# ثفل (ث-ف-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%81%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ف - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء واللام والفاء معهما
ث ف ل يستعمل فقط
ثفل:
الثُّفْلُ: نَثرُكَ الشيءَ بمَرّةٍ.
والثُّفل: ما رَسَبَ خُثارتُه وعَلاَ صفوُه من كل شيءٍ.
وثُفْل القِدْر والدَّواءِ ونحوِه.
والثَّفالُ: البعيرُ الثقيلُ البَطيءُ.
والثِّفال: أديمٌ ونحوُه يُبَسطُ تحت الرَّحَى، يَقَعُ عليه الطِّحْنُ، أي الدَّقيق.

##### Türkçe

باب **الثاء** و**اللام** و**الفاء** معهما
**ث ف ل** yalnızca kullanılır.

**ثفل**:
**الثُّفْلُ**: bir şeyi bir defada saçman/serpmen.
Ve **الثُّفل**: her şeyden, tortusu çöken ve durusu üste çıkan şey.
Ve tencerenin ve ilacın ve benzerinin **ثُفْل**’ü.
Ve **الثَّفالُ**: ağır, yavaş deve.
Ve **الثِّفال**: değirmen taşının altına serilen, üzerine öğütmenin, yani unun düştüğü deri ve benzeri.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الثُفْلُ: ما سَفَلَ من كلّ شيء. وقولهم: تركت بني فلانٍ مُثافِلينَ، أي يأكلون الثُفْلَ، يعنون الحَبَّ، وذلك إذا لم يكن لهم لبنٌ وكان طعامهم للحَبَّ، وذلك أشدُّ ما يكون حال البدوي.
وجملٌ ثَفالٌ بالفتح، أي بطيء. والثِفال بالكسر: جلدٌ يُبْسَطُ فتوضع فوقه الرَحى فيُطْحَنُ باليد ليسقطَ عليه الدقيق، ومنه قول زهير:
فتَعْرُكَكُمْ عَرْكَ الرَّحى بِثِفالِها
وربَّما سمِّي الأسفل بذلك. ثفن الثَفِنَةُ: واحدة ثَفِناتِ البعير، وهي ما يقع على الأرض من أعضائه إذا استناخ وغَلُظ، كالركبتين وغيرهما. وثافَنْتُ فلاناً: جالسته. ويقال أيضاً: ثافَنْتُ الرجل على الشيء، إذا أعنتَه عليه. وثُفْنُ المزادةِ: جوانبها المخروزةُ. وثَفَنَتْهُ الناقة تَثْفِنُهُ بالكسر ثَفْناً: ضربته بثِفناتِها. وثَفِنَتْ يده بالكسر تَثْفَنُ ثَفَناً: غلظتْ وأَتْقَنَ العمل يده.

##### Türkçe

**الثُفْلُ**: her şeyin alt tarafı olan şey. Ve onların sözü: “Ben falan oğullarını **مُثافِلينَ** bıraktım”; yani **الثُفْلَ** yerler; **الحَبَّ** kastediyorlar; bu, kendileri için süt olmadığı ve yiyecekleri **الحَبَّ** olduğu zaman olur; bu, bedevînin hâlinin en şiddetli olanıdır.

Ve “**ثَفالٌ**” (fetha ile) bir deve; yani yavaş. Ve “**الثِفال**” (kesra ile): bir deridir; yayılır da üzerine değirmen taşı konur; elle öğütülür ki un onun üzerine düşsün; ondan Züheyr’in sözü:
فتَعْرُكَكُمْ عَرْكَ الرَّحى بِثِفالِها
Ve bazen alt olan buna isimlendirilir. **ثفن**: **الثَفِنَةُ**: devenin **ثَفِناتِ**’ından bir tanesi; o, çöktüğü zaman ve kalınlaştığı zaman, onun uzuvlarından yere düşen şeydir; dizler ve başkaları gibi. Ve “**ثافَنْتُ** falancayı”: onunla oturdum. Ve ayrıca denilir: “**ثافَنْتُ** adamı şey üzerinde”; ona onun üzerinde yardım ettiğin zaman. Ve “**ثُفْنُ** **المزادةِ**”: onun dikilmiş yanlarıdır. Ve dişi deve onu “**ثَفَنَتْهُ**” (kesra ile) “**تَثْفِنُهُ**” “**ثَفْناً**”: onu **ثِفناتِ**’ıyla vurdu. Ve “**ثَفِنَتْ** eli” (kesra ile) “**تَثْفَنُ**” “**ثَفَناً**”: kalınlaştı; ve işi sağlam yaptı, eli.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث ل ف
ثفل
اسْتُعمل من وجوهه : ثفل .
ثفل : قال اللَّيْثُ : الثَّفْل : نَثْرَك الشيء كُلّه بمَرّة .
والثُّفْلُ : ما رَسَب خُثارته وعَلا صَفْوه من الأشْياء كُلّها .
ثُفْل القِدْر ؛ وثُفْل الْحَبّ ، ونحوه .
قلت : وأهل البَدو إذا أصابوا من اللَّبن ما يَكْفيهم لقُوتهم فهم مُخْصبون لا يختارون عليه غِذَاء مِن تَمر وزَبيب أو حَبّ ؛ فإذا أَعوزهم اللّبَنُ وأصابوا من الحَبّ والتَّمر ما يَتَبَلّغون به فهم مُثافلون . ويُسمون كُل
َّ ما يُؤْكل من لَحم أو خُبز أو تمر ثُفْلاً .
ويُقال : بَنُو فلان مُثافلون ، وذلك أشَدّ ما تكون حالُ البدويّ .
أبو عُبَيد : وغيره : الثِّفَال : الجِلْد الذي يُبْسط تحت رَحَا اليَد لِيَقيَ الطَّحِينَ من التُّراب ؛ ومنه قولُ زُهير يَصف الْحَرب :
فَتَعْرككم عَرْكَ الرَّحَا بثِفَالِها
وتَلْقَح كِشَافاً ثم تُنْتَجْ فَتُتْئِم
أبو عُبيد : سَمِعْتُ الكِسائي يقول : بعير ثَفَالٌ : أي بَطِيء .
قلت : وفي حَديث حُذيفة أنه ذكر فتنةً فقال : تكون فيها مِثل الجَمل الثَّفَال الذي لا يَنْبَعث إلا كَرْهاً .
وفي حديث ابن عُمر : أنه أَكل الدَّجْرَ ، وهو اللُّوبِياء . ثم غَسَل يده بالثِّفَال .
قال ابن الأعرابيّ : الثِّفَال : الإبْريق .
أبو تُراب ، عن بعض بني سُليم : في الغِرارة ثُفْلة من تَمْر ، وثُمْلة مِن تَمْر ، أي بقيَّة منه .

##### Türkçe

ث ل ف
**ثفل**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **ثفل**.

**ثفل**: el-Leys dedi: **الثَّفْل**: bir şeyi bütünüyle bir defada saçmandır.
**والثُّفْلُ**: bütün şeylerden, tortusu çöken ve safı üstte kalan şeydir.
**ثُفْل القِدْر**; **وثُفْل الْحَبّ** ve benzeri.

Dedim: Bedevîler sütten, azıklarına yetecek kadar elde ettiklerinde, onlar bolluk içindedirler; onun üzerine hurma, kuru üzüm veya hububattan bir gıda seçmezler; süt kendilerine yetmez olup da hububat ve hurmadan, onunla geçinecekleri kadar elde ettiklerinde ise onlar **مُثافلون**dur. Ve etten yahut ekmekten yahut hurmadan yenilen her şeye **ثُفْلاً** adını verirler.
Ve denilir: Falanın oğulları **مُثافلون**dur; bu, bedevînin hâlinin en şiddetli olduğu zamandır.

Ebû Ubeyd: ve başkası: **الثِّفَال**: el değirmeninin taşının altına serilen, unu topraktan korumak için olan deridir; ondan, Züheyr’in savaşı vasfederek sözü:
فَتَعْرككم عَرْكَ الرَّحَا بثِفَالِها
وتَلْقَح كِشَافاً ثم تُنْتَجْ فَتُتْئِم

Ebû Ubeyd: el-Kisâî’yi şöyle derken işittim: **بعير ثَفَالٌ**: yani yavaş.

Dedim: Huzeyfe’nin hadîsinde, bir fitneyi zikrettiği, şöyle dediği vardır: onda, ancak zorla harekete geçen **الجَمل الثَّفَال** gibi olursun.

İbn Ömer’in hadîsinde: **الدَّجْرَ** yedi; o, **اللُّوبِياء**dır. Sonra elini **الثِّفَال** ile yıkadı.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الثِّفَال**: ibriktir.

Ebû Turâb, Benî Süleym’den bazısından: torbada hurmadan bir **ثُفْلة** ve hurmadan bir **ثُمْلة** vardır; yani ondan bir kalıntı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والفاء وما يثلثهما)
(ثفل) الثاء والفاء واللام أصلٌ واحد، وهو الشيءُ يستقرُّ تحتَ الشيء، يكون ذلك من الكَدَر وغيرِه. يقال هو ثُفْل القِدْر وغيرِها، وهو ما رسا من الخُثارة([1]). ومن الباب الثِّفال الجِلْدة تُوضَع عليها الرّحَى. ويقال هو قطعةُ فَرْو تُوضَع إلى جنب الرَّحَى. وقال:
يكون ثِفالُها شَرقيَّ نجدٍ *** ولُهْوتُها قُضَاعَةَ أجمعينا([2])
وقال آخر([3]):
فتعْرُكْكُمُ عَرْكَ الرَّحَى بِثِفالها ***	وتَلْقَحْ كِشافاً ثمّ تَحْمِلْ فُتتئِمِ
فأمّا الثَّفَال فالبعيرُ البَطيء، واشتقاقُه صحيح، لأنّهُ كأنّه من البُطْء مستقرٌّ تحت حِمْلهِ، لا يكادُ يَبْرَحُ.
(ثفن) الثاء والفاء والنون أصلٌ واحد، وهو ملازمة الشّيءِ الشّيءَ. قال الخليل: ثَفِناتُ البعير: ما أصاب الأرضَ من أعضائه فغَلُظ كالركبتين وغيرهما.
وقال هو وغيره: ثَفَنْتُ الشّيءَ باليد أثفِنُه، إذا ضربتَه. قال في الثفِنة:
خَوَّى على مستوياتٍ خَمْسِ *** كِرْكِرةٍ وثَفِناتٍ مُلْسِ([4])ويقال ثافَنْتُ على الشّيء واظبْت([5]). ويقولون ثافَنْتُه على الشيء أعنْتُه. وهو ذلك القياس.
(ثفي) الثاء والفاء والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو الأُثْفِيّة، والجمع أثافيّ. وربّما خفَّفوا، وليس بالجيد.
ومما يشتق من هذا المرأة المثَفِّيَة([6])، التي مات عنها ثلاثةُ أزواج؛ والرجل المثفّي الذي يموت عنه ثلاث نِسوة.
ويقولون على طريق الاستعارة: بقِيَتْ من بني فلانٍ أُثْفِيَّةٌ خَشْناءُ، إذا بقِيَ منهم عددٌ.
والثَّفاء نبتٌ، وليس من الباب. وفي الحديث: "ماذا في الأَمَرَّيْنِ من الشِّفاء: الصَّبِرِ والثَّفَاء". قالوا: هو الخرْدَل.
(ثفر) الثاء والفاء والراء كلمةٌ واحدة تدلُّ على المؤخَّر. فالثَّفَرُ ثَفَر الدابة. ويقال استَثْفَرت المرأة بثَوْبها إذا ائتزرت به ثم رَدَّت طَرَف الإزار من بين رجليها وغرزَتْه في الحُجْزَة مِن ورائه. والثَّفُرْ الحياءُ من السّبُعةِ وغيرها. قال:
جَزَى الله فيها الأَعوَرَيْنِ ملامةً *** وعَبْدَةَ ثَفْرَ الثَّورةِ المتضاجِمِ([7])
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "الخشارة".
([2]) البيت لعمرو بن كلثوم في معلقته.
([3]) هو زهير، في معلقته.
([4]) البيتان للعجاج في ديوانه 78 واللسان (ثفن).
([5]) في الأصل: "وأطنبت"، تحريف.
([6]) ويقال أيضاً: المثفاة للمرأة والمثفى للرجل، بصيغة اسم المفعول.
([7]) البيت للأخطل في ديوانه 277 واللسان (ثفر) والحيوان (2: 282) والكامل 159 ليبسك، وفقه اللغة 76.

ـ

##### Türkçe

(ثâ ve fâ ve onlara üçüncü olanın bâbı)
(**ثفل**) **الثاء** ve **الفاء** ve **اللام** tek bir asıldır; o da, şeyin altında yerleşip duran şeydir; bu, bulanıklıktan ve başkasından olur. “O, tencerenin ve başkasının **ثُفْل**’üdür” denir; o, **الخُثارة**’dan çöken şeydir([1]). Bâbdan olan **الثِّفال**: değirmen taşının üzerine konulduğu deridir. “O, değirmen taşının yanına konulan bir kürk parçasıdır” denir. Ve dedi ki:
Onun **ثِفال**’ı Necd’in doğusudur *** ve onun **لُهْوة**’si Kuda‘a’nın hepsi, topluca([2])
Ve bir başkası dedi([3]):
Sizi, onun **ثِفال**’ı ile değirmen taşının öğütmesi gibi öğütür *** ve **كِشافاً** döl tutar, sonra taşır da ikiz doğurur
Ama **الثَّفَال** ise, yavaş devedir; onun türetimi sahihtir; çünkü o, sanki yavaşlıktan, yükünün altında yerleşip duran gibidir; neredeyse yerinden ayrılmaz.

(**ثفن**) **الثاء** ve **الفاء** ve **النون** tek bir asıldır; o da, şeyin şeye yapışıp kalmasıdır. Halîl dedi: Devenin **ثَفِنات**’ı: uzuvlarından yere değen ve dizler ve başkaları gibi kalınlaşan şeydir.
Ve o ve başkası dedi: “**ثَفَنْتُ** şeyi elle, **أثفِنُه**; onu vurduğum zaman.” **الثفِنة** hakkında dedi:
Beş düzlüğün üzerine çöktü *** **كِرْكِرة** ve pürüzsüz **ثَفِنات**([4]) Ve “**ثافَنْتُ** bir şey üzerinde ve devam ettim([5])” denir. Ve “**ثافَنْتُه** onu bir şey üzerinde; ona yardım ettim” derler. Ve o, o kıyastır.

(**ثفي**) **الثاء** ve **الفاء** ve illetli harf tek bir asıldır; o da **الأُثْفِيّة**’dir; çoğulu **أثافيّ**. Ve bazen hafifletirler; iyi değildir.
Ve bundan türeyenlerdendir: **المرأة المثَفِّيَة**([6]); kendisinden üç koca ölen kadın; ve **الرجل المثفّي**: kendisinden üç kadın ölen erkek.
Ve istiare yoluyla derler: “Falanoğullarından kaba bir **أُثْفِيَّةٌ** kaldı”; onlardan bir sayı kaldığı zaman.
Ve **الثَّفاء** bir bitkidir; bâbdan değildir. Hadiste: “İki acı şeyde şifadan ne var: **الصَّبِر** ve **الثَّفَاء**.” Dediler: o, **الخرْدَل**’dir.

(**ثفر**) **الثاء** ve **الفاء** ve **الراء** arka tarafa delâlet eden tek bir kelimedir. Öyleyse **الثَّفَر**: binitin **ثَفَر**’idir. Ve “Kadın, elbisesiyle **استَثْفَرت**” denir; onunla peştamal kuşandığı, sonra peştamalın ucunu iki bacağının arasından geri çevirdiği ve onu arkasından kuşak yerine sapladığı zaman. Ve **الثَّفُرْ**: yırtıcıdan ve başkasından olan hayâdır. Dedi ki:
Orada Allah iki şaşıya kınama versin *** ve azgın, birbirine giren boğanın **ثَفْر**’ı olan Abde’ye([7])

--------------ـــ
([1]) Asılda: “**الخشارة**”.
([2]) Beyit, muallakasında Amr b. Külsûm’undur.
([3]) O, muallakasında Züheyr’dir.
([4]) İki beyit, divanında 78 ve Lisân (**ثفن**)’dedir.
([5]) Asılda: “وأطنبت”, tahrif.
([6]) Ayrıca denir: kadın için **المثفاة** ve erkek için **المثفى**, ism-i mef‘ûl sîgasıyla.
([7]) Beyit, Ahtal’ındır; divanında 277 ve Lisân (**ثفر**) ve Hayevân (2: 282) ve Kâmil 159 (Lypsk’e göre) ve Fıkhu’l-luğa 76.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ف ل
يقال في الماء والمرق والدواء وغيرها‏:‏ علا صفوه ورسب ثفله وهو خثارته‏.‏
وأثفل الشيء إذا رسـب ثفلـه فـي أسفلـه‏.‏
وبـت راكـب ثفـال قائـد جـرور وهو الجمل الثقيل البطيء‏.‏
ولأعركنك عرك الرحا بثفالها وهو نطع أو غيره يبسط تحتها عند الطحن وهو في محل الحال كأنه قال‏:‏ عرك الرحا مطحوناً بها‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ وجـدت بني فلان مثافلين أي مبتلغين بالثفل وأهل البدو يسمون ما سوى اللبن‏:‏ من التمر والحب ونحوهما ثفلاً وتلك أشد الحال عندهم‏.‏
وليس الثفل كالمحض أي ليس الذي يأكل الثفل كشارب المحض‏.‏
وبها رحاً من الناس وثفال أي جماعة نزول‏.‏
وتبرذعت فلاناً وتثفلته إذا علوته أي جعلته تحتي بمنزلة البرذعة والثفال‏.‏
وتثفل استه إذا قعد‏.‏

##### Türkçe

ث ف ل
Su, et suyu, ilaç ve başkalarında şöyle denir: Safı yükseldi ve **ثفل**’i çöktü; o, onun pıhtısıdır.
Bir şeyin **أثفل**’i: **ثفل**’i onun altına çöktüğü zaman.
Ve (şu söz): “Bineğe binen, **ثفال** (olan) bir sürücü, **جرور** (olan)” ve o, ağır, yavaş devedir.
“Ve seni, değirmenin **ثفال**’i ile öğütmesi gibi mutlaka öğüteceğim”; ve o, öğütme sırasında onun altına serilen bir deri yahut başkasıdır; hâl mevkiindedir; sanki şöyle dedi: “Değirmenin öğütmesi gibi, onunla öğütülmüş olarak.”
Mecazdandır: “Falanın oğullarını **مثافلين** buldum”; yani **ثفل** ile dolup taşmış kimseler. Bedevîler, sütün dışındaki şeyi: hurmadan, daneden ve benzerlerinden **ثفلاً** diye adlandırırlar; ve bu, onların yanında hâlin en şiddetlisidir.
Ve **الثفل** **المحض** gibi değildir; yani **الثفل** yiyen, **المحض** içen gibi değildir.
Ve onda, insanlardan bir değirmen ve **ثفال** vardır; yani inen bir topluluk.
Ve “Falancayı **تبرذعت** ettim ve onu **تثفلته** ettim” (denir) onu aştığım zaman; yani onu, eyer örtüsü ve **ثفال** menzilesinde, altıma kıldım.
Ve “Onun kıçını **تثفل** etti” oturduğu zaman.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ثُفْل كلِّ شيء وثافِلُه: ما استقرَّ تحته من كَدَره. الليث: الثُّفْل ما رَسَب خُثَارته وعَلا صَفْوُه من الأَشياءِ كلها، وثُفْلُ الدواء ونحوِه. والثُّفْل: ما سَفَل من كلِّ شيء. والثافل: الرَّجِيع، وقيل: هو كناية عنه. والثُّفْل: الحَبُّ. ووجدت بني فلان متثافلين أَي يأْكلون الحَبَّ وذلك أَشدُّ ما يكون من الشَّظَف؛ وفي الصحاح: وذلك إِذا لم يكن لهم لَبَن. قال أَبو منصور: وأَهل البَدْوِ إِذا أَصابوا من اللبن ما يكفيهم لقُوتهم فهم مُخْصِبون، لا يختارون عليه غِذاء من تمر أَو زبيب أَو حَبٍّ، فإِذا أَعْوَزَهم اللبنُ وأَصابوا من الحب والتمر ما يَتَبَلَّغون به فهم مُثافلون، ويسمُّون كل ما يؤكل من لحم أَو خبز أَو تمر ثُفْلاً. ويقال: بَنُو فلان مُثَافلون، وذلك أَشَدُّ ما يكون حالُ البدوي. أَبو عبيد وغيره: الثِّفال، بالكسر، الجِلْد الذي يُبْسط تحت رَحَى اليد لِيَقي الطَّحِين من التراب، وفي الصحاح: جِلْدٌ يبسط فتوضع فوقه الرَّحَى فيُطْحَن باليد ليسقط عليه الدقيق؛ ومنه قول زهير يصف الحرب:
فتَعْرُكْكُمُ عَرْكَ الرَّحَى بِثِفَالِها،
وتَلْقَحْ كِشَافاً ثم تُنْتَجْ فتُتْئِمِ
قال: وربما سمي الحَجَر الأَسفل بذلك. وفي حديث علي: وتَدُقُّهم الفِتَن دَقَّ الرَّحَى بثِفالها، هو من ذلك، والمعنى أَنها تَدُقُّهم دَقَّ الرَّحَى للحَبِّ إِذا كانت مُثْفَّلة ولا تُثَفَّل إِلاَّ عند الطَّحن. وفي حديثه الآخر: اسْتَحارَ مَدَارُها واضطرب ثِفَالها. وفي حديث غزوة الحديبية: من كان معه ثُفْل فَلْيَصْطَنِع؛ أَراد بالثُّفْل الدقيقَ والسويق ونحوهما، والاصطناع: اتخاذ الصَّنِيع، أَراد فليَطْبُخ وليختبز؛ ومنه كلام الشافعي، رضي الله عنه، قال: وبيَّن في سنَّته،
صلى الله عليه وسلم، أَن زكاة الفطر من الثُّفْل مما يَقْتات الرجلُ، ومما فيه الزكاة، وإِنما سُمِّي ثُفْلاً لأَنه من الأَقوات التي يكون لها ثُفْل بخلاف المائعات؛ ومنه الحديث: أَنه كان يحب الثُّفْل؛ قيل: هو الثريد؛ وأَنشد:
يحلف بالله، وإِن لم يُسْأَل:
ما ذاق ثُفْلاً منذُ عام أَول
ابن سيده: الثُّفْل والثِّفَال ما وقيت به الرحى من الأَرض، وقد ثَفَّلَها، فإِن وُقيَ الثِّفَالُ من الأَرض بشيء آخر فذلك الوِفَاض، وقد وَفَّضها. وبعير ثَفَال: بَطِيء، بالفتح. وفي حديث حذيفة: أَنه ذكر فتنة فقال: تكون فيها مثل الجَمَل الثَّفَال وإِذا أُكْرِهْت فتباطأْ عنها؛ الثَّفَال: البطيء الثقيل الذي لا يَنْبعث إِلاَّ كَرْهاً، أَي لا تتحرك فيها؛ قال ابن بري: وكذلك الثافل؛ قال مدرك:
جَرُورُ القِيَادِ ثافِلٌ لا يَرُوعُه
صِيَاحُ المُنَادِي، واحْتِثاثُ المُرَاهِن
وفي حديث جابر: كنت على جمل ثَفَال. والثَّفْلُ: نَثْرُك الشيء كله بمرَّة.
والثِّفالة: الإِبريق. وفي حديث ابن عمر رضي الله عنه: أَنه أَكل الدَّجْر وهو اللُّوبِياء ثم غَسَل يديه بالثِّفَالة، وهو في التهذيب الثِّفال، قال ابن الأَعرابي: الثِّفال الإِبريق؛ وذكره ابن الأَثير في النهاية بالكسر والفتح: الثِّفال الإِبريق. أَبو تراب عن بعض بني سليم: في الغِرَارة ثُفْلة من تمر وثُمْلة من تمر أَي بَقِيَّةٌ منه.

##### Türkçe

**ثُفْل** her şeyin ve onun **ثافِل**’i: onun bulanıklığından altında yerleşip duran şeydir. el-Leys:
**الثُّفْل**: her şeyden, tortusu çöken ve onun durusu üstte kalan şeydir; ve ilacın **ثُفْل**’ü ve benzeri. Ve **الثُّفْل**: her şeyin aşağıda olanıdır. Ve **الثافل**: dışkıdır; ve denildi ki: o, ondan kinayedir. Ve **الثُّفْل**: tanedir. Ve falan oğullarını **متثافلين** buldum; yani tane yerler; ve bu, yoksunluğun en şiddetli olduğu şeydir; ve es-Sıhâh’ta: bu, onlar için süt olmadığında (olur). Ebû Mansûr dedi: Bedevîlerin ehli, sütten geçimlerine yetecek kadar elde ettiklerinde onlar **مُخْصِبون**’dur; onun yerine hurmadan yahut kuru üzümden yahut taneden bir gıda seçmezler; süt onlara kıt olup da taneden ve hurmadan geçinecekleri kadar elde ettiklerinde ise onlar **مُثافلون**’dur; ve etten yahut ekmekten yahut hurmadan yenilen her şeye **ثُفْلاً** adını verirler. Ve denilir: falan oğulları **مُثَافلون**’dur; ve bu, bedevînin hâlinin en şiddetli olduğu şeydir. Ebû Ubeyd ve başkası: **الثِّفال** (kesre ile), el değirmeninin **رَحَى**’sı altına serilen deridir; unu topraktan korumak için; ve es-Sıhâh’ta: üzerine **الرَّحَى** konulan ve elle öğütülen, unun üzerine düşmesi için serilen bir deridir; ve ondan, Züheyr’in savaşı vasfederek sözü:
فتَعْرُكْكُمُ عَرْكَ الرَّحَى بِثِفَالِها،
وتَلْقَحْ كِشَافاً ثم تُنْتَجْ فتُتْئِمِ
Dedi ki: Bazen alt taş da bununla adlandırılır. Ali’nin hadisinde: ve fitneler onları, **الرَّحَى**’nın **ثِفال**’ı ile dövmesi gibi döver; bu ondandır; ve mânâ: o, onları, **الرَّحَى**’nın tane için dövmesi gibi döver; **مُثْفَّلة** olduğunda; ve ancak öğütme sırasında **تُثَفَّل** edilir. Onun diğer hadisinde: **اسْتَحارَ مَدَارُها** ve onun **ثِفَال**’ı sarsıldı. Hudeybiye gazvesi hadisinde: “Kimin yanında **ثُفْل** varsa **فَلْيَصْطَنِع**”; **الثُّفْل** ile unu ve kavrulmuş unu ve benzerlerini kastetti; ve **الاصطناع**: **الصَّنِيع** edinmektir; yani pişirsin ve ekmek yapsın; ve ondan, Şâfiî’nin, Allah ondan razı olsun, sözü; dedi ki: ve sünnetinde, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, açıkladı ki fıtır zekâtı, erkeğin azık edindiği şeylerden olan **الثُّفْل**’dendir; ve zekâtın bulunduğu şeylerdendir; ve ancak **ثُفْلاً** diye adlandırıldı; çünkü o, sıvıların aksine, **ثُفْل**’ü bulunan azıklardandır; ve ondan hadis: “O, **الثُّفْل**’ü severdi”; denildi ki: o, **الثريد**’dir; ve (şu) okundu:
يحلف بالله، وإِن لم يُسْأَل:
ما ذاق ثُفْلاً منذُ عام أَول
İbn Sîde: **الثُّفْل** ve **الثِّفَال**, değirmeni yerden koruduğun şeydir; ve onu **ثَفَّلَ**; eğer **الثِّفَال** yerden başka bir şeyle korunursa, o **الوِفَاض**’dır; ve onu **وَفَّض**. Ve **ثَفَال** deve: yavaştır; fetha ile. Huzeyfe hadisinde: bir fitneyi andı da dedi ki: “Onun içinde **الجَمَل الثَّفَال** gibi ol; ve zorlandığında ondan ağırdan al”; **الثَّفَال**: ancak zorla harekete geçen, ağır, yavaş olandır; yani onun içinde hareket etme; İbn Berrî dedi: **الثافل** de böyledir; Mudrik dedi ki:
جَرُورُ القِيَادِ ثافِلٌ لا يَرُوعُه
صِيَاحُ المُنَادِي، واحْتِثاثُ المُرَاهِن
Câbir hadisinde: “Ben **ثَفَال** bir deve üzerindeydim.” Ve **الثَّفْل**: bir defada şeyin tamamını saçmandır.
Ve **الثِّفالة**: ibriktir. İbn Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: **الدَّجْر** yedi—ki o, **اللُّوبِياء**’dır—sonra ellerini **الثِّفَالة** ile yıkadı; ve o, Tehzîb’de **الثِّفال**’dır; İbnü’l-A‘râbî dedi: **الثِّفال** ibriktir; ve İbnü’l-Esîr onu en-Nihâye’de kesre ve fetha ile zikretti: **الثِّفال** ibriktir. Ebû Turâb, Benî Süleym’den bazısından: **الغِرَارة** içinde hurmadan bir **ثُفْلة** ve hurmadan bir **ثُمْلة** (vardır); yani ondan bir kalıntıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ث ف ل * * الثُّفْلُ * بالضم ما سفل من كل شيء

##### Türkçe

* ث ف ل * * **الثُّفْلُ** * (ضم ile:) her şeyin aşağıda olanı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الثفل، بالضم، والثافل وهذه عن ابن دريد: ما استقر تحت الشيء من كدرة ونحوها، يقال: ثفل الماء والمرق والدواء وغيرها: أي علا صفوه ورسب ثفله: أي خثارته. الثفل ككتف: من يأكله يقال: ليس الثفل كالمحض: أي ليس من يأكل الثفل كشارب المحض، وهو مجاز. من المجاز: هم مثافلون: أي يأكلون الثفل أي يتبلغون به الثفل هو الحب وأهل البدو يسمون ما سوى اللبن من تمر وحب: ثفلا أي ما لهم لبن وتلك أشد الحال عندهم. وفي حديث غزوة الحديبية:  من كان معه ثفل فليصطنع  أراد بالثفل الدقيق. وما لا يشرب كالخبز ونحوه ثفل، والاصطناع: اتخاذ الصنيع. والثافل: الرجيع ربما كنى به عنه. الثفال ككتاب: الإبريق عن ابن الأعرابي، وبه فسر حديث ابن عمر رضي الله عنهما:  أنه أكل الدجر ثم غسل يده بالثفال  الدجر: اللوبياء. الثفال: ما وقيت به الرحى من الأرض وهو جلد يبسط فتوضع فوقه الرحى كالثفل، بالضم، وقد ثفلها يثفلها ثفلا، ومنه حديث علي رضي عنه:  تدقهم الفتن دق الرحى بثفالها  وقال عمرو بن كلثوم:
  يكون ثفالها شرقي نجـد                      ولهوتها قضاعة أجمعونا وقول زهير بن أبي سلمى:
  فتعرككم عرك الرحى بثفالها                      وتلقح كشافا ثم تنتج فتـتـئم

  أي على ثفالها، أو مع ثفالها، أي حال كونها طاحنة، لأنهم لا يثفلونها إلا إذا طحنت. وقال الزمخشري: وهو في محل الحال، كأنه قيل: عرك الرحى مطحونا بها. قال شيخنا: هذا البيت قد بسطه البغدادي في شرح شواهد الرضي، ثم التعرض لهذا البحث والنظر في كون الباء بمعنى على أو مع من مباحث النحو، لا من مباحث اللغة، فذكر المصنف إياه، ولا سيما بالإشارة التي أكثر الناس لا يكاد يهتدي إليها، وليس بيت زهير معروفا للناس في هذه الأزمان، ولا ديوانه موجودا عند كل إنسان، فلذلك قالوا: إن تعرضه لهذا البحث من الفضول، كما نبهوا عليه. الثفال كغراب وكتاب: الحجر الأسفل من الرحى ربما سمى بذلك. وكسحاب وجبل: البطئ من الإبل وغيرها يقال: جمل ثفل وثفال، ويقال: بت راكب ثفال قائد جرور. وفي حديث حذيفة، رضي الله عنه: أنه ذكر فتنة، فقال:  تكون فيها مثل الجمل الثفال الذي لا ينبعث إلا كرها  . قال الليث ثفله يثفله ثفلا: نثره كله بمرة واحدة. قال الزجاج: أثفل الشراب: صار فيه ثفل. من المجاز: تثفله عرق سوء وهو متثفل بعروق السوء: إذا قصر به عن المكارم عن ابن عباد. قال: وثافله بمعنى ثافنه. قال: وثفلت عن اللبن بالطعام تثفيلا: أي أكلت الطعام مع اللبن.
 ومما يستدرك عليه: في الغرارة ثفلة من تمر، بالتحريك، نقله أبوتراب، عن بعض بني سليم. وتبردعت فلانا وتثفلته: علوته، أي جعلته تحتي كالبردعة والثفال، وهو مجاز. وأبو ثفال المري، ككتاب: شاعر تابعي، اسمه ثمامة بن وائل، روى عن أبي هريرة وأبي بكر بن حويطب، وعنه عبد الرحمن بن حرملة الأسلمي، وسليمان بن بلال، والدراوردي.

##### Türkçe

**الثفل**; (ötre ile), ve **الثافل**; ve bu, İbn Düreyd’dendir: Bir şeyin altında yerleşip kalan bulanıklık ve benzerleri. Denir ki: **ثفل الماء** ve **المرق** ve **الدواء** ve başkaları: yani onun durusu yükseldi ve **ثفله** çöktü: yani onun pıhtısı.

**الثفل** ( **كتف** gibi): Onu yiyen kimse; denir ki: “**ليس الثفل كالمحض**”: yani **الثفل** yiyen, **المحض** içen gibi değildir; bu mecazdır.

Mecazdan: “Onlar **مثافلون**”: yani **الثفل** yerler; yani onunla geçinirler.

**الثفل**: habbedir; ve bedevîler, sütten başka olan hurma ve habbe “**ثفلا**” derler: yani onların sütleri yoktur; ve bu, onların yanında hâlin en şiddetlisidir.

Hudeybiye gazvesi hadîsinde: “Kimde **ثفل** varsa, **فليصطنع**.” **الثفل** ile un kastedildi. Ve ekmek ve benzeri gibi içilmeyen şey **ثفل**’dir; ve **الاصطناع**: **الصنيع** edinmektir.

**الثافل**: dışkıdır; bazen onunla ondan kinaye edilir.

**الثفال** ( **كتاب** gibi): ibriktir; İbnü’l-A‘râbî’den. Bununla, İbn Ömer (Allah ikisinden razı olsun) hadîsi tefsir edilmiştir: “O, **الدجر** yedi, sonra elini **بالثفال** ile yıkadı.” **الدجر**: börülcedir.

**الثفال**: değirmeni yerden koruduğun şeydir; serilen bir deridir; değirmen onun üstüne konur; **الثفل** (ötre ile) gibi. Ve onu **ثفلها يثفلها ثفلا**. Ondandır, Ali (Allah ondan razı olsun) hadîsi: “Fitneler onları, değirmenin **بثفالها** ile dövmesi gibi döver.”

Amr b. Külsûm dedi ki:
  “Onun **ثفالها**’sı Necd’in doğusu olur;
  ve onun eğlencesi, Kuda‘a’nın hepsi bizi toplar.”

Ve Züheyr b. Ebî Sülmâ’nın sözü:
  “Sizi, değirmenin **بثفالها** ile ovması gibi ovar;
  ve açıkça döl tutar, sonra doğurur da ikizler getirir.”

Yani: onun **ثفالها**’sı üzerinde; yahut onun **ثفالها**’sı ile birlikte; yani öğütücü hâlde oluşu durumunda; çünkü onu ancak öğüttüğü zaman **يثفلونها**. Zemahşerî dedi ki: O, hâl mahallindedir; sanki şöyle denmiş gibidir: değirmenin ovması, onunla öğütülmüş olarak. Şeyhimiz dedi ki: Bu beyti Bağdâdî, Râzî’nin şevâhid şerhinde yaymıştır; sonra bu araştırmaya temas ve **الباء**’nın “üzerinde” yahut “ile birlikte” mânasında oluşuna bakış, nahiv bahislerindendir, lugat bahislerinden değildir; musannif onu zikretti; özellikle de insanların çoğunun neredeyse yol bulamadığı işaretle. Züheyr’in beyti bu zamanlarda insanlar için mâruf değildir; ve divanı her insanın yanında mevcut değildir; bu sebeple dediler ki: Onun bu araştırmaya temas etmesi فضول’dendir; nitekim ona dikkat çektiler.

**الثفال** ( **غراب** ve **كتاب** gibi): değirmenin alt taşıdır; bazen bununla adlandırılır.

Ve ( **سحاب** ve **جبل** gibi): develerden ve başkalarından yavaş olan; denir ki: **جمل ثفل وثفال**. Ve denir ki: “Geceyi, **ثفال** binen, **جرور** sevk eden olarak geçirdim.”

Huzeyfe (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: O bir fitneyi zikretti, dedi ki: “Onda, ancak zorla harekete geçen **الجمل الثفال** gibi olur.”

Leys dedi: **ثفله يثفله ثفلا**: Onun tamamını bir defada saçtı. Zeccâc dedi: **أثفل الشراب**: onda **ثفل** oldu.

Mecazdan: **تثفله عرق سوء** ve o, **متثفل بعروق السوء**’dur: eğer onu, keremlerden alıkoyarsa; İbn Abbâd’dan. Dedi ki: ve **ثافله** “**ثافنه**” mânasındadır. Dedi ki: **وثفلت عن اللبن بالطعام تثفيلا**: yani sütle birlikte yemeği yedim.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **في الغرارة ثفلة من تمر**; (hareke ile), Ebû Turâb nakletti; Benî Süleym’den bazılarından.

**وتبردعت فلانا وتثفلته**: ona üstün geldim; yani onu, semer ve **الثفال** gibi altıma yaptım; bu mecazdır.

Ve **أبو ثفال المري** ( **كتاب** gibi): tâbiî bir şair; adı **ثمامة بن وائل**’dir; Ebû Hureyre’den ve Ebû Bekr b. Huveyṭıb’dan rivayet etti; ondan da Abdurrahman b. Hurmala el-Eslemî, Süleyman b. Bilâl ve ed-Derâverdî rivayet etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

1 ثَفڤلَ [ثَفَلَ, accord. to Golius, as on the authority of J, quasi سَفْلَ, i. q. رَسَبَ, i. e. It subsided; said of any sediment: but I do not find this in the S, nor in any other lexicon.] -A2- ثَفَلَ الرَّحَى, (K,) aor. ثَفُلَ , inf. n. ثَفْلٌ; (TA;) or ↓ ثَفَّلَهَا; (so in a copy of the M;) He placed a ثِفَال [q. v.] beneath the hand-mill. (M, K.) -A3- ثَفَلَهُ, (Lth, T, K,) aor. ثَفُلَ , (TA,) inf. n. ثَفْلٌ, (T, M,) He left it, or cast it away as a thing of no account, or neglected it, (تَرَكَهُ, Lth, T, M,) or he scattered it, strewed it, or dispersed it, (نَثَرَهُ, K,) all of it, (Lth, T, TA,) at once. (Lth, T, M, K.)

ثفّل عَنِ اللَّبَنِ بِالطَّعَامِ
2 ثفّل عَنِ اللَّبَنِ بِالطَّعَامِ ثفل عن اللبن بالطعام , inf. n. تَثْفِيلٌ, He ate wheat, or other food, with the milk. (Ibn- 'Abbلd, K.) -A2- See also 1.

3 ثَاْفَلَ [ثافل probably signifies (assumed tropical:) He ate ثُفْل, i. e. grain, &c.; as Golius has assumed from the explanation, in the S and K, of the act. part. n., which see below: or ثافلهُ he ate ثُفْل with him.] ― -b2- Accord. to Ibn-'Abbلd, (TA,) ثافلهُ is syn. with ثَافَنَهُ, q. v. (K, TA.)

اثفل
4 اثفل أثفل اثفل It (wine, or beverage,) had in it ثُفْل [meaning a sediment, or dregs]. (Zj, K.)

تثفَلهُ
5 تثفَلهُ أثفل تثفله تثفلة (tropical:) It (a radical, or hereditary, evil quality) withheld him from generous actions. (Ibn-'Abbلd, K, TA.) -A2- (tropical:) He overcame him, or subdued him, [as though] putting him beneath him like the ثِفَال. (TA.)

ثُفْلٌ
ثُفْلٌ ثفل The sediment, or settlings, of anything; (S;) the dregs; lees; or thick, or turbid, portion that sinks to the bottom of a thing, (T, M, Msb, K,) beneath the clear portion; (T, Msb;) as, for instance, of water, and of broth, (TA,) and of medicine, (T, TA,) and the like, and of a cookingpot, [i. e. of its contents,] (T,) &c.; (TA;) as also ↓ ثَافِلٌ. (IDrd, M, K.) ― -b2- (tropical:) Grain, (T, S, M, K, TA,) and whatever is eaten of flesh-meat or bread or dates; and particularly when people are in want of milk: (T:) or flour; and what is not drunk, as bread, and the like: (TA:) or the refuse, or worse sort, of طَعَام [i. e. wheat, or other food]. (Ham p. 768.) You say, شَرِبَ المَآءَ عَلَى غَيْرِ ثُفْلٍ (tropical:) [He drank water, or the water, not upon, i. e. not having eaten, grain, or flesh-meat, &c.]. (A in art. بحت.) ― -b3- See also ثِفَالٌ.

ثَفَلٌ
ثَفَلٌ ثفل : see ثَفَالٌ.

ثَفِلٌ
ثَفِلٌ ثفل (tropical:) One who eats ثُفْل. (K. [It seems to be there indicated that the latter word is to be understood in this case in the former of the senses assigned to it above; but it is not so.]) One says, لَيْسَ الثَّفِلُ كَالْمَحِضِ, i. e. (tropical:) He who eats ثُفْل [or grain, &c.,] is not like him who drinks pure milk. (TA.) And ↓ هُمْ مُثَافِلُونَ (tropical:) They are eating ثُفْل, i. e. grain, (T, S, M, K, TA,) or flesh-meat, or bread, or dates, (T,) [&c.,] being in want of milk; (T, S;) the hardest of the means of subsistence (T, S, M) to the Bedawee. (T, S.)

ثُفْلَةٌ
ثُفْلَةٌ ثفل ثفله ثفلة , (T,) or ثَفَلَةٌ, (TA,) (assumed tropical:) Somewhat remaining (T) of dates, in a sack: on the authority of a person of the tribe of Suleym. (T, TA.)

ثَفَالٌ
ثَفَالٌ ثفال Slow; (S, M, Mgh, K;) applied to a camel (T, S, M, Mgh, K) &c.; as also ↓ ثَفَلٌ; (K;) and ثَقَالٌ: (K in art. ثقل:) one that will not rise and go save with reluctance: (T:) the first thus written with fet-h [to the ث] in the generality of books; but in the Tekmileh [of the 'Eyn] ↓ ثِفَالٌ, and there said to be applied to a beast and to a man. (Mgh.)

ثُفَالٌ
ثُفَالٌ ثفال : see the paragraph next following.

ثفَالٌ
ثفَالٌ ثفال The thing by which the mill is preserved from the ground; as also ↓ ثُفْلٌ: (M, K:) it is a skin that is spread beneath the hand-mill to preserve the flour from the dust; (T;) a skin, (S, Msb,) or the like, that is put beneath the mill, (Msb,) [i. e.,] which is spread, and whereon is placed the mill, which is turned with the hand, (S,) in order that the flour may fall upon it. (S, Msb.) When the ثفال has another thing to preserve it from the ground, this latter is called the وِفَاض. (M.) Zuheyr says, (T, S, K,) describing war, (T,)
فَتَعْرُكُكُمْ عَرْكَ الرَّحَىبِثِفَالِهَا
(T, S, K, *) meaning [And it frets you as frets the mill] when it is with its ثفال: for they do not place a ثفال beneath the mill except when grinding. (K.) ― -b2- Also, (sometimes, S,) The nether, or lower, mill-stone; (S, K;) and so ↓ ثُفَالٌ. (K.) ― -b3- And A ewer; syn. اـِبْرِيقٌ: (IAar, T, M, K:) occurring in a trad. in which mention is made of washing the hand therewith. (T, M.) -A2- See also ثَفَالٌ.

ثَافِلٌ
ثَافِلٌ ثافل : see ثُفْلٌ. ― -b2- Hence, as some say, metonymically, (M,) Dung; ordure; syn. رَجِيعٌ. (M, K.)

مُثَافِلٌ
مُثَافِلٌ مثافل : see ثَفِلُ.

##### Türkçe

1 **ثَفڤلَ** [**ثَفَلَ**, Golius’a göre, **ج**’nin rivayetine dayanarak, sanki **سَفْلَ** gibi, **رَسَبَ** ile aynı, yani: O çöktü; her türlü tortu hakkında söylenir: fakat ben bunu **S**’de de başka hiçbir sözlükte de bulmuyorum.] -A2- **ثَفَلَ الرَّحَى**, (**K**, ) muzari‘i **ثَفُلَ**, mastarı **ثَفْلٌ**; (**TA**;) yahut ↓ **ثَفَّلَهَا**; (**M**’nin bir nüshasında böyle;) O, el değirmeninin altına bir **ثِفَال** [bkz.] koydu. (**M, K**.) -A3- **ثَفَلَهُ**, (**Lth, T, K**, ) muzari‘i **ثَفُلَ**, (**TA**, ) mastarı **ثَفْلٌ**, (**T, M**, ) O onu bıraktı, yahut değersiz bir şey olarak attı, yahut onu ihmal etti, (**تَرَكَهُ**, **Lth, T, M**, ) yahut onu saçtı, serpti, yahut dağıttı, (**نَثَرَهُ**, **K**, ) onun tamamını, (**Lth, T, TA**, ) bir defada. (**Lth, T, M, K**.)

**ثفّل عَنِ اللَّبَنِ بِالطَّعَامِ**
2 **ثفّل عَنِ اللَّبَنِ بِالطَّعَامِ** **ثفل عن اللبن بالطعام**, mastarı **تَثْفِيلٌ**, O sütle birlikte buğday, yahut başka yiyecek yedi. (Ibn- ‘Abbلd, **K**.) -A2- 1’e de bak.

3 **ثَاْفَلَ** [**ثافل** muhtemelen (mecazî farz edilerek:) O **ثُفْل** yedi, yani tane vb.; Golius’un, aşağıda bakılacak olan ism-i fâilin **S** ve **K**’deki açıklamasından varsaydığı gibi: yahut **ثافلهُ** o, onunla birlikte **ثُفْل** yedi.] ― -b2- Ibn-‘Abbلd’a göre, (**TA**, ) **ثافلهُ**, **ثَافَنَهُ** ile eşanlamlıdır, bkz. (**K, TA**.)

**اثفل**
4 **اثفل** **أثفل** **اثفل** Onda (şarapta yahut içecekte) **ثُفْل** vardı [yani bir tortu, yahut posa]. (**Zj, K**.)

**تثفَلهُ**
5 **تثفَلهُ** **أثفل** **تثفله** **تثفلة** (mecazî:) O (köklü, yahut irsî, kötü bir huy) onu cömert fiillerden alıkoydu. (Ibn-‘Abbلd, **K, TA**.) -A2- (mecazî:) O ona galip geldi, yahut onu bastırdı, [sanki] onu **ثِفَال** gibi altına koyarak. (**TA**.)

**ثُفْلٌ**
**ثُفْلٌ** **ثفل** Herhangi bir şeyin tortusu yahut dibe çöken kısmı; (**S**;) posa; dip tortusu; yahut bir şeyin dibine çöken kalın yahut bulanık kısım, (**T, M, Msb, K**, ) berrak kısmın altında; (**T, Msb**;) meselâ suyun ve çorbanın, (**TA**, ) ve ilacın, (**T, TA**, ) ve benzerlerinin, ve tencerenin [yani içindekinin], (**T**, ) vb.; (**TA**;) ayrıca ↓ **ثَافِلٌ**. (**IDrd, M, K**.) ― -b2- (mecazî:) Tane, (**T, S, M, K, TA**, ) ve et yemeğinden yahut ekmekten yahut hurmadan yenilen her şey; ve özellikle insanlar süte muhtaç olduklarında: (**T**:) yahut un; ve içilmeyen şey, ekmek ve benzeri: (**TA**:) yahut **طَعَام**’ın [yani buğdayın yahut başka yiyeceğin] döküntüsü, yahut daha kötü cinsi. (Ham s. 768.) Sen dersin ki, **شَرِبَ المَآءَ عَلَى غَيْرِ ثُفْلٍ** (mecazî:) [O suyu, yahut suyu, **ثُفْل** üzerine olmaksızın, yani tane yahut et yemeği vb. yememiş olarak içti]. (**A** “**بحت**” maddesinde.) ― -b3- **ثِفَالٌ**’a da bak.

**ثَفَلٌ**
**ثَفَلٌ** **ثفل**: **ثَفَالٌ**’a bak.

**ثَفِلٌ**
**ثَفِلٌ** **ثفل** (mecazî:) **ثُفْل** yiyen kimse. (**K**. [Orada, bu durumda son kelimenin yukarıda ona verilen mânalardan ilkinin kastedilmesi gerektiğine işaret edildiği görülür; fakat öyle değildir.]) Denir ki, **لَيْسَ الثَّفِلُ كَالْمَحِضِ**, yani (mecazî:) **ثُفْل** [yahut tane vb.] yiyen, saf süt içen gibi değildir. (**TA**.) Ve ↓ **هُمْ مُثَافِلُونَ** (mecazî:) Onlar **ثُفْل** yiyorlar, yani tane, (**T, S, M, K, TA**, ) yahut et yemeği, yahut ekmek, yahut hurma, (**T**, ) [vb.,] süte muhtaç olarak; (**T, S**;) Bedevî için geçim yollarının en zoru. (**T, S, M**.) (**T, S**.)

**ثُفْلَةٌ**
**ثُفْلَةٌ** **ثفل** **ثفله** **ثفلة**, (**T**, ) yahut **ثَفَلَةٌ**, (**TA**, ) (mecazî farz edilerek:) Bir çuvalda hurmadan kalan bir miktar. (Süleym kabilesinden bir kişinin rivayetine göre.) (**T, TA**.)

**ثَفَالٌ**
**ثَفَالٌ** **ثفال** Yavaş; (**S, M, Mgh, K**;) deveye (**T, S, M, Mgh, K**) vb. uygulanır; ayrıca ↓ **ثَفَلٌ**; (**K**;) ve **ثَقَالٌ**: (**K** “**ثقل**” maddesinde:) isteksizlikle olmadıkça kalkıp gitmeyen. (**T**:) birincisi kitapların çoğunda **ث** üzerine fetha ile böyle yazılmıştır; fakat [‘Ayn’ın] Tekmile’sinde ↓ **ثِفَالٌ**, ve orada bunun hayvana ve insana uygulandığı söylenir. (**Mgh**.)

**ثُفَالٌ**
**ثُفَالٌ** **ثفال**: bir sonraki paragraf’a bak.

**ثفَالٌ**
**ثفَالٌ** **ثفال** Değirmenin yerden korunmasını sağlayan şey; ayrıca ↓ **ثُفْلٌ**: (**M, K**:) unun tozdan korunması için el değirmeninin altına serilen bir deridir; (**T**;) değirmenin altına konulan bir deri, (**S, Msb**, ) yahut benzeri, (**Msb**, ) [yani,] serilen ve üzerine elle çevrilen değirmenin konulduğu şey, (**S**, ) unun onun üzerine dökülmesi için. (**S, Msb**.) **ثفال**’ın yerden korunması için başka bir şeyi olduğunda, bu sonuncuya **وِفَاض** denir. (**M**.) Zuheyr der ki, (**T, S, K**, ) savaşı tasvir ederek, (**T**, )
**فَتَعْرُكُكُمْ عَرْكَ الرَّحَىبِثِفَالِهَا**
(**T, S, K,** *) yani [Ve sizi, **ثفال**’ı ile olduğu zaman değirmenin aşındırdığı gibi aşındırır]: çünkü öğütme dışında değirmenin altına bir **ثفال** koymazlar. (**K**.) ― -b2- Ayrıca, (bazen, **S**, ) alt, yahut aşağı, değirmen taşı; (**S, K**;) ve böylece ↓ **ثُفَالٌ**. (**K**.) ― -b3- Ve bir ibrik; eşanlamlısı **اـِبْرِيقٌ**: (**IAar, T, M, K**:) bir hadiste vârid olmuştur; onda bununla el yıkamadan söz edilir. (**T, M**.) -A2- **ثَفَالٌ**’a da bak.

**ثَافِلٌ**
**ثَافِلٌ** **ثافل**: **ثُفْلٌ**’e bak. ― -b2- Bundan dolayı, bazılarına göre, kinaye olarak, (**M**, ) dışkı; pislik; eşanlamlısı **رَجِيعٌ**. (**M, K**.)

**مُثَافِلٌ**
**مُثَافِلٌ** **مثافل**: **ثَفِلُ**’e bak.
