# ثفر (ث-ف-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%81%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ف - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء والراء والفاء معهما
ر ف ث، ف ر ث، ث ف ر، ف ث ر مستعملات
رفث:
الرَّفَثُ: الجِماعُ، رَفَثَ إليها وتَرَفَّثَ، وهذه كنايةٌ.
وفلانٌ يرفُثُ، أي يقول: الفُحْش، وقال ابن عبّاس: الرَّفَث ما قيل عند النّساءِ، وقوله -عزَّ وجلَّ-: "فلا رَفَثَ ولا فُسُوق"، إنّما نَهَى عن قول الفُحْش.
فرث:
الفَرْثُ: السِّرقين ما دامَ في الكَرِشِ.
يقال: ضَرَبْتُه حتى فَرَثْتُ كَبِدَه في جَوْفه أي فتَّتتُها.
وأفْرَثْتُ الكَرِش والجُلَّةَ: نَثَرْتُ فَرثَها وتَمْرَها.
وأفرَثَ أصحابَه: سَعَى بهم فألقاهم في بَليّةٍ ونحوها.
ثفر:
ثَفْرُ الدّابَّةِ وغيرها من السِّباعِ بمنزلةِ الحَياء من الناس، وهو القُبْل.
والثَّفْرُ: السَّيْرُ في مؤخَّر السَّرْج، يلي الذَّئَب، وجمعُه أثفارٌ.
والمِثفارُ من الدَّوابِّ التي ترمي بسَرْجها إلى مُؤخَّرِها.
والاستِثفارُ: اِدخال الكلبِ ذَنَبَه بين فَخِذَيْه حتى يلزَقَه ببطنِه، قال:
تَعدُو الذِّئابُ على من لا كِلابَ له		وتَتَّقي مربض المُستَثْفِر الحامي
والرجل يَستَثفِر بإِزارِه عند الصِّراع، إذا لَواه على فَخِذَيْه، ثم أخرَجَه من بين فَخِذَيهِ فشَدَّ طَرَفَه في حُجْزَته.
فثر:
الفاثُورُ عند العامّةِ الطَّسْت خان، وأهلُ الشام يتَّخِذون خِواناً من رُخامٍ يُسَمُّونَها الفاثور، قال:
والأكْلُ في الفاثُور بالظَّهائِرِ
وقوله: في الفاثور، أي على الفاثور، كما قال تعالى: "وَلأُصَلِبَنَّكُم في جذوع النّخْل، أي على جُذوع النّخل.
وفي بعض كلامِ أهل الشام والجَزيرة: على الفاثُور الواحدِ، يعني على البِساطِ الواحدِ.
والفَواثيرُ: الجَواسيس، الواحد فاثور في كم أرمينيّة.

##### Türkçe

باب **الثاء** ve**الراء** ve**الفاء** onlarla birlikte

**ر ف ث**، **ف ر ث**، **ث ف ر**، **ف ث ر** kullanımdadırlar

**رفث**:
**الرَّفَثُ**: cinsel birleşmedir; **رَفَثَ** ona (kadına) ve **تَرَفَّثَ**; bu bir kinayedir.
Ve falan **يرفُثُ**, yani çirkin sözü söyler; İbn Abbâs dedi ki: **الرَّفَث** kadınların yanında söylenen şeydir; ve O’nun sözü -aziz ve celil-: “فلا **رَفَثَ** ولا **فُسُوق**”, ancak çirkin söz söylemeyi yasakladı.

**فرث**:
**الفَرْثُ**: işkembe içinde kaldığı müddetçe dışkıdır.
Denir: Ona vurdum, ta ki karnında ciğerini **فَرَثْتُ**; yani onu parçaladım.
Ve **أفْرَثْتُ** işkembeyi ve gübre yığınını: onun dışkısını ve yemini saçtım.
Ve o, arkadaşlarını **أفرَثَ**: onlarla koştu da onları bir belâya ve benzerine attı.

**ثفر**:
**ثَفْرُ** binek hayvanının ve yırtıcıların diğerlerinin, insanlardan hayâ yerine gibidir; o, ön avrettir.
Ve **الثَّفْرُ**: eyerin arka tarafında olan kayıştır; **الذَّئَب**’e bitişik olur; çoğulu **أثفار**’dır.
Ve **المِثفارُ** binek hayvanlarından, eyerini arka tarafına atan (hayvandır).
Ve **الاستِثفارُ**: köpeğin kuyruğunu iki uyluğu arasına sokmasıdır; ta ki onu karnına yapıştırsın; dedi ki:
تَعدُو الذِّئابُ على من لا كِلابَ له		وتَتَّقي مربض المُستَثْفِر الحامي
Ve adam güreş sırasında izarıyla **يَستَثفِر**, onu uylukları üzerine doladığı zaman; sonra onu iki uyluğu arasından çıkarır da ucunu kuşağında sıkıca bağlar.

**فثر**:
**الفاثُورُ** avam yanında leğen sofrasıdır; Şam ehli mermerden bir sofra edinirler, ona **الفاثور** adını verirler; dedi ki:
والأكْلُ في الفاثُور بالظَّهائِرِ
Ve onun sözü: **في الفاثور**; yani **على الفاثور**, nitekim Yüce Allah dedi: “وَلأُصَلِبَنَّكُم في جذوع النّخْل”, yani hurma kütükleri üzerine.
Ve Şam ve Cezîre ehlinin bazı sözlerinde: **على الفاثُور الواحدِ**; yani tek yaygı üzerinde.
Ve **الفَواثيرُ**: casuslardır; teki **فاثور**; Ermenice’de **كم** (lafzında).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الثَفْرُ للسِباع وكلِّ ذات مخلبٍ بمنزلة الحياءِ من الناقة، وربَّما استعير لغيرها. والثَفَرُ، بالتحريك: ثَفَرُ الدابة. وقد أَثْفرْتُهَا، أي شددت عليها الثَفَرَ. ودابّةٌ مِثْفارٌ: يرمي بسرجه إلى مؤخَّره. واسْتَثْفَرَ الرجلُ بثَوبه، إذا لوى بطرفه بين رجليه إلى حُجْزته. واسْتَثْفَرَ الكلبُ بذنَبه، إذا جعله بين فَخِذيه. قال الزبرقان بن بدر:
تَعدو الذئابُ على مَن لا كلابَ لهوتَتَّقي مَرْبَضَ المُسْتَثْفِرِ الحامي

##### Türkçe

**الثَفْرُ** yırtıcı hayvanlar ve her pençeli olan için, dişi devedeki **الحياءِ** konumundadır; bazen de başkası için ödünç alınır. Ve **الثَفَرُ** (harekelenerek): binek hayvanının **ثَفَرُ**’udur. Ve ben onu **أَثْفرْتُهَا**; yani onun üzerine **الثَفَرَ**’ı sımsıkı bağladım. Ve **دابّةٌ مِثْفارٌ**: eyerini art tarafına doğru atar. Ve adam **اسْتَثْفَرَ** elbisesiyle; eğer ucunu iki bacağı arasından bel bağına doğru bükerse. Ve köpek kuyruğuyla **اسْتَثْفَرَ**; eğer onu iki uyluğu arasına koyarsa. Zübraḳān b. Bedr dedi ki:
Kurtlar, köpeği olmayan kimseye koşar;
ve koruyan **المُسْتَثْفِرِ**’in yatma yerinden sakınır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث ر ف
ثفر ، رفث ، فرث ، فثر .
ثفر : أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : يقال لِحَياءِ السِّباع كلِّها : الثَّفْرُ ، بسكون الفاء .
قال : ومنه قولُ الأخطل :
جَزَى اللَّهُ فيها الأعورَين مَلامةً
وفَرْوَةَ ثَفْرَ الثَّوْرَةِ المُتضَاجِمِ
قال : إنّما هو شيءٌ استعاره فأَدخله في غير مَوضعه ، كقولهم : مَشافر الحَبَش ، وإنما المِشْفَر للإِبل .
وثَفَر البعير والحِمار والدابّة : مُثَقَّل ؛ قال امرؤ القَيس :
لا حِمْيَرِيٌّ وَنَى ولا عَدَسٌ
ولا اسْتُ عَيرٍ يحُكُّها ثَفَرُهْ
وفي الحديث : إن النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) أَمَر المُسْتحَاضةَ أَن تَسْتَثْفِرَ وتُلْجِمَ إذا غلَبها سيَلان الدَّم . وهو أن تَشُدَّ فرجها بخرقة أو قُطنةٍ تَحتَشي بها ثم تَربِط بعد ذلك رباطاً تشدُّ طرفَيه إلى حَقَب تشدُّه عَلَى وَسطها فتمنع الدّم ، وذلك بعد أن تَطهر حين تريد الصلاة .
ويُحتمل أن يكون الاستِثْفَارُ مأخوذاً من ثَفَر الدابّة ، أي تشدُّه كما يُشَدُّ الثّفَر تحت ذَنب الدابة .
ويُحتمل أن يكون مأخوذاً مِن الثّفْر ، أريدَ به فَرْجها ، وإن كان في الأصل للسِّباع . فاسْتُعير للمرأة كما استعاره الأَخطل للظِّلْف ، وإن كان في الأصل للسِّباع .
وقال اللَّيْثُ : المِشْفارُ من الدوابِّ التي تَرمي بسَرْجها إلى مُؤَخّرها .
قال : والاسْتِثَفْارُ للكلْب إدخاله ذَنَبه بين فَخِذَيه حتى يُلزقَه ببطنه ؛ وقال النابغةُ :
تَعْدُو الذِّئاب عَلَى مَن لا كِلاَبَ له
وتَتّقِي مَرْبِضَ المُسْتَثفر الحامِي
والرّجُل يَسْتَتفِر بإِزاره عند الصِّراع ، إذا هو لَوَاه على فخذَيه ثم أَخرجه بين فَخِذَيه فشَدَّ طرفَيه في حُجْزَتِه .
أبو العبّاس : عن ابن الأعرابيّ : رجُلٌ مِثْفَرٌ ، ومِتْفَارٌ ، وهو نَعْتُ سَوءٍ .
فثر : قال اللَّيْثُ : الفاثُورُ ، عند العامَّة : هو الطّسْتُ خَان .
قال : وأَهل الشام يتّخذُون صِواناً مِن رُخامٍ يسمُّونه الفَاثُور ، وأنشد :
والأكْلُ في الفاثُورِ بالظّهَائر
أراد : على الفاثُورِ : فأقامَ ( في ) مُقام ( عَلَى ) .
وفاثُور : اسم مَوْضِع في قَوْلِ لَبِيد :
بين فاثُور أُفَاقٍ فالدَّحَلْ
وأما قول لَبيد في قصيدة أُخْرى :
حقائبُهم رَاحٌ عَتِيقٌ ودَرْمَكٌ
ورَيْطٌ وفاثُوريَّةٌ وسُلاَسِلُ
فالفاثُورِيّة ، ها هنا : أَخْونةٌ وجَامَاتٌ .
ورُوي عن عَمرو : عن أبيه : قال : الفاثُور : المِصْحاةُ ، وهي النّاجُود والباطِيَةُ .
وقال اللَّيْثُ في كَلاَمٍ ذَكره لِبَعْضهم : وأَهل الشام والجزيرة على فاثُور واحدٍ ، كأنه عَنَى : على بسَاطٍ واحدٍ .
وفي الحديث : تكون الأرض يومَ القيامة كفاثُور الفِضّة .
قيل : إنه خِوانٌ من فِضّة . وقيل : جامٌ مِنْ فِضّة .
رفث : قال اللَّيْثُ : الرَّفَثُ : الجِمَاع ، وأَصْلُه ، قَوْلُ الفُحْش ، قال الله تعالَى : ( فَلاَ رَفَثَ وَلاَ فُسُوقَ ) ( البقرة : 197 ) .
وقال الزجَّاج : أي لا جِمَاعَ ولا كَلمةً مِن أَسباب الجِماع ؛ وأنشد :
عن اللَّغَا ورَفَث التَّكلُّم
قال : والرَّفَثُ : كَلمةٌ جامعة لكُلّ ما يُريده الرجُلُ مِن أَهْلِه .
ورُوي عن ابن عَبّاس أنَّه كان مُحْرِماً فأَخذ بذَنب ناقةٍ من الرِّكَاب وهو يقول :
وهُنّ يَمْشِين بنا هَمِيسَا
إن تَصْدُق الطَّيْرُ نَنِك لَمِيسَا
فقيل له : يا أبا العبّاس ، أتقول الرَّفَث وأنت مُحْرِمٌ ؟ فقال : إنما الرَّفَثُ ما رُوجِع به النّساء .
فرأى ابن عبَّاس ( الرَّفَثَ ) الذي نَهى الله عنه ما خُوطبت به المَرأة ، فأما أن يَرفُثَ في كلامه ولا تَسمع امرأة رَفَثَه ، فغَيْرُ داخلٍ في قوله تعالى : ( فَلاَ رَفَثَ ) ( البقرة : 197 ) .
يقال : رَفَثَ يَرفُث ، وأَرْفَث يُرفِث ، إذا أفحش في شأْن النِّسَاء .
فرث : ابن السِّكّيت ، عن أَبي عَمْرو : يُقال للمرأة : إنها مُتَفَرِّثَةٌ ، وذلك في أَوّل حَمْلها ، وهو أن تَخْبُثَ نَفْسها في أَوّل حَمْلها فيَكْثُر نَفْثُها للخَرَاشِيّ التي على رأس مَعِدَتها .
قلتُ : لا أَدْرِي : مُنْفَرِثة ، أو مُتَفَرِّثة ؟
أبو عُبَيد ، عن أبي زيد : فَرَثْتُ الجُلَّة أفْرِثها فَرْثاً ، إذا مَزَّقتها ونَثَرت جميع ما فيها .
وفَرَثت كَبِدَه ، إذا ضَرَبْته حتى تَنْفَرِثَ كَبِدُه .
وأَفْرَثْتُ الرَّجُلَ إفْرَاثاً ، إذا وَقَعْتَ فيه .
وأَفْرَثْتُ الكَرِشَ ، إذا شَقَقْتَها ونَثَرت ما فيها .
وقال غيرُه : الفَرْثُ : السِّرْجين .
ورَوى غيرُه : عن أبي زَيد : أفْرث الرَّجُلُ أصْحَابَه إفْرَاثاً ، إذا عَرَّضهم للسُّلْطان ، أو لِلائمَة النّاس .
ثَعلب ، عن ابن الأعْرابيّ : الفَرْثُ : غَثَيانُ الحبْلَى .
قال : والفَرْثُ : الرَّكْوةُ الصَّغِيرة .

##### Türkçe

ث ر ف
**ثفر** ، **رفث** ، **فرث** ، **فثر** .

**ثفر** : Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: Bütün yırtıcıların hayâsına **الثَّفْرُ** denir; fâ’sı sâkin olarak.
Dedi: Ve ondan el-Ahtal’ın sözü:
جَزَى اللَّهُ فيها الأعورَين مَلامةً
وفَرْوَةَ **ثَفْرَ** الثَّوْرَةِ المُتضَاجِمِ
Dedi: Bu ancak onun ödünç aldığı bir şeydir; onu yerinin dışında sokmuştur; onların “Habeş’in dudakları” demeleri gibi; hâlbuki **المِشْفَر** develer içindir.
Ve **ثَفَر** deve, eşek ve binek hayvanı: ağırlaştırılmıştır; İmru’ul-Kays dedi:
لا حِمْيَرِيٌّ وَنَى ولا عَدَسٌ
ولا اسْتُ عَيرٍ يحُكُّها **ثَفَرُهْ**
Ve hadiste: Nebî ( صلى الله عليه وسلم ) müstahâzaya, kanın akması ona galip geldiğinde **تَسْتَثْفِرَ** ve **تُلْجِمَ** etmesini emretti. Bu, ferçini bir bezle yahut bir pamukla bağlamasıdır; onunla içini doldurur; sonra bunun ardından bir bağ bağlar; iki ucunu, belinin üzerine bağladığı bir **حَقَب**’a sımsıkı bağlar da kanı men eder; bu da, namazı istediği vakit temizlendikten sonra olur.
Ve muhtemeldir ki **الاستِثْفَارُ** binek hayvanının **ثَفَر**’inden alınmıştır; yani, **الثّفَر** binek hayvanının kuyruğu altında bağlandığı gibi onu bağlar.
Ve muhtemeldir ki **الثّفْر**’den alınmıştır; onunla ferci kastedilmiştir; aslında yırtıcılar için olsa da. Böylece, el-Ahtal’ın onu **الظِّلْف** için ödünç alması gibi, kadın için ödünç alınmıştır; aslında yırtıcılar için olsa da.
Ve el-Leys dedi: **المِشْفارُ** binek hayvanlarından, eyerini arkasına atan (hayvan)dır.
Dedi: Ve köpek için **الاسْتِثَفْارُ**, kuyruğunu iki uyluğu arasına sokmasıdır; ta ki onu karnına yapıştırsın; en-Nâbiga dedi:
تَعْدُو الذِّئاب عَلَى مَن لا كِلاَبَ له
وتَتّقِي مَرْبِضَ المُسْتَثفر الحامِي
Ve adam, güreş sırasında izarıyla **يَسْتَتفِر** eder; o, onu uylukları üzerine doladığı, sonra onu iki uyluğu arasından çıkardığı ve iki ucunu kuşağında bağladığı vakit.
Ebû’l-Abbâs: İbnü’l-A‘râbî’den: **رَجُلٌ مِثْفَرٌ** ve **مِتْفَارٌ**; bu, kötü bir niteleme (sıfat)tır.

**فثر** : el-Leys dedi: **الفاثُورُ**, avam nezdinde: **الطّسْتُ خَان**’dır.
Dedi: Şam ehli mermerden tepsiler yaparlar; ona **الفَاثُور** derler; ve şu beyit okundu:
والأكْلُ في **الفاثُورِ** بالظّهَائر
Muradı: **على الفاثُورِ**; böylece ( **في** )’yi ( **على** ) makamına ikame etti.
Ve **فاثُور**: Lebîd’in şu sözünde bir yer adıdır:
بين **فاثُور** أُفَاقٍ فالدَّحَلْ
Lebîd’in başka bir kasidesindeki sözüne gelince:
حقائبُهم رَاحٌ عَتِيقٌ ودَرْمَكٌ
ورَيْطٌ وفاثُوريَّةٌ وسُلاَسِلُ
Burada **الفاثُورِيّة**: sandıklar ve kâselerdir.
Ve Amr’dan, babasından rivayet olundu: Dedi: **الفاثُور**: **المِصْحاةُ**’dır; o da **النّاجُود** ve **الباطِيَةُ**’dir.
Ve el-Leys, bazılarından zikrettiği bir söz içinde dedi: Şam ve Cezîre ehli bir **فاثُور** üzerindedir; sanki muradı: bir **بسَاط** üzerindedir.
Ve hadiste: Kıyamet günü yer, gümüşün **فاثُور**’u gibi olur.
Denildi: O, gümüşten bir **خِوان**’dır. Ve denildi: gümüşten bir **جام**’dır.

**رفث** : el-Leys dedi: **الرَّفَثُ**: cinsel birleşmedir; aslı ise, çirkin söz söylemektir. Allah Teâlâ dedi: ( فَلاَ **رَفَثَ** وَلاَ فُسُوقَ ) ( البقرة : 197 ) .
Ve ez-Zeccâc dedi: Yani ne cinsel birleşme, ne de cinsel birleşmenin sebeplerinden bir kelime; ve şu beyit okundu:
عن اللَّغَا و**رَفَث** التَّكلُّم
Dedi: Ve **الرَّفَثُ**: erkeğin ehlinden istediği her şeyi toplayan bir kelimedir.
Ve İbn Abbâs’tan rivayet olundu: O, ihramlı idi; bineklerden bir devenin kuyruğunu tuttu; şöyle diyordu:
وهُنّ يَمْشِين بنا هَمِيسَا
إن تَصْدُق الطَّيْرُ نَنِك لَمِيسَا
Ona denildi: Ey Ebû’l-Abbâs, sen ihramlı iken **الرَّفَث** mi söylüyorsun? O dedi: **الرَّفَث** ancak kadınlara karşılık verilendir.
Böylece İbn Abbâs, Allah’ın nehyettiği ( **الرَّفَثَ** )i, kadınla konuşulan şey olarak gördü; ama sözünde **يَرفُثَ** eder de hiçbir kadın onun **رَفَث**’ini işitmezse, bu, O’nun تعالى sözüne dâhil değildir: ( فَلاَ **رَفَثَ** ) ( البقرة : 197 ) .
Denir: **رَفَثَ يَرفُث** ve **أَرْفَث يُرفِث**; kadınlar hakkında çirkin söz söylediği vakit.

**فرث** : İbnü’s-Sikkît, Ebû Amr’dan: Kadına denir: o **مُتَفَرِّثَةٌ**’dir; bu, hamlinin başındadır; o da, hamlinin başında nefsinin bozulmasıdır; böylece midesinin başı üzerindeki **الخَرَاشِيّ** için onun **نَفْثُ**’ü çoğalır.
Dedim: Bilmiyorum: **مُنْفَرِثة** mi, yoksa **مُتَفَرِّثة** mi?
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **فَرَثْتُ الجُلَّة** onu **أفْرِثها فَرْثاً**; içindeki her şeyi yırttığın ve saçtığın vakit.
Ve **فَرَثت كَبِدَه**; onu, ciğeri parçalanıncaya kadar dövdüğün vakit.
Ve **أَفْرَثْتُ الرَّجُلَ إفْرَاثاً**; ona düştüğün (ona saldırdığın/onu yerdiğin) vakit.
Ve **أَفْرَثْتُ الكَرِشَ**; onu yardığın ve içindekini saçtığın vakit.
Ve başkası dedi: **الفَرْثُ**: **السِّرْجين**’dir.
Ve başkası rivayet etti: Ebû Zeyd’den: Adam, arkadaşlarını **أفْرث ... إفْرَاثاً** eder; onları sultana yahut insanların kınamasına maruz bıraktığı vakit.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفَرْثُ**: hamile kadının mide bulantısıdır.
Dedi: Ve **الفَرْثُ**: küçük **الرَّكْوة**’dur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والفاء وما يثلثهما)
(ثفل) الثاء والفاء واللام أصلٌ واحد، وهو الشيءُ يستقرُّ تحتَ الشيء، يكون ذلك من الكَدَر وغيرِه. يقال هو ثُفْل القِدْر وغيرِها، وهو ما رسا من الخُثارة([1]). ومن الباب الثِّفال الجِلْدة تُوضَع عليها الرّحَى. ويقال هو قطعةُ فَرْو تُوضَع إلى جنب الرَّحَى. وقال:
يكون ثِفالُها شَرقيَّ نجدٍ *** ولُهْوتُها قُضَاعَةَ أجمعينا([2])
وقال آخر([3]):
فتعْرُكْكُمُ عَرْكَ الرَّحَى بِثِفالها ***	وتَلْقَحْ كِشافاً ثمّ تَحْمِلْ فُتتئِمِ
فأمّا الثَّفَال فالبعيرُ البَطيء، واشتقاقُه صحيح، لأنّهُ كأنّه من البُطْء مستقرٌّ تحت حِمْلهِ، لا يكادُ يَبْرَحُ.
(ثفن) الثاء والفاء والنون أصلٌ واحد، وهو ملازمة الشّيءِ الشّيءَ. قال الخليل: ثَفِناتُ البعير: ما أصاب الأرضَ من أعضائه فغَلُظ كالركبتين وغيرهما.
وقال هو وغيره: ثَفَنْتُ الشّيءَ باليد أثفِنُه، إذا ضربتَه. قال في الثفِنة:
خَوَّى على مستوياتٍ خَمْسِ *** كِرْكِرةٍ وثَفِناتٍ مُلْسِ([4])ويقال ثافَنْتُ على الشّيء واظبْت([5]). ويقولون ثافَنْتُه على الشيء أعنْتُه. وهو ذلك القياس.
(ثفي) الثاء والفاء والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو الأُثْفِيّة، والجمع أثافيّ. وربّما خفَّفوا، وليس بالجيد.
ومما يشتق من هذا المرأة المثَفِّيَة([6])، التي مات عنها ثلاثةُ أزواج؛ والرجل المثفّي الذي يموت عنه ثلاث نِسوة.
ويقولون على طريق الاستعارة: بقِيَتْ من بني فلانٍ أُثْفِيَّةٌ خَشْناءُ، إذا بقِيَ منهم عددٌ.
والثَّفاء نبتٌ، وليس من الباب. وفي الحديث: "ماذا في الأَمَرَّيْنِ من الشِّفاء: الصَّبِرِ والثَّفَاء". قالوا: هو الخرْدَل.
(ثفر) الثاء والفاء والراء كلمةٌ واحدة تدلُّ على المؤخَّر. فالثَّفَرُ ثَفَر الدابة. ويقال استَثْفَرت المرأة بثَوْبها إذا ائتزرت به ثم رَدَّت طَرَف الإزار من بين رجليها وغرزَتْه في الحُجْزَة مِن ورائه. والثَّفُرْ الحياءُ من السّبُعةِ وغيرها. قال:
جَزَى الله فيها الأَعوَرَيْنِ ملامةً *** وعَبْدَةَ ثَفْرَ الثَّورةِ المتضاجِمِ([7])
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "الخشارة".
([2]) البيت لعمرو بن كلثوم في معلقته.
([3]) هو زهير، في معلقته.
([4]) البيتان للعجاج في ديوانه 78 واللسان (ثفن).
([5]) في الأصل: "وأطنبت"، تحريف.
([6]) ويقال أيضاً: المثفاة للمرأة والمثفى للرجل، بصيغة اسم المفعول.
([7]) البيت للأخطل في ديوانه 277 واللسان (ثفر) والحيوان (2: 282) والكامل 159 ليبسك، وفقه اللغة 76.

ـ

##### Türkçe

(ثاء ve فاء ve onlara üçlenen şeyler bâbı)

(**ثفل**) **الثاء** ve **الفاء** ve **اللام** tek bir asıldır; o da, şeyin, şeyin altında yerleşip duran şey olmasıdır; bu, bulanıklıktan ve başkasından olur. Denilir: o, **ثُفْل**’ü **القِدْر**’ün ve başkasının; o, **الخُثارة**’dan çöken şeydir([1]). Ve bâbdandır: **الثِّفال**; **الجِلْدة**; üzerine **الرّحَى** konulan. Ve denilir: o, **فَرْو** parçasıdır; **الرَّحَى**’nın yanına konulur. Ve dedi:
يكون **ثِفالُها** شَرقيَّ نجدٍ *** ولُهْوتُها قُضَاعَةَ أجمعينا([2])
Ve bir başkası dedi([3]):
فتعْرُكْكُمُ عَرْكَ **الرَّحَى** بِ**ثِفالها** ***	وتَلْقَحْ كِشافاً ثمّ تَحْمِلْ فُتتئِمِ
Ama **الثَّفَال** ise, yavaş deve(dir); ve onun iştikakı sahihdir; çünkü o, sanki yavaşlıktan, yükünün altında yerleşip duran gibidir; neredeyse ayrılmaz.

(**ثفن**) **الثاء** ve **الفاء** ve **النون** tek bir asıldır; o da, şeyin şeye yapışık kalmasıdır. **الخليل** dedi: **ثَفِناتُ**’u devenin: uzuvlarından yere isabet eden şey; sonra kalınlaşır; iki diz ve başkaları gibi.
Ve o ve başkası dedi: **ثَفَنْتُ** şeyi elle, **أثفِنُه**; onu vurduğun zaman. **الثفِنة** hakkında dedi:
خَوَّى على مستوياتٍ خَمْسِ *** كِرْكِرةٍ و**ثَفِناتٍ** مُلْسِ([4])Ve denilir: **ثافَنْتُ** şey üzerine; devam ettim([5]). Ve derler: **ثافَنْتُه** onu şey üzerine; ona yardım ettim. Ve o, o kıyastır.

(**ثفي**) **الثاء** ve **الفاء** ve illetli harf tek bir asıldır; o da **الأُثْفِيّة**’dir; cem‘i **أثافيّ**. Ve belki hafifletirler; ve iyi değildir.
Ve bundan iştikak olunanlardandır: **المرأة المثَفِّيَة**([6]); kendisinden üç koca ölen kadın; ve **الرجل المثفّي**; kendisinden üç kadın ölen erkek.
Ve istiare yoluyla derler: **بقِيَتْ**’ten **بني فلانٍ**’dan **أُثْفِيَّةٌ خَشْناءُ**; onlardan bir sayı kaldığı zaman.
Ve **الثَّفاء** bir bitkidir; ve bâbdan değildir. Ve hadiste: "ماذا في **الأَمَرَّيْنِ** من **الشِّفاء**: **الصَّبِرِ** و**الثَّفَاء**". Dediler: o, **الخرْدَل**’dir.

(**ثفر**) **الثاء** ve **الفاء** ve **الراء** tek bir kelimedir; arka tarafa delalet eder. Öyleyse **الثَّفَر**: **ثَفَر**’i binek hayvanının. Ve denilir: **استَثْفَرت** kadın **بثَوْبها**; onunla peştamal kuşandığı zaman; sonra izarın ucunu iki bacağının arasından geri çevirdi ve onu arkasından **الحُجْزَة**’ye sapladı. Ve **الثَّفُرْ**: **الحياءُ**’dur; yırtıcı hayvandan ve başkasından. Dedi:
جَزَى الله فيها **الأَعوَرَيْنِ** ملامةً *** وعَبْدَةَ **ثَفْرَ** **الثَّورةِ** المتضاجِمِ([7])
--------------ـــ
([1]) Asılda: "الخشارة".
([2]) Beyit, muallakasında **عمرو بن كلثوم**’undur.
([3]) O, muallakasında **زهير**’dir.
([4]) İki beyit, divanında **العجاج**’ındır: 78; ve **اللسان** (**ثفن**).
([5]) Asılda: "وأطنبت", tahrif.
([6]) Ayrıca denilir: kadın için **المثفاة** ve erkek için **المثفى**; ism-i mef‘ûl sigasıyla.
([7]) Beyit, divanında **الأخطل**’undur: 277; ve **اللسان** (**ثفر**) ve **الحيوان** (2: 282) ve **الكامل** 159 **ليبسك**’e; ve **فقه اللغة** 76.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ف ر
أثفر الدابة ودابة مثفار‏:‏ يرمي بسرجه إلى مؤخره‏.‏
ومن المجاز‏:‏ استثفرت المستحاضة‏:‏ تلجمت‏.‏
واستثفر المصـارع‏:‏ رد طـرف ثوبـه إلـى خلفـه فغرزه في حجزته‏.‏
واستثفر الكلب بذنبه‏.‏
قال‏:‏ تعدو الذئاب على من لا كلاب له وتتقي مربض المستثفر الحامي وقيل‏:‏ كان أبو جهل مثفاراً وكذب قائله‏.‏
وأثفره‏:‏ ساقه من ورائه‏.‏
وأثفروه بيعة سوء‏:‏ ألزقوه باسته‏.‏

##### Türkçe

ث ف ر
**أثفر** biniti ve **دابة مثفار**: eyerini onun arka tarafına doğru atar.
Mecazdan: **استثفرت المستحاضة**: gemlendi.
Ve **استثفر المصـارع**: elbisesinin ucunu arkasına doğru çevirdi de onu kuşağına iğneledi.
Ve **استثفر الكلب بذنبه**.
Dedi ki: “Kurtlar, köpekleri olmayan kimseye koşar; ve koruyan **المستثفر**in yatak yerine sakınır.” Ve denildi ki: Ebû Cehil **مثفاراً** idi; bunu söyleyen yalan söylemiştir.
Ve **أثفره**: onu arkasından sürdü.
Ve **أثفروه بيعة سوء**: onu kıçına yapıştırdılar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثَّفَرُ، بالتحريك: ثَفَرُ الدابة. ابن سيده: الثَّفَرُ السَّيْرُ الذي في مؤَخر السَّرْج، وثَفَر البعير والحمار والدابة مُثَقَّلٌ؛ قال امرؤ القيس:
لا حِمْيَرِيٌّ وفَى ولا عَدَسٌ،
ولا اسْتُ عَيْرٍ يَحُكُّها ثَفَرُهْ
وأَثْفَرَ الدابة: عَمِلَ لها تَفَراً أَو شدّها به. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَمر المستحاضة أَن تَسْتَثْفِرَ وتُلْجِمَ إِذا غلبها سيلان الدم، وهو أن تَشُدَّ فرجها بخرقة عريضة أَو قطنة تحتشي بها وتُوثِقَ طرفيها في شيء تَشُدُّه على وسطها فتمنع سيلان الدم، وهو مأْخود من ثَفَرِ الدابة الذي يجعل تحت ذنبها؛ وفي نسخة: وتوثق طرفيها ثم تربط فوق ذلك رباطاً تشدّ طرفيه إِلى حَقَبٍ تَشُدُّه كما تشدّ الثَّفَرَ تحت ذَنَبِ الدابة؛ قال: ويحتمل أَن يكون مأْخوذاً من الثَّفْرِ، أُريد به فرجها وإِن كان أَصله للسباع، وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: لا سَلَّم اللهُ على سَلاَمَهْ
زِنْجِيَّةٍ، كَأَنَّها نَعامَهْ
مُثْفَرَةٌ بِرِيشَتَيْ حَمامَهْ
أَي كَأَنَّ أَسْكَتَيْها قد أُثْفِرتا بِرِيشَتَيْ حمامة. والمِثْفَارُ من الدواب: التي ترمي بسرجها إِلى مؤخرها. والاستثفار: أَن يدخل الإِنسان إِزاره بين فخذيه ملويّاً ثم يخرجه. والرجل يَسْتَثْفِرُ بإِزاره عند الصِّراع إِذا هو لواه على فخذيه ثم أَخرجه بين فخذيه فشد طرفيه في حُجْزَتِه. واسْتَثْفَرَ الرجلُ بثوبه إِذا ردَّ طرفه بين رجليه إِلى حجزته. واسْتَثْفَرَ الكلب إِذا أَدخل ذنبه بين فخذيه حتى يُلْزِقَهُ ببطنه، وهو الاستثفار؛ قال النابغة:
تَعْدُو الذِّئابُ على مَنْ لا كِلابَ له،
وتَتَّقِي مَرْبِضَ المُسْتَثْفِرِ الحامِي
ومنه حديث ابن الزبير في صفة الجن: فإِذا نَحْنُ برجالٍ طِوالٍ كأَنهم الرِّماح مُسْتَثْفِرينَ ثيابهم، قال: هو أَن يدخل الرجل ثوبه بين رجليه كما يفعل الكلب بذنبه.
والثُّفْرُ والثَّفْرُ، بسكون الفاء أَيضاً، لجميع ضروب السباع ولكل ذاتِ مِخْلَبٍ كالحياءِ للناقة، وفي المحكم: كالحياء للشاة، وقيل: هو مسلك القضيب فيها، واستعاره الأَخطل فجعله للبقرة فقال:
جَزَى اللهُ فيها الأَعْوَرَيْنِ مَلامَةً،
وفَرْوَةَ ثَفْرَ الثَّوْرَةِ المُتَضَاجِمِ
المتضاجم: المائل؛ قال: إِنما هو شيء استعاره فأَدخله في غير موضعه كقولهم مشافر الحَبَشِ وإِنما المِشْفَرُ للإِبل؛ وفروة: اسم رجل، ونصب الثَّفْر على البدل منه، وهو لقبه، كقولهم عبدالله قفة وإِنما خفض المتضاجم، وهو من صفة الثَّفْرِ على الجوار، كقولك جحر ضب خرب؛ واستعاره الجعدي أَيضاً للبرذونة فقال:
بُرَيْذِينَةٌ بَلَّ البَراذِينُ ثَفْرَها،
وقد شَرِبَتْ من آخرِ الصَّيْفِ إِبَّلا
واستعاره آخر فجعله للنعجة فقال:
وما عَمْرُو إِلاَّ نَعْجَةٌ ساجِسِيَّةٌ،
تُخَزَّلُ تحتَ الكبشِ، والثَّفْرُ وارِدُ
ساجسية: منسوبة، وهي غنم شامية حمر صغار الرؤوس؛ واستعاره آخر للمرأَة فقال:
نَحْنُ بَنُو عَمْرَةَ في انْتِسابِ،
بِنْتِ سُوَيْدٍ أَكْرَمِ الضِّبابِ،
جاءتْ بِنَا من ثَفْرِها المُنْجَابِ
وقيل: الثُّفْر والثَّفْر للبقرة أَصل لا مستعار.
ورجل مِثْفَرٌ ومِثْفار: ثناء قبيح ونَعْتُ سَوْء، وزاد في المحكم: وهو الذي يُؤْتى.

##### Türkçe

**الثَّفَرُ** (harekeli olarak): binek hayvanının **ثَفَرُ**’udur. İbn Sîde: **الثَّفَرُ** eyerin arka tarafında bulunan kayıştır; deve, eşek ve binek hayvanının **ثَفَر**’i (şeddeli)dir; İmru’ul-Kays dedi ki:
لا حِمْيَرِيٌّ وفَى ولا عَدَسٌ،
ولا اسْتُ عَيْرٍ يَحُكُّها ثَفَرُهْ

Ve **أَثْفَرَ** binek hayvanını: ona bir **تَفَراً** yaptı yahut onu onunla bağladı. Hadiste: Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, istihâzalı kadına, kanın akması ona galip geldiğinde **تَسْتَثْفِرَ** ve **تُلْجِمَ** etmesini emrettiği (rivayet edilmiştir); bu, ferçini geniş bir bezle yahut onunla dolgu yaptığı bir pamukla bağlaması ve iki ucunu, beline bağladığı bir şeyde sağlamlaştırmasıdır; böylece kanın akmasını engeller; bu, binek hayvanının kuyruğunun altına konulan **ثَفَرِ**’inden alınmıştır. Bir nüshada: “Ve iki ucunu sağlamlaştırır, sonra bunun üstüne bir bağ bağlar; iki ucunu, kendisini bağladığı bir **حَقَبٍ**’a bağlar; tıpkı binek hayvanının kuyruğunun altına **الثَّفَرَ**’i bağladığı gibi.” dedi: Ve muhtemeldir ki **الثَّفْرِ**’den alınmış olsun; onunla ferci kastedilmiştir, aslı yırtıcı hayvanlar için olsa bile. İbnü’l-A‘râbî’nin rivayet ettiği sözü:
لا سَلَّم اللهُ على سَلاَمَهْ
زِنْجِيَّةٍ، كَأَنَّها نَعامَهْ
مُثْفَرَةٌ بِرِيشَتَيْ حَمامَهْ

Yani: sanki onun iki **أَسْكَتَيْها**’sı iki güvercin tüyüyle **أُثْفِرتا** kılınmış gibidir. Ve binek hayvanlarından **المِثْفَارُ**: eyerini arka tarafına doğru atan (hayvandır). Ve **الاستثفار**: insanın izârını iki uyluğu arasına bükülmüş olarak sokması, sonra onu çıkarmasıdır. Ve adam, güreş sırasında izârıyla **يَسْتَثْفِرُ**; onu uylukları üzerine büktüğünde, sonra onu iki uyluğu arasından çıkarıp iki ucunu **حُجْزَتِه**’inde bağladığında. Ve adam, elbisesiyle **اسْتَثْفَرَ** eder; ucunu iki bacağı arasından **حجزته**’ine geri çevirdiğinde. Ve köpek **اسْتَثْفَرَ** eder; kuyruğunu iki uyluğu arasına sokup onu karnına yapıştırıncaya kadar; bu, **الاستثفار**dır. Nâbiga dedi ki:
تَعْدُو الذِّئابُ على مَنْ لا كِلابَ له،
وتَتَّقِي مَرْبِضَ المُسْتَثْفِرِ الحامِي

Ve ondan, cinlerin vasfı hakkında İbnü’z-Zübeyr hadisi: “Bir de baktık ki, uzun adamlar; sanki mızraklar; elbiselerini **مُسْتَثْفِرينَ** (olarak).” dedi: Bu, adamın elbisesini iki bacağı arasına sokmasıdır; köpeğin kuyruğuyla yaptığı gibi.

Ve **الثُّفْرُ** ve **الثَّفْرُ** (fâ’nın sükûnuyla da): bütün yırtıcı türleri için ve her pençeli varlık için, deve için **الحياءِ** gibi; **المحكم**’de: koyun için **الحياء** gibi; ve denildi ki: onda **القضيب**’in geçtiği yoldur. el-Ahtal onu ödünç aldı da onu inek için yaptı; şöyle dedi:
جَزَى اللهُ فيها الأَعْوَرَيْنِ مَلامَةً،
وفَرْوَةَ ثَفْرَ الثَّوْرَةِ المُتَضَاجِمِ

**المتضاجم**: eğik olan. dedi: Bu, ancak ödünç aldığı bir şeydir; onu yerinin dışında bir yere soktu; “Habeşlilerin **مشافر**’i” demeleri gibi; hâlbuki **المِشْفَرُ** develer içindir. Ve **فروة**: bir adam adıdır; **الثَّفْر**’i ondan bedel olarak nasbetti; o onun lakabıdır; “Abdullah **قفة**” demeleri gibi. Ve **المتضاجم**’i cerretti; hâlbuki o **الثَّفْرِ**’in sıfatındandır; komşuluk üzere (cer) olarak; “harap kertenkele deliği” demen gibi. el-Ca‘dî de onu **البرذونة** için ödünç aldı; şöyle dedi:
بُرَيْذِينَةٌ بَلَّ البَراذِينُ ثَفْرَها،
وقد شَرِبَتْ من آخرِ الصَّيْفِ إِبَّلا

Ve bir başkası onu ödünç aldı da onu koyun için yaptı; şöyle dedi:
وما عَمْرُو إِلاَّ نَعْجَةٌ ساجِسِيَّةٌ،
تُخَزَّلُ تحتَ الكبشِ، والثَّفْرُ وارِدُ

**ساجسية**: nisbetlidir; o, Şam’a ait, kırmızı, küçük başlı koyunlardır. Ve bir başkası onu kadın için ödünç aldı; şöyle dedi:
نَحْنُ بَنُو عَمْرَةَ في انْتِسابِ،
بِنْتِ سُوَيْدٍ أَكْرَمِ الضِّبابِ،
جاءتْ بِنَا من ثَفْرِها المُنْجَابِ

Ve denildi ki: inek için **الثُّفْر** ve **الثَّفْر** asıldır, ödünç değildir.

Ve **مِثْفَرٌ** ve **مِثْفار** (olan) bir adam: çirkin övgüdür ve kötü nitelemedir; **المحكم**’de şunu da ekledi: o, kendisine gelinen (kimse)dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ث ف ر * * ثَفَرُ * الدابة سير مؤخرتها و * أثْفَرَها * شد عليها الثفر و * اسْتَنْفر * بثوبه رد طرفه بين رجليه إلى حجزته

##### Türkçe

* ث ف ر * **ثَفَرُ**: binek hayvanının arka tarafının yürüyüşü; ve **أثْفَرَها**: ona **الثفر**’i sıktı; ve **اسْتَنْفر**: elbisesiyle, iki bacağı arasından ucunu bel kuşağına doğru geri çevirdi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الثفر، بفتح فسكون ويضم، للسباع و لذوات المخالب، كالحياء للناقة، وفي المحكم: للشاة أو هو مسلك القضيب منها. وفي بعض الأصول المعتمدة: فيها بدل منها، واستعاره الأخطل فجعله للبقرة، فقال:
  جزى الله فيها الأعورين ملامة                      وفروة ثفر الثورة المتضاجم. فروة: اسم رجل، ونصب الثفر على البدل منه، وهو لقبه، كقولهم: عبد الله قفة، وإنما خفض المتضاجم وهو المائل، وهو من صفة الثفر على الجوار، كقولك: جحر ضب خرب.
 واستعاره الجعدي أيضا للبرذونة، فقال:
  بريذينة بل البـراذين ثـفـرهـا                      وقد شربت من آخر الصيف إيلا. واستعاره آخر فجعله للنعجة، فقال:
  وما عمرو إلا نعجة ساجـسـية                      تخزل تحت الكبش والثفر وارد.

  ساجسية: غنم منسوبة، وهي غنم شامية حمر صغار الرؤوس. واستعاره آخر للمرأة فقال:
  نحن بنو عمرة في انتساب.
  بنت سويد أكرم الضباب.
  جاءت بنا من ثفرها المنجاب. وقيل: الثفر والثفر للبقرة أصل لا مستعار. الثفر، بالتحريك: ثفر الدابة. قال ابن سيده: هو السير الذي في مؤخر السرج. وثفر البعير والحمار والدابة مثقل، قال امرؤ القيس:
  لا حميري وفى ولا عـدس                      ولا است عير يحكها ثفره. وقد يسكن للتخفيف. وأثفره، أي البعير أو الحمار: عمل له ثفرا، أو شده به. وعلى الأخير اقتصر في الأساس. والمثفار، كمحراب، من الدواب: التي ترمي بسرجها إلى مؤخرها.
 من المجاز: المثفار: الرجل المأبون، كالمثفر، وهو ثناء قبيح ونعت سوء. وفي المحكم: وهو الذي يؤتى. وفي الأساس: قيل: أبو جهل كان مثفارا، وكذب قائله. قال شيخنا: كأنه لشدة الأبنة به وميله إلى الفعل به صار كمن يطلب ما يرمى في مؤخره، فهو مأخوذ من الثفر بمعنى المثفار، بصيغة المبالغة، لكثرة شبقه، وهذا الداء والعياذ بالله، من أعظم الأدواء، وكثيرا ما يكون للأكابر والأعيان وأهل الرفاهية، لميلهم إلى ما يلين تحتهم، ولذلك يسمى داء الأكابر. وروى أبو عمر الزاهد في أماليه، عن السياري، عن أبي خزيمة الكاتب، قال: ما فتشنا أحدا فيه هذا الداء إلا وجدناه ناصبا. وروى بسنده: أن جعفرا الصادق رضي الله عنه سئل عن هذا الصنف من الناس، فقال: رحم منكوسة يؤتى ولا يأتي. وما كانت هذه الخصلة في ولي لله قط، وإنما تكون في الكفار والفساق، والناصب للطاهرين. والاستثفار: أن يدخل الإنسان إزاره بين فخذيه ملويا ثم يخرجه. والرجل يستثفر بإزاره عند الصراع، إذا هو لواه على فخذيه، فشد طرفيه في حجزته، وزاد ابن ظفر في شرح المقامات: حتى يكون كالتبان. وقد تقدم أن التبان هو السراويل الصغير، لا ساقين له. وفي الأساس: ومن المجاز: استثفر المصارع: رد طرف ثوبه إلى خلفه، فغرزه في حجزته. ومثله كلام الجوهري وابن فارس.
 الاستثفار: إدخال الكلب ذنبه بين فخذيه حتى يلزقه ببطنه، قال النابغة:
  تعدو الذئاب على من لا كلاب له                      وتتقي مربض المستثفر الحامي. وهو مجاز، ونسبه الجوهري إلى الزبرقان بن بدر، وصوبوه. وفي الحديث:  أن النبي صلى الله عليه وسلم أمر المستحاضة أن تستثفر وتلجم  ، إذا غلبها سيلان الدم، وهو أن تشد فرجها بخرقة عريضة، أو قطنة تحتشى بها، وتوثق طرفيها في شيء تشده على وسطها، فتمنع سيلان الدم، وهو مأخوذ من ثفر الدابة، ويحتمل أن يكون مأخوذا من الثفر، أريد به فرجها وإن كان أصله للسباع. وأنشد ابن الأعرابي:
  زنجية كأنها نعـامـه                      مثفرة بريشتي حمامه. أي كأن أسكتيها قد أثفرتا بريشتي حمامة. وفي حديث ابن الزبير في صفة الجن:  فإذا نحن برجال طوال كأنهم الرماح مستثفرين ثيابهم  . قال: هو أن يدخل الرجل ثوبه بين رجليه، كما يفعل الكلب بذنبه. من المجاز: ثفره تثفيرا، وفي بعض النسخ: وثفره يثفره: ساقه من خلفه، كأثفره. واقتصر على الأخير في الأساس والتكملة.
 من المجاز: أثفرته بيعة سوء، أي ألزقتها باسته. أثفرت العنز: بنيت الولادة.

##### Türkçe

**الثفر**, fetha ile sonra sükûn ile ve damme ile de gelir; yırtıcı hayvanlar ve pençeli olanlar içindir; deve için **الحياء** gibi. **المحكم**’de: koyun içindir; yahut ondan **القضيب**’in yolu (geçidi)dir. Bazı muteber asıllarda: onda, “ondan” yerine “onda” vardır. **الأخطل** onu ödünç aldı da onu inek için yaptı; şöyle dedi:
  Allah onda iki şaşıya kınama                      ve **الثور**’un **ثفر**’inin **فروة**’sine, birbirine sokulan. **فروة**: bir adamın adıdır; **الثفر**’i ondan بدل olarak nasbetti; o onun lakabıdır; onların “**عبد الله** **قفة**” demeleri gibi. Ancak **المتضاجم**’i, o eğilen (meyleden)dir, cer etti; o, komşuluk üzere **الثفر**’in sıfatındandır; senin “**جحر** **ضب** **خرب**” demen gibi.
 Ve **الجعدي** de onu **البرذونة** için ödünç aldı; şöyle dedi:
  Bir **بريذينة**; bilakis **البراذين**; onun **ثفر**’i                      ve yazın sonundan **إيلا** içmiştir. Ve bir başkası onu ödünç aldı da onu **النعجة** için yaptı; şöyle dedi:
  Ve **عمرو** ancak bir **نعجة** **ساجسية**’dir                      koçun altında topallar; ve **الثفر** varan (gelen).

  **ساجسية**: nisbetli koyunlardır; o, Şamlı, kırmızı, küçük başlı koyunlardır. Ve bir başkası onu kadın için ödünç aldı; şöyle dedi:
  Biz **عمرة** oğullarıyız, nisbet içinde.
  **سويد**’in kızı, kertenkelelerin en keremi.
  Bizi onun **ثفر**’inden, doğurgan olan, getirdi. Ve denildi: inek için **الثفر** ve **الثفر** aslîdir, ödünç değildir. **الثفر**, hareke ile: binek hayvanının **ثفر**’idir. İbn Sîde dedi: o, eyerin arkasında olan kayıştır. Ve **ثفر** (ثفر البعير والحمار والدابة) ağır (şeddeli)dir. **امرؤ القيس** dedi:
  Ne **حميري** vefalıdır ne **عدس**                      ne de eşeğin kıçı; onu **ثفر**’i kaşır. Hafifletme için sükûnlu da gelebilir. Ve **أثفره**, yani deve yahut eşek: ona bir **ثفر** yaptı; yahut onu onunla bağladı. **الأساس**’ta sonuncusuyla yetindi. Ve **المثفار**, **محراب** vezninde, binek hayvanlarından: eyerini arkasına doğru atan (fırlatan)dır.
 Mecazdan: **المثفار**: **المأبون** adamdır; **المثفر** gibi; o, çirkin bir övgü ve kötü bir nitelemedir. **المحكم**’de: o, kendisine gelinen (edilgen)dir. **الأساس**’ta: denildi ki **أبو جهل** **مثفارا** idi; bunu söyleyen yalan söyledi. Şeyhimiz dedi: sanki onda **الأبنة**’nin şiddetinden ve onunla fiile meylinden, arkasına atılan şeyi isteyen kimse gibi oldu; o halde o, **الثفر**’den, **المثفار** manasında, mübalağa sigasıyla, şehvetinin çokluğundan alınmıştır. Ve bu dert—Allah’a sığınırız—dertlerin en büyüğündendir; ve çoğu kez büyükler, ileri gelenler ve refah ehli için olur; altlarında yumuşayana meyillerinden dolayı; bu yüzden “büyüklerin derdi” diye adlandırılır. Ve **أبو عمر الزاهد** **أماليه**’sinde, **السياري**’den, **أبو خزيمة الكاتب**’ten rivayet etti; dedi: Biz bu dert onda olan hiç kimseyi araştırmadık ki onu **ناصبا** bulmayalım. Ve senediyle rivayet etti: **جعفرا الصادق** رضي الله عنه bu sınıf insanlardan soruldu; dedi: ters dönmüş bir rahimdir; kendisine gelinir, gelmez. Ve bu haslet Allah’ın bir velîsinde asla olmadı; ancak kâfirlerde, fâsıklarda ve temizlere düşmanlık besleyen **الناصب**’ta olur. Ve **الاستثفار**: insanın izârını iki uyluğu arasına sokması, bükülmüş olarak, sonra onu çıkarmasıdır. Ve adam, güreş sırasında izârıyla **يستثفر**, onu uylukları üzerine büktüğü zaman; sonra iki ucunu kuşağına bağlar. Ve İbn Zafer **شرح المقامات**’ta ekledi: ta ki **التبان** gibi olsun. Ve geçti ki **التبان**, küçük şalvardır; onun iki paçası yoktur. **الأساس**’ta: ve mecazdan: güreşçi **استثفر**: elbisesinin ucunu arkasına çevirdi; sonra onu kuşağına sapladı. Cevherî’nin ve İbn Fâris’in sözü de bunun gibidir.
 **الاستثفار**: köpeğin kuyruğunu iki uyluğu arasına sokmasıdır; ta ki onu karnına yapıştırsın. **النابغة** dedi:
  Köpeği olmayan kimseye kurtlar koşar                      ve koruyan **المستثفر**’in barınağından sakınır. Ve o mecazdır. Cevherî onu **الزبرقان بن بدر**’e nisbet etti; ve onu doğru saydılar. Ve hadiste: Peygamber صلى الله عليه وسلم **المستحاضة**’a, kanın akması ona galip geldiği zaman, **تستثفر** ve **تلجم** etmesini emretti; o, ferci geniş bir bezle bağlamasıdır; yahut onunla dolduracağı bir pamuk; ve iki ucunu beline bağladığı bir şeye sağlamca bağlar; böylece kanın akmasını engeller. O, binek hayvanının **ثفر**’inden alınmıştır; ve muhtemeldir ki **الثفر**’den alınmıştır; onunla onun ferci kastedildi; her ne kadar aslı yırtıcılar için olsa da. Ve İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
  Zenciye; sanki o bir devekuşudur                      iki güvercin tüyüyle **مثفرة**. Yani sanki onun iki **أسكتيها**’sı iki güvercin tüyüyle **أثفرتا** olmuştur. Ve İbn Zübeyr’in cinlerin sıfatı hakkındaki hadisinde: “Bir de baktık ki uzun adamlar; sanki mızraklar; elbiselerini **مستثفرين**.” Dedi: o, adamın elbisesini iki bacağı arasına sokmasıdır; köpeğin kuyruğuyla yaptığı gibi. Mecazdan: onu **ثفره** **تثفيرا**; ve bazı nüshalarda: ve onu **ثفره** **يثفره**: onu arkasından sürdü; **أثفره** gibi. **الأساس** ve **التكملة**’de sonuncusuyla yetindi.
 Mecazdan: kötü bir biat onu **أثفرته**, yani onu kıçına yapıştırdı. **أثفرت العنز**: doğumla meşgul oldu (doğuma yaklaştı).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

1 ثَفڤرَ and 2: see 4.

اثفرهُ
4 اثفرهُ اثفره اثفرة He bound, tied, or fastened, upon him a ثَفَر [or crupper]; (S, M, A, Msb, K;) namely, a beast, a horse, an ass, or a camel: (S, * M, * TA, &c.:) or he made for him (namely, a camel or an ass &c., TA) a ثَفَر [or crupper]. (M, K.) [Hence,] أَثْفَرْتُهُ بَيْعَةَ سُوْءٍ (tropical:) [app. I imposed upon him a bad sale so that he could not rid himself of it; lit.] I stuck a bad sale to his backside. (A, K.) ― -b2- (tropical:) He drove him, or urged him on, from behind; (A, K;) as also ↓ ثفّرهُ, inf. n. تَثْفِيرٌ; (K;) in some copies of the K, ↓ ثَفَرَهُ, aor. ثَفُرَ . (TA.) ― -b3- اثفرت She (a goat) showed, or gave evidence of, pregnancy, or bringing forth. (K: in the CK, بَيَّنَتِ الوِلادَ: in MS. copies of the K, and in the TA, الوِلَادَة.)

استثفر
10 استثفر استثفر (tropical:) He (a man, M) put (a part of] his اـِزَار [or waist-wrapper] between his thighs, twisted together; (M, K;) he (a wrestler) turned back the extremity of his garment [between his thighs] and stuck it in the part where it was bound round his waist: (A:) or استثفر بِثَوْبِهِ, (S, Msb,) or بِاـِزَارِهِ, (T, Mgh,) or استثفر اـِزَارَهُ, (Mgh,) he (a man) turned back the extremity of his garment between his legs to the part where it was bound round his waist; (S;) or he (a wrestler, T, Mgh) bound his garment, (IF, Msb,) or his ازار, (T, Mgh,) round the lower part of his body, (IF, Mgh, Msb,) or round his thighs, (T,) and then turned back its extremity between his legs, and stuck it in the part where it was bound round his waist, behind. (T, IF, Mgh, Msb.) ― -b2- استثفرت, said of a menstruous woman, signifies the like; (Msb;) (tropical:) i. q. تَلَجَّمَتْ; (A, Msb;) She closed her vulva with a broad piece of rag, or stuffed it with some cotton, and fastened the [or each] extremity of the bandage to a thing tied round her waist. (T, L.) ― -b3- And استثفر, (M,) or استثفر بِذَنَبِهِ, (S, A, Msb, K,) said of a dog, (tropical:) He put his tail between his thighs, (S, M, A, * Msb, K,) making it to cleave to his belly. (M, K.)

ثَفْرٌ
ثَفْرٌ ثفر (S, M, Msb, K) and ↓ ثُفْرٌ (M, K) The vulva of an animal of prey, (As, T, S, M, Msb, K,) and of any creature that has claws, or talons: (S, Msb, K:) or the vagina thereof: (M, K:) and metaphorically used in relation to other animals: (Msb:) thus applied to that of a cow, (S, M, TA,) and of a mare, and of a ewe, and of a woman: or applied to that of a cow it is proper, not tropical. (M, TA.) ― -b2- Also, accord. to AA and others, The anus. (Mz 44th نوع.) -A2- See also ثَفَرٌ.

ثُفْرٌ
ثُفْرٌ ثفر : see ثَفْرٌ.

ثَفَرٌ
ثَفَرٌ ثفر , (S, M, A, Msb, K,) and sometimes ↓ ثَفْرٌ, (K,) The [crupper, or] strap, or thong, at the hinder part of the saddle; (M, K;) the appendage of the saddle that is put beneath the tail (Mgh) of a beast, (S, A, Mgh, Msb,) of a horse, an ass, or a camel: (T, TA:) its two ends are bound to the دَفَّتَانِ: (IDrd in his book on the Saddle and Bridle, p. 4:) pl. أَثْفَارٌ. (Msb.)

مِثْفَرٌ
مِثْفَرٌ مثفر : see what follows.

مِثْفَارٌ
مِثْفَارٌ مثفار A beast that throws its saddle backwards. (S, M, A, K.) ― -b2- (tropical:) A catamite; syn. مَأْبُونٌ; (K;) الَّذِي يُؤْتَى; (M;) as also ↓ مِثْفرٌ. (M, K.)

##### Türkçe

1 **ثَفڤرَ** ve 2: 4’e bak.

**اثفرهُ**
4 **اثفرهُ** **اثفره** **اثفرة** Ona bir **ثَفَر** [yahut eyer kuyruğu kayışı] bağladı, düğümledi veya sabitledi; (S, M, A, Msb, K;) yani bir binek hayvanına, bir ata, bir eşeğe veya bir deveye: (S, M, TA, vb.:) yahut ona (yani bir deveye veya bir eşeğe vb., TA) bir **ثَفَر** [yahut eyer kuyruğu kayışı] yaptı. (M, K.) [Bundan dolayı,] **أَثْفَرْتُهُ بَيْعَةَ سُوْءٍ** (mecaz:) [görünüşe göre onu ondan kurtulamayacağı kötü bir satışla yükledim; lafzen:] Kötü bir satışı onun arka tarafına yapıştırdım. (A, K.) ― -b2- (mecaz:) Onu arkadan sürdü, yahut onu arkadan dürttü; (A, K;) bunun gibi ↓ **ثفّرهُ**, mastar **تَثْفِيرٌ**; (K;) K’nin bazı nüshalarında ↓ **ثَفَرَهُ**, muzari **ثَفُرَ**. (TA.) ― -b3- **اثفرت** O (bir keçi) gebe kaldığını yahut doğurmayı gösterdi, yahut buna delâlet etti. (K: CK’de, **بَيَّنَتِ الوِلادَ**: K’nin yazma nüshalarında ve TA’da, **الوِلَادَةَ**.)

**استثفر**
10 **استثفر** **استثفر** (mecaz:) O (bir adam, M) **اـِزَار**’ının [yahut bel örtüsünün] bir parçasını uyluklarının arasına koydu, büküp birbirine doladı; (M, K;) o (bir güreşçi) elbisesinin ucunu [uyluklarının arasından] geri çevirdi ve beline bağlandığı yere soktu: (A:) yahut **استثفر بِثَوْبِهِ**, (S, Msb,) yahut **بِاـِزَارِهِ**, (T, Mgh,) yahut **استثفر اـِزَارَهُ**, (Mgh,) o (bir adam) elbisesinin ucunu bacaklarının arasından beline bağlandığı yere doğru geri çevirdi; (S;) yahut o (bir güreşçi, T, Mgh) elbisesini, (IF, Msb,) yahut **ازار**’ını, (T, Mgh,) bedeninin alt kısmı etrafına, (IF, Mgh, Msb,) yahut uylukları etrafına, (T,) bağladı; sonra onun ucunu bacaklarının arasından geri çevirdi ve beline bağlandığı yere, arkadan, soktu. (T, IF, Mgh, Msb.) ― -b2- **استثفرت**, hayızlı bir kadın hakkında söylendiğinde, bunun benzerini ifade eder; (Msb;) (mecaz:) **تَلَجَّمَتْ** ile aynı mânâdadır; (A, Msb;) Ferçini geniş bir bez parçasıyla kapattı, yahut onu bir miktar pamukla tıkadı, ve sargının [yahut her bir] ucunu beline bağlanmış bir şeye bağlayıp sabitledi. (T, L.) ― -b3- Ve **استثفر**, (M,) yahut **استثفر بِذَنَبِهِ**, (S, A, Msb, K,) bir köpek hakkında söylendiğinde, (mecaz:) Kuyruğunu uyluklarının arasına koydu, (S, M, A, Msb, K,) onu karnına yapışır kılarak. (M, K.)

**ثَفْرٌ**
**ثَفْرٌ** **ثفر** (S, M, Msb, K) ve ↓ **ثُفْرٌ** (M, K) Yırtıcı bir hayvanın ferci, (As, T, S, M, Msb, K,) ve pençeleri yahut tırnakları olan her yaratığın ferci: (S, Msb, K:) yahut onun vajinası: (M, K:) ve diğer hayvanlar hakkında mecazen kullanılır: (Msb:) böylece bir ineğinki için, (S, M, TA,) ve bir kısrağınki için, ve bir koyununki için, ve bir kadınınki için kullanılır: yahut bir ineğinki için kullanılması hakikîdir, mecaz değildir. (M, TA.) ― -b2- Ayrıca, AA’ya ve başkalarına göre, Makat. (Mz 44. **نوع**.) -A2- **ثَفَرٌ**’a da bak.

**ثُفْرٌ**
**ثُفْرٌ** **ثفر**: **ثَفْرٌ**’a bak.

**ثَفَرٌ**
**ثَفَرٌ** **ثفر**, (S, M, A, Msb, K,) ve bazen ↓ **ثَفْرٌ**, (K,) Eyerin arka kısmındaki [eyer kuyruğu kayışı, yahut] kayış veya meşin şerit; (M, K;) bir hayvanın, (S, A, Mgh, Msb,) bir atın, bir eşeğin veya bir devenin kuyruğunun altına konulan eyer eklentisi: (T, TA:) onun iki ucu **دَفَّتَانِ**’e bağlanır: (IDrd, Eyer ve Gem kitabında, s. 4:) çoğulu **أَثْفَارٌ**. (Msb.)

**مِثْفَرٌ**
**مِثْفَرٌ** **مثفر**: aşağıdakine bak.

**مِثْفَارٌ**
**مِثْفَارٌ** **مثفار** Eyerini arkaya atan bir binek hayvanı. (S, M, A, K.) ― -b2- (mecaz:) Bir oğlancı; eş anlamlısı **مَأْبُونٌ**; (K;) **الَّذِي يُؤْتَى**; (M;) bunun gibi ↓ **مِثْفرٌ**. (M, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَفَرَ
ثَفَرَ U ( n. ac. ثَفْر 1 ),
a.  Drove on, along.

ثَفَّرَ
ثَفَّرَ II ,  أَثْفَرَ IV ,
a.  see I .

ثَفْر
ثَفْر 1 ,  ثَفَر 4 , ( pl. أَثْفَاْر 38 ),
a.  Crupper, strap.

b.  Vulva ( of an animal ).

##### Türkçe

ثَفَرَ
**ثَفَرَ** U (n. ac. **ثَفْر** 1),
a. Sürdü, boyunca.

ثَفَّرَ
**ثَفَّرَ** II, **أَثْفَرَ** IV,
a. I’e bak.

ثَفْر
**ثَفْر** 1, **ثَفَر** 4, (pl. **أَثْفَاْر** 38),
a. Sağrı kayışı, kayış.

b. (Bir hayvanın) vulvası.
