق مسلوك؛ وقال طَلْقٌ بن عدي يصف ظليماً ورئَالَهُ:
صَعْلٌ لَجُوجٌ ولها مُلِجُّ،
بِهنَّ كُلَّ ثَغْرَةٍ يَشُجُّ،
كَأَنه قُدَّامَهُنَّ بُرْجُ،
ابن سيده: الثَّغْرُ كل جَوْبَةٍ منفتحة أَو عَوْرة. غيره: والثَّغْرُ الثَّلْمَةُ، يقال: ثَغَرْناهُم أَي سددنا عليهم ثَلْمَ الجبل؛ قال ابن مقبل:
وهُمْ ثَغَروا أَقرانَهُمْ بِمُضَرَّسٍ
وعَضْبٍ، وحارُوا القومَ حتى تَزَحْزَحوا
وهذه مدينة فيها ثَغْرٌ وثَلْمٌ، والثَّغْرُ: ما يلي دار الحرب. والثَّغْرُ: موضع المَخافَة من فُروج البُلْدانِ. وفي الحديث: فلما مر الأَجَلُ قَفَلَ أَهلُ ذلك الثَّغرِ؛ قال: الثغر الموضع الذي يكون حدّاً فاصلاً بين بلاد المسلمين والكفار، وهو موضع المخافة من أَطراف البلاد. وفي حديث فتح قَيْسارِيَةَ: وقد ثَغَروا منها ثَغْرَةً واحدة؛ الثَّغْرَةَ: الثُّلْمَةُ. والثَّغْرُ: الفَمُُ وقيل: هو اسم الأَسنان كلها ما دامت في منابتها قبل أَن تسقط، وقيل: هي الأَسنان كلها، كنّ في منابتها أَو لم يكنّ، وقيل: هو مقدّم الأَسنان؛ قال:
لها ثَنايا أَربعٌ حِسَانُ
وأَرْبَعٌ، فَثَغْرُها ثَمانُ
جعل الثغر ثمانياً، أَربعاً في أَعلى الفم وأَربعاً في أَسفله، والجمع من ذلك كله ثُغُور.
وثَغَرَه: كسر أَسنانه؛ عن ابن الأَعرابي، وأَنشد لجرير:
مَتَى أَلْقَ مَثْغُوراً على سُوءِ ثَغْرِهِ،
أَضَعْ فَوْقَ ما أَبْقَى الرِّياحِيُّ مِبْرَدَا
وقيل: ثُغِرَ وأُثغِرَ دُقَّ فَمُه. وثُغِرَ الغلامُ ثَغْراً: سقطت أَسنانه الرواضع، فهو مثغور. واثَّغَرَ واتَّغَرَ وادَّغَرَ، على البدل: نبتت أَسنانه، والأَصل في اتَّغَرَ اثْتَغَرَ، قلبت التاء ثاء ثم أُدغمت، وإِن شئت قلت اتَّغَرَ بجعل الحرف الأَصلي هو الظاهر. أَبو زيد: إِذا سقطت رواضع الصبي قيل: ثُغِرَ، فهو مَثْغُور، فإِذا نبتت أَسنانه بعد السقوط قيل: اثَّغَر، بتشديد الثاء، واتَّغَر، بتشديد التاء، وروي اثْتَغَر وهو افتعل من الثَّغْرِ ومنهم من يقلب تاء الافتعال ثاء ويدغم فيها الثاء الأَصلية، ومنهم من يقلب الثاء الأَصلية تاء ويدغمها في تاء الافتعال، وخص بعضهم بالاثِّغار والاتِّغار البهيمة؛ أَنشد ثعلب في صفة فرس: قارحٌ قد فَرَّ عنه جانِبٌ،
ورَباعٌ جانبٌ لم يَتَّغِرْ
وقيل: اثَّغَرَ الغلامُ نَبَتَ ثَغْرُه، واثَّغَرَ: أَلقى ثَغَرَه، وثَغَرْتُه: كَسَرْتُ ثَغْرَهَ.
وقال شمر: الإِئِّغارُ يكون في النبات والسقوط، ومن النبات حديث الضحاك: أَنه وُلِدَ وهو مُثَّغِرٌ، ومن السقوط حديث إِبراهيم: كانوا يحبون أَن يعلِّموا الصبي الصلاةَ إِذا اثِّغَرَ، الإِثِّغارُ: سقوط سِنَّ الصبي ونباتها، والمراد به ههنا السقوط؛ وقال شمر: هو عندي في الحديث بمعنى السقوط، يدل على ذلك ما رواه ابن المبارك بإِسناده عن إِبراهيم إِذا ثُغِرَ، وثُغِرَ لا يكون إِلاَّ بمعنى السقوط. وقال: وروي عن جابر ليس في سن الصبي شيء إِذا لم يَثَّغِرْ؛ قال: ومعناه عنده النبات بعد السقوط. وفي حديث ابن عباس: أَفتنا في دابة ترعى الشجر في كَرِشٍّ لم تَثَّغِرْ أَي لم تسقط أَسنانها. وحكي عن الأَصمعي أَنه قال: إِذا وقع مُقَدَّم الفم من الصبي قيل: اثَّغَر، بالتاء، فإِذا قلع من الرجل بعدما يُسِنُّ قيل: قد ثُغِر، بالثاء، فهو مثغور. الهُجَيْميُّ: ثَغَرْتُ سنَّه نَزَعْتها. واتَّغَرَ: نبت، واثَّغَرَ: سَقَط ونَبَتَ جميعاً؛ قال الكميت:
تَبَيِّنَ فيه الناسُ، قبل اتّغارِه،
مَكارِمَ أَرْبَى فَوْقَ مِثْلٍ مِثالُها
قال شمر: اتِّغارُه سقوط أَسنانه، قال: ومن الناس من لا يَتَّغِرُ أَبداً؛ روي أَن عبد الصمد بن علي بن عبدالله بن العباس لم يَتَّغِرْ قط، وأَنه دخل قبره بأَسنان الصبا وما نغض له سِنُّ قط حتى فارق الدنيا مع ما بلغ من العمر؛ وقال المَرَّارُ العَدَوِيُّ:
قارِحٌ قد مرَّ منه جانِبٌ،
ورَباعٌ جانِبٌ لم يَتْغِرْ
وقال أَبو زبيد يصف أَنياب الأَسد:
شِبالاً وأَشبْاه الزُّجاج مَغاوِلاً
مَطَلْنَ، ولم يَلْقَيْنَ في الرأْس مَثْغَرَا
قال: مثغراً منفذاً فَأَقَمْنَ مكانهن من فمه؛ يقول: إِنه لم يَتَّغِرْ فَيُخْلِفَ سِنّاً بعد سِنٍّ كسائر الحيوان. قال الأَزهري: أَصل الثَّغْرِ الكسر والهدم.
وثَغَرْتُ الجدار إِذا هدمته، ومنه قيل للموضع الذي تخاف أَن يأْتيك العدوّ منه في جبل أَو حصن: ثَغْرٌ، لانتلامه وإِمكان دخول العدوّ منه. والثُّغْرَةُ: نُقْرَة النَّحْرِ. والثُّغَيْرَةُ: الناحية من الأَرض. يقال: ما بتلك الثُّغْرة مثله. وثُغَرُ المجدِ: طُرُقه، واحدتها ثُغْرَةٌ؛ قال الأَزهري: وكل طريق يَلْتَحِبُه الناسُ بسهولة، فهو ثُغْرَةٌ، وذلك أَن سالكيه يَثْغَرُون وَجْهَهُ ويَجِدُون فيه شَرَكاً محفورَةً. والثُّغْرَةُ، بالضم: نُقْرَةُ النحر، وفي المحكم: والثُّغْرَةُ من النحر الهَزْمَةُ التي بين التَّرْقُوَتَيْنِ، وقيل: التي في المنحر، وقيل: هي الهزمة التي ينحر منها البعير، وهي من الفرس فوق الجُؤْجُؤِ، والجُؤْجُؤُ: ما نَتأَ من نحره بين أَعالي الفَهْدتينِ. وفي حديث عمر: تَسْتَبِقُ إِلى ثُغْرَةِ ثَنِيَّةٍ. وحديث أَبي بكر والنسابة: أَمكنتَ من سواء الثُّغْرَةِ أَي وسط الثُّغْرَةِ، وهي نُقْرَةُ النحر فوق الصدر. والحديث الآخر: بادِرُوا ثُغَرَ المسجد؛ أَي طرائقه، وقيل: ثُغْرَةُ المسجد أَعلاه. والثَّغْرَةُ: من خيار العُشْبِ، وهي خضراء، وقيل: غبراء تَضْخُمُ حتى تصير كأَنها زِنْبِيلٌ مُكْفَأٌ مما يركبها من الورق والغِصَنَةِ، وورقها على طول الأَظافير وعَرْضِها، وفيها مُلْحَةٌ قليلة مع خُضْرَتِها، وزَهْرتَها بيضاء، ينبت لها غِصَنَةٌ في أَصل واحد، وهي تنبت في جَلَدِ الأَرض ولا تنبت في الرمل، والإِبل تأْكلها أَكلاً شديداً ولها أَرْكٌ أَي تقيم الإِبل فيها وتعاود أَكلها، وجمعها ثَغْرٌ؛ قال كثير:
وفاضتْ دُمُوعُ العَيْن حتى كأَنَّما
بُرادُ القَذَى، من يابس الثَّغْرِ، يُكْحَلُ
وأَنشد في التهذيب:
وكُحْلٌ بها من يابس الثَّغْرِ مُولَعٌ،
وما ذاك إِلاَّ أَنْ نَآها خَلِيلُها
قال: ولها زَغَبٌ خَشِنٌ، وكذلك الخِمْخِمْ أَي له زَغَبٌ خَشِنٌ، ويوضع الثَّغْر والخِمْخِمُ في العين. قال الأَزهري: ورأَيت في البادية نباتاً يقال له الثَّغَر وربما خفف فيقال ثَغْرٌ؛ قال الراجز:
أَفانياً ثَعْداً وثَغْراً ناعِما

##### Türkçe

**الثَّغْرُ** ve **الثَّغْرَةُ**: dağda yahut vadi karnında yahut işlek bir yolda her bir gedik; ve **طَلْقٌ بن عدي** bir devekuşunu ve onun sürüsünü vasfederek dedi:

صَعْلٌ لَجُوجٌ ولها مُلِجُّ،
بِهنَّ كُلَّ ثَغْرَةٍ يَشُجُّ،
كَأَنه قُدَّامَهُنَّ بُرْجُ،

**ابن سيده**: **الثَّغْرُ** açılmış her bir çukur yahut açıklık demektir. Başkası: ve **الثَّغْرُ** **الثَّلْمَةُ**’dir; denir: **ثَغَرْناهُم** yani dağın gediklerini onların üzerine kapattık; **ابن مقبل** dedi:

وهُمْ ثَغَروا أَقرانَهُمْ بِمُضَرَّسٍ
وعَضْبٍ، وحارُوا القومَ حتى تَزَحْزَحوا

Ve bu, içinde **ثَغْرٌ** ve **ثَلْمٌ** bulunan bir şehirdir; ve **الثَّغْرُ**: dârü’l-harb’e bitişik olan şeydir. Ve **الثَّغْرُ**: beldelerin gediklerinden korku yeri olan mevki. Hadiste: “ecel geçince o **الثَّغر** ehli geri döndü”; dedi: **الثغر** Müslümanların ülkeleri ile kâfirlerin ülkeleri arasında ayırıcı bir sınır olan yerdir; o, ülkenin uçlarından korku yeridir. **قَيْسارِيَةَ**’nin fethi hadîsinde: “ondan bir tek **ثَغْرَةً** açmışlardı”; **الثَّغْرَةَ**: **الثُّلْمَةُ**’dir. Ve **الثَّغْرُ**: ağızdır; denildi: düşmeden önce yuvalarında durdukları müddetçe bütün dişlerin adıdır; denildi: yuvalarında olsun olmasın bütün dişlerdir; denildi: dişlerin ön kısmıdır; dedi:

لها ثَنايا أَربعٌ حِسَانُ
وأَرْبَعٌ، فَثَغْرُها ثَمانُ

**الثغر**’ü sekizli yaptı: ağzın üstünde dört ve altında dört; ve bunların hepsinin çoğulu **ثُغُور**’dur.

Ve **ثَغَرَه**: dişlerini kırdı; **ابن الأَعرابي**’den; ve **جرير**’in şu beyti rivayet edildi:

مَتَى أَلْقَ مَثْغُوراً على سُوءِ ثَغْرِهِ،
أَضَعْ فَوْقَ ما أَبْقَى الرِّياحِيُّ مِبْرَدَا

Ve denildi: **ثُغِرَ** ve **أُثغِرَ**: ağzı inceltildi. Ve **ثُغِرَ الغلامُ ثَغْراً**: süt dişleri düştü; o hâlde o **مثغور**’dur. Ve **اثَّغَرَ** ve **اتَّغَرَ** ve **ادَّغَرَ**, bedel üzere: dişleri bitti; **اتَّغَرَ**’ın aslı **اثْتَغَرَ**’dır; **التاء** **ثاء**’ya çevrildi sonra idğam edildi; istersen **اتَّغَرَ** dersin; asıl harfi, görünen harf kılarak. **أَبو زيد**: çocuğun süt dişleri düşünce **ثُغِرَ** denir; o hâlde o **مَثْغُور**’dur; düşüşten sonra dişleri bitince **اثَّغَر** denir, **الثاء**’yı şeddeli kılarak; ve **اتَّغَر** denir, **التاء**’yı şeddeli kılarak; ve **اثْتَغَر** rivayet edilmiştir; o, **الثَّغْرِ**’den **افتعل** babındandır; onlardan kimi **افتعال**’ın **تاء**’sını **ثاء**’ya çevirir ve ona asıl **الثاء**’yı idğam eder; onlardan kimi asıl **الثاء**’yı **تاء**’ya çevirir ve onu **افتعال**’ın **تاء**’sına idğam eder; bazısı **الاثِّغار** ve **الاتِّغار**’ı hayvana tahsis etti; **ثعلب** bir atın vasfında inşad etti:

قارحٌ قد فَرَّ عنه جانِبٌ،
ورَباعٌ جانبٌ لم يَتَّغِرْ

Ve denildi: **اثَّغَرَ الغلامُ**: **ثَغْرُه** bitti; ve **اثَّغَرَ**: **ثَغَرَه**’ini attı; ve **ثَغَرْتُه**: **ثَغْرَه**’ini kırdım.

Ve **شمر** dedi: **الإِئِّغارُ** bitmede ve düşmede olur; bitmeden, **الضحاك** hadîsi: onun **مُثَّغِرٌ** olarak doğduğu; düşmeden, **إِبراهيم** hadîsi: çocuk **اثِّغَرَ** edince ona namazı öğretmeyi severlerdi; **الإِثِّغارُ**: çocuğun dişinin düşmesi ve bitmesidir; burada murad düşmedir; **شمر** dedi: hadiste benim yanımda düşme mânasındadır; buna delil, **ابن المبارك**’ın isnadıyla **إِبراهيم**’den rivayet ettiği “**إِذا ثُغِرَ**” sözüdür; ve **ثُغِرَ** ancak düşme mânasında olur. Ve dedi: **جابر**’den “çocuğun dişinde bir şey yoktur, **إِذا لم يَثَّغِرْ**” diye rivayet edildi; dedi: onun yanında mânası, düşüşten sonra bitmedir. **ابن عباس** hadîsinde: “ağaç otlayan bir hayvan hakkında bize fetva ver; **في كَرِشٍّ لم تَثَّغِرْ**” yani dişleri düşmemiş. **الأَصمعي**’den nakledildi: dedi ki: çocuğun ağzının ön kısmı düşünce **اثَّغَر** denir, **بالتاء**; adam yaşlanınca ondan çekilip çıkarılınca **قد ثُغِر** denir, **بالثاء**; o hâlde o **مثغور**’dur. **الهُجَيْميُّ**: **ثَغَرْتُ سنَّه**: onu söktüm. Ve **اتَّغَرَ**: bitti; ve **اثَّغَرَ**: hem düştü hem bitti; **الكميت** dedi:

تَبَيِّنَ فيه الناسُ، قبل اتّغارِه،
مَكارِمَ أَرْبَى فَوْقَ مِثْلٍ مِثالُها

**شمر** dedi: onun **اتِّغارُه**’u dişlerinin düşmesidir; dedi: insanlardan kimi hiç **يَتَّغِرُ** olmaz; rivayet edildi ki **عبد الصمد بن علي بن عبدالله بن العباس** hiç **يَتَّغِرْ** olmadı; ve o, kabre çocukluk dişleriyle girdi; dünyadan ayrılıncaya dek hiçbir dişi gevşemedi; ulaştığı yaşa rağmen. Ve **المَرَّارُ العَدَوِيُّ** dedi:

قارِحٌ قد مرَّ منه جانِبٌ،
ورَباعٌ جانِبٌ لم يَتْغِرْ

Ve **أَبو زبيد** aslanın köpek dişlerini vasfederek dedi:

شِبالاً وأَشبْاه الزُّجاج مَغاوِلاً
مَطَلْنَ، ولم يَلْقَيْنَ في الرأْس مَثْغَرَا

Dedi: **مثغراً** yani bir menfez; böylece onun ağzında yerlerinde kaldılar; der ki: o **لم يَتَّغِرْ**; böylece diğer hayvanlar gibi dişten sonra diş çıkarmaz. **الأَزهري** dedi: **الثَّغْرِ**’ün aslı kırma ve yıkmadır.

Ve **ثَغَرْتُ الجدار**: onu yıktığım zaman; bundan dolayı, dağda yahut kalede düşmanın sana oradan gelmesinden korktuğun yere **ثَغْرٌ** denildi; onun gediklenmiş olması ve düşmanın oradan girebilmesinden dolayı. Ve **الثُّغْرَةُ**: boğaz çukuru. Ve **الثُّغَيْرَةُ**: yerin bir yanı. Denir: “o **الثُّغْرة**’de onun gibisi yoktur.” Ve **ثُغَرُ المجدِ**: onun yolları; tekili **ثُغْرَةٌ**’dir; **الأَزهري** dedi: insanların kolaylıkla tuttuğu her yol **ثُغْرَةٌ**’dir; bu, onun yolcularının onun yüzünü **يَثْغَرُون** etmeleri ve onda kazılmış tuzaklar bulmalarındandır.

Ve **الثُّغْرَةُ** (ötre ile): boğaz çukuru; **المحكم**’de: ve **الثُّغْرَةُ** boğazdan, iki köprücük kemiği arasındaki çöküntüdür; denildi: gırtlak çukurunda olandır; denildi: devenin boğazlandığı çöküntüdür; ve atta **الجُؤْجُؤِ**’ün üstündedir; ve **الجُؤْجُؤُ**: boğazından iki **الفَهْدتينِ**’in üstleri arasında kabaran şeydir. **عمر** hadîsinde: “**إِلى ثُغْرَةِ ثَنِيَّةٍ**’ye yarışırlar.” **أَبي بكر** ve nesep âlimi hadîsinde: “**من سواء الثُّغْرَةِ**’den imkân verdin” yani **الثُّغْرَةِ**’nin ortasından; o, göğsün üstündeki boğaz çukurudur. Ve diğer hadîs: “**بادِرُوا ثُغَرَ المسجد**”; yani onun yolları; denildi: mescidin **ثُغْرَةُ**’si onun en üstüdür.

Ve **الثَّغْرَةُ**: otun seçkinlerinden bir türdür; o yeşildir; denildi: boz renklidir; büyür, nihayet sanki üzerine binen yaprak ve dalcık sebebiyle ters çevrilmiş bir sepet gibi olur; yaprağı tırnakların boyu ve eni üzeredir; yeşilliğiyle beraber onda az bir tuzluluk vardır; çiçeği beyazdır; tek bir kökte ona bir dalcık biter; o, yerin sertinde biter ve kumda bitmez; develer onu şiddetli bir yiyişle yer; ve onda **أَرْكٌ** vardır, yani develer onda kalır ve onu yemeye geri döner; onun çoğulu **ثَغْرٌ**’dür; **كثير** dedi:

وفاضتْ دُمُوعُ العَيْن حتى كأَنَّما
بُرادُ القَذَى، من يابس الثَّغْرِ، يُكْحَلُ

Ve **التهذيب**’de inşad edildi:

وكُحْلٌ بها من يابس الثَّغْرِ مُولَعٌ،
وما ذاك إِلاَّ أَنْ نَآها خَلِيلُها

Dedi: onda kaba bir tüy vardır; **الخِمْخِمْ** de böyledir; yani onda kaba bir tüy vardır; ve **الثَّغْر** ile **الخِمْخِمُ** göze konur. **الأَزهري** dedi: çölde **الثَّغَر** denilen bir bitki gördüm; bazen hafifletilir de **ثَغْرٌ** denir; **الراجز** dedi:

أَفانياً ثَعْداً وثَغْراً ناعِما

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%BA%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ث غ ر * * الثَّغْرُ * ما تقدم من الأسنان وهو أيضا موضع المخافة من فروج البلدان و * الثُّغْرةُ * الثلمة

##### Türkçe

* ث غ ر * * **الثَّغْرُ** * dişlerden öne çıkan şeydir; o, ayrıca beldelerin gediklerinden korku yeridir; ve * **الثُّغْرةُ** * gedik/yarık.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%BA%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الثغر: من خيار العشب، قال الازهري: رأيته بالبادية. وقد يحرك. مقتضاه أن الفتح هو الأصل والتحريك لغة فيه، وليس كذلك، بل التحريك أصل وربما خفف، ومنه قول أبي وجزة:
  أفانيا ثعدا وثغرا ناعما.

  هذا هو الظاهر من سياق الأزهري والصغاني. واحده بهاء. قال أبو حنيفة: وهي خضراء، وقيل: غبراء تضخم حتى تصير كأنها زنبيل مكفأ، مما يركبها من الورق والغصنة. وورقها على طول الأظافير وعرضها، وفيها ملحة قليلة مع خضرتها، وزهرتها بيضاء تنبت لها غصنة في أصل واحد، وهي تنبت في جلد الأرض ولا تنبت في الرمل. قال أبو نصر: له شوك ليس بالقوي، والإبل تأكلها أكلا شديدا، قال كثير:
  وفاضت دموع العين حتى كأنمـا                      براد القذى من يابس الثغر يكحل. وأنشد في التهذيب:
  وكحل بها من يابس الثغر مولع                      وما ذاك إلا أن نآها خليلهـا. قال: ولها زغب خشن، وكذلك الخمخم، ويوضعان في العين.
 الثغر: كل جوبة أو عورة منفتحة. وعبارة المحكم: الثغر: كل جوبة منفتحة أو عورة. وقال غيره: الثغرة: كل فرجة في جبل، أو بطن واد، أو طريق مسلوك. وكل فرجة ثغرة، وهو مجاز. الثغر: الفم، أو هو اسم الأسنان كلها، كن في منابتها أو لم تكن، أو مقدمها، قال الشاعر:
  لها ثنايا أربضع حسان                      وأربع فثغرها ثمان. جعل الثغر ثمانيا: أربعا في أعلى الفم، وأربعا في أسفله، أو هو الأسنان كلها ما دامت في منابتها قبل أن تسقط، والجمع من ذلك كله ثغور. الثغر: ما يلي دار الحرب. والثغر: موضع المخافة من فروج البلدان، ويقال: هذه المدينة فيها ثغر وثلم. وفي الحديث:  فلما مر الأجل قفل أهل ذلك الثغر  . قال ابن الأثير: وهو الموضع الذي يكون حدا فاصلا بين بلاد المسلمين والكفار. وقال الأزهري: أصل الثغر الكسر والهدم، وثغرت الجدار: هدمته، ومنه قيل للموضع الذي تخاف أن يأتيك العدو منه، في جبل أو حصن: ثغر، لانثلامه وإمكان دخول العدو منه، كالثغرور بالضم، وهذه عن الصغاني. الثغر: د، قرب كرمان بساحل بحر الهند. قال الصغاني: وهو معرب تيز، ممالا. وثغر، كمنع: ثلم. والثغرة: الثلمة. يقال: ثغر الثلمة، إذا سدها. وثغرهم: سد عليهم ثلم الجبل، قال ابن مقبل:
  وهم ثغروا أقرانـهـم بـمـضـرس                      وعضب وحازوا القوم حتى تزحزحوا. وفي حديث فتح قيسارية:  وقد ثغروا منها ثغرة واحدة  . ضد، قال شيخنا: قد يقال لا ضدية بين عام وخاص، فتأمل. ثغر فلانا: كسر ثغره، عن ابن الأعرابي، فهو مثغور، وأنشد لجرير:
  متى ألق مثغورا على سوء ثغرهأضع فوق ما أبقى الرياحي مبردا. والثغرة، بالضم: نقرة النحر، وفي المحكم: والثغرة من النحر الهزمة التي بين الترقوتين، وقيل: التي في المنحر، وقيل: هي من البعير: هزمة ينحر منها، وهي من الفرس: فوق الجؤجؤ، والجؤجؤ مانتأ من نحره بين أعالي الفهدتين.
 الثغر: الناصية من الأرض كالثغرة يقال ما بتلك الثغرة مثله الطريق السهلة. قال الأزهري: وكل طريق يلتحبه الناس بسهولة فهي ثغرة، وذلك أن سالكيه يثغرون وجهه، ويجدون فيه شركا محفورة. وأثغر الغلام: ألقى ثغره.
 أثغر أيضا: نبت ثغره، ضد، كاثغر وادغر، على البدل. والأصل في اتغر اثتغر، قلبت الثاء تاء، ثم أدغمت، وإن شئت قلت: اثغر، بجعل الحرف الأصلي هو الظاهر.

  قال أبو زيد: إذا سقطت رواضع الصبي قيل: ثغر فهو مثغور، فإذا نبتت أسنانه بعد السقوط قيل: اثغر، بتشديد الثاء، واتغر، بتشديد التاء، تقديره اثتغر، وهو افتعل من الثغر، ومنهم من يقلب تاء الافتعال ثاء، ويدغم فيها الثاء الأصلية ومنهم من يقلب الثاء الأصلية تاء، ويدغمها في تاء الافتعال. وخص بعضهم بالاثغار والاتغار البهيمة، أنشد ثعلب في صفة فرس:
  قارح قد فر عنه جانب                      ورباع جانب لم يتغر. قلت: البيت للمرار العدوي. وقال شمر: الاثغار يكون في النبات والسقوط، ومن النبات حديث الضحاك: أنه ولد وهو مثغر، ومن السقوط حديث إبراهيم:  كانوا يحبون أن يعلموا الصبي الصلاة إذا اثغر  ، أي سقطت أسنانه. قال شمر: هو عندي في الحديث بمعنى السقوط، يدل على ذلك ما رواه ابن المبارك بإسناده عن إبراهيم: إذا ثغر، وثغر لا يكون إلا بمعنى السقوط. وروي جابر:  ليس في سن الصبي شيء إذا لم يثغر  ، ومعناه عند النبات بعد السقوط. وحكي عن الأصمعي أنه قال: إذا وقع مقدم الفم من الصبي قيل: اتغر، بالتاء. وقال شمر: الاتغار: سقوط الأسنان، قال: ومن الناس من لا يتغر، منهم: عبد الصمد بن علي بن عبد الله بن عباس، دخل قبره بأسنان الصبا، وما نغض له سن قط حتى فارق الدنيا، مع ما بلغ من العمر.
 وثغر، كعني: دق فمه، كأثغر، فهو مثغور ومثغر. ثغر الغلام ثغرا، إذا سقطت أسنانه أو رواضعه. وحكي عن الأصمعي: فإذا قلع من الرجل بعد ما يسن قيل: قد ثغر، بالثاء، فهو مثغور، وسبق إنشاد قول جرير.
 من المجاز: أمسوا ثغورا، أي متفرقين، ضيعا نقله الصغاني: الواحد ثغر، بفتح فسكون.
 ثغور كصبور: حصن باليمن لحمير، نقله الصغاني.
 ثغرة، كصبرة: ناحية من أعراض المدينة المشرفة على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، عن الصغاني.
 ومما يستدرك عليه: عن الهجيمي: ثغرت سنه: نزعتها. والمثغر: المنفذ، قال أبو زبيد يصف أنياب الأسد:
  سبالا وأشباه الزجاج مغاولامطلن ولم يلقين في الرأس مثغرا. قال: مثغرا: منفذا، أي فأقمن مكانهن من فمه، يقول: إنه لم يتغر فيخلف سنا بعد سن كسائر الحيوان. وثغر المجد: طرقه، واحدتها ثغرة. وفي الأساس: ومن المجاز: هو يخترق ثغرض المجد: طرقه ومسالكه. انتهى.
 ومنه الحديث:  بادروا ثغر المسجد  أي طرائقه. وقيل: ثغرة المسجد: أعلاه. وفي حديث أبي بكر والنسابة:  أمكنت من سواء الثغرة  ، أي وسطها.

##### Türkçe

**الثغر**: otun hayırlılarından (seçkinlerinden). el-Ezherî dedi: Onu bedevîde gördüm. Ve harekelenebilir. Bunun gereği, fethanın asıl, harekelemenin onda bir dil olduğu (olması)dır; öyle değildir; bilakis harekeleme asıldır ve belki hafifletilmiştir. Ondan Ebû Vecze’nin sözü:
  “Beni **ثعدا** ve yumuşak **ثغرا** yok etti.”

  Bu, el-Ezherî ve es-Sağânî’nin siyakından zahir olan budur. Tekili **بهاء** iledir. Ebû Hanîfe dedi: O yeşildir; ve denildi: boz (renkli)dir; yaprak ve dalcıkların ona binmesinden dolayı şişer, ta ki sanki ters çevrilmiş bir sepet gibi olur. Yaprağı tırnakların uzunluğu ve genişliği üzerinedir; yeşilliğiyle beraber onda az bir tuzluluk vardır. Çiçeği beyazdır; ona tek bir kökte bir dalcık biter. O, yerin derisinde biter ve kumda bitmez. Ebû Nasr dedi: Onun dikeni vardır, güçlü değildir; develer onu şiddetli bir yiyişle yer. Kesîr dedi:
  “Gözün yaşları taştı, sanki                      kuru **الثغر**’dan çöp kırıntısını sürme çekiyor.” Ve **التهذيب**’de inşad etti:
  “Onunla kuru **الثغر**’dan bir tutkun sürme çekti                      ve bu ancak sevgilisinin onu uzaklaştırmasıdır.” Dedi: Ve onun kaba bir tüyü vardır; **الخمخم** da böyledir; ikisi de göze konur.
 **الثغر**: her açık çukur yahut açık bir gedik. Ve **المحكم**’in ibaresi: **الثغر**: her açık çukur yahut gedik. Başkası dedi: **الثغرة**: dağda her yarık, yahut vadi karnı, yahut işlek yol. Ve her yarık **ثغرة**’dir; bu mecazdır. **الثغر**: ağız; yahut bütün dişlerin adıdır; yuvalarında olsun yahut olmasın; yahut ön kısmı. Şair dedi:
  “Onun güzel dört **ثنايا**’sı vardır                      ve dört de; böylece **ثغرها** sekizdir.” **الثغر**’ı sekizli yaptı: ağzın üstünde dört, altında dört; yahut düşmeden önce yuvalarında durdukları müddetçe bütün dişlerdir. Bunların hepsinin çoğulu **ثغور**’dur. **الثغر**: dârü’l-harb’e bitişik olan. Ve **الثغر**: beldelerin gediklerinden korku yeri; ve denir: Bu şehirde **ثغر** ve **ثلم** vardır. Hadiste: “Sonra ecel geçince o **الثغر**’ın ehli döndü.” İbnü’l-Esîr dedi: O, Müslümanların beldeleri ile kâfirlerin beldeleri arasında ayırıcı bir sınır olan yerdir. el-Ezherî dedi: **الثغر**’ın aslı kırma ve yıkmadır; **ثغرت الجدار**: onu yıktım. Ondan, dağda yahut kalede düşmanın sana ondan gelmesinden korktuğun yere **ثغر** denildi; onun gediklenmesinden ve düşmanın ondan girmesinin mümkün olmasından dolayı; **الثغرور** (ضم ile) gibi. Bu, es-Sağânî’dendir. **الثغر**: Hind denizi sahilinde Kirman yakınında bir belde. es-Sağânî dedi: O, **تيز**’in muarrebidir, meyilli (mümâlâ). Ve **ثغر**، **كمنع**: gedik açtı. Ve **الثغرة**: gedik. Denir: **ثغر الثلمة**; onu kapattığı zaman. Ve **ثغرهم**: dağın gediğini onlara kapattı. İbn Mukbil dedi:
  “Ve onlar, akranlarını **بمضرس**                      ve **عضب** ile gediklediler; ve kavmi tuttular, ta ki geri çekildiler.” Zıddı. Şeyhimiz dedi: Umumî ile hususî arasında zıtlık olmayabilir; öyleyse düşün. **ثغر فلانا**: onun **ثغر**’ını kırdı; İbnü’l-A‘râbî’den. O hâlde o **مثغور**’dur. Cerîr’den inşad etti:
  “Ne zaman kötü **ثغره**’ı üzerine **مثغورا** ile karşılaşsam                      rüzgârların bıraktığının üstüne bir **مبردا** koyarım.” Ve **الثغرة** (ضم ile): boğaz çukuru. Ve **المحكم**’de: **الثغرة** boğazdan, iki köprücük kemiği arasındaki çöküntüdür; ve denildi: boğazlama yerindeki olandır; ve denildi: o, deveden: ondan boğazlanan bir çöküntüdür; ve o, attan: **الجؤجؤ**’ün üstündedir. **الجؤجؤ**: boynunun iki **الفهدتين**’in üstleri arasında çıkıntı yapan yerdir.
 **الثغر**: yerin perçemi; **الثغرة** gibi. Denir: O **الثغرة**’de onun gibisi yoktur: kolay yol. el-Ezherî dedi: İnsanların kolaylıkla aşındırdığı her yol **ثغرة**’dir; bu, onun yolcularının onun yüzünü **يثغرون** etmeleri ve onda kazılmış tuzaklar bulmaları sebebiyledir. Ve **أثغر الغلام**: **ثغره**’ını attı.
 **أثغر** ayrıca: **ثغره** bitti; zıddı; **كاثغر وادغر** gibi, bedel üzere. Ve **اتغر**’ın aslı **اثتغر**’dır; **الثاء** **تاء**’ya çevrildi, sonra idğam edildi. İstersen **اثغر** dersin; asıl harfi zahir olan kılmakla.

  Ebû Zeyd dedi: Çocuğun süt dişleri düştüğünde **ثغر** denir; o hâlde o **مثغور**’dur. Dişleri düşüşten sonra bittiğinde **اثغر** denir, **الثاء**’yı şeddeli kılarak; ve **اتغر**, **التاء**’yı şeddeli kılarak; takdiri **اثتغر**’dır. O, **الثغر**’dan **افتعل**’dir. Onlardan kimi **الافتعال**’ın **تاء**’sını **ثاء**’ya çevirir ve ona asıl **الثاء**’yı idğam eder; onlardan kimi asıl **الثاء**’yı **تاء**’ya çevirir ve onu **الافتعال**’ın **تاء**’sına idğam eder. Bazıları **الاثغار** ve **الاتغار**’ı hayvana tahsis etti. Sa‘leb, bir atın sıfatında inşad etti:
  “Kaarih; ondan bir yan kaçmıştır                      ve bir yan da **رباع**; henüz **يتغر** olmadı.” Dedim: Beyit, el-Merâr el-‘Adevî’nindir. Şemmer dedi: **الاثغار** bitmede ve düşmede olur. Bitmeden: ed-Dahhâk hadisi: onun **مثغر** olarak doğduğu. Düşmeden: İbrâhîm hadisi: “Çocuk **اثغر** olduğunda ona namazı öğretmeyi severlerdi”; yani dişleri düştü. Şemmer dedi: O, bende hadiste düşme manasındadır; buna delil, İbnü’l-Mübârek’in isnadıyla İbrâhîm’den rivayet ettiğidir: **إذا ثغر**. Ve **ثغر** ancak düşme manasında olur. Câbir’den rivayet edildi: “Çocuğun dişinde, **لم يثغر** ise hiçbir şey yoktur.” Manası, düşmeden sonra bitme yanındadır. el-Asma‘î’den hikâye edildi: Çocuğun ağzının ön kısmı düştüğünde **اتغر** denir, **التاء** ile. Şemmer dedi: **الاتغار**: dişlerin düşmesidir. Dedi: İnsanlardan kimi **لا يتغر** olur; onlardan: Abdü’s-Samed b. Ali b. Abdillah b. Abbâs; kabre çocukluk dişleriyle girdi; dünyadan ayrılıncaya kadar ona hiçbir diş sallanmadı; ulaştığı yaşla beraber.
 Ve **ثغر**، **كعني**: ağzı inceldi; **كأثغر** gibi. O hâlde o **مثغور** ve **مثغر**’dır. **ثغر الغلام ثغرا**: dişleri yahut süt dişleri düştüğünde. el-Asma‘î’den hikâye edildi: Erkekten, dişlenmesinden sonra bir şey çekilip çıkarıldığında **قد ثغر** denir, **الثاء** ile; o hâlde o **مثغور**’dur. Cerîr’in sözünün inşadı geçti.
 Mecazdan: **أمسوا ثغورا**; yani dağınık, perişan; es-Sağânî nakletti: tekili **ثغر**’dır, fetha ile sonra sükûn.
 **ثغور**، **كصبور**: Yemen’de Himyer’e ait bir hisar; es-Sağânî nakletti.
 **ثغرة**، **كصبرة**: Medine-i Müşerrefe’nin (sâkinine en faziletli salât ve selâm) bir tarafı; es-Sağânî’den.
 Ve ona istidrâk olunanlardandır: el-Huceymî’den: **ثغرت سنه**: onun dişini söktüm. Ve **المثغر**: menfez. Ebû Zübeyd, aslanın azı dişlerini vasfederken dedi:
  “Bıyıklar ve cam benzerleri, mızrak uçları                      uzadılar; ve başta bir **مثغرا** bulmadılar.” Dedi: **مثغرا**: menfez; yani ağızdan yerlerinde kaldılar. Diyor ki: O, diğer hayvan gibi diş üstüne diş çıkararak **يتغر** olmadı. Ve **ثغر المجد**: onun yolları; tekili **ثغرة**’dir. Ve **الأساس**’ta: Mecazdan: O, **ثغرض المجد**’ı deler: onun yolları ve geçitleri. Bitti.
 Ve ondan hadis: “**ثغر المسجد**’a koşun”; yani onun yollarına. Ve denildi: **ثغرة المسجد**: onun üst tarafı. Ebû Bekir ve neseb âlimi hadîsinde: “**سواء الثغرة**’dan imkân verdin”; yani onun ortası.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%BA%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَغَرَهُ
1 ثَغَرَهُ ثغر ثغره ثغرة , (T, A, K,) aor. ثَغَرَ , (K,) inf. n. ثَغْرٌ, (T,) He broke it; (T, A;) namely, a part of a wall; (A;) he demolished it: this is [said to be] the primary signification: he demolished it, or pulled it down; namely, a wall: (T:) and he broke it (namely, anything, [as a wall and a vessel, &c.,] A) so as to make a gap in it, or a hollow in its edge. (A, K.) ― -b2- Also, (IAar, S, Msb, K,) aor. as above, (Msb, K,) He broke his ثَغْر [or front teeth], (S, Msb, K,) or his teeth. (IAar, and TA as from the K.) And ثُغِرَ, in the pass. form, inf. n. ثُغُورٌ, He (a boy) had his ثَغْر [or front teeth] broken. (Msb.) ― -b3- ثَغَرْتُ سِنَّهُ I pulled out his tooth. (El-Hujeymee, TA.) And ثُغِرَ He (a man) had a tooth, or teeth, pulled out. (As, TA.) ― -b4- Also ثُغِرَ, (AZ, S, Mgh, Msb, K,) inf. n. ثَغْرٌ, (AZ, Msb,) He (a boy) shed his central milk-teeth, (AZ, S, Mgh, K,) or his ثَغْر [or front teeth]: (AZ, Msb:) or ↓ أَثْغَرَ has this latter meaning, (A, K,) or ↓ اِتَّغَرَ; (As, TA;) and ثَغِرَ, (K,) or ↓ اِتَّغَرَ, (Sh, TA,) or ↓ اِتَّغَرَ, (Msb,) signifies he shed his teeth: (Sh, Msb, K:) ثُغِرَ is said to have this last signification in the Kifلyet el-Mutahaffidh; and ↓ اثّغر and ↓ اتّغر are there said to have the contr. signification, explained below [see 8]. (Msb.) ― -b5- ثُغِرَ also signifies He had his mouth bruised; and so ↓ أُثْغِرَ. (K.) -A2- ثَغَرَ الثُّلْمَةَ, aor. ثَغَرَ , He stopped up, or obstructed, the gap, or breach: thus the verb bears two contr. significations. (K.) And ثَغَرْنَاهُمْ We stopped up, or obstructed, against them the gaps, or passes of the mountain; (S, TA;) we stopped up, or obstructed, against them the place of exit, so that they knew not what way to take. (A.)

4 أَثْغَرَ see 1, in two places: ― -b2- and 8 also, in two places.

اِتَّغَرَ
8 اِتَّغَرَ اتغر (AZ, Sh, S, Mgh, Msb, K) and اِثَّغَرَ (AZ, Mgh, Msb) and اِدَّغَرَ, (K,) originally اِثْتَغَرَ, (AZ, S, K,) He (a boy) bred his central milkteeth, (S,) or his ثَغْر [or front teeth]; (Sh, * Msb, K;) as also ↓ أَثْغَرَ: (K:) or he bred his teeth after the former ones had fallen out: (AZ, Mgh:) and ↓ أَثْغَرَ, inf. n. اـِثْغَارٌ, of the measure of أَكْرَمَ, inf. n. اـِكْرَامٌ, he grew his ثَغْر [or front teeth] after the former ones had fallen out: by some, اثّغر and اتّغر are used specially in relation to a beast: the Benoo-Kilلb thus used the former; not in relation to a boy. (Msb.) ― -b2- See also 1, in five places.

ثَغْرٌ
ثَغْرٌ ثغر ثغرة The front teeth; (S, A, K;) syn. مَبْسِمٌ; (Msb;) described by a poet as eight in number, four upper and four lower: (TA:) afterwards applied to the central incisors: (Msb:) or all the teeth (TA) while they remain in their places of growth, (K, TA,) before they fall out: (TA:) or the teeth, (K, TA,) all of them, whether in their places of growth or not: (TA:) or the mouth: (K:) pl. ثُغُورٌ. (TA.) [Hence, ضَحِكَ ثَغْرُهُ He laughed so as to show his front teeth, or his teeth.] ― -b2- Any gap, opening, interstice, or open intervening space, (M, K,) in a mountain, or in the bottom of a valley, or in a road along which people pass; (TA;) as also ↓ ثُغْرَةٌ: (A, * TA:) or the latter signifies a gap, or breach, in a wall &c.; the hollow of the broken edge of a vessel &c.; and its pl. is ثُغَرٌ. (S.) You say, هٰذِهِ مَدِينَةٌ ↓ فِيهِا ثُغَرٌ This is a city in which are gaps, or breaches. (S.) ― -b3- (assumed tropical:) A frontier-way of access to a country, [in the CK, قُرُوح is erroneously put for فُرُوج, the word occurring in its place in MSS. of the K and in the S,] such as is a place of fear; (S, K;) as also ↓ ثُغْرُورٌ: (K:) the part of a country from which the invasion of the enemy is feared; so that it is like a gap in a wall, from which one fears the invasion of the robber: (Msb:) a place from, or through, which one fears the enemy's coming, in a mountain or fortress: (T, TA:) the frontier of a hostile country: (K:) a place that is a boundary between the countries of the Muslims and the unbelievers: (IAth, TA:) pl. ثُغُورٌ. (Msb.) You say, فُلَانٌ يَسُدُّ الثَّغْرَ (tropical:) [Such a one stops up, or obstructs, the frontieraccess of the country by his bravery]. (A.) ― -b4- See also ثُغْرَةٌ, in two places. ― -b5- أَمْسُوا ثُغُورًا (tropical:) They became dispersed, or scattered, (JK, A, K,) and lost, or in a state of perdition: (A, K:) sing. ثَغْرٌ. (JK, K.)

ثُغْرَةٌ
ثُغْرَةٌ ثغر ثغره ثغرة ; pl. ثُغَرٌ: see ثَغْرٌ, in two places. ― -b2- Also The pit of the uppermost part of the breast, or chest, between the two collar-bones; (S, M, K;) the pit in the middle of the نَحْر: pl. as above: (Msb:) in a camel, the pit which is the stabbingplace: and in a horse, [the part] above the جُؤْجُؤ, (K,) which is the prominent portion of the نَحْر, between the upper parts of the فَهْدَتَان [or two portions of flesh on the right and left of the breast]. (TA.) ― -b3- A tract, or quarter, of the earth, or of land; (JK, K;) as also ↓ ثَغْرٌ. (TA.) You say, مَا بِتِلْكَ الثُّغْرَةِ مِثْلُهُ There is not, in that tract, or quarter, of the earth, his, or its, like. (TA.) ― -b4- A plain, level, or even, road; (K;) as also ↓ ثَغْرٌ: (TA:) or any road that people tread, or pass along, with ease; because they furrow its surface: (T, TA:) pl. as above. (A.) [Hence,] ثُغَرُ المَسْجِدِ The ways leading to the mosque: or ثُغْرَةُ المَسْجِدِ means the upper part of the mosque [app. next to the kibleh]. (TA.) And هُوَيَخْتَرِقُ ثُغَرَ المَجْدِ (tropical:) [He travels] the ways of glory. (A.)

ثُغْرُورٌ
ثُغْرُورٌ ثغرور : see ثَغْرٌ.

ثَاغِرَةٌ
ثَاغِرَةٌ ثاغره ثاغرة The root, or lower part, of a tooth: pl. ثَوَاغِرُ. (JK.)

مَثْغَرٌ
مَثْغَرٌ مثغر The place through which a tooth passes, in the head [or gum]. (TA.)

مُثْغَرٌ
مُثْغَرٌ مثغر : see what follows.

مَثْغُورٌ
مَثْغُورٌ مثغور Having his ثَغْر [or front teeth], (A,) or his teeth, (IAar, TA,) broken. (IAar, A, TA.) ― -b2- Having his mouth bruised; as also ↓ مُثْغَرٌ. (TA.) ― -b3- A boy (AZ, S) shedding his central milk-teeth, (AZ, S, K,) or his ثَغْر [or front teeth]. (AZ, A, Msb.)

##### Türkçe

ثَغَرَهُ
1 **ثَغَرَهُ** ثغر ثغره ثغرة, (T, A, K,) muzâri‘i **ثَغَرَ**, (K,) mastar ismi **ثَغْرٌ**, (T,) O onu kırdı; (T, A;) yani bir duvarın bir parçasını; (A;) onu yıktı: bu [denilir ki] aslî anlamdır: onu yıktı yahut aşağı çekip indirdi; yani bir duvarı: (T:) ve onu (yani herhangi bir şeyi, [duvar ve kap gibi vb.,] A) onda bir gedik yahut kenarında bir oyuk meydana getirecek şekilde kırdı. (A, K.) ― -b2- Yine, (IAar, S, Msb, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (Msb, K,) Onun **ثَغْر**’ünü [yahut ön dişlerini] kırdı, (S, Msb, K,) yahut dişlerini. (IAar, ve TA’da K’dan olarak.) Ve **ثُغِرَ**, meçhul sigada, mastar ismi **ثُغُورٌ**, O (bir çocuk) **ثَغْر**’ü [yahut ön dişleri] kırılmış oldu. (Msb.) ― -b3- **ثَغَرْتُ سِنَّهُ** Onun dişini çektim. (El-Hujeymee, TA.) Ve **ثُغِرَ** O (bir adam) bir dişi yahut dişleri çekilmiş oldu. (As, TA.) ― -b4- Yine **ثُغِرَ**, (AZ, S, Mgh, Msb, K,) mastar ismi **ثَغْرٌ**, (AZ, Msb,) O (bir çocuk) orta süt dişlerini döktü, (AZ, S, Mgh, K,) yahut **ثَغْر**’ünü [yahut ön dişlerini]: (AZ, Msb:) yahut ↓ **أَثْغَرَ** bunun son anlamına gelir, (A, K,) yahut ↓ **اِتَّغَرَ**; (As, TA;) ve **ثَغِرَ**, (K,) yahut ↓ **اِتَّغَرَ**, (Sh, TA,) yahut ↓ **اِتَّغَرَ**, (Msb,) “dişlerini döktü” demektir: (Sh, Msb, K:) **ثُغِرَ**’in bu son anlama geldiği Kifلyet el-Mutahaffidh’de söylenmiştir; ve ↓ **اثّغر** ile ↓ **اتّغر**’ın orada aşağıda açıklanan zıt anlama geldiği söylenmiştir [bk. 8]. (Msb.) ― -b5- **ثُغِرَ** ayrıca “ağzı berelendi” demektir; ve bunun gibi ↓ **أُثْغِرَ**. (K.) -A2- **ثَغَرَ الثُّلْمَةَ**, muzâri‘i **ثَغَرَ**, O gediği yahut yarığı kapattı, yahut tıkadı: böylece fiil iki zıt anlam taşır. (K.) Ve **ثَغَرْنَاهُمْ** Biz onlara karşı dağın gediklerini yahut geçitlerini kapattık, yahut tıkadık; (S, TA;) çıkış yerini onlara karşı kapattık, yahut tıkadık; öyle ki hangi yolu tutacaklarını bilmediler. (A.)

4 **أَثْغَرَ** 1’e bak, iki yerde: ― -b2- ve 8’e de, iki yerde.

**اِتَّغَرَ**
8 **اِتَّغَرَ** اتغر (AZ, Sh, S, Mgh, Msb, K) ve **اِثَّغَرَ** (AZ, Mgh, Msb) ve **اِدَّغَرَ**, (K,) aslında **اِثْتَغَرَ**, (AZ, S, K,) O (bir çocuk) orta süt dişlerini çıkardı, (S,) yahut **ثَغْر**’ünü [yahut ön dişlerini]; (Sh, Msb, K;) bunun gibi ↓ **أَثْغَرَ**: (K:) yahut önceki dişler düştükten sonra dişlerini çıkardı: (AZ, Mgh:) ve ↓ **أَثْغَرَ**, mastar ismi **اـِثْغَارٌ**, vezni **أَكْرَمَ**, mastar ismi **اـِكْرَامٌ**, önceki dişler düştükten sonra **ثَغْر**’ünü [yahut ön dişlerini] çıkardı: bazılarına göre **اثّغر** ve **اتّغر** özellikle bir hayvan hakkında kullanılır: Benoo-Kilلb birincisini böyle kullanırdı; bir çocuk hakkında değil. (Msb.) ― -b2- 1’e de bak, beş yerde.

**ثَغْرٌ**
**ثَغْرٌ** ثغر ثغرة Ön dişler; (S, A, K;) eş anlamlısı **مَبْسِمٌ**; (Msb;) bir şair tarafından sayıca sekiz olarak, dördü üst ve dördü alt diye vasfedilmiştir: (TA:) sonra orta kesici dişlere uygulanmıştır: (Msb:) yahut büyüme yerlerinde kaldıkları müddetçe (K, TA) düşmeden önce (TA) bütün dişler: (TA:) yahut dişler, (K, TA,) hepsi, ister büyüme yerlerinde olsun ister olmasın: (TA:) yahut ağız: (K:) çoğulu **ثُغُورٌ**. (TA.) [Bundan dolayı, **ضَحِكَ ثَغْرُهُ** Ön dişlerini yahut dişlerini gösterecek şekilde güldü.] ― -b2- Dağda, yahut bir vadinin dibinde, yahut insanların geçip gittiği bir yolda, herhangi bir gedik, açıklık, aralık, yahut açık ara boşluk, (M, K,); (TA;) bunun gibi ↓ **ثُغْرَةٌ**: (A, TA:) yahut ikincisi bir duvarda vb. bir gedik yahut yarık; bir kabın vb. kırık kenarının oyuğu; ve onun çoğulu **ثُغَرٌ**’dır. (S.) Şöyle dersin: **هٰذِهِ مَدِينَةٌ ↓ فِيهِا ثُغَرٌ** Bu, içinde gedikler yahut yarıklar bulunan bir şehirdir. (S.) ― -b3- (mecaz kabul edilen:) Bir ülkeye giriş için bir sınır yolu, [CK’de, **قُرُوح** yanlışlıkla **فُرُوج** yerine konmuştur; kelime K’nın yazmalarında ve S’de onun yerinde geçer,] korku yeri gibi olan; (S, K;) bunun gibi ↓ **ثُغْرُورٌ**: (K:) düşmanın istilâsından korkulan bir ülke kısmı; öyle ki duvardaki bir gedik gibidir; ondan hırsızın istilâsından korkulur: (Msb:) dağda yahut kalede düşmanın gelmesinden korkulan bir yerden yahut yerden geçerek: (T, TA:) düşman ülkenin sınırı: (K:) Müslümanların ülkeleri ile kâfirlerin ülkeleri arasında sınır olan bir yer: (IAth, TA:) çoğulu **ثُغُورٌ**. (Msb.) Şöyle dersin: **فُلَانٌ يَسُدُّ الثَّغْرَ** (mecaz:) [Falanca, yiğitliğiyle ülkenin sınır girişini kapatır, yahut tıkar]. (A.) ― -b4- **ثُغْرَةٌ**’ye de bak, iki yerde. ― -b5- **أَمْسُوا ثُغُورًا** (mecaz:) Dağıldılar yahut saçıldılar, (JK, A, K,) ve kayboldular, yahut helâk hâlinde oldular: (A, K:) tekili **ثَغْرٌ**. (JK, K.)

**ثُغْرَةٌ**
**ثُغْرَةٌ** ثغر ثغره ثغرة; çoğulu **ثُغَرٌ**: **ثَغْرٌ**’e bak, iki yerde. ― -b2- Yine iki köprücük kemiği arasında, göğsün yahut sadrın en üst kısmının çukuru; (S, M, K;) **نَحْر**’ın ortasındaki çukur: çoğulu yukarıdaki gibidir: (Msb:) devede, hançerleme yeri olan çukur: ve atta, (K,) **جُؤْجُؤ**’ün üstündeki [kısım]; o da **نَحْر**’ın çıkıntılı kısmıdır; **فَهْدَتَان**’ın [yahut göğsün sağ ve solundaki iki et parçasının] üst kısımları arasında. (TA.) ― -b3- Yerin yahut arazinin bir parçası yahut bölgesi; (JK, K;) bunun gibi ↓ **ثَغْرٌ**. (TA.) Şöyle dersin: **مَا بِتِلْكَ الثُّغْرَةِ مِثْلُهُ** O yer parçasında yahut bölgesinde onun gibisi yoktur. (TA.) ― -b4- Düz, seviyeli yahut eşit bir yol; (K;) bunun gibi ↓ **ثَغْرٌ**: (TA:) yahut insanların kolaylıkla ayak bastığı yahut üzerinden geçtiği herhangi bir yol; çünkü onun yüzeyini yarıklarlar: (T, TA:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (A.) [Bundan dolayı,] **ثُغَرُ المَسْجِدِ** Mescide götüren yollar: yahut **ثُغْرَةُ المَسْجِدِ** mescidin üst kısmı demektir [görünüşe göre kıbleye bitişik olan]. (TA.) Ve **هُوَيَخْتَرِقُ ثُغَرَ المَجْدِ** (mecaz:) [O,] şan yollarını aşar. (A.)

**ثُغْرُورٌ**
**ثُغْرُورٌ** ثغرور: **ثَغْرٌ**’e bak.

**ثَاغِرَةٌ**
**ثَاغِرَةٌ** ثاغره ثاغرة Bir dişin kökü yahut alt kısmı: çoğulu **ثَوَاغِرُ**. (JK.)

**مَثْغَرٌ**
**مَثْغَرٌ** مثغر Bir dişin başta [yahut diş etinde] geçtiği yer. (TA.)

**مُثْغَرٌ**
**مُثْغَرٌ** مثغر: aşağıdakine bak.

**مَثْغُورٌ**
**مَثْغُورٌ** مثغور **ثَغْر**’ü [yahut ön dişleri], (A,) yahut dişleri, (IAar, TA,) kırılmış olan. (IAar, A, TA.) ― -b2- Ağzı berelenmiş olan; bunun gibi ↓ **مُثْغَرٌ**. (TA.) ― -b3- Orta süt dişlerini döken, (AZ, S) bir çocuk, (AZ, S, K,) yahut **ثَغْر**’ünü [yahut ön dişlerini]. (AZ, A, Msb.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%BA%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَغَرَ
ثَغَرَ A ( n. ac. ثَغْر 1 ),
a.  Broke; broke or pulled down, demolished; made a breach or gap in.

أَثْغَرَ
أَثْغَرَ IV ,
a.  Lost or shed his front-teeth.

اِثْتَغَرَ
اِثْتَغَرَ VIII ( v ),
a.  see IV .

ثَغْر
ثَغْر 1 , ( pl. ثُغُوْر 27 ),
a.  Frontier, border, boundary.

b.  Front-tooth.

c.  see 3t (a) .

d.  Canal.

ثُغْرَة
ثُغْرَة 3t , ( pl. ثُغَر 9 ),
a.  Pass, defile.

b.  Breach, gap, opening.

c.  Tract of land, plain.

مَثْغَر
مَثْغَر 17 , ( pl. مَثَاْغِرُ 44 ),
a.  see 1 (a) .

ثَغَاْرِيْ٤ُ
ثَغَاْرِيْ٤ُ 67 ,
a.  A kind of melon ( plant ).

##### Türkçe

**ثَغَرَ**
**ثَغَرَ** A (mastar-ı aslî: **ثَغْر** 1),
a. Kırdı; kırdı yahut yıktı, tahrip etti; içinde bir gedik yahut yarık yaptı.

**أَثْغَرَ**
**أَثْغَرَ** IV,
a. Ön dişlerini kaybetti yahut döktü.

**اِثْتَغَرَ**
**اِثْتَغَرَ** VIII (fiil),
a. IV’e bak.

**ثَغْر**
**ثَغْر** 1, (çoğulu **ثُغُوْر** 27),
a. Serhad, sınır, hudut.

b. Ön diş.

c. 3t (a)’ya bak.

d. Kanal.

**ثُغْرَة**
**ثُغْرَة** 3t, (çoğulu **ثُغَر** 9),
a. Geçit, dar geçit.

b. Gedik, yarık, açıklık.

c. Arazi parçası, ova.

**مَثْغَر**
**مَثْغَر** 17, (çoğulu **مَثَاْغِرُ** 44),
a. 1 (a)’ya bak.

**ثَغَاْرِيْ٤ُ**
**ثَغَاْرِيْ٤ُ** 67,
a. Bir çeşit kavun (bitki).
