# ثفل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%81%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ثفل

ثُفْل كلِّ شيء وثافِلُه: ما استقرَّ تحته من كَدَره. الليث: الثُّفْل ما رَسَب خُثَارته وعَلا صَفْوُه من الأَشياءِ كلها، وثُفْلُ الدواء ونحوِه. والثُّفْل: ما سَفَل من كلِّ شيء. والثافل: الرَّجِيع، وقيل: هو كناية عنه. والثُّفْل: الحَبُّ. ووجدت بني فلان متثافلين أَي يأْكلون الحَبَّ وذلك أَشدُّ ما يكون من الشَّظَف؛ وفي الصحاح: وذلك إِذا لم يكن لهم لَبَن. قال أَبو منصور: وأَهل البَدْوِ إِذا أَصابوا من اللبن ما يكفيهم لقُوتهم فهم مُخْصِبون، لا يختارون عليه غِذاء من تمر أَو زبيب أَو حَبٍّ، فإِذا أَعْوَزَهم اللبنُ وأَصابوا من الحب والتمر ما يَتَبَلَّغون به فهم مُثافلون، ويسمُّون كل ما يؤكل من لحم أَو خبز أَو تمر ثُفْلاً. ويقال: بَنُو فلان مُثَافلون، وذلك أَشَدُّ ما يكون حالُ البدوي. أَبو عبيد وغيره: الثِّفال، بالكسر، الجِلْد الذي يُبْسط تحت رَحَى اليد لِيَقي الطَّحِين من التراب، وفي الصحاح: جِلْدٌ يبسط فتوضع فوقه الرَّحَى فيُطْحَن باليد ليسقط عليه الدقيق؛ ومنه قول زهير يصف الحرب:
فتَعْرُكْكُمُ عَرْكَ الرَّحَى بِثِفَالِها،
وتَلْقَحْ كِشَافاً ثم تُنْتَجْ فتُتْئِمِ
قال: وربما سمي الحَجَر الأَسفل بذلك. وفي حديث علي: وتَدُقُّهم الفِتَن دَقَّ الرَّحَى بثِفالها، هو من ذلك، والمعنى أَنها تَدُقُّهم دَقَّ الرَّحَى للحَبِّ إِذا كانت مُثْفَّلة ولا تُثَفَّل إِلاَّ عند الطَّحن. وفي حديثه الآخر: اسْتَحارَ مَدَارُها واضطرب ثِفَالها. وفي حديث غزوة الحديبية: من كان معه ثُفْل فَلْيَصْطَنِع؛ أَراد بالثُّفْل الدقيقَ والسويق ونحوهما، والاصطناع: اتخاذ الصَّنِيع، أَراد فليَطْبُخ وليختبز؛ ومنه كلام الشافعي، رضي الله عنه، قال: وبيَّن في سنَّته،
صلى الله عليه وسلم، أَن زكاة الفطر من الثُّفْل مما يَقْتات الرجلُ، ومما فيه الزكاة، وإِنما سُمِّي ثُفْلاً لأَنه من الأَقوات التي يكون لها ثُفْل بخلاف المائعات؛ ومنه الحديث: أَنه كان يحب الثُّفْل؛ قيل: هو الثريد؛ وأَنشد:
يحلف بالله، وإِن لم يُسْأَل:
ما ذاق ثُفْلاً منذُ عام أَول
ابن سيده: الثُّفْل والثِّفَال ما وقيت به الرحى من الأَرض، وقد ثَفَّلَها، فإِن وُقيَ الثِّفَالُ من الأَرض بشيء آخر فذلك الوِفَاض، وقد وَفَّضها. وبعير ثَفَال: بَطِيء، بالفتح. وفي حديث حذيفة: أَنه ذكر فتنة فقال: تكون فيها مثل الجَمَل الثَّفَال وإِذا أُكْرِهْت فتباطأْ عنها؛ الثَّفَال: البطيء الثقيل الذي لا يَنْبعث إِلاَّ كَرْهاً، أَي لا تتحرك فيها؛ قال ابن بري: وكذلك الثافل؛ قال مدرك:
جَرُورُ القِيَادِ ثافِلٌ لا يَرُوعُه
صِيَاحُ المُنَادِي، واحْتِثاثُ المُرَاهِن
وفي حديث جابر: كنت على جمل ثَفَال. والثَّفْلُ: نَثْرُك الشيء كله بمرَّة.
والثِّفالة: الإِبريق. وفي حديث ابن عمر رضي الله عنه: أَنه أَكل الدَّجْر وهو اللُّوبِياء ثم غَسَل يديه بالثِّفَالة، وهو في التهذيب الثِّفال، قال ابن الأَعرابي: الثِّفال الإِبريق؛ وذكره ابن الأَثير في النهاية بالكسر والفتح: الثِّفال الإِبريق. أَبو تراب عن بعض بني سليم: في الغِرَارة ثُفْلة من تمر وثُمْلة من تمر أَي بَقِيَّةٌ منه.

### Türkçe

**ثُفْل** her şeyin ve onun **ثافِل**’i: onun bulanıklığından altında yerleşip duran şeydir. el-Leys:
**الثُّفْل**: her şeyden, tortusu çöken ve onun durusu üstte kalan şeydir; ve ilacın **ثُفْل**’ü ve benzeri. Ve **الثُّفْل**: her şeyin aşağıda olanıdır. Ve **الثافل**: dışkıdır; ve denildi ki: o, ondan kinayedir. Ve **الثُّفْل**: tanedir. Ve falan oğullarını **متثافلين** buldum; yani tane yerler; ve bu, yoksunluğun en şiddetli olduğu şeydir; ve es-Sıhâh’ta: bu, onlar için süt olmadığında (olur). Ebû Mansûr dedi: Bedevîlerin ehli, sütten geçimlerine yetecek kadar elde ettiklerinde onlar **مُخْصِبون**’dur; onun yerine hurmadan yahut kuru üzümden yahut taneden bir gıda seçmezler; süt onlara kıt olup da taneden ve hurmadan geçinecekleri kadar elde ettiklerinde ise onlar **مُثافلون**’dur; ve etten yahut ekmekten yahut hurmadan yenilen her şeye **ثُفْلاً** adını verirler. Ve denilir: falan oğulları **مُثَافلون**’dur; ve bu, bedevînin hâlinin en şiddetli olduğu şeydir. Ebû Ubeyd ve başkası: **الثِّفال** (kesre ile), el değirmeninin **رَحَى**’sı altına serilen deridir; unu topraktan korumak için; ve es-Sıhâh’ta: üzerine **الرَّحَى** konulan ve elle öğütülen, unun üzerine düşmesi için serilen bir deridir; ve ondan, Züheyr’in savaşı vasfederek sözü:
فتَعْرُكْكُمُ عَرْكَ الرَّحَى بِثِفَالِها،
وتَلْقَحْ كِشَافاً ثم تُنْتَجْ فتُتْئِمِ
Dedi ki: Bazen alt taş da bununla adlandırılır. Ali’nin hadisinde: ve fitneler onları, **الرَّحَى**’nın **ثِفال**’ı ile dövmesi gibi döver; bu ondandır; ve mânâ: o, onları, **الرَّحَى**’nın tane için dövmesi gibi döver; **مُثْفَّلة** olduğunda; ve ancak öğütme sırasında **تُثَفَّل** edilir. Onun diğer hadisinde: **اسْتَحارَ مَدَارُها** ve onun **ثِفَال**’ı sarsıldı. Hudeybiye gazvesi hadisinde: “Kimin yanında **ثُفْل** varsa **فَلْيَصْطَنِع**”; **الثُّفْل** ile unu ve kavrulmuş unu ve benzerlerini kastetti; ve **الاصطناع**: **الصَّنِيع** edinmektir; yani pişirsin ve ekmek yapsın; ve ondan, Şâfiî’nin, Allah ondan razı olsun, sözü; dedi ki: ve sünnetinde, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, açıkladı ki fıtır zekâtı, erkeğin azık edindiği şeylerden olan **الثُّفْل**’dendir; ve zekâtın bulunduğu şeylerdendir; ve ancak **ثُفْلاً** diye adlandırıldı; çünkü o, sıvıların aksine, **ثُفْل**’ü bulunan azıklardandır; ve ondan hadis: “O, **الثُّفْل**’ü severdi”; denildi ki: o, **الثريد**’dir; ve (şu) okundu:
يحلف بالله، وإِن لم يُسْأَل:
ما ذاق ثُفْلاً منذُ عام أَول
İbn Sîde: **الثُّفْل** ve **الثِّفَال**, değirmeni yerden koruduğun şeydir; ve onu **ثَفَّلَ**; eğer **الثِّفَال** yerden başka bir şeyle korunursa, o **الوِفَاض**’dır; ve onu **وَفَّض**. Ve **ثَفَال** deve: yavaştır; fetha ile. Huzeyfe hadisinde: bir fitneyi andı da dedi ki: “Onun içinde **الجَمَل الثَّفَال** gibi ol; ve zorlandığında ondan ağırdan al”; **الثَّفَال**: ancak zorla harekete geçen, ağır, yavaş olandır; yani onun içinde hareket etme; İbn Berrî dedi: **الثافل** de böyledir; Mudrik dedi ki:
جَرُورُ القِيَادِ ثافِلٌ لا يَرُوعُه
صِيَاحُ المُنَادِي، واحْتِثاثُ المُرَاهِن
Câbir hadisinde: “Ben **ثَفَال** bir deve üzerindeydim.” Ve **الثَّفْل**: bir defada şeyin tamamını saçmandır.
Ve **الثِّفالة**: ibriktir. İbn Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: **الدَّجْر** yedi—ki o, **اللُّوبِياء**’dır—sonra ellerini **الثِّفَالة** ile yıkadı; ve o, Tehzîb’de **الثِّفال**’dır; İbnü’l-A‘râbî dedi: **الثِّفال** ibriktir; ve İbnü’l-Esîr onu en-Nihâye’de kesre ve fetha ile zikretti: **الثِّفال** ibriktir. Ebû Turâb, Benî Süleym’den bazısından: **الغِرَارة** içinde hurmadan bir **ثُفْلة** ve hurmadan bir **ثُمْلة** (vardır); yani ondan bir kalıntıdır.
