# ثفل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%81%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ثفل

الثفل، بالضم، والثافل وهذه عن ابن دريد: ما استقر تحت الشيء من كدرة ونحوها، يقال: ثفل الماء والمرق والدواء وغيرها: أي علا صفوه ورسب ثفله: أي خثارته. الثفل ككتف: من يأكله يقال: ليس الثفل كالمحض: أي ليس من يأكل الثفل كشارب المحض، وهو مجاز. من المجاز: هم مثافلون: أي يأكلون الثفل أي يتبلغون به الثفل هو الحب وأهل البدو يسمون ما سوى اللبن من تمر وحب: ثفلا أي ما لهم لبن وتلك أشد الحال عندهم. وفي حديث غزوة الحديبية:  من كان معه ثفل فليصطنع  أراد بالثفل الدقيق. وما لا يشرب كالخبز ونحوه ثفل، والاصطناع: اتخاذ الصنيع. والثافل: الرجيع ربما كنى به عنه. الثفال ككتاب: الإبريق عن ابن الأعرابي، وبه فسر حديث ابن عمر رضي الله عنهما:  أنه أكل الدجر ثم غسل يده بالثفال  الدجر: اللوبياء. الثفال: ما وقيت به الرحى من الأرض وهو جلد يبسط فتوضع فوقه الرحى كالثفل، بالضم، وقد ثفلها يثفلها ثفلا، ومنه حديث علي رضي عنه:  تدقهم الفتن دق الرحى بثفالها  وقال عمرو بن كلثوم:
  يكون ثفالها شرقي نجـد                      ولهوتها قضاعة أجمعونا وقول زهير بن أبي سلمى:
  فتعرككم عرك الرحى بثفالها                      وتلقح كشافا ثم تنتج فتـتـئم

  أي على ثفالها، أو مع ثفالها، أي حال كونها طاحنة، لأنهم لا يثفلونها إلا إذا طحنت. وقال الزمخشري: وهو في محل الحال، كأنه قيل: عرك الرحى مطحونا بها. قال شيخنا: هذا البيت قد بسطه البغدادي في شرح شواهد الرضي، ثم التعرض لهذا البحث والنظر في كون الباء بمعنى على أو مع من مباحث النحو، لا من مباحث اللغة، فذكر المصنف إياه، ولا سيما بالإشارة التي أكثر الناس لا يكاد يهتدي إليها، وليس بيت زهير معروفا للناس في هذه الأزمان، ولا ديوانه موجودا عند كل إنسان، فلذلك قالوا: إن تعرضه لهذا البحث من الفضول، كما نبهوا عليه. الثفال كغراب وكتاب: الحجر الأسفل من الرحى ربما سمى بذلك. وكسحاب وجبل: البطئ من الإبل وغيرها يقال: جمل ثفل وثفال، ويقال: بت راكب ثفال قائد جرور. وفي حديث حذيفة، رضي الله عنه: أنه ذكر فتنة، فقال:  تكون فيها مثل الجمل الثفال الذي لا ينبعث إلا كرها  . قال الليث ثفله يثفله ثفلا: نثره كله بمرة واحدة. قال الزجاج: أثفل الشراب: صار فيه ثفل. من المجاز: تثفله عرق سوء وهو متثفل بعروق السوء: إذا قصر به عن المكارم عن ابن عباد. قال: وثافله بمعنى ثافنه. قال: وثفلت عن اللبن بالطعام تثفيلا: أي أكلت الطعام مع اللبن.
 ومما يستدرك عليه: في الغرارة ثفلة من تمر، بالتحريك، نقله أبوتراب، عن بعض بني سليم. وتبردعت فلانا وتثفلته: علوته، أي جعلته تحتي كالبردعة والثفال، وهو مجاز. وأبو ثفال المري، ككتاب: شاعر تابعي، اسمه ثمامة بن وائل، روى عن أبي هريرة وأبي بكر بن حويطب، وعنه عبد الرحمن بن حرملة الأسلمي، وسليمان بن بلال، والدراوردي.

### Türkçe

**الثفل**; (ötre ile), ve **الثافل**; ve bu, İbn Düreyd’dendir: Bir şeyin altında yerleşip kalan bulanıklık ve benzerleri. Denir ki: **ثفل الماء** ve **المرق** ve **الدواء** ve başkaları: yani onun durusu yükseldi ve **ثفله** çöktü: yani onun pıhtısı.

**الثفل** ( **كتف** gibi): Onu yiyen kimse; denir ki: “**ليس الثفل كالمحض**”: yani **الثفل** yiyen, **المحض** içen gibi değildir; bu mecazdır.

Mecazdan: “Onlar **مثافلون**”: yani **الثفل** yerler; yani onunla geçinirler.

**الثفل**: habbedir; ve bedevîler, sütten başka olan hurma ve habbe “**ثفلا**” derler: yani onların sütleri yoktur; ve bu, onların yanında hâlin en şiddetlisidir.

Hudeybiye gazvesi hadîsinde: “Kimde **ثفل** varsa, **فليصطنع**.” **الثفل** ile un kastedildi. Ve ekmek ve benzeri gibi içilmeyen şey **ثفل**’dir; ve **الاصطناع**: **الصنيع** edinmektir.

**الثافل**: dışkıdır; bazen onunla ondan kinaye edilir.

**الثفال** ( **كتاب** gibi): ibriktir; İbnü’l-A‘râbî’den. Bununla, İbn Ömer (Allah ikisinden razı olsun) hadîsi tefsir edilmiştir: “O, **الدجر** yedi, sonra elini **بالثفال** ile yıkadı.” **الدجر**: börülcedir.

**الثفال**: değirmeni yerden koruduğun şeydir; serilen bir deridir; değirmen onun üstüne konur; **الثفل** (ötre ile) gibi. Ve onu **ثفلها يثفلها ثفلا**. Ondandır, Ali (Allah ondan razı olsun) hadîsi: “Fitneler onları, değirmenin **بثفالها** ile dövmesi gibi döver.”

Amr b. Külsûm dedi ki:
  “Onun **ثفالها**’sı Necd’in doğusu olur;
  ve onun eğlencesi, Kuda‘a’nın hepsi bizi toplar.”

Ve Züheyr b. Ebî Sülmâ’nın sözü:
  “Sizi, değirmenin **بثفالها** ile ovması gibi ovar;
  ve açıkça döl tutar, sonra doğurur da ikizler getirir.”

Yani: onun **ثفالها**’sı üzerinde; yahut onun **ثفالها**’sı ile birlikte; yani öğütücü hâlde oluşu durumunda; çünkü onu ancak öğüttüğü zaman **يثفلونها**. Zemahşerî dedi ki: O, hâl mahallindedir; sanki şöyle denmiş gibidir: değirmenin ovması, onunla öğütülmüş olarak. Şeyhimiz dedi ki: Bu beyti Bağdâdî, Râzî’nin şevâhid şerhinde yaymıştır; sonra bu araştırmaya temas ve **الباء**’nın “üzerinde” yahut “ile birlikte” mânasında oluşuna bakış, nahiv bahislerindendir, lugat bahislerinden değildir; musannif onu zikretti; özellikle de insanların çoğunun neredeyse yol bulamadığı işaretle. Züheyr’in beyti bu zamanlarda insanlar için mâruf değildir; ve divanı her insanın yanında mevcut değildir; bu sebeple dediler ki: Onun bu araştırmaya temas etmesi فضول’dendir; nitekim ona dikkat çektiler.

**الثفال** ( **غراب** ve **كتاب** gibi): değirmenin alt taşıdır; bazen bununla adlandırılır.

Ve ( **سحاب** ve **جبل** gibi): develerden ve başkalarından yavaş olan; denir ki: **جمل ثفل وثفال**. Ve denir ki: “Geceyi, **ثفال** binen, **جرور** sevk eden olarak geçirdim.”

Huzeyfe (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: O bir fitneyi zikretti, dedi ki: “Onda, ancak zorla harekete geçen **الجمل الثفال** gibi olur.”

Leys dedi: **ثفله يثفله ثفلا**: Onun tamamını bir defada saçtı. Zeccâc dedi: **أثفل الشراب**: onda **ثفل** oldu.

Mecazdan: **تثفله عرق سوء** ve o, **متثفل بعروق السوء**’dur: eğer onu, keremlerden alıkoyarsa; İbn Abbâd’dan. Dedi ki: ve **ثافله** “**ثافنه**” mânasındadır. Dedi ki: **وثفلت عن اللبن بالطعام تثفيلا**: yani sütle birlikte yemeği yedim.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **في الغرارة ثفلة من تمر**; (hareke ile), Ebû Turâb nakletti; Benî Süleym’den bazılarından.

**وتبردعت فلانا وتثفلته**: ona üstün geldim; yani onu, semer ve **الثفال** gibi altıma yaptım; bu mecazdır.

Ve **أبو ثفال المري** ( **كتاب** gibi): tâbiî bir şair; adı **ثمامة بن وائل**’dir; Ebû Hureyre’den ve Ebû Bekr b. Huveyṭıb’dan rivayet etti; ondan da Abdurrahman b. Hurmala el-Eslemî, Süleyman b. Bilâl ve ed-Derâverdî rivayet etti.
