# ثفر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%81%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ثفر

الثَّفَرُ، بالتحريك: ثَفَرُ الدابة. ابن سيده: الثَّفَرُ السَّيْرُ الذي في مؤَخر السَّرْج، وثَفَر البعير والحمار والدابة مُثَقَّلٌ؛ قال امرؤ القيس:
لا حِمْيَرِيٌّ وفَى ولا عَدَسٌ،
ولا اسْتُ عَيْرٍ يَحُكُّها ثَفَرُهْ
وأَثْفَرَ الدابة: عَمِلَ لها تَفَراً أَو شدّها به. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَمر المستحاضة أَن تَسْتَثْفِرَ وتُلْجِمَ إِذا غلبها سيلان الدم، وهو أن تَشُدَّ فرجها بخرقة عريضة أَو قطنة تحتشي بها وتُوثِقَ طرفيها في شيء تَشُدُّه على وسطها فتمنع سيلان الدم، وهو مأْخود من ثَفَرِ الدابة الذي يجعل تحت ذنبها؛ وفي نسخة: وتوثق طرفيها ثم تربط فوق ذلك رباطاً تشدّ طرفيه إِلى حَقَبٍ تَشُدُّه كما تشدّ الثَّفَرَ تحت ذَنَبِ الدابة؛ قال: ويحتمل أَن يكون مأْخوذاً من الثَّفْرِ، أُريد به فرجها وإِن كان أَصله للسباع، وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: لا سَلَّم اللهُ على سَلاَمَهْ
زِنْجِيَّةٍ، كَأَنَّها نَعامَهْ
مُثْفَرَةٌ بِرِيشَتَيْ حَمامَهْ
أَي كَأَنَّ أَسْكَتَيْها قد أُثْفِرتا بِرِيشَتَيْ حمامة. والمِثْفَارُ من الدواب: التي ترمي بسرجها إِلى مؤخرها. والاستثفار: أَن يدخل الإِنسان إِزاره بين فخذيه ملويّاً ثم يخرجه. والرجل يَسْتَثْفِرُ بإِزاره عند الصِّراع إِذا هو لواه على فخذيه ثم أَخرجه بين فخذيه فشد طرفيه في حُجْزَتِه. واسْتَثْفَرَ الرجلُ بثوبه إِذا ردَّ طرفه بين رجليه إِلى حجزته. واسْتَثْفَرَ الكلب إِذا أَدخل ذنبه بين فخذيه حتى يُلْزِقَهُ ببطنه، وهو الاستثفار؛ قال النابغة:
تَعْدُو الذِّئابُ على مَنْ لا كِلابَ له،
وتَتَّقِي مَرْبِضَ المُسْتَثْفِرِ الحامِي
ومنه حديث ابن الزبير في صفة الجن: فإِذا نَحْنُ برجالٍ طِوالٍ كأَنهم الرِّماح مُسْتَثْفِرينَ ثيابهم، قال: هو أَن يدخل الرجل ثوبه بين رجليه كما يفعل الكلب بذنبه.
والثُّفْرُ والثَّفْرُ، بسكون الفاء أَيضاً، لجميع ضروب السباع ولكل ذاتِ مِخْلَبٍ كالحياءِ للناقة، وفي المحكم: كالحياء للشاة، وقيل: هو مسلك القضيب فيها، واستعاره الأَخطل فجعله للبقرة فقال:
جَزَى اللهُ فيها الأَعْوَرَيْنِ مَلامَةً،
وفَرْوَةَ ثَفْرَ الثَّوْرَةِ المُتَضَاجِمِ
المتضاجم: المائل؛ قال: إِنما هو شيء استعاره فأَدخله في غير موضعه كقولهم مشافر الحَبَشِ وإِنما المِشْفَرُ للإِبل؛ وفروة: اسم رجل، ونصب الثَّفْر على البدل منه، وهو لقبه، كقولهم عبدالله قفة وإِنما خفض المتضاجم، وهو من صفة الثَّفْرِ على الجوار، كقولك جحر ضب خرب؛ واستعاره الجعدي أَيضاً للبرذونة فقال:
بُرَيْذِينَةٌ بَلَّ البَراذِينُ ثَفْرَها،
وقد شَرِبَتْ من آخرِ الصَّيْفِ إِبَّلا
واستعاره آخر فجعله للنعجة فقال:
وما عَمْرُو إِلاَّ نَعْجَةٌ ساجِسِيَّةٌ،
تُخَزَّلُ تحتَ الكبشِ، والثَّفْرُ وارِدُ
ساجسية: منسوبة، وهي غنم شامية حمر صغار الرؤوس؛ واستعاره آخر للمرأَة فقال:
نَحْنُ بَنُو عَمْرَةَ في انْتِسابِ،
بِنْتِ سُوَيْدٍ أَكْرَمِ الضِّبابِ،
جاءتْ بِنَا من ثَفْرِها المُنْجَابِ
وقيل: الثُّفْر والثَّفْر للبقرة أَصل لا مستعار.
ورجل مِثْفَرٌ ومِثْفار: ثناء قبيح ونَعْتُ سَوْء، وزاد في المحكم: وهو الذي يُؤْتى.

### Türkçe

**الثَّفَرُ** (harekeli olarak): binek hayvanının **ثَفَرُ**’udur. İbn Sîde: **الثَّفَرُ** eyerin arka tarafında bulunan kayıştır; deve, eşek ve binek hayvanının **ثَفَر**’i (şeddeli)dir; İmru’ul-Kays dedi ki:
لا حِمْيَرِيٌّ وفَى ولا عَدَسٌ،
ولا اسْتُ عَيْرٍ يَحُكُّها ثَفَرُهْ

Ve **أَثْفَرَ** binek hayvanını: ona bir **تَفَراً** yaptı yahut onu onunla bağladı. Hadiste: Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, istihâzalı kadına, kanın akması ona galip geldiğinde **تَسْتَثْفِرَ** ve **تُلْجِمَ** etmesini emrettiği (rivayet edilmiştir); bu, ferçini geniş bir bezle yahut onunla dolgu yaptığı bir pamukla bağlaması ve iki ucunu, beline bağladığı bir şeyde sağlamlaştırmasıdır; böylece kanın akmasını engeller; bu, binek hayvanının kuyruğunun altına konulan **ثَفَرِ**’inden alınmıştır. Bir nüshada: “Ve iki ucunu sağlamlaştırır, sonra bunun üstüne bir bağ bağlar; iki ucunu, kendisini bağladığı bir **حَقَبٍ**’a bağlar; tıpkı binek hayvanının kuyruğunun altına **الثَّفَرَ**’i bağladığı gibi.” dedi: Ve muhtemeldir ki **الثَّفْرِ**’den alınmış olsun; onunla ferci kastedilmiştir, aslı yırtıcı hayvanlar için olsa bile. İbnü’l-A‘râbî’nin rivayet ettiği sözü:
لا سَلَّم اللهُ على سَلاَمَهْ
زِنْجِيَّةٍ، كَأَنَّها نَعامَهْ
مُثْفَرَةٌ بِرِيشَتَيْ حَمامَهْ

Yani: sanki onun iki **أَسْكَتَيْها**’sı iki güvercin tüyüyle **أُثْفِرتا** kılınmış gibidir. Ve binek hayvanlarından **المِثْفَارُ**: eyerini arka tarafına doğru atan (hayvandır). Ve **الاستثفار**: insanın izârını iki uyluğu arasına bükülmüş olarak sokması, sonra onu çıkarmasıdır. Ve adam, güreş sırasında izârıyla **يَسْتَثْفِرُ**; onu uylukları üzerine büktüğünde, sonra onu iki uyluğu arasından çıkarıp iki ucunu **حُجْزَتِه**’inde bağladığında. Ve adam, elbisesiyle **اسْتَثْفَرَ** eder; ucunu iki bacağı arasından **حجزته**’ine geri çevirdiğinde. Ve köpek **اسْتَثْفَرَ** eder; kuyruğunu iki uyluğu arasına sokup onu karnına yapıştırıncaya kadar; bu, **الاستثفار**dır. Nâbiga dedi ki:
تَعْدُو الذِّئابُ على مَنْ لا كِلابَ له،
وتَتَّقِي مَرْبِضَ المُسْتَثْفِرِ الحامِي

Ve ondan, cinlerin vasfı hakkında İbnü’z-Zübeyr hadisi: “Bir de baktık ki, uzun adamlar; sanki mızraklar; elbiselerini **مُسْتَثْفِرينَ** (olarak).” dedi: Bu, adamın elbisesini iki bacağı arasına sokmasıdır; köpeğin kuyruğuyla yaptığı gibi.

Ve **الثُّفْرُ** ve **الثَّفْرُ** (fâ’nın sükûnuyla da): bütün yırtıcı türleri için ve her pençeli varlık için, deve için **الحياءِ** gibi; **المحكم**’de: koyun için **الحياء** gibi; ve denildi ki: onda **القضيب**’in geçtiği yoldur. el-Ahtal onu ödünç aldı da onu inek için yaptı; şöyle dedi:
جَزَى اللهُ فيها الأَعْوَرَيْنِ مَلامَةً،
وفَرْوَةَ ثَفْرَ الثَّوْرَةِ المُتَضَاجِمِ

**المتضاجم**: eğik olan. dedi: Bu, ancak ödünç aldığı bir şeydir; onu yerinin dışında bir yere soktu; “Habeşlilerin **مشافر**’i” demeleri gibi; hâlbuki **المِشْفَرُ** develer içindir. Ve **فروة**: bir adam adıdır; **الثَّفْر**’i ondan bedel olarak nasbetti; o onun lakabıdır; “Abdullah **قفة**” demeleri gibi. Ve **المتضاجم**’i cerretti; hâlbuki o **الثَّفْرِ**’in sıfatındandır; komşuluk üzere (cer) olarak; “harap kertenkele deliği” demen gibi. el-Ca‘dî de onu **البرذونة** için ödünç aldı; şöyle dedi:
بُرَيْذِينَةٌ بَلَّ البَراذِينُ ثَفْرَها،
وقد شَرِبَتْ من آخرِ الصَّيْفِ إِبَّلا

Ve bir başkası onu ödünç aldı da onu koyun için yaptı; şöyle dedi:
وما عَمْرُو إِلاَّ نَعْجَةٌ ساجِسِيَّةٌ،
تُخَزَّلُ تحتَ الكبشِ، والثَّفْرُ وارِدُ

**ساجسية**: nisbetlidir; o, Şam’a ait, kırmızı, küçük başlı koyunlardır. Ve bir başkası onu kadın için ödünç aldı; şöyle dedi:
نَحْنُ بَنُو عَمْرَةَ في انْتِسابِ،
بِنْتِ سُوَيْدٍ أَكْرَمِ الضِّبابِ،
جاءتْ بِنَا من ثَفْرِها المُنْجَابِ

Ve denildi ki: inek için **الثُّفْر** ve **الثَّفْر** asıldır, ödünç değildir.

Ve **مِثْفَرٌ** ve **مِثْفار** (olan) bir adam: çirkin övgüdür ve kötü nitelemedir; **المحكم**’de şunu da ekledi: o, kendisine gelinen (kimse)dir.
