# ثفر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%81%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ثفر

الثفر، بفتح فسكون ويضم، للسباع و لذوات المخالب، كالحياء للناقة، وفي المحكم: للشاة أو هو مسلك القضيب منها. وفي بعض الأصول المعتمدة: فيها بدل منها، واستعاره الأخطل فجعله للبقرة، فقال:
  جزى الله فيها الأعورين ملامة                      وفروة ثفر الثورة المتضاجم. فروة: اسم رجل، ونصب الثفر على البدل منه، وهو لقبه، كقولهم: عبد الله قفة، وإنما خفض المتضاجم وهو المائل، وهو من صفة الثفر على الجوار، كقولك: جحر ضب خرب.
 واستعاره الجعدي أيضا للبرذونة، فقال:
  بريذينة بل البـراذين ثـفـرهـا                      وقد شربت من آخر الصيف إيلا. واستعاره آخر فجعله للنعجة، فقال:
  وما عمرو إلا نعجة ساجـسـية                      تخزل تحت الكبش والثفر وارد.

  ساجسية: غنم منسوبة، وهي غنم شامية حمر صغار الرؤوس. واستعاره آخر للمرأة فقال:
  نحن بنو عمرة في انتساب.
  بنت سويد أكرم الضباب.
  جاءت بنا من ثفرها المنجاب. وقيل: الثفر والثفر للبقرة أصل لا مستعار. الثفر، بالتحريك: ثفر الدابة. قال ابن سيده: هو السير الذي في مؤخر السرج. وثفر البعير والحمار والدابة مثقل، قال امرؤ القيس:
  لا حميري وفى ولا عـدس                      ولا است عير يحكها ثفره. وقد يسكن للتخفيف. وأثفره، أي البعير أو الحمار: عمل له ثفرا، أو شده به. وعلى الأخير اقتصر في الأساس. والمثفار، كمحراب، من الدواب: التي ترمي بسرجها إلى مؤخرها.
 من المجاز: المثفار: الرجل المأبون، كالمثفر، وهو ثناء قبيح ونعت سوء. وفي المحكم: وهو الذي يؤتى. وفي الأساس: قيل: أبو جهل كان مثفارا، وكذب قائله. قال شيخنا: كأنه لشدة الأبنة به وميله إلى الفعل به صار كمن يطلب ما يرمى في مؤخره، فهو مأخوذ من الثفر بمعنى المثفار، بصيغة المبالغة، لكثرة شبقه، وهذا الداء والعياذ بالله، من أعظم الأدواء، وكثيرا ما يكون للأكابر والأعيان وأهل الرفاهية، لميلهم إلى ما يلين تحتهم، ولذلك يسمى داء الأكابر. وروى أبو عمر الزاهد في أماليه، عن السياري، عن أبي خزيمة الكاتب، قال: ما فتشنا أحدا فيه هذا الداء إلا وجدناه ناصبا. وروى بسنده: أن جعفرا الصادق رضي الله عنه سئل عن هذا الصنف من الناس، فقال: رحم منكوسة يؤتى ولا يأتي. وما كانت هذه الخصلة في ولي لله قط، وإنما تكون في الكفار والفساق، والناصب للطاهرين. والاستثفار: أن يدخل الإنسان إزاره بين فخذيه ملويا ثم يخرجه. والرجل يستثفر بإزاره عند الصراع، إذا هو لواه على فخذيه، فشد طرفيه في حجزته، وزاد ابن ظفر في شرح المقامات: حتى يكون كالتبان. وقد تقدم أن التبان هو السراويل الصغير، لا ساقين له. وفي الأساس: ومن المجاز: استثفر المصارع: رد طرف ثوبه إلى خلفه، فغرزه في حجزته. ومثله كلام الجوهري وابن فارس.
 الاستثفار: إدخال الكلب ذنبه بين فخذيه حتى يلزقه ببطنه، قال النابغة:
  تعدو الذئاب على من لا كلاب له                      وتتقي مربض المستثفر الحامي. وهو مجاز، ونسبه الجوهري إلى الزبرقان بن بدر، وصوبوه. وفي الحديث:  أن النبي صلى الله عليه وسلم أمر المستحاضة أن تستثفر وتلجم  ، إذا غلبها سيلان الدم، وهو أن تشد فرجها بخرقة عريضة، أو قطنة تحتشى بها، وتوثق طرفيها في شيء تشده على وسطها، فتمنع سيلان الدم، وهو مأخوذ من ثفر الدابة، ويحتمل أن يكون مأخوذا من الثفر، أريد به فرجها وإن كان أصله للسباع. وأنشد ابن الأعرابي:
  زنجية كأنها نعـامـه                      مثفرة بريشتي حمامه. أي كأن أسكتيها قد أثفرتا بريشتي حمامة. وفي حديث ابن الزبير في صفة الجن:  فإذا نحن برجال طوال كأنهم الرماح مستثفرين ثيابهم  . قال: هو أن يدخل الرجل ثوبه بين رجليه، كما يفعل الكلب بذنبه. من المجاز: ثفره تثفيرا، وفي بعض النسخ: وثفره يثفره: ساقه من خلفه، كأثفره. واقتصر على الأخير في الأساس والتكملة.
 من المجاز: أثفرته بيعة سوء، أي ألزقتها باسته. أثفرت العنز: بنيت الولادة.

### Türkçe

**الثفر**, fetha ile sonra sükûn ile ve damme ile de gelir; yırtıcı hayvanlar ve pençeli olanlar içindir; deve için **الحياء** gibi. **المحكم**’de: koyun içindir; yahut ondan **القضيب**’in yolu (geçidi)dir. Bazı muteber asıllarda: onda, “ondan” yerine “onda” vardır. **الأخطل** onu ödünç aldı da onu inek için yaptı; şöyle dedi:
  Allah onda iki şaşıya kınama                      ve **الثور**’un **ثفر**’inin **فروة**’sine, birbirine sokulan. **فروة**: bir adamın adıdır; **الثفر**’i ondan بدل olarak nasbetti; o onun lakabıdır; onların “**عبد الله** **قفة**” demeleri gibi. Ancak **المتضاجم**’i, o eğilen (meyleden)dir, cer etti; o, komşuluk üzere **الثفر**’in sıfatındandır; senin “**جحر** **ضب** **خرب**” demen gibi.
 Ve **الجعدي** de onu **البرذونة** için ödünç aldı; şöyle dedi:
  Bir **بريذينة**; bilakis **البراذين**; onun **ثفر**’i                      ve yazın sonundan **إيلا** içmiştir. Ve bir başkası onu ödünç aldı da onu **النعجة** için yaptı; şöyle dedi:
  Ve **عمرو** ancak bir **نعجة** **ساجسية**’dir                      koçun altında topallar; ve **الثفر** varan (gelen).

  **ساجسية**: nisbetli koyunlardır; o, Şamlı, kırmızı, küçük başlı koyunlardır. Ve bir başkası onu kadın için ödünç aldı; şöyle dedi:
  Biz **عمرة** oğullarıyız, nisbet içinde.
  **سويد**’in kızı, kertenkelelerin en keremi.
  Bizi onun **ثفر**’inden, doğurgan olan, getirdi. Ve denildi: inek için **الثفر** ve **الثفر** aslîdir, ödünç değildir. **الثفر**, hareke ile: binek hayvanının **ثفر**’idir. İbn Sîde dedi: o, eyerin arkasında olan kayıştır. Ve **ثفر** (ثفر البعير والحمار والدابة) ağır (şeddeli)dir. **امرؤ القيس** dedi:
  Ne **حميري** vefalıdır ne **عدس**                      ne de eşeğin kıçı; onu **ثفر**’i kaşır. Hafifletme için sükûnlu da gelebilir. Ve **أثفره**, yani deve yahut eşek: ona bir **ثفر** yaptı; yahut onu onunla bağladı. **الأساس**’ta sonuncusuyla yetindi. Ve **المثفار**, **محراب** vezninde, binek hayvanlarından: eyerini arkasına doğru atan (fırlatan)dır.
 Mecazdan: **المثفار**: **المأبون** adamdır; **المثفر** gibi; o, çirkin bir övgü ve kötü bir nitelemedir. **المحكم**’de: o, kendisine gelinen (edilgen)dir. **الأساس**’ta: denildi ki **أبو جهل** **مثفارا** idi; bunu söyleyen yalan söyledi. Şeyhimiz dedi: sanki onda **الأبنة**’nin şiddetinden ve onunla fiile meylinden, arkasına atılan şeyi isteyen kimse gibi oldu; o halde o, **الثفر**’den, **المثفار** manasında, mübalağa sigasıyla, şehvetinin çokluğundan alınmıştır. Ve bu dert—Allah’a sığınırız—dertlerin en büyüğündendir; ve çoğu kez büyükler, ileri gelenler ve refah ehli için olur; altlarında yumuşayana meyillerinden dolayı; bu yüzden “büyüklerin derdi” diye adlandırılır. Ve **أبو عمر الزاهد** **أماليه**’sinde, **السياري**’den, **أبو خزيمة الكاتب**’ten rivayet etti; dedi: Biz bu dert onda olan hiç kimseyi araştırmadık ki onu **ناصبا** bulmayalım. Ve senediyle rivayet etti: **جعفرا الصادق** رضي الله عنه bu sınıf insanlardan soruldu; dedi: ters dönmüş bir rahimdir; kendisine gelinir, gelmez. Ve bu haslet Allah’ın bir velîsinde asla olmadı; ancak kâfirlerde, fâsıklarda ve temizlere düşmanlık besleyen **الناصب**’ta olur. Ve **الاستثفار**: insanın izârını iki uyluğu arasına sokması, bükülmüş olarak, sonra onu çıkarmasıdır. Ve adam, güreş sırasında izârıyla **يستثفر**, onu uylukları üzerine büktüğü zaman; sonra iki ucunu kuşağına bağlar. Ve İbn Zafer **شرح المقامات**’ta ekledi: ta ki **التبان** gibi olsun. Ve geçti ki **التبان**, küçük şalvardır; onun iki paçası yoktur. **الأساس**’ta: ve mecazdan: güreşçi **استثفر**: elbisesinin ucunu arkasına çevirdi; sonra onu kuşağına sapladı. Cevherî’nin ve İbn Fâris’in sözü de bunun gibidir.
 **الاستثفار**: köpeğin kuyruğunu iki uyluğu arasına sokmasıdır; ta ki onu karnına yapıştırsın. **النابغة** dedi:
  Köpeği olmayan kimseye kurtlar koşar                      ve koruyan **المستثفر**’in barınağından sakınır. Ve o mecazdır. Cevherî onu **الزبرقان بن بدر**’e nisbet etti; ve onu doğru saydılar. Ve hadiste: Peygamber صلى الله عليه وسلم **المستحاضة**’a, kanın akması ona galip geldiği zaman, **تستثفر** ve **تلجم** etmesini emretti; o, ferci geniş bir bezle bağlamasıdır; yahut onunla dolduracağı bir pamuk; ve iki ucunu beline bağladığı bir şeye sağlamca bağlar; böylece kanın akmasını engeller. O, binek hayvanının **ثفر**’inden alınmıştır; ve muhtemeldir ki **الثفر**’den alınmıştır; onunla onun ferci kastedildi; her ne kadar aslı yırtıcılar için olsa da. Ve İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
  Zenciye; sanki o bir devekuşudur                      iki güvercin tüyüyle **مثفرة**. Yani sanki onun iki **أسكتيها**’sı iki güvercin tüyüyle **أثفرتا** olmuştur. Ve İbn Zübeyr’in cinlerin sıfatı hakkındaki hadisinde: “Bir de baktık ki uzun adamlar; sanki mızraklar; elbiselerini **مستثفرين**.” Dedi: o, adamın elbisesini iki bacağı arasına sokmasıdır; köpeğin kuyruğuyla yaptığı gibi. Mecazdan: onu **ثفره** **تثفيرا**; ve bazı nüshalarda: ve onu **ثفره** **يثفره**: onu arkasından sürdü; **أثفره** gibi. **الأساس** ve **التكملة**’de sonuncusuyla yetindi.
 Mecazdan: kötü bir biat onu **أثفرته**, yani onu kıçına yapıştırdı. **أثفرت العنز**: doğumla meşgul oldu (doğuma yaklaştı).
