# ثفن (ث-ف-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%81%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ف - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث ن ف
ثفن ، نفث .
ثفن : الثَّفِنَاتُ من البَعير : ما وَلِي الأرْضَ منه عند بُرُوكه .
والكِركرة : إِحدى الثَّفنات ، وهي خَمْسٌ بها ، وقال الشاعر يَصف ناقةً :
ذات انتِباذٍ عن الحادِي إذا بَركت
خوَّت على ثَفِناتٍ مُحْزئِلاّتِ
وقال عُمر بن أبي رَبيعة يَصف أَرْبع رَواحِلَ وبُرُوكَها :
على قَلْوصَيْن مِن رِكَابِهمُ
وعَنْتَرِيسَيْن فيهما شَجَعُ
كأَنَّما غادرت كَلاَكِلُهَا
والثَّفناتُ الخِفافُ إذ وَقَعُوا
مَوْقِعَ عِشْرينَ مِن قَطاً زُمَرٍ
وَقَعْنَ خمساً خمساً معاً شِبَعُ
قال ابْنُ السِّكِّيت : الثّفِنة : مَوْصِل الفَخِذ في السّاق مِن باطِن ، وموصلُ الوَظيف في
الذِّراع ، فشبّه آثارَ كراكرها وثَفِناتها بمَجاثم القَطَا ، وإنما أراد خِفّة برُوكهنّ .
وقال العجّاج :
خَوَى على مُسْتَوياتٍ خَمْسِ
كِرْكرةٍ وثَفِنَاتٍ مُلْسِ
وقال ذو الرّمّة ، فجعل الكِرْكِرة من الثَّفنَات :
كأنّ مُخَوّاها على ثَفِنَاتِها
مُعَرّسُ خَمْسٍ مِن قَطاً مُتَجَاور
وَقَعْن اثْنَتَيْن واثْنَتَيْن وفرْدَةً
جريداً هي الوُسْطى لتَغْليس حائر
ويقال : ثافنتُ فلاناً أُثافنه مُثافَنة ، إذا جاثَيْتَه تُحادثه وتُلازمه وتكلِّمه .
وقال أبو عُبيد : المُثَافِن والمُثَابر ، والمُواظِب ، واحِدٌ .
ثعلب ، عن ابن الأَعرابيّ : الثَّفَنُ : الثِّقَل .
وقال غيره : الثَّفْن : الدّفْع .
وقد ثَفَنه ثَفْناً ، إذا دَفَعه .
وقال أبو سَعيد : ثَفَنْت الرَّجُل أَثْفُنه ، إذا أَتَيْته من خَلْفه .
وقال أبو زيد : ثافَنْت الرَّجُل مُثافنة ، أي صاحَبْتُه حتى لا يَخْفَى عليّ شيءٌ من أَمْره ، وذلك أن تَصْحبه حتى تَعلمَ أَمْره .
نفث : رُوي عن النَّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إنّ رُوح القُدس نَفَث في رُوعي ) وقال : ( إنّ نَفْساً لن تَمُوت حتى تَسْتَوْفي رِزْقها ، فاتقُوا الله وأَجْمِلوا في الطَّلَب ) .
قال أبو عُبيد : هو كالنَّفْث بالفم ، شبيهٌ بالنّفْخ .
وأما التَّفْل ، فلا يكون إلاّ ومَعه شيءٌ من الرِّيق .
وأمّا الحديث الآخر في افتتاح الصَّلاة : ( اللّهم إنّي أعُوذ بك من الشَّيْطان الرَّجيم من هَمْزه ونَفْثه ونَفْخه ) .
فقد مَرَّ تَفْسِير الهَمْز والنّفْخ في مَوْضعهما من الكتاب .
وأمّا ( النّفْث ) فتفسيرُه في الحديث : أنه الشِّعْر .
قال أبو عُبيد : وإنما سُمِّي الشِّعْر نَفْثاً ، لأنه كالشَّيء يَنْفُثه الإنسان من فِيه مثل الرقية . وقوله عزّ وجلّ : ( ) وَقَبَ وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِى الْعُقَدِ ) ( الفلق : 4 ) هن السواحر .
ونُفاثةُ السِّواك : ما يَتَشَظَّى منه فَيَبْقَى في الأسْنان فيَنْفُثه صاحبُه .
وقيل : مَعْنَى قوله : ( نَفَث في رُوعي ) ، أي أَوْحَى إليّ .

##### Türkçe

ث ن ف
**ثفن**, **نفث**.

**ثفن**: deveden **الثَّفِنَاتُ**: çöktüğü vakit ondan yere bitişik olan şey.
Ve **الكِركرة**: **الثَّفنات**’tan biridir; onda beştir. Şair, bir dişi deveyi vasfederek dedi ki:
ذات انتِباذٍ عن الحادِي إذا بَركت
خوَّت على **ثَفِناتٍ** مُحْزئِلاّتِ
Ve Ömer b. Ebî Rebîa, dört binek ve onların çöküşünü vasfederek dedi ki:
على قَلْوصَيْن مِن رِكَابِهمُ
وعَنْتَرِيسَيْن فيهما شَجَعُ
كأَنَّما غادرت كَلاَكِلُهَا
وال**ثَّفناتُ** الخِفافُ إذ وَقَعُوا
مَوْقِعَ عِشْرينَ مِن قَطاً زُمَرٍ
وَقَعْنَ خمساً خمساً معاً شِبَعُ
İbnü’s-Sikkît dedi: **الثّفِنة**: iç taraftan, uyluğun bacakta birleştiği yer; ve koldaki **الوَظيف**’in birleştiği yer. Böylece, **كراكر**’larının ve **ثَفِنات**’larının izlerini, **القَطَا**’nın konaklama yerlerine benzetti; ancak onun muradı, onların çöküşlerinin hafifliğidir.
Ve el-Accecc dedi:
خَوَى على مُسْتَوياتٍ خَمْسِ
**كِرْكرةٍ** و**ثَفِنَاتٍ** مُلْسِ
Ve Zü’r-Rumme dedi; böylece **الكِرْكِرة**’yi **الثَّفنَات**’tan kıldı:
كأنّ مُخَوّاها على **ثَفِنَاتِها**
مُعَرّسُ خَمْسٍ مِن قَطاً مُتَجَاور
وَقَعْن اثْنَتَيْن واثْنَتَيْن وفرْدَةً
جريداً هي الوُسْطى لتَغْليس حائر
Ve denilir: **ثافنتُ** falancayı **أُثافنه مُثافَنة**; eğer onunla diz çöküp konuşur, ona devam eder ve onunla konuşursan.
Ebû Ubeyd dedi: **المُثَافِن** ve **المُثَابر**, ve **المُواظِب**, birdir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الثَّفَنُ**: ağırlık.
Başkası dedi: **الثَّفْن**: itme.
Ve onu **ثَفَنه ثَفْناً**; eğer onu ittiyse.
Ebû Sa‘îd dedi: **ثَفَنْت** adamı **أَثْفُنه**; eğer ona arkasından geldiysen.
Ebû Zeyd dedi: **ثافَنْت** adamı **مُثافنة**; yani, onun işinden bana hiçbir şey gizli kalmayıncaya kadar ona arkadaşlık ettim; bu, onu, işini bilinceye kadar arkadaş edinmendir.

**نفث**: Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki dedi: ( Şüphesiz **رُوح القُدس** benim gönlüme **نَفَث** etti ) ve dedi: ( Şüphesiz bir nefis, rızkını tamamen almadıkça ölmeyecektir; öyleyse Allah’tan sakının ve talepte güzel davranın ).
Ebû Ubeyd dedi: O, ağızla **النَّفْث** gibidir; **النّفْخ**’a benzer.
أما **التَّفْل** ise, ancak onunla birlikte tükürükten bir şey olduğu halde olur.
Ve namazın açılışındaki diğer hadis ise: ( Allah’ım, **الشَّيْطان الرَّجيم**’den; onun **هَمْزه**’sinden, **نَفْثه**’sinden ve **نَفْخه**’sinden Sana sığınırım ).
Artık **الهَمْز** ve **النّفْخ**’un tefsiri, kitabın onların yerinde geçmiştir.
أما (**النّفْث**) ise, hadiste onun tefsiri: onun şiir olduğudur.
Ebû Ubeyd dedi: Şiir ancak **نَفْثاً** diye adlandırıldı; çünkü o, insanın ağzından, rukye gibi, onu **يَنْفُثه** olduğu şey gibidir. Ve O’nun عزّ وجلّ sözü: ( ) وَقَبَ وَمِن شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِى الْعُقَدِ ) ( الفلق : 4 ) onlar büyücülerdir.
Ve **نُفاثةُ السِّواك**: ondan parçalanıp ayrılan, sonra dişlerde kalan, böylece sahibi onu **يَنْفُثه** olan şeydir.
Ve denildi: Onun sözü: ( **نَفَث في رُوعي** )’nun manası: yani bana vahyetti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والفاء وما يثلثهما)
(ثفل) الثاء والفاء واللام أصلٌ واحد، وهو الشيءُ يستقرُّ تحتَ الشيء، يكون ذلك من الكَدَر وغيرِه. يقال هو ثُفْل القِدْر وغيرِها، وهو ما رسا من الخُثارة([1]). ومن الباب الثِّفال الجِلْدة تُوضَع عليها الرّحَى. ويقال هو قطعةُ فَرْو تُوضَع إلى جنب الرَّحَى. وقال:
يكون ثِفالُها شَرقيَّ نجدٍ *** ولُهْوتُها قُضَاعَةَ أجمعينا([2])
وقال آخر([3]):
فتعْرُكْكُمُ عَرْكَ الرَّحَى بِثِفالها ***	وتَلْقَحْ كِشافاً ثمّ تَحْمِلْ فُتتئِمِ
فأمّا الثَّفَال فالبعيرُ البَطيء، واشتقاقُه صحيح، لأنّهُ كأنّه من البُطْء مستقرٌّ تحت حِمْلهِ، لا يكادُ يَبْرَحُ.
(ثفن) الثاء والفاء والنون أصلٌ واحد، وهو ملازمة الشّيءِ الشّيءَ. قال الخليل: ثَفِناتُ البعير: ما أصاب الأرضَ من أعضائه فغَلُظ كالركبتين وغيرهما.
وقال هو وغيره: ثَفَنْتُ الشّيءَ باليد أثفِنُه، إذا ضربتَه. قال في الثفِنة:
خَوَّى على مستوياتٍ خَمْسِ *** كِرْكِرةٍ وثَفِناتٍ مُلْسِ([4])ويقال ثافَنْتُ على الشّيء واظبْت([5]). ويقولون ثافَنْتُه على الشيء أعنْتُه. وهو ذلك القياس.
(ثفي) الثاء والفاء والحرف المعتل أصلٌ واحد، وهو الأُثْفِيّة، والجمع أثافيّ. وربّما خفَّفوا، وليس بالجيد.
ومما يشتق من هذا المرأة المثَفِّيَة([6])، التي مات عنها ثلاثةُ أزواج؛ والرجل المثفّي الذي يموت عنه ثلاث نِسوة.
ويقولون على طريق الاستعارة: بقِيَتْ من بني فلانٍ أُثْفِيَّةٌ خَشْناءُ، إذا بقِيَ منهم عددٌ.
والثَّفاء نبتٌ، وليس من الباب. وفي الحديث: "ماذا في الأَمَرَّيْنِ من الشِّفاء: الصَّبِرِ والثَّفَاء". قالوا: هو الخرْدَل.
(ثفر) الثاء والفاء والراء كلمةٌ واحدة تدلُّ على المؤخَّر. فالثَّفَرُ ثَفَر الدابة. ويقال استَثْفَرت المرأة بثَوْبها إذا ائتزرت به ثم رَدَّت طَرَف الإزار من بين رجليها وغرزَتْه في الحُجْزَة مِن ورائه. والثَّفُرْ الحياءُ من السّبُعةِ وغيرها. قال:
جَزَى الله فيها الأَعوَرَيْنِ ملامةً *** وعَبْدَةَ ثَفْرَ الثَّورةِ المتضاجِمِ([7])
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "الخشارة".
([2]) البيت لعمرو بن كلثوم في معلقته.
([3]) هو زهير، في معلقته.
([4]) البيتان للعجاج في ديوانه 78 واللسان (ثفن).
([5]) في الأصل: "وأطنبت"، تحريف.
([6]) ويقال أيضاً: المثفاة للمرأة والمثفى للرجل، بصيغة اسم المفعول.
([7]) البيت للأخطل في ديوانه 277 واللسان (ثفر) والحيوان (2: 282) والكامل 159 ليبسك، وفقه اللغة 76.

ـ

##### Türkçe

(ثاء ve **فاء** ve onların üçüncüsü olan(lar) babı)

(**ثفل**) **الثاء** ve **الفاء** ve **اللام** tek bir asıldır; o da, şeyin altında yerleşip duran şeydir; bu, bulanıklıktan ve başkasından olur. Denir ki: o, **ثُفْل** **القِدْر** ve başkasıdır; o, **الخُثارة**dan çöken şeydir([1]). Babdan: **الثِّفال**; değirmen taşının üzerine konulduğu deridir. Ve denir ki: o, değirmen taşının yanına konulan bir parça kürktür. Ve dedi ki:
Onun **ثِفال**ı Necd’in doğusudur *** ve onun **لُهْوة**si, Kuda‘a’nın hepsi, topluca([2])
Ve bir başkası dedi([3]):
Sizi, onun **ثِفال**ı ile değirmen taşının öğütmesi gibi öğütür *** ve **كِشافاً** döl tutar, sonra taşır da ikiz doğurur
Ama **الثَّفَال** ise, yavaş devedir; onun türetimi doğrudur; çünkü o, sanki yavaşlıktan, yükünün altında yerleşip duran gibidir; neredeyse ayrılmaz.

(**ثفن**) **الثاء** ve **الفاء** ve **النون** tek bir asıldır; o da, şeyin şeye bitişik kalmasıdır. Halîl dedi: **ثَفِناتُ** **البعير**: onun uzuvlarından yere değen ve dizler ve başkaları gibi kalınlaşan şeylerdir.
Ve o ve başkası dedi: **ثَفَنْتُ** şeyi elle, **أثفِنُه**; onu vurduğun zaman. **الثفِنة** hakkında dedi:
Beş düz(lem) üzerine çöktü *** **كِرْكِرةٍ** ve pürüzsüz **ثَفِناتٍ**([4])
Ve denir ki: **ثافَنْتُ** bir şey üzerinde ve devam ettim([5]). Ve derler: **ثافَنْتُه** bir şey üzerinde; ona yardım ettim. Ve o, o kıyastır.

(**ثفي**) **الثاء** ve **الفاء** ve illetli harf tek bir asıldır; o da **الأُثْفِيّة**dir; çoğulu **أثافيّ**dir. Ve belki hafifletirler; iyi değildir.
Ve bundan türeyenlerdendir: **المرأة المثَفِّيَة**([6]); kendisinden üç koca ölen kadın; ve **الرجل المثفّي**; kendisinden üç kadın ölen erkek.
Ve istiare yoluyla derler: “Falanoğullarından **أُثْفِيَّةٌ خَشْناءُ** kaldı”; onlardan bir sayı kaldığı zaman.
Ve **الثَّفاء** bir bitkidir; babdan değildir. Ve hadiste: “İki acı şeyde şifadan ne var: **الصَّبِرِ** ve **الثَّفَاء**.” Dediler ki: o, hardaldır.

(**ثفر**) **الثاء** ve **الفاء** ve **الراء** tek bir kelimedir; art tarafa delalet eder. Öyleyse **الثَّفَر**: binitin **ثَفَر**idir. Ve denir ki: kadın elbisesiyle **استَثْفَرت**; onunla peştamal kuşandığı zaman, sonra izarın ucunu iki bacağının arasından geri çevirdi ve onu arkasından kuşak yerine sapladı. Ve **الثَّفُرْ**: yırtıcı hayvanlardan ve başkasından olan hayâdır. Dedi ki:
Allah, onda iki şaşıya kınama versin *** ve **ثَفْرَ** **الثَّورةِ** **المتضاجِمِ** olan Abde’ye([7])

--------------ـــ
([1]) Asılda: “**الخشارة**”.
([2]) Beyit, muallakasında Amr b. Külsûm’undur.
([3]) O, muallakasında Züheyr’dir.
([4]) İki beyit, divanında Accâc’ındır: 78 ve Lisân (**ثفن**).
([5]) Asılda: “Ve uzattım”, tahrif.
([6]) Ayrıca denir: kadın için **المثفاة** ve erkek için **المثفى**; ism-i mef‘ûl sîgasıyla.
([7]) Beyit, divanında Ahtal’ındır: 277 ve Lisân (**ثفر**) ve Hayavân (2: 282) ve Kâmil 159 (Lypsk’e göre) ve Fıkhu’l-luğa 76.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ف ن
خوَّى البعير على ثفناته إذا برك‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قولهم لعلي بن عبد الله ذو الثفنات‏.‏
وثافنته‏:‏ جالسته‏.‏
وثافنته على كذا‏:‏ أعنته عليه‏.‏
وثفنت يده‏:‏ أكنبت ومجلت‏.‏

##### Türkçe

ث ف ن
Deve çöktüğünde, hörgüçlü deve **ثفناته** üzerine çöktü.
Mecazdan: Ali b. Abdullah için onların “**ذو الثفنات**” demeleri.
Onu **ثافنته**: onunla oturdum.
Onu **ثافنته** şu şey üzerinde: ona o hususta yardım ettim.
Onun eli **ثفنت**: nasırlandı ve kabalaşıp sertleşti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثَّفِنةُ من البعير والناقة: الرُّكْبة وما مَسَّ الأَرضَ من كِرْكِرتِه وسَعْداناتِه وأُصول أَفخاذه، وفي الصحاح: هو ما يقع على الأَرض من أَعضائه إذا استناخ وغلُظ كالرُّكْبَتين وغيرهما، وقيل: هو كل ما وَلِيَ الأَرض من كل ذي أَربعٍ إذا بَرَك أَو رَبَض، والجمع ثَفِنٌ وثَفِناتٌ، والكِرْكِرةُ إحدى الثَّفِنات وهي خَمْسٌ بها؛ قال العجاج: خَوَى على مُسْتَوياتٍ خَمْسِ:
كِرْكِرةٍ وثَفِناتٍ مُلْسِ.
قال ذو الرمة فجعل الكِرْكِرة من الثَّفِنات:
كأَنَّ مُخَوَّاها، على ثَفِناتِها،
مُعَرَّسُ خَمْسٍ من قَطاً مُتجاوِر.
وقَعْنَ اثنتَينِ واثنتَينِ وفَرْدةً،
جرائداً هي الوسطى لتغليس حائر
(* قوله «جرائداً إلخ») كذا بالأصل. قال الشاعر يصف ناقة: ذات انْتِباذٍ عن الحادي إذا بَرَكَت،
خَوَّتْ على ثَفِناتٍ مُحْزَئِلاّت. وقال عمر بن أَبي ربيعة يصف أَربعَ رَواحِلَ وبُروكَها:
على قلَوصَينِ مِن رِكابِهم،
وعَنْتَرِيسَين فيهما شَجَعُ
كأَنَّما غادَرَتْ كَلاكِلُها،
والثَّفِناتُ الخِفافُ، إذ وَقَعُوا
مَوْقِعَ عشرينَ من قَطاً زُمَرٍ،
وَقعْنَ خمساً خمسا معاً شِبَعُ.
قال ابن السكيت: الثَّفينةُ مَوْصِل الفخذ في الساق من باطِنٍ ومَوْصل الوَظيف في الذراع، فشبَّه آبارَ كراكِرها وثَفِناتها بمَجاثِم القَطا، وإنما أَراد خِفَّةَ بُروكِهن. وثَفَنَتْه الناقةُ تَثْفِنُه، بالكسر، ثَفْناً: ضربَتْه بثَفِناتها، قال: وليس الثَّفِناتُ مما يخُصُّ البعير دون غيره من الحيوان، وإنما الثَّفِناتُ من كل ذي أَربع ما يُصيب الأَرضَ منه إذا بَرك، ويحصل فيه غِلظٌ من أَثر البُروك، فالرُّكبتان من الثَّفِنات، وكذلك المِرْفَقان وكِركرة البعير أيضاً، وإنما سميت ثفِنات لأَنها تَغْلُظُ في الأَغلب من مباشرة الأَرض وقتَ البُروك، ومنه ثَفِنتْ يدُه إذا غَلُظت من العمل. وفي حديث أنَس: أَنه كان عند ثَفِنة ناقةِ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، عامَ حَجَّة الوداع. وفي حديث ابن عباس في ذكر الخوارج وأَيديهم: كأَنها ثَفِنُ الإِبل؛ هو جمع ثَفِنة. والثَّفِنةُ من الإبل: التي تَضْرِب بثَفِناتها عند الحلب، وهي أَيسر أَمراً من الضَّجُور. والثَّفِنةُ: رُكْبةُ الإنسان، وقيل لعبد الله بن وهب الراسبي رئيس الخوارج ذو الثَّفِنات لكثرة صلاتِه، ولأَنَّ طولَ السجود كان أَثَّرَ في ثَفِناته. وفي حديث أَبي الدرداء، رضي الله عنه: رأَى رجُلاً بين عينَيْه مثْل ثَفِنة البعير، فقال: لو لم تكن هذه كان خيراً؛ يعني كان على جَبْهته أَثر السجود، وإنما كرِهها خوفاً من الرياء بها، وقيل: الثَّفِنةُ مُجْتَمع الساق والفخذ، وقيل: الثَّفِناتُ من الإبل ما تقدم، ومن الخيل مَوْصِل الفخذ في الساقين من باطنِها؛ وقول أُميَّة بن أَبي عائذ:
فذلك يومٌ لَنْ تُرى أُمُّ نافِعٍ
على مُثْفَنٍ من وُلْدِ صَعْدة قَنْدَل.
قال: يجوز أَن يكون أَراد بمُثْفَن عظيمَ الثَّفِنات أَو الشديدَها، يعني حماراً، فاستَعار له الثَّفِنات، وإنما هي للبعير. وثَفِنَتا الجُلَّة: حافَتا أَسفلِها من التمر؛ عن أَبي حنيفة. وثُفْنُ المَزادة: جوانبُها المخروزة. وثَفَنَه ثَفْناً: دفعَه وضربَه. وثَفِنَت يدُه، بالكسر، تَثْفَنُ ثَفَناً: غَلُظت من العمل، وأَثْفَنَ العملُ يدَه. والثَّفِنةُ: العددُ والجماعةُ من الناس. قال ابن الأَعرابي في حديث له: إن في الحِرْمازِ اليومَ الثَّفِنةَ أُثْفِيَة من أَثافي الناس صُلْبة؛ ابن الأَعرابي: الثفن الثقل، وقال غيره: الثَّفْنُ الدَّفْعُ. وقد ثَفَنَه ثَفْناً إذا دفعه. وفي حديث بعضهم: فحمَل على الكَتيبةِ فجعل يَثْفِنُها أَي يَطْردُها؛ قال الهروي: ويجوز أَن يكون يَفُنُّها، والفَنُّ الطَّرْدُ. وثافَنْتُ الرجلَ مُثافنةً أَي صاحَبْتُه لا يخفى عليّ شيءٌ من أَمره، وذلك أَن تَصْحَبه حتى تَعْلَمَ أَمرَه. وثَفَنَ الشيءَ يَثْفِنُه ثَفْناً: لَزِمَه. ورجل مِثْفَنٌ لِخَصْمِه: مُلازِمٌ له؛ قال رؤبة في معناه:
أَلَيْسَ مَلْوِيّ المَلاوَى مِثْفَن.
وثافَنَ الرجلَ إذا باطَنَه ولَزِمَه حتى يَعْرِفَ دَخْلَته. والمُثافِنُ: المواظِب. ويقال: ثافَنْتُ فلاناً إذا حابَبْتَه تُحادِثُه وتُلازِمُه وتُكَلِّمُه. قال أَبو عبيد: المُثافِنُ والمُثابِر والمُواظِب واحدٌ. وثافَنْت فلاناً: جالسْته، ويقال: اشْتِقاقُه من الأَوَّل كأَنك أَلْصَقْتَ ثَفِنَةَ رُكْبَتِك بثَفِنةِ ركْبَتِهِ، ويقال أَيضاً ثافَنْتُ الرجلَ على الشيء إذا أَعَنْتَه عليه. وجاء يَثْفُِنُ أََي يَطْرُد شيئاً من خَلْفِه قد كاد يَلْحقُه. ومَرَّ يَثْفِنُهم ويَثْفُنُهم ثَفْناً أَي يَتْبَعُهم.

##### Türkçe

**الثَّفِنةُ** deveden ve dişi deveden: diz ve onun **كِرْكِرة**’sinden, **سَعْدانات**’ından ve uyluklarının köklerinden yere değen şeydir. Ve **الصحاح**’ta: o, çöktüğü zaman uzuvlarından yere düşen ve dizler ve başkaları gibi kalınlaşan şeydir, denilmiştir. Ve denildi ki: o, dört ayaklı her şeyden çöktüğü yahut yattığı zaman yerle bitişik olan her şeydir. Çoğulu **ثَفِنٌ** ve **ثَفِناتٌ**’tır. Ve **الكِرْكِرةُ** **الثَّفِنات**’tan biridir ve onunla beştir; **العجاج** dedi ki:

خَوَى على مُسْتَوياتٍ خَمْسِ:
كِرْكِرةٍ وثَفِناتٍ مُلْسِ.

**ذو الرمة** dedi de **الكِرْكِرة**’yi **الثَّفِنات**’tan kıldı:

كأَنَّ مُخَوَّاها، على ثَفِناتِها،
مُعَرَّسُ خَمْسٍ من قَطاً مُتجاوِر.
وقَعْنَ اثنتَينِ واثنتَينِ وفَرْدةً،
جرائداً هي الوسطى لتغليس حائر

(* onun “جرائداً إلخ” sözü) asılda böyle. Şair bir dişi deveyi vasfederek dedi:

ذات انْتِباذٍ عن الحادي إذا بَرَكَت،
خَوَّتْ على ثَفِناتٍ مُحْزَئِلاّت.

Ve **عمر بن أَبي ربيعة** dört binek ve onların çöküşünü vasfederek dedi:

على قلَوصَينِ مِن رِكابِهم،
وعَنْتَرِيسَين فيهما شَجَعُ
كأَنَّما غادَرَتْ كَلاكِلُها،
والثَّفِناتُ الخِفافُ، إذ وَقَعُوا
مَوْقِعَ عشرينَ من قَطاً زُمَرٍ،
وَقعْنَ خمساً خمسا معاً شِبَعُ.

**ابن السكيت** dedi: **الثَّفينةُ** uyluğun iç taraftan bacakta birleştiği yer ve **الوَظيف**’in kolda birleştiği yerdir; böylece onun **كراكِر**’inin ve **ثَفِنات**’ının çukurlarını **القَطا**’nın konaklama yerlerine benzetti; ancak o, onların çöküşlerinin hafifliğini kastetti. Ve dişi deve onu **تَثْفِنُه** (kesre ile) **ثَفْناً**: onu **ثَفِنات**’ıyla vurdu. Dedi ki: **الثَّفِنات** deveye, hayvanın başkası dışında mahsus olan şeylerden değildir; ancak **الثَّفِنات**, dört ayaklı her şeyden çöktüğü zaman ondan yere isabet eden ve çöküşün eserinden onda bir kalınlık meydana gelen şeydir; öyleyse iki diz **الثَّفِنات**’tandır; aynı şekilde iki dirsek ve devenin **كِركِرة**’si de. Ancak onlar, çoğunlukla çöküş vaktinde yere temas etmekten kalınlaştıkları için **ثفِنات** diye adlandırıldı. Ondandır: eli işten kalınlaştığı zaman “eli **ثَفِنتْ**” denir. **أنس** hadîsinde: onun, Veda Haccı yılında Resûlullah’ın (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) dişi devesinin **ثَفِنة**’si yanında olduğu. Ve **ابن عباس** hadîsinde, Hâricîleri ve ellerini anmada: sanki onlar **ثَفِنُ الإِبل** gibidir; o, **ثَفِنة**’nin çoğuludur. Ve **الثَّفِنةُ** develerden: sağım sırasında **ثَفِنات**’ıyla vuran (deve)dir; o, **الضَّجُور**’dan daha kolay iştir. Ve **الثَّفِنةُ**: insanın dizi. Ve Hâricîlerin reisi **عبد الله بن وهب الراسبي**’ye, namazının çokluğundan dolayı **ذو الثَّفِنات** denildi; ve çünkü secdenin uzunluğu onun **ثَفِنات**’ında iz bırakmıştı.

Ve **أَبي الدرداء** hadîsinde, Allah ondan razı olsun: iki gözünün arasında deve **ثَفِنة**’si gibi bir şey olan bir adam gördü; dedi ki: bu olmasaydı daha hayırlı olurdu; yani alnında secde izi vardı; onu ancak onunla riyâdan korktuğu için kerih gördü. Ve denildi ki: **الثَّفِنةُ** bacak ile uyluğun birleştiği yerdir. Ve denildi ki: **الثَّفِنات** develerden yukarıda geçen şeydir; atlardan ise uyluğun bacaklarda iç taraftan birleştiği yerdir. Ve **أُميَّة بن أَبي عائذ**’in sözü:

فذلك يومٌ لَنْ تُرى أُمُّ نافِعٍ
على مُثْفَنٍ من وُلْدِ صَعْدة قَنْدَل.

Dedi ki: **مُثْفَن** ile **الثَّفِنات**’ı büyük olanı yahut onun şiddetlisini kastetmiş olması câizdir; yani bir eşek; ona **الثَّفِنات**’ı ödünç aldı; hâlbuki o, ancak deve içindir. Ve **ثَفِنَتا الجُلَّة**: onun altının hurmadan iki kenarıdır; **أَبي حنيفة**’den. Ve **ثُفْنُ المَزادة**: onun dikilmiş yanlarıdır. Ve onu **ثَفْناً**: onu itti ve vurdu. Ve eli **ثَفِنَت** (kesre ile) **تَثْفَنُ ثَفَناً**: işten kalınlaştı; ve iş onun elini **أَثْفَنَ** etti. Ve **الثَّفِنةُ**: insanlardan sayı ve topluluktur. **ابن الأَعرابي** bir hadîsinde dedi: bugün **الحِرْماز**’da **الثَّفِنةَ** (yani) insanlardan sert bir **أُثْفِيَة** vardır. **ابن الأَعرابي**: **الثفن** ağırlıktır, dedi. Ve başkası dedi: **الثَّفْنُ** itmedir. Ve onu **ثَفْناً** etti: onu ittiği zaman. Ve bazılarının hadîsinde: bölüğün üzerine حمل etti de onu **يَثْفِنُها** kıldı; yani onu sürüp uzaklaştırıyordu. **الهروي** dedi: onu **يَفُنُّها** olması da câizdir; ve **الفَنُّ** sürüp uzaklaştırmadır. Ve adamla **مُثافنةً** olarak **ثافَنْتُ**: onunla arkadaşlık ettim; onun işinden bana hiçbir şey gizli kalmaz; bu, onunla, işini bilinceye kadar arkadaşlık etmendir. Ve şeyi **ثَفَنَ** onu **يَثْفِنُه ثَفْناً**: ona yapıştı. Ve hasmına karşı **مِثْفَنٌ** adam: ona yapışıp ayrılmayan; **رؤبة** onun mânasında dedi:

أَلَيْسَ مَلْوِيّ المَلاوَى مِثْفَن.

Ve adamla **ثافَنَ**: onun iç yüzünü bildi ve ona yapıştı; onun iç hâlini bilinceye kadar. Ve **المُثافِنُ**: devam eden. Ve denilir: falanla **ثافَنْتُ**; onu sevdim; onunla konuşursun, ona yapışırsın ve onunla konuşursun. **أَبو عبيد** dedi: **المُثافِنُ** ile **المُثابِر** ve **المُواظِب** birdir. Ve falanla **ثافَنْت**: onunla oturdum. Ve denilir: onun اشتقاق’ı birincidendir; sanki dizinin **ثَفِنَة**’sini onun dizinin **ثَفِنة**’sine yapıştırmışsın. Ve ayrıca denilir: bir şey üzerinde adama **ثافَنْتُ**: ona onun üzerinde yardım ettim. Ve geldi, **يَثْفُِنُ**: yani arkasından, neredeyse ona yetişecek olan bir şeyi sürüp uzaklaştırıyordu. Ve geçti, onları **يَثْفِنُهم** ve onları **يَثْفُنُهم ثَفْناً**: yani onları takip ediyordu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الثَّفِنَةُ ، بكسْرِ الفاءِ ) أَي كفَرِحَةٍ ، ( من البعيرِ ) والناقَةِ : ( الرُّكْبَةُ وما مَسَّ الأَرضَ من كِرْكِرَتِه وسَعْداناتِهِ وأُصولِ أَفْخاذِهِ ) .
( وقيلَ : كلُّ ما وَلِيَ الأَرضَ مِن كلِّ ذي أَرْبعٍ إذا بَرَكَ أَو رَبَضَ ، والجَمْعُ ثَفِنٌ وثِفَاتٌ ؛ كذا في المُحْكَمِ .
وفي الصِّحاحِ : الثَّفِنَةُ واحِدَةُ ثَفِناتِ البَعيرِ ، وهو ما وَقَعَ على الأَرْضِ مِن أَعْضائِه إذا اسْتَناخَ وغَلُظَ كالرُّكْبَتَيْن وغيرِهِما ؛ وقالَ العجَّاجُ :
خَوَى على مُسْتَوِياتٍ خَمْسِكِرْكِرةٍ وثَفِناتٍ مُلْسِوفي التَّهْذيبِ : الثَفِناتُ مِن البَعيرِ ما وَلِيَ الأَرْضَ منه عنْدَ بُروكِه ، والكِرْكِرَةُ إحْداها وهنَّ خَمْسٌ بها ؛ قالَ :
ذات انْتِباذٍ عن الحادِي إذا بَرَكَتخَوَّتْ على ثَفِناتٍ مُحْزَئِلاَّتوقالَ ذو الرُّمَّةِ : وجعلَ الكِرْكِرَة مِن الثَّفِنات :
كأَنَّ مُخَوَّاها على ثَفِناتِهامُعَرَّسُ خَمْسٍ من قَطاً مُتجاوِر

( و ) الثَّفِنَةُ ( مِنكَ : الرُّكْبَةُ .
( و ) قيلَ : ( مُجْتَمَعُ السَّاقِ والفَخِذِ ) ، كما في المُحْكَمِ .
( و ) الثَّفِنَةُ ( من الخَيْلِ : مَوْصِلُ الفَخِذَيْنِ في السَّاقَينِ من باطِنِهِما ) ؛ ) نَقَلَهُ ابنُ سِيْدَه أَيْضاً .
والأَصْلُ في ذلِكَ كُلّه مِن ثَفِناتِ البَعيرِ ، كما حقَّقَه السّهيليّ في الرَّوْضِ .
( و ) الثَّفِنَةُ : ( العَدَدُ والجماعَةُ من النَّاسِ .
( و ) الثَّفِنَةُ ( من الحلَّةِ ) ، كذا في النُّسخِ بالحاءِ والصَّوابُ بالجِيمِ : ( حافَتا أَسْفَلِها ) مِن التَّمْرِ ؛ عن أَبي حَنيفَةَ ، رَحِمَه اللَّهُ .
( و ) الثَّفِنَةُ من النوقِ : الضاربةُ بثَفِناتِها عندَ الحَلَبِ ) ، وهي أَيْسَر أَمْراً من الضَّجُورِ .
( والثَّفَنُ ، محرَّكةً : داءٌ في الثَّفِنَةِ .
( ومُسْلِمُ بنُ ثَفِنَةَ أَو ابنُ شُعْبَةَ ) ؛ ) والأَخيرُ صَحَّحه الحافِظُ الذَّهبيُّ ، رَحِمَه اللَّهُ تعالَى ، ( مُحَدِّثٌ ) عن سَعْدِ الدَّوْلة ، وعنه عَمْرو بنُ أَبي سُفْيانَ ، وُثِّقَ وهو مِن رِجالِ أَبي دَاوُد النّسائيّ وشُعْبةُ الذي ذَكَرَه هكذا هو بالشِّيْن المعْجَمَةِ وبالتَّحْتِيَّةِ ، وفي بعضِ النسخِ شُعْبَة بالموحَّدَةِ وهو الصَّوابُ .
( وجَمَلٌ مِثْفانٌ : أَصابَتْ ثَفِنَتُه جَنْبَهُ وبَطْنَهُ ) ، يقالُ له ذلِكَ إذا كانَ ذلِكَ مِن عادَتِه .
( وثَفَنَهُ يَثْفِنُهُ ) ، مِن حَدِّ ضَرَبَ : ( دَفَعَهُ .
( و ) ثَفَنَهُ ، ( مِن حَدَّيْ ضَرَبَ ونَصَرَ : ( تَبِعَهُ ) . ) يقالُ : مَرَّ يَثْفِنُهم ويَثْفُنُهم ثَفْناً إذا تَبِعَهُم .
( أَو ) ثَفَنَهُ : إذا ( أَتَاهُ مِن خَلْفِه ) ، كما في التَّهْذِيبِ .
وفي المُحْكَمِ : جاءَ يَثْفِنُ أَي يَطْرُدُ شيئاً من خَلْفِه قد كان .
( و ) ثَفَنَتِ ( النَّاقَةُ ) تَثْفِنُ ثَفْناً : ( ضَرَبَتْ بثَفِناتِها ) ؛ ) كما في الصِّحاحِ .

( وثَفِنَتْ يَدُهُ ، كفَرِحَ : غَلُظَتْ ) مِن العَمَلِ .
وفي الأسَاسِ : أَكنَبَتْ ومَجِلَتْ ، وهو مجازٌ .
( وأَثْفَنَها العَمَلُ ) : ) أَغْلَظَها . ( و ) مِن المجازِ : ( ذُو الثَّفِناتِ ) هو لَقَبُ ابن محمدٍ ( عليُّ بنُ الحُسَيْنِ بنِ عليَ ) المَعْروف بزَيْنِ العَابِدِيْن والسَّجَّاد ، لُقِّبَ بذلِكَ لأَنَّ مَساجدَهُ كانَتْ كثَفِنَةِ البَعيرِ مِن كثْرَةِ صَلاتِه ، رضِيَ اللَّهُ تعالَى عنه ، وإليه يُشيرُ دعبل الخزاعيُّ :
مدارس آيات خَلَتْ من تِلاوَةٍ ومَنْزل وَحيّ مُقْفِر العَرَصاتدِيار عليّ والحُسَيْن وجَعْفَروحَمْزَة والسَّجَّاد ذي الثَّفِناتِ ( وقيلَ : هو عليُّ بنُ عبدِ اللَّهِ بنِ العَبَّاسِ ) والِدُ الخُلَفاءِ ؛ كما في الأَساسِ .
( و ) يقالُ : ( كانَتْ له خَمْسُمائَةِ أَصْلِ زَيتونٍ ) وكانَ ( يُصَلِّي عند كُلِّ أَصْلٍ رَكْعَتَيْنِ كلَّ يومٍ ) ، نَقَلَهُ المُبرّدُ في الكامِلِ .
( و ) أَيْضاً : ( عبدُ اللَّهِ بنُ وهبٍ ) الرَّاسبِيُّ ( رَئيسُ الخَوارِجِ لأَنَّ طولَ السُّجودِ ) كان قد ( أَثَّرَ في ثَفِناتِه ) ؛ ) نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ .
( وثافَنَهُ : جالَسَهُ ) ؛ ) نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ ؛ قالَ : ويقالُ : اشْتِقاقُه مِن الأَوَّل كأنَّك أَلْصَقْتَ ثَفِنَةَ رُكْبَتِك بثَفِنَةِ رُكْبَتِه .
( و ) قيلَ : ثافَنَهُ ( لازَمَهُ ) وكلَّمَهُ ؛ نَقَلَهُ الأَزْهرِيُّ . ( فهو مُثافِنٌ ومُثَفِّنٌ ) ، كمُحَدِّثٍ ، هكذا وُجِدَ مَضْبوطاً في النُّسَخ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
المُثْفَنُ ، كمُكْرَمٍ : العَظيمُ الثَّفِناتِ ، وبه فُسِّر قوْلُ أُميَّة بنِ أَبي عامِرٍ :
فذلك يومٌ لَنْ تُرَى أُمُّ نافِعٍ على مُثْفَنٍ من وُلْدِ صَعْدة قَنْدَلِ

وثَفَنَ الشيءَ يَثْفِنُه ثَفْناً : لَزِمَهُ .
وثَفَنَ فلاناً : صاحَبَه حتى لا يَخْفَى عليه شيءٌ مِن أَمْرِه .
ورجُلٌ مِثْفَنٌ لخَصْمِه ، كمِنْبَرٍ : أَي مُلازِمٌ له .
والمُثافَنَةُ المُباطَنَةُ .
وثافَنَهُ على الشيءِ : أَعانَهُ عليه ؛ كما في الصِّحاحِ والأَساسِ .
وثُفْنُ المَزادَةِ ، بالضمِّ : جَوانِبُها المَخْروزَةُ ؛ كما في الصِّحاحِ .
والثَّفْنُ : الثّقْلُ .

##### Türkçe

: ( **الثَّفِنَةُ** , ( **الفاءِ** )’nın kesriyle ) yani **كَفَرِحَةٍ** gibi, ( deveden ) ve dişi deveden: ( **الرُّكْبَةُ** ve onun **كِرْكِرَتِه**’sinden, **سَعْداناتِهِ**’inden ve **أَفْخاذِهِ**’inin köklerinden yere temas eden şey )’dir.
( Ve denildi ki: her dört ayaklıdan, çöktüğü yahut yattığı zaman, yerle bitişik olan her şey; çoğulu **ثَفِنٌ** ve **ثِفَاتٌ**’tır; **المُحْكَم**’de böyledir.
Ve **الصِّحاح**’ta: **الثَّفِنَةُ** devenin **ثَفِناتِ**’ının bir tanesidir; o, çöktüğü zaman, onun uzuvlarından yere düşen ve **الرُّكْبَتَيْن** ve başkaları gibi kalınlaşan şeydir; **العجَّاجُ** dedi ki:
خَوَى على مُسْتَوِياتٍ خَمْسِكِرْكِرةٍ وثَفِناتٍ مُلْسِ
Ve **التَّهْذيب**’de: **الثَفِناتُ** deveden, çöktüğü sırada ondan yere bitişik olan şeylerdir; **الكِرْكِرَةُ** onlardan biridir ve onlar beştir; dedi ki:
ذات انْتِباذٍ عن الحادِي إذا بَرَكَتخَوَّتْ على ثَفِناتٍ مُحْزَئِلاَّت
Ve **ذو الرُّمَّةِ** dedi ki; **الكِرْكِرَة**’yi **الثَّفِنات**’tan kıldı:
كأَنَّ مُخَوَّاها على ثَفِناتِهامُعَرَّسُ خَمْسٍ من قَطاً مُتجاوِر

( Ve ) **الثَّفِنَةُ** ( senden: **الرُّكْبَةُ**’dir.
( Ve ) denildi ki: ( **السَّاقِ** ile **الفَخِذِ**’in birleşim yeri ); **المُحْكَم**’de olduğu gibi.
( Ve ) **الثَّفِنَةُ** ( attan: onların iç tarafından, iki **الفَخِذ**’in iki **السَّاق**’ta birleştiği yer )’dir; ) bunu İbn Sîde de nakletti.
Ve bunun hepsinde asl olan, **ثَفِناتِ البَعيرِ**’dendir; **الرَّوْض**’da Süheylî’nin tahkik ettiği gibi.
( Ve ) **الثَّفِنَةُ**: ( insanlardan sayı ve topluluk )tur.
( Ve ) **الثَّفِنَةُ** ( **الحلَّةِ**’den ); nüshalarda **الحاءِ** ile böyledir; doğrusu **الجِيمِ** iledir: ( hurmadan onun altının iki kenarı ); Ebû Hanîfe’den, Allah ona rahmet etsin.
( Ve ) **الثَّفِنَةُ** develerden: sağım sırasında **ثَفِناتِ**’ıyla vuran )dır; ve o, **الضَّجُورِ**’dan daha kolay bir iştir.
( Ve **الثَّفَنُ** , harekeli: **الثَّفِنَةِ**’de bir hastalık )tır.
( Ve **مُسْلِمُ بنُ ثَفِنَةَ** yahut **ابنُ شُعْبَةَ** ) ; ) sonuncusunu hâfız Zehebî, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, sahih kıldı; ( bir muhaddis )tir; Sa‘d ed-Devle’den (rivayet eder), ondan da Amr b. Ebî Süfyân (rivayet eder); güvenilir sayılmıştır ve Ebû Dâvûd, Nesâî’nin ricâlindendir; ve burada zikrettiği **شُعْبَة** **الشِّيْن** **المعْجَمَةِ** ile ve **بالتَّحْتِيَّةِ** iledir; bazı nüshalarda **شُعْبَة** **بالموحَّدَةِ** iledir ve doğrusu odur.
( Ve **جَمَلٌ مِثْفانٌ**: **ثَفِنَتُه** onun yanına ve karnına isabet etti ) denir; bu, onun âdetinden olduğu zaman ona böyle denir.
( Ve **ثَفَنَهُ يَثْفِنُهُ** ), **ضَرَبَ** babından: ( onu itti.
( Ve ) **ثَفَنَهُ** , ( **ضَرَبَ** ve **نَصَرَ** bablarından: ( ona tâbi oldu ). ) Denir ki: onları tâbi olduğu zaman **ثَفْناً** olarak **يَثْفِنُهم** ve **يَثْفُنُهم** diye geçer.
( Yahut ) **ثَفَنَهُ**: ( ona arkasından geldi )ği zaman; **التَّهْذِيب**’de olduğu gibi.
Ve **المُحْكَم**’de: **يَثْفِنُ** geldi; yani arkasından olmuş bulunan bir şeyi sürer.
( Ve ) **ثَفَنَتِ** ( dişi deve ) **تَثْفِنُ** **ثَفْناً**: ( **ثَفِناتِ**’ıyla vurdu ); ) **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

( Ve **ثَفِنَتْ يَدُهُ** , **كَفَرِحَ** gibi: çalışmadan kalınlaştı )dır.
Ve **الأسَاس**’ta: **أَكنَبَتْ** ve **مَجِلَتْ**; bu mecazdır.
( Ve **أَثْفَنَها العَمَلُ** ): ) onu kalınlaştırdı. ( Ve ) mecazdan: ( **ذُو الثَّفِناتِ** ) İbn Muhammed’in lakabıdır: ( **عليُّ بنُ الحُسَيْنِ بنِ عليَ** ) ki Zeynü’l-Âbidîn ve Seccâd diye bilinir; ona bu lakap verildi; çünkü secde yerleri, namazının çokluğundan, devenin **ثَفِنَةِ**’si gibi idi; Allah Teâlâ ondan razı olsun; ve buna Du‘bel el-Huzâ‘î işaret eder:
مدارس آيات خَلَتْ من تِلاوَةٍ ومَنْزل وَحيّ مُقْفِر العَرَصات
دِيار عليّ والحُسَيْن وجَعْفَروحَمْزَة والسَّجَّاد ذي الثَّفِناتِ
( Ve denildi ki: o, **عليُّ بنُ عبدِ اللَّهِ بنِ العَبَّاسِ**’tır ) halifelerin babası; **الأَساس**’ta olduğu gibi.
( Ve ) denir ki: ( onun beş yüz zeytin kökü vardı ) ve ( her gün her kökün yanında iki rek‘at namaz kılardı ); bunu Müberred **الكامِل**’de nakletti.
( Ve ) ayrıca: ( **عبدُ اللَّهِ بنُ وهبٍ** ) er-Râsibî ( Hâricîlerin reisi; çünkü secdenin uzunluğu ) onun ( **ثَفِناتِه**’inde iz bırakmıştı ); ) bunu Cevherî nakletti.
( Ve **ثافَنَهُ**: onunla oturdu ) ; ) bunu Cevherî nakletti; dedi ki: ve denir ki: onun iştikakı birincidendir; sanki sen dizinin **ثَفِنَة**’sini onun dizinin **ثَفِنَة**’sine yapıştırmışsın gibi.
( Ve ) denildi ki: **ثافَنَهُ** ( ona devam etti ) ve onunla konuştu; bunu Ezherî nakletti. ( O hâlde o **مُثافِنٌ** ve **مُثَفِّنٌ**’dir ), **مُحَدِّثٍ** gibi; nüshalarda böyle ضبط edilmiş olarak bulundu.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**المُثْفَنُ** , **كمُكْرَمٍ**: **الثَّفِناتِ**’ı büyük olan; ve bununla Ümeyye b. Ebî Âmir’in sözü tefsir edildi:
فذلك يومٌ لَنْ تُرَى أُمُّ نافِعٍ على مُثْفَنٍ من وُلْدِ صَعْدة قَنْدَلِ

**وثَفَنَ** şeyi **يَثْفِنُه** **ثَفْناً**: ona yapıştı/devam etti.
**وثَفَنَ** falancayı: onun işinden hiçbir şey kendisine gizli kalmayıncaya kadar ona arkadaşlık etti.
Ve bir adam, hasmına karşı **مِثْفَنٌ**’dır, **كمِنْبَرٍ**: yani ona ملازم olandır.
Ve **المُثافَنَةُ** **المُباطَنَةُ**’dır.
Ve **ثافَنَهُ** bir şey üzerinde: ona onun üzerinde yardım etti; **الصِّحاح** ve **الأَساس**’ta olduğu gibi.
Ve **ثُفْنُ المَزادَةِ** , zamme ile: onun dikilmiş yanlarıdır; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.
Ve **الثَّفْنُ**: ağırlıktır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَفِنَتْ يَدُهُ
1 ثَفِنَتْ يَدُهُ ثفنت يده ثفنت يدة , (S, M, A, K,) aor. ثَفَنَ , (S, K,) inf. n. ثَفُنٌ, (S, M,) (tropical:) His hand was, or became, rough, or callous, [as though resembling a ثَفنَة of a camel,] (S, M, A, K,) and blistered, (A,) from work. (M.) -A2- ثَفَنَتْهُ, (S, K, *) aor. ثَفِنَ , inf. n. ثَفْنٌ, (S,) She (a camel) struck him with her ثَفِنَات [pl. of ثَفَنَةُ, q. v.]. (S, K. *) ― -b2- And ثَفَنَهُ, (T, M, K,) aor. as above, (K,) and so the inf. n., (T, M,) He impelled, pushed, thrust, or drove, him; or pushed, thrust, or drove, him away, or back: (T, M, K:) and struck, or beat, him. (M.) ― -b3- Also, (T, M, K,) aor. ثَفِنَ (M, K) and ثَفُنَ , (M,) inf. n. ثَفْنٌ, (T, M,) He followed him: (M, K:) or he came to him from behind him: (T, K:) or you say, جَآءَ يَثْفِنُ as meaning he came closely pursuing a thing, having almost overtaken, or reached, it: and مَرَّ يَثْفِنُهُمٌ, and يَثْفُنُهُمْ, he went along, or away, following them. (M.) ― -b4- And ثَفَنَ الشَّىْءَ, aor. ثَفِنَ , inf. n. ثَفْنٌ, He kept, clave, clung, or held fast, to the thing. (M.) ― -b5- And ثَفَنَ الرَّجُلَ He associated with the man in such a manner that nothing of his case was hidden from him. (T.) [See also 3.]

ثافنهُ
3 ثافنهُ ثافن ثافنه ثافننه ثافنة , (T, S, K,) inf. n. مُثَافَنَةٌ, (T,) He sat with him: (S, K:) said to be derived from:ثَفِنَةٌ as though meaning he made the ثَفِنَة [or lower portion of the fore part] of his knee to cleave to the ثَفِنَة of the knee of the other: (S:) or he sat with him, knee to knee, or each sitting upon his knees, fighting with him. (T.) ― -b2- He kept, clave, or clung, to him, (T, K,) speaking to him. (T.) [See also 1.] ― -b3- He consulted with him in order to know what was in his mind; and kept, clave, or clung, to him, that he might know his inward state or case, or his opinion, or his mind. (M.) [See 1, last signification.] ― -b4- ثافنهُ عَلَى الشَّىْءِ He aided, or assisted, him to do the thing. (S, M.)

اثفن يَدَهُ
4 اثفن يَدَهُ اثفن يده اثفن يدة It (work) rendered his hand rough, or callous. (S, K.) [See 1, first signification.]

ثَقْنٌ
ثَقْنٌ ثقن Weight: or a weight: syn. ثِقْلٌ. (T.)

ثَفَنٌ
ثَفَنٌ ثفن ثفنن ثفنة A disease in the ثَفِنَة [q. v.]. (K.)

ثُفُنُ مَزَادَةٍ
ثُفُنُ مَزَادَةٍ ثفن مزاده ثفن مزادة The sewed sides of a leathern water-bag. (S.)

ثَفِنَةٌ
ثَفِنَةٌ ثفنه ثفنة [The callosity, or callous protuberance, upon] the knee; and what touches the ground, [in the act of lying down,] of [the callosity upon the breast called] the كِرْكِرَة and the سَعْدَانَة, [two words having the same meaning, for the latter of which the K erroneously substitutes the pl. form,] and of [each of the stifle-joints, i. e.,] the roots, or lower parts, of the thighs; of the camel: (M, K: *) pl. ثِفَنٌ and ثِفَانٌ (M, K) and ثِفِنَاتٌ: (T, S, M:) the ثَفِنَات of the camel are the parts that fall upon the ground when the animal lies down, and that become rough, or callous, such as the two knees, &c.; (S;) the parts that are next the ground when the camel lies down, one of them being the كِرْكِرَة, with which they are five in number [as explained above]: or, as some say, the ثَفِنَة is [only the stifle-joint, i. e.,] the joint between the thigh and the ساق [or leg properly so called], internally, [meaning anteriorly,] and [the knee, i. e.,] the joint between the shank and the arm: (T:) or, accord. to some, any part that is next the ground, of any quadruped, when he lies down like the camel and like the sheep. (M.) ― -b2- Hence, (TA,) [The stifle-joint, i. e.,] the joint between each thigh and leg, internally, [meaning anteriorly,] of a horse. (M, K.) ― -b3- Hence also, (TA,) The knee of a man: or [so accord. to the M, but in the K “ and, ”] the place of union of the shank and thigh: (M, K:) [or the lower portion of the fore part of the knee, which becomes callous in consequence of much kneeling: see 3, first sentence. Hence,] 'Abd-Allah Ibn-Wahb Er-Rلsibee was surnamed ذُو الثَّفِنَاتِ (S, M, K *) from his much praying, (M,) because long prostration produced an [indurating] effect upon his ثفنات: (S, K:) and 'Alee Ibn-El-Hoseyn Ibn-'Alee, (K, TA,) known by the appellation of Zeyn-el-'ءbىdeen, (TA,) was [likewise] so surnamed, (K, TA,) because those parts of him upon which he prostrated himself were like the ثفنة of the camel in consequence of his much praying: (TA:) so too was 'Alee Ibn-AbdAllah Ibn-El-'Abbلs. (A, K.) ― -b4- الثَّفِنَةُ مِنَ الجُلَّةِ, (K, [in some of the copies of the K الحُلَّة, which, as is said in the TA, is a mistake,]) or ثَفِنَتَا الجُلَّةِ, (AHn, M,) The two edges of the lower part of the جُلَّة, (AHn, M, K,) [meaning,] of the dates [contained in the receptacle thus called; app. because the dates in the edges become more dry and hard than the main portion]. (AHn, M.) -A2- Also A number, and a company, of men. (M, K.) -A3- And [as fem. of ثَفِنٌ, which is perhaps unused,] A she-camel that strikes with her ثَفِنَات [here meaning her stifle-joints] on the occasion of her being milked. (M, K.) Her case is easier than that of the ضَجُور. (M.)

مُثْفَنٌ
مُثْفَنٌ مثفن , (M,) or ↓ مُثْفِنٌ, (TA,) may mean Large in the ثَفِنَات. (M, TA.)

مُثْفِنٌ
مُثْفِنٌ مثفن : see مُثْفِنٌ: -A2- and see also مُثَافِنٌ.

مِثْفَنٌ لِخَصْمِهِ
مِثْفَنٌ لِخَصْمِهِ مثفن لخصمه مثفن لخصمة A man who keeps, cleaves, clings, or holds fast, to his adversary, or antagonist. (M.) [See also مُثَافِنٌ.]

مُثَفِّنٌ
مُثَفِّنٌ مثفن : see مُثَافِنٌ.

مِثْفَانٌ
مِثْفَانٌ مثفان A camel whose ثَفِنَة [here meaning his stifle-joint] has hit, or hurt, his side and his belly, (K, TA,) usually. (TA.)

مُثَافِنٌ
مُثَافِنٌ مثافن Keeping to a person, or thing, constantly, perseveringly, or assiduously: (T, M:) or keeping, cleaving, or clinging, to another: as also ↓ مُثْفِنٌ or ↓ مُثِفِّنٌ (K, accord. to different copies,) [or, probably, مِثْفَنٌ, q. v.].

##### Türkçe

ثَفِنَتْ يَدُهُ
1 **ثَفِنَتْ يَدُهُ** ثفنت يده ثفنت يدة, (S, M, A, K,) muzâri‘i **ثَفَنَ**, (S, K,) mastar ismi **ثَفُنٌ**, (S, M,) (mecazen:) Onun eli, kaba oldu yahut kaba hâle geldi, yahut nasırlandı, [sanki devenin bir **ثَفنَة**’sine benzer gibi], (S, M, A, K,) ve kabarcıklandı, (A,) işten dolayı. (M.) -A2- **ثَفَنَتْهُ**, (S, K, *) muzâri‘i **ثَفِنَ**, mastar ismi **ثَفْنٌ**, (S,) O (bir deve) onu **ثَفِنَات**’ı ile [**ثَفَنَةُ**’nin çoğulu, bk. o] vurdu. (S, K. *) ― -b2- Ve **ثَفَنَهُ**, (T, M, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (K,) ve mastar ismi de öyle, (T, M,) O, onu sevk etti, itti, dürttü yahut sürdü; yahut onu uzaklaştırarak yahut geri doğru itti, dürttü yahut sürdü: (T, M, K:) ve ona vurdu yahut onu dövdü. (M.) ― -b3- Yine, (T, M, K,) muzâri‘i **ثَفِنَ** (M, K) ve **ثَفُنَ**, (M,) mastar ismi **ثَفْنٌ**, (T, M,) O, onu takip etti: (M, K:) yahut ona arkasından geldi: (T, K:) yahut sen, **جَآءَ يَثْفِنُ** dersin; bir şeyi sıkı sıkıya izleyerek, neredeyse ona yetişmiş yahut ona ulaşmış olarak geldi, mânâsında: ve **مَرَّ يَثْفِنُهُمٌ**, ve **يَثْفُنُهُمْ**, o, onları izleyerek geçti yahut uzaklaştı. (M.) ― -b4- Ve **ثَفَنَ الشَّىْءَ**, muzâri‘i **ثَفِنَ**, mastar ismi **ثَفْنٌ**, O, şeye yapışıp kaldı, ona sarıldı yahut ona sıkıca tutundu. (M.) ― -b5- Ve **ثَفَنَ الرَّجُلَ** O, adamla öyle bir tarzda ünsiyet etti ki onun hâlinden hiçbir şey kendisine gizli kalmadı. (T.) [Bk. ayrıca 3.]

ثافنهُ
3 **ثافنهُ** ثافن ثافنه ثافننه ثافنة, (T, S, K,) mastar ismi **مُثَافَنَةٌ**, (T,) O, onunla oturdu: (S, K:) **ثَفِنَةٌ**’den türemiş olduğu söylenir; sanki, kendi dizinin **ثَفِنَة**’sini ötekinin dizinin **ثَفِنَة**’sine yapıştırdı mânâsında: (S:) yahut onunla diz dize oturdu; yahut her biri dizleri üzerinde oturarak onunla dövüşerek oturdu. (T.) ― -b2- O, onunla konuşarak ona yapışıp kaldı, ona sarıldı. (T, K,) (T.) [Bk. ayrıca 1.] ― -b3- O, onun zihninde olanı bilmek için onunla istişare etti; ve onun iç hâlini yahut durumunu, yahut görüşünü, yahut zihnini bilsin diye ona yapışıp kaldı, ona sarıldı. (M.) [Bk. 1, son anlam.] ― -b4- **ثافنهُ عَلَى الشَّىْءِ** O, ona şeyi yapmada yardım etti yahut destek oldu. (S, M.)

اثفن يَدَهُ
4 **اثفن يَدَهُ** اثفن يده اثفن يدة O (iş), onun elini kaba yahut nasırlı kıldı. (S, K.) [Bk. 1, ilk anlam.]

ثَقْنٌ
**ثَقْنٌ** ثقن Ağırlık: yahut bir ağırlık: eş anlamlısı **ثِقْلٌ**. (T.)

ثَفَنٌ
**ثَفَنٌ** ثفن ثفنن ثفنة **ثَفِنَة**’de [bk. o] bir hastalık. (K.)

ثُفُنُ مَزَادَةٍ
**ثُفُنُ مَزَادَةٍ** ثفن مزاده ثفن مزادة Deriden su tulumunun dikilmiş yanları. (S.)

ثَفِنَةٌ
**ثَفِنَةٌ** ثفنه ثفنة [Dizdeki nasır, yahut nasırlı çıkıntı]; ve [yatma fiilinde] yere değen şey; [**كِرْكِرَة** denilen göğüsteki nasırın] ve **سَعْدَانَة**’nin, [aynı mânâya sahip iki kelime; ikincisi için K’nın yanlışlıkla çoğul şekli koyduğu,] ve [her bir diz ekleminin, yani] uylukların köklerinin yahut alt kısımlarının; devenin: (M, K: *) çoğulu **ثِفَنٌ** ve **ثِفَانٌ** (M, K) ve **ثِفِنَاتٌ**: (T, S, M:) devenin **ثَفِنَات**’ı, hayvan yattığında yere düşen ve kaba yahut nasırlı hâle gelen parçalardır; iki diz vb. gibi; (S;) devenin yattığında yere en yakın olan parçalar; bunlardan biri **كِرْكِرَة** olup, onlarla birlikte sayıları beştir [yukarıda açıklandığı üzere]: yahut, bazılarının dediğine göre, **ثَفِنَة**, [yalnızca diz eklemi, yani] uyluk ile **ساق** [yahut asıl mânâsıyla bacak] arasındaki eklemdir, iç tarafta, [ön taraftan kasıtla,] ve [diz, yani] incik ile kol arasındaki eklemdir: (T:) yahut, bazısına göre, deve gibi ve koyun gibi yatan herhangi bir dört ayaklının, yattığında yere en yakın olan herhangi bir parçası. (M.) ― -b2- Bundan dolayı, (TA,) [diz eklemi, yani] her bir uyluk ile bacak arasındaki eklem, iç tarafta, [ön taraftan kasıtla,] bir atın. (M, K.) ― -b3- Bundan dolayı da, (TA,) Bir insanın dizi: yahut [M’ye göre böyle; fakat K’da “ve”] incik ile uyluğun birleşme yeri: (M, K:) [yahut dizin ön kısmının alt bölümü; çok diz çökme sebebiyle nasırlaşan: bk. 3, ilk cümle. Bundan dolayı,] 'Abd-Allah İbn-Wahb Er-Rلsibee, çok namaz kılmasından dolayı **ذُو الثَّفِنَاتِ** (S, M, K *) lakabını aldı, (M,) çünkü uzun secde onun **ثفنات**’ı üzerinde [sertleştirici] bir etki meydana getirdi: (S, K:) ve 'Alee İbn-El-Hoseyn İbn-'Alee, (K, TA,) Zeyn-el-'ءbىdeen lakabıyla bilinen, (TA,) [yine] böyle lakaplandı, (K, TA,) çünkü onun secde ettiği yerleri, çok namaz kılmasından dolayı devenin **ثفنة**’si gibi idi: (TA:) ve 'Alee İbn-AbdAllah İbn-El-'Abbلs da öyleydi. (A, K.) ― -b4- **الثَّفِنَةُ مِنَ الجُلَّةِ**, (K, [K’nın bazı nüshalarında **الحُلَّة**, ki TA’da söylendiği üzere bu bir hatadır,]) yahut **ثَفِنَتَا الجُلَّةِ**, (AHn, M,) **جُلَّة**’nin alt kısmının iki kenarı, (AHn, M, K,) [yani,] bu adla anılan kap içindeki hurmaların; görünüşe göre, kenarlardaki hurmalar ana kısımdan daha çok kuruyup sertleştiği için. (AHn, M.) -A2- Yine, erkeklerden bir sayı ve bir topluluk. (M, K.) -A3- Ve [belki kullanılmayan **ثَفِنٌ**’ün müennesi olarak,] sağılırken **ثَفِنَات**’ı ile [burada diz eklemleri mânâsında] vuran bir dişi deve. (M, K.) Onun hâli **ضَجُور**’unkinden daha kolaydır. (M.)

مُثْفَنٌ
**مُثْفَنٌ** مثفن, (M,) yahut ↓ **مُثْفِنٌ**, (TA,) **ثَفِنَات**’ta büyük mânâsına gelebilir. (M, TA.)

مُثْفِنٌ
**مُثْفِنٌ** مثفن: bk. **مُثْفِنٌ**: -A2- ve ayrıca **مُثَافِنٌ**’e de bk.

مِثْفَنٌ لِخَصْمِهِ
**مِثْفَنٌ لِخَصْمِهِ** مثفن لخصمه مثفن لخصمة Düşmanına yahut hasmına yapışıp kalan, ona sarılan yahut ona sıkıca tutunan bir adam. (M.) [Bk. ayrıca **مُثَافِنٌ**.]

مُثَفِّنٌ
**مُثَفِّنٌ** مثفن: bk. **مُثَافِنٌ**.

مِثْفَانٌ
**مِثْفَانٌ** مثفان **ثَفِنَة**’si [burada diz eklemi mânâsında] yanına ve karnına çarpmış yahut zarar vermiş olan bir deve, (K, TA,) çoğunlukla. (TA.)

مُثَافِنٌ
**مُثَافِنٌ** مثافن Bir kişiye yahut şeye sürekli, sebatla yahut ısrarla yapışıp kalma: (T, M:) yahut başkasına yapışıp kalma, ona sarılma: bunun gibi ↓ **مُثْفِنٌ** yahut ↓ **مُثِفِّنٌ** (K, farklı nüshalara göre,) [yahut muhtemelen, **مِثْفَنٌ**, bk. o].

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%81%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَفَنَ
ثَفَنَ I ( n. ac. ثَفْن 1 ),
a.  Struck or pushed with her knee ( camel ); struck, pushed away.

b.  Followed, pursued after.

ثَفِنَ
ثَفِنَ A ( n. ac. ثَفَن 4 ),
a.  Was rough, callous, horny ( hand ).

ثَاْفَنَ
ثَاْفَنَ III ,
a.  Sat, conversed with, kept with, clave to.

b.  [ acc. &  'Ala ], Helped to.

أَثْفَنَ
أَثْفَنَ IV ,
a.  Rendered hard, callous.

b.  see III (a) .

ثَفَن
ثَفَن 4 ,
a.  Knee-disease.

ثَفِنَة
ثَفِنَة 5t ( pl. ثِفَن 7 ,  ثِفَاْن 23 ),
a.  Knee, knee-joint ( camel s ).

b.  Callosity ( in the knee ).

##### Türkçe

ثَفَنَ
ثَفَنَ I ( mastar: **ثَفْن** 1 ),
a.  (dişi deve) diz(i) ile vurdu veya itti; vurdu, uzaklaştırdı.

b.  Ardına düştü, peşinden takip etti.

ثَفِنَ
ثَفِنَ A ( mastar: **ثَفَن** 4 ),
a.  (el) pürüzlü, nasırlı, boynuzsu oldu.

ثَاْفَنَ
ثَاْفَنَ III ,
a.  Oturdu, sohbet etti; beraber bulundu; yapıştı, bağlı kaldı.

b.  [ -i hâl &  **عَلَى** ile ], yardım etti.

أَثْفَنَ
أَثْفَنَ IV ,
a.  Sert, nasırlı kıldı.

b.  III (a)’ya bak.

ثَفَن
ثَفَن 4 ,
a.  Diz hastalığı.

ثَفِنَة
ثَفِنَة 5t ( çoğulu: **ثِفَن** 7 ,  **ثِفَاْن** 23 ),
a.  Diz, diz eklemi (develerin).

b.  (dizdeki) nasır.
