# ثقب (ث-ق-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%82%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Delik demektir

- Harfler: ث - ق - ب
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الثَّاقِبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%82%D9%90%D8%A8%D9%8F.md) | الْفَاعِلُ | Delen | 1 | 1 | [86:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/ayet/86:3.md) |
| [ثَاقِبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/siga/%D8%AB%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%90%D8%A8%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Delen | 1 | 1 | [37:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/ayet/37:10.md) |

## Mücavir kökler — 4 mücavir (6 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Gök taşı demektir
2. [خطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Hatfe daldan yapılmış, yaya bağlanan ip ile kuşu birden…
3. [نجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Gezegen yıldızdır
4. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İnek yavrusu, dana demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثقب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D9%82.md), [فلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82.md), [صدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B9.md), [قدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [رتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Katı bir nesneyi bir uçtan diğer uca delip geçmek, nüfuz ederek açık kanal oluşturmak |
| Çekirdek Özet 2 | Karanlığı veya engelleri yararak hedefine ulaşan, tesir gücü yüksek keskin ışık ve nüfuz |
| Çekirdek Özet 3 | Engelleri aşıp hedefe doğrudan ulaşan hakikat ve denetleyici ilahi müdahale |
| Kritik Hata Riski | Anlamın yalnızca göksel bir ışıltı sayılarak ontolojik ve fonksiyonel delip geçme vasfının göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثق | Bir varlığa baskı uygulama, üzerine çökme, tutma veya sınırlandırma yoluyla tesir etme | ب | Baskı ve ağırlığın yoğunlaşarak bir noktaya yönelmesi, nesneyi yararak içinden geçmesi ve delik açması anlamını kazandırmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, sınır (ikiz harf ت üzerinden sürtünmeli yoğunlaşma) | Bir yüzeyde veya sınırda beliren ilk temas ve aşınma noktası |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; yoğunlaşma ve odaklanma | Odaklanmış kuvvetin dar ve sınırlandırılmış tek bir merkeze yönelmesi |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içine geçiş | Dıştaki kuvvetin nesnenin iç yapısına nüfuz ederek iç mekana açılması |
| ثقب | Sınıra yönelen odaklanmış kuvvetin engeli aşarak içeriye geçmesi | Odaklanmış bir tesir veya ışığın katı bir engeli delerek bir uçtan diğerine nüfuz etmesi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Matkap veya delici bir aletle sert bir cisme delik açmak; incileri ipe dizmek için delmek (دُرٌّ مُثَقَّبٌ); ateş tutuşturulduğunda duman ve alevin hava kanalından yukarı fışkırıp parlaması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-Müsekkit el-Abdî (عائذ بن محصن العبدي) kadınların peçelerinden gözleri için delik açmalarını tasvir eder: ظَهَرْنَ بِكِلّةٍ، وسَدَلْنَ رَقْماً، / وثَقَّبْنَ الوَصاوِصَ للعُيُونِ |
| Erken Arapça kullanım | Dağlar arasındaki dar ve oyulmuş geçitler için yolun delinip açılmasını ifade eden el-miskab veya el-meskab (المِثْقَبُ) tabiri kullanılmıştır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça ثقب kökü, Sami dillerinde delme, oyma, bir engeli aşarak delik açma ve odaklanmış biçimde nüfuz etme semantik alanı ile doğrudan bağlantılıdır. İbranicede karşılanan ve delmek, delik açmak anlamına gelen נקב (n-q-b) kökü fonetik ötümlülük ve sızıcılaşma süreçleriyle Arapçadaki ثقب ile semantik matriste tam bir örtüşme gösterir. Akadcada oyuk açmak veya deşmek anlamındaki naqābu(m) formu ile Süryanicede delik ve oyuk için kullanılan naqbā kelimesi aynı ilksel çekirdeğe dayanır. Arapçada ث sesinin sızıcı özelliği, mekanik delme eyleminin yanında alevin ve ışığın karanlığı delerek fışkırması, aralıktan parlaması boyutunu da köke dâhil etmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ثقب ile [بثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%82.md) arasında kalb ve türeme ilişkisi | Suyun bentleri patlatıp yarması ile delici kuvvetin nesneyi yarması aynı yarıp akma esasına dayanır. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami n-q-b (نقّب / נקב) biçimleri | Ortak Sami katmanında sert cisimleri oyma ve delik açma eylemini temsil eder. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik n-q / t-q kök varyantları | Berberi ve Doğu Çad dillerinde delik açmak ve içine girmek tabanlarıyla olası morfolojik örtüşmeler bulunur. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثقب | Anlamlı | Delmek, delip geçmek, ışığıyla nüfuz etmek | Maddi bir cismi boydan boya delmek veya karanlığı ışıkla yarmak | Kur'an'da geçer; hedef kök |
| [ثبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%82.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| [قثب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AB%D8%A8.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde kullanım dışı (mühmel) sayılmıştır. | Kur'an'da geçmez |
| [قبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%AB.md) | Anlamlı | Biriktirmek, toplamak | Bir şeyi bütünüyle avuçlayıp toplamak | Kur'an'da geçmez |
| [بثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%82.md) | Anlamlı | Yarıp akmak, bendini patlatmak | Suyun setleri yıkıp aniden şiddetle taşması | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses ve anlam yönünden akrabadır |
| [بقث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D8%AB.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثقب | Merkez | Delip geçme, nüfuz etme | Boydan boya açık kanal açarak diğer tarafa tam çıkış sağlama | Maddi veya ışıksal bir kuvvetin engeli tamamen aşıp içine ve ötesine geçmesi |
| [خرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Yırtma, delik açma | Düzeni ve bütünlüğü bozarak plansız veya tahrip edici şekilde delme | Gemiyi delme örneğinde olduğu gibi bir yüzeyi hasara uğratarak açılan gedik |
| [فلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%82.md) | Komşu | İkiye ayırma, yarma | Bir bütünü iki parçaya ayırarak içindekini dışarı çıkarma | Tohumun veya karanlığın yarılarak sabahın çıkması gibi ikiye ayrılma |
| [صدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%B9.md) | Komşu | Çatlatma, ayırma | Nesnenin yüzeyinde derin yarık oluşturma, ancak tamamen parçalamama | Yerin bitkiler için çatlaması gibi yapısal ayrılma |
| [قدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%AF.md) | Komşu | Boyuna kesme | Bir nesneyi uzunlamasına dilimleme veya parçalama | Yüzeyi delmekten ziyade çizgisel bir hat boyunca kesip ayırma |
| [رتق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%82.md) | Zıt | Bitişik olma, kapalı olma | Hiçbir açıklık ve delik bulunmayacak şekilde tam kapalılık | Gökler ve yerin başlangıçta tek bir bitişik kütle olması durumu |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثقب | Bir şeyi delip geçmek, parlamak | Hem mekanik delme hem de ışığın karanlığı delip aşması anlamını kapsar. | Kesin |
| Latince | perforare, penetrare | Delmek, içine işlemek | perforare fiziksel boydan boya delmeyi, penetrare ise engeli aşıp içine nüfuz etmeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to pierce, to penetrate | Delip geçmek, nüfuz etmek | pierce fiziksel delmeyi ve keskin acıyı, penetrate engelleri aşıp hedefe varmayı karşılar. | Kesin |
| Almanca | durchbohren, durchdringen | Delip geçmek, içine işlemek | durchbohren mekanik delmeyi, durchdringen ışık veya sesin ortama nüfuz etmesini tam verir. | Kesin |
| Fransızca | percer, pénétrer | Delmek, sızmak, aşmak | Işığın karanlığı yarıp geçmesini ve fiziksel delik açma hareketini birlikte yansıtır. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الثَّاقِبُ | Karanlığı delen, ışığıyla göğün engellerini aşıp yeryüzüne ulaşan yıldız | Yemin bağlamında geceleyin ortaya çıkan ve ışığıyla karanlıkları yaran yıldız; Târık [86:3](https://lisan.digital/tr/ayet/86:3.md) |
| ثَاقِبٌ | Şeytani güçleri delip yakan, hedefinden sapmayan keskin ateş parçası (şihab) | Göğe kulak hırsızlığına çıkan varlıkların peşine düşen engel tanımaz alev; Sâffât [37:10](https://lisan.digital/tr/ayet/37:10.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Gayb aleminin korunması | Melekut alemine yetkisiz erişimlerin engellenmesi ve vahyin safiyetinin korunması | Gayb sınırlarının aşılamazlığı ve ilahi emrin delinemez güvenlik ağı |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Doğrudan bir fıkhi hüküm ıstılahı olarak yer almaz. | Veri bulunamadı |
| Tefsir | ثقب kökünün mecaz veya hakikat oluşu | Yıldızın karanlığı veya gök katmanlarını nuruyla delip geçmesi; şihabın bedeni yakıp delmesi | Karanlığı ve engelleri bertaraf eden keskin ve faal güç |
| Hadis | Şeytanların taşlanması | Kulak hırsızlığı yapan cinlerin şihab-ı sâkıb ile vurulup delinerek yok edilmesi | İsabet ettiğinde hedefi ıskalamayan ve delici olan yakıcı kuvvet |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy güvenliği ve ilahi bilgi hiyerarşisi | Nüfuz edici ilahi denetim | Sahte ve kaçak bilgi kaynaklarını imha etmek | İlahi bilgi alanını sahtecilikten koruyan engel tanımaz ilahi müdahale mekanizması | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve optik dalga yayılımı | Odaklanmış ışın / lazer / delme enerjisi | Opak ve yoğun ortamları aşarak hedefe ulaşmak | Işığın veya radyasyonun engelleri aşarak bilgi taşıma ve tesir etme yeteneği | Güçlü |
| Siyasi | Güvenlik ve savunma sistemleri | Delinemez kalkan ve zırh delici karşı tedbir | Düşman sızmalarını tespit edip hedefe kilitlenerek yok etmek | İstihbarat kaçaklarına karşı sınırların delinmezliğini koruyan caydırıcı güç | Muhtemel |
| İktisadi | Bilgi tekelleri ve şeffaflık | Tekel bariyerlerini delen şeffaf denetim | Pazardaki bilgi asimetrisini ve engelleri kırmak | Piyasayı perdeleyen manipülatif karanlıkları şeffaf bilgiyle delip açığa çıkarma | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kuantum tünelleme ve lazer odaklanması | Bir parçacığın klasik olarak aşamayacağı potansiyel enerji engelini delip doğrudan karşı tarafa geçmesi veya yüksek yoğunluklu foton demetinin maddeyi delmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Zihinsel tabuları ve ideolojik bariyerleri yarma | Katılaşmış toplumsal yanılsamaların ve örtük dogmaların hakikat temelli keskin argümanlarla delinerek aşılması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimenin yalnızca gökyüzünde hafifçe parıldayan sıradan bir yıldız ışığı olarak algılanıp eylemsel ve tahrip edici/delici gücünün göz ardı edilmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, salt bir ışıltı değil; karanlığı, katmanları veya düşman unsurları yarıp geçen, tesiri kaçınılmaz, hedef odaklı ve engel tanımayan keskin bir nüfuz mekanizmasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Vahyin korunmasındaki aktif güvenlik mekanizmasının pasif bir estetik seyre indirgenmesi ve kozmik düzenin dinamik savunma ilkelerinin anlaşılamaması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an kozmolojisindeki varlık düzeninin ve vahiy güvenliğinin statik olmadığını, ilahi iradenin karanlıkları ve engelleri yarıp geçen etkin bir denetim kurduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın gizemine yemin edilen ayetlerde (Târık suresi) ve vahyin iniş sürecinde cin ve şeytanların engellendiğini anlatan ayetlerde (Sâffât suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yıldızların veya gök cisimlerinin etkisiz, yalnızca süs amaçlı olduğu zannını yıkar; onların aynı zamanda kozmik nizamı koruyan ve karanlığı yırtan fonksiyonel yapılar olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sert bir cismi delici bir aletle boydan boya delip açık kanal oluşturmak; alevin veya ışığın aralıktan fışkırıp karanlığı yarması.
- Soyut anlam: Bir engelin, perdenin veya cehalet karanlığının odaklanmış bir enerji, hakikat veya müdahale ile tamamen delinip aşılması.
- Sistematik karşılık: Güvenlik, bilgi ve varlık katmanlarında engelleri etkisiz kılan, hedef odaklı ve nüfuz edici ilahi denetim mekanizması.
- LaTeX modeli: $$P(x) \xrightarrow{\; F \;} \Omega \implies \exists y \left( y \notin \Omega \land T(x, y) = 1 \right)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $P(x)$, belirli bir $x$ kaynağından çıkan yüksek yoğunluklu ışık, alev veya nüfuz gücünü; $\Omega$, araya giren karanlık, katı engel veya koruma bariyerini; $F$, uygulanan odaklanmış delici kuvveti temsil eder. Model, bu kuvvet neticesinde engelin delindiğini ve engelin ötesindeki $y$ noktasına temasın, yani nüfuzun tam olarak sağlandığını ($T(x,y)=1$) sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%82%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Saffat 37:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/ayet/37:10.md) — ثَاقِبٌ

إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ

Meal (IK): Ancak çalıp çırpan olursa; onu da hemen delip geçen yakıcı bir alev takib eder.

### [Tarık 86:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/ayet/86:3.md) — الثَّاقِبُ

النَّجْمُ الثَّاقِبُ

Meal (IK): O, delen yıldızdır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Delik demektir.
Delik demektir. Oluktan akan su demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والثاء والباء معهما
ث ق ب، ب ث ق يستعملان فقط ثقب: الثَّقْبُ مصدر: ثَقَبْتُ الشيء أثقُبُه ثَقْباً، والثَّقْبُ اسم لما نفذ.
والمِثْقَبُ أداة يثقب بها.
والثُّقُوبُ مصدر النار الثاقِبةِ، والكواكب ونحوه أي التلألؤ، وثَقَب يثْقُبُ.
وحسب ثاقِبٌ مشهور مرتفع.
ورجل ثقيبٌ وامرأة ثَقيبةٌ: شديد الحمرة، وقد ثَقُبَ يثقُبُ ثَقابةً.
ويثقُبُ: موضع بالبادية، قال النابغة.
عفت روضة الأجداد منها فيثقُبُ
بثق: البَثْقُ كسر شط النهر فَيَنْبَثِقُ الماء، وقد بَثَقْتُه أبثُقُه بَثْقاً.
والبِثْقُ اسم الموضع الذي حفره الماء، وجمعه بُثُوقٌ.
وانبَثَقَ عليهم إذا أقبل عليهم ولم يظنوا به.

##### Türkçe

**القاف** ve **الثاء** ve **الباء** bunlarla birlikte

**ث ق ب**، **ب ث ق** yalnızca kullanılırlar.

**ثقب**: **الثَّقْبُ** mastardır: “Ben şeyi **ثَقَبْتُ**; onu **أثقُبُه**; **ثَقْباً** (delme olarak).” Ve **الثَّقْبُ**, nüfuz eden şey için isimdir.

Ve **المِثْقَبُ**, onunla delinen alettir.

Ve **الثُّقُوبُ**, **النار الثاقِبةِ**’nin mastarıdır; ve yıldızlar ve benzeri, yani parıldama; ve **ثَقَب** **يثْقُبُ**.

Ve **ثاقِبٌ** (adı) meşhur, yüksek olan **حسب**’dır.

Ve **ثقيبٌ** bir adam ve **ثَقيبةٌ** bir kadın: şiddetli kızıllık sahibi; ve muhakkak ki **ثَقُبَ** **يثقُبُ** **ثَقابةً**.

Ve **يثقُبُ**: bedevîde bir yerdir; **النابغة** dedi:

عفت روضة الأجداد منها فيثقُبُ

**بثق**: **البَثْقُ**, nehrin kıyısını kırmaktır; böylece su **فَيَنْبَثِقُ**; ve muhakkak ki ben onu **بَثَقْتُه**; onu **أبثُقُه**; **بَثْقاً** (yarma olarak).

Ve **البِثْقُ**, suyun kazdığı yerin ismidir; onun çoğulu **بُثُوقٌ**’dur.

Ve **انبَثَقَ** onların üzerine; onlara yöneldiği zaman ve onun hakkında zannetmedikleri halde.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الثَقْبُ بالفتح: واحدُ الثقوب. والثُقْبُ بالضم: جمع ثُقْبَةٍ، ويجمع أيضاً على ثُقَبٍ.
والمِثْقَبُ: ما يُثْقَبُ به. وثَقَبْتُ الشيءَ ثَقْباً، وثَقَّبْتُهُ، شُدِّدَ للكثرة. ودُرٌّ مُثَقَّبٌ، أي مثقوبٌ. وتَثَقَّبَ الجِلْدُ، إذا ثَقَّبَهُ الحَلَمُ. وتثقيبُ النارِ: تَذْكِيَتُها. ويقال أيضاً ثٌْبَ عُودُ العَرْفَجِ. ثَقَبَتِ النارُ تثقُبُ ثقوباً وثَقابة، إذا اتقدتْ، وأَثْقَبْتُها أنا. وشِهابٌ ثاقبٌ، أي مُضِيءٌ. ويقال أيضاً: ثَقَبَتِ الناقةُ أي غَزُرَتْ، فهي ثاقبٌ. والثَقوبُ بالفتح: ما تُشْعِلُ به النارَ من دِقاقِ العيدانِ.

##### Türkçe

**الثَقْبُ** (fetha ile): deliklerin bir teki. **والثُقْبُ** (damme ile): **ثُقْبَةٍ**’nin çoğulu; ayrıca **ثُقَبٍ** üzere de çoğul yapılır.

**والمِثْقَبُ**: kendisiyle delinen şey. **وثَقَبْتُ الشيءَ ثَقْباً**: bir şeyi deldim; **وثَقَّبْتُهُ**: onu çokça deldim; çokluk için şeddeli kılındı. **ودُرٌّ مُثَقَّبٌ**: yani delinmiş. **وتَثَقَّبَ الجِلْدُ**: eğer onu **الحَلَمُ** delerse. **وتثقيبُ النارِ**: onu alevlendirmektir. Ve ayrıca denir: **ثٌْبَ عُودُ العَرْفَجِ**. **ثَقَبَتِ النارُ تثقُبُ ثقوباً وثَقابة**: eğer tutuştuysa; ve ben onu **أَثْقَبْتُها** (tutuşturdum). **وشِهابٌ ثاقبٌ**: yani aydınlatıcı. Ve ayrıca denir: **ثَقَبَتِ الناقةُ** yani sütü bol oldu; o hâlde o **ثاقبٌ**dur. **والثَقوبُ** (fetha ile): ince çubuklardan, ateşi onunla yaktığın şey.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ث ب
ثقب ، بثق : ( مستعملة ) .
ثقب : قال الليث : الثَّقْب : مصدر ثقبْتُ
الشيء أثقبُه ثَقْباً .
قال : والثَّقْب : اسمٌ لما نفذ . والمِثقَب : أداةٌ يُثقَب بها . والثُّقوب : مصدر النار الثاقبة والكوكب الثاقب : المضيء .
قال الله جلّ وعزّ : ( وَالطَّارِقِ وَمَآ أَدْرَاكَ ( ) الطَّارِقُ النَّجْمُ الثَّاقِبُ ) ( الطارق : 2 ، 3 ) .
قال الفراء : الثاقب : المضيء . والعرب تقول : أَثقِبْ نارَك ، أي : أَضِئها للمُوقد . ويقال : إن الثاقب النجمُ الذي يقال له زُحَل والثاقب أيضاً : الذي ارتفع على النجوم . والعَرَب تقول للطائر إذا لحِق ببطن السماءِ : قد ثَقب ، كلّ ذلك قد جاء في التفسير .
وقال الليث : حسبٌ ثاقب : إذا وُصف بشهرته وارتفاعه .
قال : والثَّقيب والثَّقيبة من الرجال والنساء : الشديد الحُمرة ، والمصدر الثقابة ، وقد ثَقُب يَثقَب ، ويَثقُب : موضع . والثقوب : ما يُثقَب به النار .
الأصمعيّ : حَسَبٌ ثاقب : نيِّرٌ متوقِّد . وعلم ثاقب منه .
ويقال : هَبْ لي ثَقُوباً ، أي : حُرّاقاً ، وهو ما أَثقَبْتُ به النارَ ، أي : أوقدتها به .
ويقال : ثقَبَ الزَّنْدُ يثقُب ثقوباً : إذا سَقَطت الشرارة . أو ثقبْتها أنا إِثقاباً ، وزندٌ ثاقب ، وهو الذي إِذا قُدح ظهرتْ نارُه . ولؤلؤاتٌ مثاقيب ، واحدها مثقوب ، وطريق العراق من الكوفة إِلى مكة ، يقال له مِثقب .
أبو عبيد عن أبي زيد : الثقيب من الإبل : الغزيرة اللبن : وقد ثقبَتْ تثقُب ثقوباً : إِذا غَزُرتْ .
وقال غيره : يقال : إنَّها لثقيبٌ من الإبل ، وهي التي تُحالِب غِزارَ الإبل فتغْزُرُهُن .
أبو عبيد عن أبي زيدٍ أيضاً : الثَّاقب : الغزيرة من الإبل على فاعل .
وقال أبو زيد : تثقّبْتُ النارَ فأنا أتثقّبها تثقُّباً ، وأَتْقبتها إثقاباً ، وثَقَّبْتُ بها تثقيباً ، ومَسَّكْتُ بها تَمْسِيكاً ، وذلك إذا فَحَصْتَ لها في الأرض ثم جعلتَ عليها بعراً وضِراماً ثم دَفَنْتَها في التُّراب . ويقال : تثَقَّبْتُها تثقُّباً حينَ تَقدَحُها .
بثق : قال الليث : البَثْق : كسْرُك شَطَّ النهر ليَنْبَثِقَ الماء ، وقد ثَبقْته ثبقاً . والبِثْق : اسم الموضع الذي حفَرَه الماء ، وجمعُه البُثوق .
ويقال : انبثَق عليهم الماء ، إذا أقبَل عليهم ولم يَظُنّوا به .
أبو عبيد : هو بَثْقُ السَّيْل بفتح الباء ، وكذلك قال ابن السكيت وغيره .
وقال أبو زيد : يقال للركيّة الممتلئة ماء باثقة ، وقد بثَقَتْ تَبثُق بُثوقاً ، وهي الطامية ، وفلانٌ باثِق الكَرَمِ ، أي : غزيرُه .

##### Türkçe

ق ث ب
**ثقب** ، **بثق** : (kullanılan).
**ثقب** : Leys dedi: **الثَّقْب**: “**ثقبْتُ**”un masdarıdır;
şeyi **أثقبُه** **ثَقْباً** (delerim).
Dedi: ve **الثَّقْب**: nüfuz eden şeyin adıdır. **المِثقَب**: kendisiyle delinen âlettir. **الثُّقوب**: **النار الثاقبة**’nin masdarıdır; ve **الكوكب الثاقب**: aydınlık olan (yıldız).
Allah (azze ve celle) dedi: ( **وَالطَّارِقِ وَمَآ أَدْرَاكَ ( ) الطَّارِقُ النَّجْمُ الثَّاقِبُ** ) (et-Târık: 2, 3).
Ferrâ dedi: **الثاقب**: aydınlık olan. Araplar der: **أَثقِبْ نارَك**, yani: onu yakıcı için aydınlat. Ve denilir: **الثاقب** o yıldızdır ki ona **زُحَل** denilir; ve **الثاقب** ayrıca: yıldızların üzerine yükselen (olan). Ve Araplar kuşa, göğün karnına yetiştiği zaman: “**قد ثَقب**” der; bütün bunlar tefsirde gelmiştir.
Leys dedi: **حسبٌ ثاقب**: şöhreti ve yüksekliğiyle vasfedildiği zaman.
Dedi: ve **الثَّقيب** ve **الثَّقيبة** erkeklerden ve kadınlardan: şiddetli kızıllık (sahibi); masdar **الثقابة**’dır. Ve **ثَقُب** **يَثقَب** ve **يَثقُب**: bir yer (adı). Ve **الثقوب**: kendisiyle ateşin delindiği (yakıldığı) şeydir.
Asmaî: **حَسَبٌ ثاقب**: nurlu, tutuşmuş. Ve ondan **علم ثاقب**.
Ve denilir: bana **ثَقُوباً** ver, yani: yakacak; o, ateşi kendisiyle **أَثقَبْتُ** (yaktığım) şeydir; yani: onu onunla tutuşturdum.
Ve denilir: **ثقَبَ الزَّنْدُ** **يثقُب** **ثقوباً**: kıvılcım düştüğü zaman. Yahut ben onu **إِثقاباً** **ثقبْتها** (deldim/yaktım). Ve **زندٌ ثاقب**: o, çakıldığı zaman ateşi görünen (çıkan) olandır. Ve **لؤلؤاتٌ مثاقيب**; bunların teki **مثقوب**tur. Ve Kûfe’den Mekke’ye Irak yolu; ona **مِثقب** denilir.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: develerden **الثقيب**: sütü bol olan; ve **ثقبَتْ** **تثقُب** **ثقوباً**: bol süt verdiği zaman.
Başkası dedi: denilir: şüphesiz o, develerden **لثقيبٌ**dur; o, develerin bol süt verenlerini sağar da onları bol sütlü kılar.
Ebû Ubeyd, yine Ebû Zeyd’den: **الثَّاقب**: develerden bol sütlü olan; **فاعل** vezni üzerinedir.
Ebû Zeyd dedi: **تثقّبْتُ النارَ**; artık ben onu **أتثقّبها** **تثقُّباً** (tütsütür/ateşi çıkarırım), ve onu **أَتْقبتها** **إثقاباً**, ve onunla **ثَقَّبْتُ** **تثقيباً**, ve onunla **مَسَّكْتُ** **تَمْسِيكاً**; bu, sen onun için yerde bir çukur kazdığın, sonra üzerine tezek ve çalı-çırpı koyduğun, sonra onu toprağa gömdüğün zamandır. Ve denilir: onu çaktığın zaman **تثقَّبْتُها** **تثقُّباً**.
**بثق** : Leys dedi: **البَثْق**: su fışkırsın diye nehrin kıyısını kırmandır; ve onu **ثَبقْته** **ثبقاً** (kırdım). Ve **البِثْق**: suyun kazdığı yerin adıdır; çoğulu **البُثوق**tur.
Ve denilir: su onların üzerine **انبثَق**; onlara yöneldiği ve onu ummadıkları zaman.
Ebû Ubeyd: o, **بَثْقُ السَّيْل**dir; bâ’nın fethasıyla; İbnü’s-Sikkît ve başkaları da böyle dedi.
Ebû Zeyd dedi: suyla dolu kuyuya **باثقة** denilir; ve **بثَقَتْ** **تَبثُق** **بُثوقاً**; o, kabarmış/taşmış olandır. Ve falan kimse **باثِق الكَرَمِ**dir; yani: onun (cömertliği) boludur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والقاف وما يثلثهما)
(ثقل) الثاء والقاف واللام أصلٌ واحدٌ يتفرَّع منه كلماتٌ متقاربة، وهو ضِدّ الخِفّة، ولذلك سُمِّيَ الجنُّ والإنس الثَّقَلَين، لكثرة العدد. وأثقال الأرض كنوزُها، في قوله تعالى: ﴿وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا﴾ [الزلزلة 2]، ويقال هي أجسادُ بني آدمَ. قال الله تعالى: ﴿وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ﴾ [النحل 7]، أي أجسادَكم. وقالت الخنساء:
أَبَعْدَ ابنِ عمرٍو مِنْ آلِ الشّريـ  *** دِ حَلَّتْ به الأرضُ أثقالَها
أي زيَّنَتْ موتاها به. ويقال ارتحل القَومُ بثقلتهم ([1])، أي بأمتعتهم، وأجد في نفسي ثقلة([2]). كذا يقولون من طريقة الفَرْق([3])، والقياس واحد.
(ثقب) الثاء والقاف والباء كلمةٌ واحدة، وهو أن ينفُذَ الشيء. يقال ثقَبْتُ الشيءَ أثقُبُه ثَقْباً. والثَّاقب في قوله تعالى: ﴿النَّجْمُ الثَّاقِبُ﴾ [الطارق 3]. قالوا: هو نجم ينفُذ السَّمواتِ كلَّها نورُه([4]). ويقال ثَقَبْت النار إذا ذَكَّيْتَها، وذلك الشيء ثُقْبَةٌ وذُكْوَة. وإنما قيل ذلك لأنّ ضوءها ينفُذ.
(ثقف) الثاء والقاف والفاء كلمة واحدة إليها يرجع الفروع، وهو إقامة دَرْءِ الشيء. ويقال ثَقَّفْتُ القناةَ إذا أقَمْتَ عِوَجَها. قال:
نَظَرَ المثقِّفِ في كُعوب قناتِهِ  *** حَتَّى يقيم ثِقافُهُ منآدَها([5])وثَقِفْتُ هذا الكلامَ من فلانٍ. ورجل ثَقِْفٌ لَقِْفٌ، وذلك أنْ يصيب عِلْمَ ما يَسمعُه على استواء. ويقال ثقِفْتُ به إذا ظَفِرْت به. قال:
فإمَّا تَثْقَفُوني فاقتُلوني  *** وإنْ أُثْقَفْ فسوف تَرَوْنَ بَالي([6])فإنْ قيل: فما وجْهُ قُربِ هذا من الأوّل؟ قيل لـه: أليس إذا ثَقِفَهُ فقد أَمسَكَه. وكذلك الظَّافر بالشيءِ يُمسكُه. فالقياس بأخْذِهما مأخَذاً واحداً.
--------------ــــ
([1]) يقال بالتحريك وبالكسر وبالفتح وكعنبة وكفرحة.
([2]) يقال بالفتح وبالتحريك.
([3]) يفهم من هذا أنه ضبط كلا من الكلمتين بضبط معين، ولكن النسخة لم تؤد لنا ضبطا لإحداهما.
([4]) يقال: نفذ السهم الرمية ونفذ فيها، يتعدى بنفسه وبالحرف.
([5]) البيت لعدي بن الرقاع، كما في الأغاني (8: 177).
([6]) البيت في المجمل واللسان (ثقف).

ـ

##### Türkçe

(ثاء ve **قاف** ve onların üçüncül kılındığı şeyler babı)

(**ثقل**) **الثاء** ve **القاف** ve **اللام** tek bir asıldır; ondan yakın (birbirine) kelimeler dallanır; o, **الخِفّة**’nin zıddıdır. Bundan dolayı cin ve insan, sayı çokluğundan ötürü **الثَّقَلَين** diye adlandırıldı. Yerin **أثقال**’ı onun hazineleridir; Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا﴾ [الزلزلة 2] içinde. Ve denilir ki: onlar Âdemoğullarının cesetleridir. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ﴾ [النحل 7], yani cesetlerinizi. Ve **الخنساء** dedi:
أَبَعْدَ ابنِ عمرٍو مِنْ آلِ الشّريـ  *** دِ حَلَّتْ به الأرضُ أثقالَها
Yani ölülerini onunla süsledi. Ve denilir: kavim **ثقلتهم** ile göçtü ([1]), yani eşyalarıyla. Ve nefsimde **ثقلة**([2]) buluyorum. İşte böyle derler, **الفَرْق**([3]) yolundan; kıyas ise birdir.

(**ثقب**) **الثاء** ve **القاف** ve **الباء** tek bir kelimedir; o da şeyin nüfuz etmesidir. Denilir: şeyi **ثقَبْتُ**; onu **أثقُبُه**; **ثَقْباً** (delme). Ve Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿النَّجْمُ الثَّاقِبُ﴾ [الطارق 3] içindeki **الثَّاقب**. Dediler ki: o, nuru bütün gökleri nüfuz eden bir yıldızdır([4]). Ve denilir: ateşi **ثَقَبْت**; onu **ذَكَّيْتَ** (harlandırdın) zaman; ve o şey **ثُقْبَةٌ** ve **ذُكْوَة**’dir. Ancak bu, onun ışığının nüfuz etmesinden dolayı söylenmiştir.

(**ثقف**) **الثاء** ve **القاف** ve **الفاء** tek bir kelimedir; dallar ona döner; o, şeyin def‘ini ikame etmektir. Ve denilir: mızrağı **ثَقَّفْتُ**; onun eğriliğini doğrulttuğun zaman. Dedi:
نَظَرَ المثقِّفِ في كُعوب قناتِهِ  *** حَتَّى يقيم ثِقافُهُ منآدَها([5])و (denilir:) bu sözü falancadan **ثَقِفْتُ**. Ve adam **ثَقِْفٌ** **لَقِْفٌ**’dur; bu da, işittiği şeyin bilgisini düzgünlük üzere isabet ettirmesidir. Ve denilir: onunla **ثقِفْتُ**; ona **ظَفِرْت** (ele geçirdim) zaman. Dedi:
فإمَّا تَثْقَفُوني فاقتُلوني  *** وإنْ أُثْقَفْ فسوف تَرَوْنَ بَالي([6])Şayet denilirse: bunun birincisine yakınlığının vechi nedir? Ona denilir ki: değil mi ki onu **ثَقِفَهُ** ettiği zaman onu tutmuştur. Aynı şekilde bir şeyi ele geçiren onu tutar. Öyleyse kıyas, ikisini tek bir me’hazdan almakladır.

--------------ــــ
([1]) Hareke ile, kesre ile, fetha ile ve **عنبة** gibi ve **فرحة** gibi denilir.
([2]) Fetha ile ve hareke ile denilir.
([3]) Bundan, iki kelimenin her birini belirli bir ضبط ile ضبط ettiğini anlar; fakat nüsha bize ikisinden birinin ضبطını ulaştırmadı.
([4]) Denilir: ok hedefi **نفذ** etti ve onun içine **نفذ** etti; bizzat kendisiyle de harfle de geçişli olur.
([5]) Beyit **عدي بن الرقاع**’ındır; **الأغاني**’de (8: 177) olduğu gibi.
([6]) Beyit **المجمل** ve **اللسان**’dadır (**ثقف**).

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الثاقب: المضيء الذي يثقب بنوره وإضاءته ما يقع عليه. قال الله تعالى: ﴿فأتبعه شهاب ثاقب﴾ [الصافات/10]، وقال الله تعالى: ﴿وما أدراك ما الطارق *** النجم الثاقب﴾ [الطارق/2 - 3]، وأصله من الثقبة، والمثقب: الطريق في الجبل، كأنه قد ثقب، وقال أبو عمرو: والصحيح: المثقب (وفي (شمس العلوم) : المثقب: الطريق، ويقال: إنه أفصح من مفتوح الميم. راجع شمس العلوم 1/50)، وقالوا: ثقبت النار، أي: ذكيتها.

##### Türkçe

- **الثاقب**: Üzerine düşen şeyi nuru ve aydınlatmasıyla delen, aydınlatıcı olan. Allah Teâlâ dedi: ﴿فأتبعه شهاب **ثاقب**﴾ [الصافات/10], ve Allah Teâlâ dedi: ﴿وما أدراك ما **الطارق** *** **النجم الثاقب**﴾ [الطارق/2 - 3]. Aslı **الثقبة**’dendir. **المثقب**: dağdaki yol; sanki delinmiş gibidir. Ebû Amr dedi: Doğrusu **المثقب**’dir. (Ve (Şemsü’l-ulûm)’da: **المثقب**: yol; ve denilir ki o, **مفتوح الميم**’den daha fasîhtir. Şemsü’l-ulûm 1/50’ye müracaat et.) Ve dediler: **ثقبت النار**; yani: onu harladın.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ق ب
ثقب الشيء بالمثقب وثقب القداح عينه ليخرج الماء النازل‏.‏
وثقـب اللـألُ الـدر ودر مثقـب وعنده درعذاري‏:‏ لم يثقبن‏.‏
وحـن كمـا حـن اليـراع المثقـب وثقبن البراقع لعيونهن قال المثقب العبدي‏:‏ وبه سمي المثقب‏.‏
وثقب الحلم الجلد فتثقب وهذا إهاب متثقب وفيه ثقب وثقبة وثقوب وثقب‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ كوكـب ثاقـب ودرِّىء‏:‏ شديـد الإضـاءة والتلألـؤ كأنـه يثقـب الظلمـة فينفذ فيها ويدرؤهـا وقـد ثقـب ثقوبـاً وكذلـك السـراج والنـار‏.‏
وثقبتهمـا وأثقبتهمـا وأثقـب نـارك بثقـوب وهو ما تثقب به من حراق وبعر ونحوهما‏.‏
ورجل ثقيب وامرأة ثقيبة مشبهان للهب النار في شدة حمرتهما وفيهما ثقابة‏.‏
وحسب ثاقب‏:‏ شهير‏.‏
ورجل ثاقب الرأي إذا كان جزلاً نظاراً‏.‏
وأتتنـي عنـك عيـن ثاقبـة أي خبـر يقيـن‏.‏
وثقـب الطائـر إذا حلق كأنه يثقب السكاك‏.‏
وثقب الشيب في اللحية‏:‏ أخذ في نواحيها‏.‏
ويقال‏:‏ ثقبه الشيب إذا وخطه‏.‏
وهو طلاع المثاقب أي الثنايا الواحد مثقب لأنه ينفذ في الجبل فكأنـه يثقبـه‏.‏
ومنـه قيـل لطريـق العـراق إلـى مكـة‏:‏ المثقب‏.‏
يقال‏:‏ سلكوا المثقب أي مضوا إلى مكة وثب غزر الناقة وناقة ثاقب‏.‏
وعن أبي زيد يقال‏:‏ إن الفلانة لثقيب وهي الغزيرة تحالب غزار الإبل فتغزرهن وقد ثقبت ثقابة أي للغزر فيها منافذ ونوق ثقب ومنـه‏:‏ ثقـب عـود العرفـج وثقب إذا جرى فيه الماء وأورق‏.‏

##### Türkçe

ث ق ب
**ثقب** şeyi **بالمثقب** ile deldi; ve **ثقب** okları, aşağı inen su çıksın diye onun gözünü (deliğini) deldi.
Ve **وثقـب** inciyi (delip) dizdi; ve delik delik inci: **در مثقـب**; ve onun yanında **درعذاري** vardır: delinmemiştir.
Ve **وحـن** (inledi), **كما حـن** delik delik kamış **اليـراع المثقـب** gibi; ve kadınların gözleri için peçeleri deldiler: **وثقبن البراقع لعيونهن**; **المثقب العبدي** dedi: ve onunla **المثقب** adlandırıldı.
Ve **ثقب** (delip geçti) rüya/halüsinasyon deriyi; böylece delindi: **فتثقب**; ve bu, delik delik bir deridir: **إهاب متثقب**; ve onda **ثقب** ve **ثقبة** ve **ثقوب** ve **ثقب** vardır.
Ve mecazdandır: **كوكـب ثاقـب** ve **درِّىء**: aydınlatması ve parıltısı şiddetli; sanki karanlığı deler de onun içine nüfuz eder ve onu defeder; ve gerçekten **ثقـب** **ثقوبـاً** (delip geçti); ve aynı şekilde kandil ve ateş.
Ve ikisini deldim: **وثقبتهمـا**; ve ikisini deldirdim: **وأثقبتهمـا**; ve ateşini **بثقـوب** ile tutuştur: **وأثقـب نـارك بثقـوب**; ve o, yakacaklardan ve tezekten ve ikisine benzer şeylerden onunla delip tutuşturduğun şeydir.
Ve **رجل ثقيب** ve **امرأة ثقيبة**: ikisi, kızıllıklarının şiddetinde ateş alevine benzetilmişlerdir; ve ikisinde **ثقابة** vardır.
**وحسب ثاقب**: meşhur.
Ve **رجل ثاقب الرأي**: eğer sağlam (görüşlü), çok bakan/inceleyen ise.
Ve senden bana **عين ثاقبـة** geldi; yani kesin haber.
Ve **ثقب الطائـر**: sanki hava boşluklarını deliyormuş gibi süzüldü.
Ve **ثقب الشيب في اللحية**: onun yan taraflarında (yayılmaya) başladı.
Ve denilir: **ثقبه الشيب**; eğer onu çizgi çizgi işaretlediyse.
Ve o, **طلاع المثاقب**tir; yani azı dişleri; tekili **مثقب**tir; çünkü dağda nüfuz eder; sanki onu deliyormuş gibidir.
Ve ondan dolayı Irak yoluna, Mekke’ye (giden yola) **المثقب** denildi.
Denilir: **سلكوا المثقب**; yani Mekke’ye doğru gittiler. Ve devenin sütü bolca fışkırdı: **وثب غزر الناقة**; ve sütü bol deve: **ناقة ثاقب**.
Ve Ebû Zeyd’den: denilir ki, falanca kadın gerçekten **لثقيب**tir; ve o, bol sütlüdür; develerin bol süt verenlerini sağar da onları bol sütlü kılar; ve gerçekten **ثقبت ثقابة**; yani onda bol süt için geçitler vardır; ve delik delik develer: **ونوق ثقب**. Ve ondandır: **ثقـب عـود العرفـج**; ve **ثقب**: eğer onda su yürüdü ve yapraklandıysa.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الليث الثَّقْبُ مصدر ثَقَبْتُ الشيءَ أَثْقُبهُ ثَقْباً. والثَّقْبُ: اسم لما نفَذ.الجوهري: الثَّقْبُ، بالفتح، واحد الثُّقُوبِ. غيره: الثَّقْبُ: الخَرْقُ النافِذُ، بالفتح، والجمع أَثْقُبٌ وثُقُوبٌ. والثُّقْبُ، بالضم: جمع ثُقْبةٍ. ويُجمع أَيضاً عَلى
 ثُقَبٍ. وقد ثَقَبَه يَثْقُبه ثَقْباً وثَقَّبه فانْثَقَبَ، شُدّد للكثرة، وتَثَقَّب وتَثَقَّبَه كثَقَبَه. قال العجاج: بِحَجِناتٍ يَتَثَقَّبْن البُهَرْ
ودُرٌّ مُثَقَّبٌ أَي مَثْقوبٌ.
والمِثْقَبُ: الآلةُ التي يُثْقَبُ بها.
ولُؤْلُؤاتٌ مثَاقِيبُ، واحدها مَثْقُوبٌ والـمُثَقِّبُ، بكسر القاف: لقب شاعر من عبدالقَيْسِ معروف، سُمي به لقوله: ظَهَرْنَ بِكِلّةٍ، وسَدَلْنَ رَقْماً،  * وثَقَّبْنَ الوَصاوِصَ للعُيُونِ واسمه عائذ بن مِحْصَنٍ العَبْدي. والوصاوِصُ جمع وَصْوَصٍ، وهو ثَقْبٌ في السِّتْر وغيره على مِقْدار العَيْن، يُنْظَر منه. وثَقَّبَ عُودُ العَرْفَجِ: مُطِرَ فَلانَ عُودُه، فإِذا اسْوَدَّ شيئاً قيل: قد قَمِلَ؛ فإِذا زاد قليلاً قيل: قد أَدْبى، وهو حينئذ يَصْلُح أَن يُؤكل؛ فإِذا تَمَّتْ خُوصَتُهُ قيل: قد أَخْوَصَ. وتَثَقَّبَ الجِلْدُ إِذا ثَقَّبَه الحَلَمُ.
والثُّقُوب: مصدر النارِ الثاقبةِ. والكَوْكَبُ الثاقِبُ: الـمُضِيءُ. وتَثْقِيبُ النار: تَذْكِيَتُها.
وثَقَبَتِ النارُ تَثْقُبُ ثُقُوباً وثَقابةً: اتَّقَدَتْ. وثَقَّبَها هو وأَثْقَبها وتَثَقَّبها. أَبو زيد: تَثَقَّبْتُ النارَ، فأَنا أَتثَقَّبُها تَثَقُّباً، وأُثْقِبُها إِثْقاباً، وثَقَّبْتُ بها تَثْقِيباً، ومَسَّكْتُ بها تَمْسِيكاً، وذلك إِذا فَحَصْت لها في الأَرض ثم جَعَلْت عليها بَعَراً وضِراماً، ثم دَفَنْتَها في التراب. ويقال: تَثَقَّبْتُها تَثَقُّباً حين تَقْدَحُها. والثِّقابُ والثَّقُوب: ما أَثْقَبَها به وأَشْعَلَها به من دِقاقِ العِيدان. ويقال: هَبْ لي ثَقُوباً أَي حُرَاقاً، وهو ما أَثْقَبْتَ به النارَ أَي أَوقَدْتَها به. ويقال: ثَقَبَ الزَّنْدُ يَثْقُب ثُقُوباً إِذا سَقَطَتِ الشَّرارةُ. وأَثْقَبْتُها أَنا إِثقاباً. وزَنْدٌ ثاقِبٌ: وهو الذي إِذا قُدِحَ ظَهَرت نارُه. وشِهابٌ ثاقِبٌ أَي مُضِيءٌ.
وثَقَبَ الكَوْكَبُ ثُقُوباً: أَضاء. وفي التنزيل العزيز: وما أَدراكَ ما الطَّارِقُ النجمُ الثاقِبُ. قال الفرَّاء: الثاقِبُ الـمُضِيءُ؛ وقيل: النجم الثاقِبُ زُحَلُ. والثاقِبُ أَيضاً: الذي ارتفع على النجوم، والعرب تقول للطائر إِذا لَحِقَ بِبَطْن السماء: فقد ثَقَبَ، وكلُّ ذلك قد جاءَ في التفسير. والعرب تقول: أَثْقِبْ نارَكَ أَي أَضِئْها للمُوقِد. وفي حديث الصّدّيق، رضي اللّه عنه: نحنُ أَثْقَبُ الناسِ أَنساباً؛ أَي أَوضَحُهم وأَنوَرُهم. والثَّاقِبُ: الـمُضِيءُ، ومنه قَولُ الحجاج لابن عباس، رضي اللّه عنهما: إِنْ كان لَمِثْقَباً أَي ثاقِبَ العِلْم مُضِيئَه. والمِثْقَبُ. بكسر الميم: العالِمُ الفَطِنُ.
وثَقَبتِ الرائحةُ: سَطَعَتْ وهاجَتْ. وأَنشد أَبو حنيفة: بِريحِ خُزامَى طَلَّةِ مِنِ ثِيابِها، *  ومِنْ أَرَجٍ من جَيِّد المِسْكِ، ثاقِب الليث: حَسَبٌ ثاقِبٌ إِذا وُصِفَ بشُهْرَتِه وارْتِفاعِه. الأَصمعي: حَسَبٌ ثاقِبٌ: نَيِّر
مُتَوَقِّدٌ، وعِلمٌ ثاقِبٌ، منه. أَبو زيد: الثَّقِيبُ من الإِبل الغَزِيرةُ اللَّبنِ. وثَقَبتِ الناقةُ تَثْقُبُ ثُقُوباً، وهي ثاقِبٌ: غَزُرَ لَبنُها، على فاعل. ويقال: إِنها لثَقِيبٌ مِن الإِبلِ، وهي التي تُحالِبُ غِزارَ الإِبلِ، فَتَغْزُرُهنَّ. وثَقَبَ رَأْيُه ثُقُوباً: نَفَذَ. وقولُ أَبي حَيّةَ النُّمَيْري: ونَشَّرْتُ آياتٍ عَلَيْهِ، ولَمْ أَقُلْ  * مِنَ العِلْمِ، إِلاّ بالّذِي أَنا ثاقِبُه أراد ثاقِبٌ فيه فحَذَف، أَو جاءَ به على: يا سارِقَ الليلةِ. ورجل مِثْقَبٌ: نافِذُ الرَّأْي، وأُثْقُوبٌ: دَخَّالٌ في الأُمُور. وثَقَّبَه الشَّيْبُ وثَقَّبَ فيه، الأَخيرة عن ابن الأَعْرابي: ظَهَرَ عليه، وقيل: هو أَوَّلُ ما يَظْهَرُ.
والثَّقِيبُ والثَّقِيبةُ: الشَّدِيدُ الحُمْرة من الرِّجال والنساءِ، والمصدر الثَّقابةُ. وقد ثَقَبَ يَثْقُبُ. والمِثْقَبُ: طريق في حَرّةٍ وغَلْظٍ، وكان فيما مَضى طَريقٌ بين اليَمامةِ والكُوفة يُسمَّى مِثْقَباً:وثُقَيْبٌ: طَرِيقٌ بِعَيْنِه، وقيل هو ماء، قال الراعي: أَجَدَّتْ مَراغاً كالمُلاءِ، وأَرْزَمَتْ  * بِنَجْدَيْ ثُقَيْبٍ، حَيْثُ لاحَتْ طَرائِقُهْ التهذيب: وطَريقُ العِراق من الكوفة إِلى مكة يقال له مِثْقَبٌ. ويَثْقُبُ: موضع بالبادِية.

##### Türkçe

الليث: **الثَّقْبُ**; **ثَقَبْتُ** “şeyi” **أَثْقُبهُ** **ثَقْباً**’ın mastarıdır.
Ve **الثَّقْبُ**: nüfuz eden şey için isimdir. el-Cevherî: **الثَّقْبُ**, fetha ile, **الثُّقُوبِ**’un tekilidir. Başkası: **الثَّقْبُ**: nüfuz eden deliktir, fetha ile; cem‘i **أَثْقُبٌ** ve **ثُقُوبٌ**’dur.
Ve **الثُّقْبُ**, damme ile: **ثُقْبةٍ**’nin cem‘idir. Ve ayrıca
 **ثُقَبٍ** üzerine de cem‘ olunur. Ve onu **ثَقَبَه** **يَثْقُبه** **ثَقْباً** ve **ثَقَّبه**; böylece **فانْثَقَبَ**; çokluk için şeddelendi. Ve **تَثَقَّب** ve **تَثَقَّبَه**; **ثَقَبَه** gibi. el-‘Accâc dedi:
بِحَجِناتٍ يَتَثَقَّبْن البُهَرْ
Ve **دُرٌّ مُثَقَّبٌ**: yani delinmiş.
Ve **المِثْقَبُ**: kendisiyle delinen âlettir.
Ve **لُؤْلُؤاتٌ مثَاقِيبُ**; onun bir teki **مَثْقُوبٌ**’dur. Ve **الـمُثَقِّبُ**, kāfın kesresiyle: ‘Abdulkays’tan, bilinen bir şairin lakabıdır; şu sözü sebebiyle onunla adlandırıldı:
ظَهَرْنَ بِكِلّةٍ، وسَدَلْنَ رَقْماً،  * وثَقَّبْنَ الوَصاوِصَ للعُيُونِ
Ve onun adı **عائذ بن مِحْصَنٍ العَبْدي**’dir. Ve **الوصاوِصُ**, **وَصْوَصٍ**’un cem‘idir; o da perde ve başkasında göz miktarınca bir deliktir; ondan bakılır.
Ve **ثَقَّبَ عُودُ العَرْفَجِ**: falanın dalı yağmur gördü; sonra biraz karardığında “**قد قَمِلَ**” denir; sonra biraz daha arttığında “**قد أَدْبى**” denir; o vakit yenmeye elverişli olur; sonra onun yaprakçığı tamam olduğunda “**قد أَخْوَصَ**” denir.
Ve **تَثَقَّبَ الجِلْدُ**: **الحَلَمُ** onu deldiği zaman.
Ve **الثُّقُوب**: delici ateşin mastarıdır. Ve **الكَوْكَبُ الثاقِبُ**: parlayan.
Ve **تَثْقِيبُ النار**: onu alevlendirmektir.
Ve **ثَقَبَتِ النارُ** **تَثْقُبُ** **ثُقُوباً** ve **ثَقابةً**: tutuştu. Ve onu o **ثَقَّبَها** ve **أَثْقَبها** ve **تَثَقَّبها**.
Ebû Zeyd: **تَثَقَّبْتُ النارَ**; ben onu **أَتثَقَّبُها** **تَثَقُّباً** ve onu **أُثْقِبُها** **إِثْقاباً**; ve onunla **ثَقَّبْتُ** **تَثْقِيباً**; ve onunla **مَسَّكْتُ** **تَمْسِيكاً**; bu, onun için yerde bir çukur kazıp sonra üzerine tezek ve çalı koyman, sonra onu toprağa gömmen zamanıdır. Ve “onu **تَثَقَّبْتُها** **تَثَقُّباً**” denir; onu çakmakla çıkarırken.
Ve **الثِّقابُ** ve **الثَّقُوب**: ince çubuklardan, onunla onu deldiği ve onunla onu yaktığı şeydir. Ve “bana **ثَقُوباً** ver” denir; yani yakacak; o, ateşi onunla deldiğin, yani onunla yaktığın şeydir. Ve “**ثَقَبَ الزَّنْدُ** **يَثْقُب** **ثُقُوباً**” denir; kıvılcım düştüğü zaman. Ve ben onu **أَثْقَبْتُها** **إِثقاباً**.
Ve **زَنْدٌ ثاقِبٌ**: o, çakıldığı zaman ateşi görünen şeydir. Ve **شِهابٌ ثاقِبٌ**: yani parlayan.
Ve **ثَقَبَ الكَوْكَبُ** **ثُقُوباً**: aydınlandı. Ve aziz tenzilde: “Ve sana ne bildirdi
**ما الطَّارِقُ النجمُ الثاقِبُ**.” el-Ferrâ dedi: **الثاقِبُ** parlayandır; ve denildi: **النجم الثاقِبُ** Zühal’dir. Ve **الثاقِبُ** ayrıca: yıldızların üzerine yükselen. Ve Araplar kuş için, göğün karnına yetiştiği zaman: “**فقد ثَقَبَ**” derler; bütün bunlar tefsirde gelmiştir. Ve Araplar: “**أَثْقِبْ نارَكَ**” derler; yani onu yakana aydınlat. Ve Sıddîk’ın, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Biz insanların nesepçe en **أَثْقَبُ** olanıyız”; yani onların en açık ve en nurlu olanıyız. Ve **الثَّاقِبُ**: parlayan; ondan, Haccâc’ın İbn Abbâs’a, Allah ikisinden razı olsun, sözü: “Şüphesiz o, elbette bir **لَمِثْقَباً**’dır”; yani ilmi delen, onu aydınlatan.
Ve **المِثْقَبُ**, mîm’in kesresiyle: zeki, anlayışlı âlimdir.
Ve **ثَقَبتِ الرائحةُ**: yayıldı ve kabardı. Ebû Hanîfe şu beyti okudu:
بِريحِ خُزامَى طَلَّةِ مِنِ ثِيابِها، *  ومِنْ أَرَجٍ من جَيِّد المِسْكِ، ثاقِب
el-Leys: **حَسَبٌ ثاقِبٌ**: şöhreti ve yüksekliğiyle vasfedildiği zaman. el-Asma‘î: **حَسَبٌ ثاقِبٌ**: aydın,
tutuşmuş; ve **عِلمٌ ثاقِبٌ**; ondan. Ebû Zeyd: **الثَّقِيبُ** develerden sütü bol olandır. Ve **ثَقَبتِ الناقةُ** **تَثْقُبُ** **ثُقُوباً**, ve o **ثاقِبٌ**’dir: sütü bol oldu; fâ‘il vezni üzere. Ve “o, develerden elbette bir **ثَقِيبٌ**’dir” denir; o, develerin bol süt verenlerini sağar da onları bol sütlü kılar. Ve **ثَقَبَ رَأْيُه** **ثُقُوباً**: nüfuz etti. Ve Ebû Hayye en-Nümeyrî’nin sözü:
ونَشَّرْتُ آياتٍ عَلَيْهِ، ولَمْ أَقُلْ  * مِنَ العِلْمِ، إِلاّ بالّذِي أَنا ثاقِبُه
“Onun içinde **ثاقِبٌ**” demek istedi de hazfetti; yahut onu “**يا سارِقَ الليلةِ**” üzere getirdi.
Ve **رجل مِثْقَبٌ**: görüşü nüfuz edici; ve **أُثْقُوبٌ**: işlere çokça giren.
Ve **ثَقَّبَه الشَّيْبُ** ve **ثَقَّبَ فيه**; ikincisi İbnü’l-A‘râbî’den: üzerinde göründü; ve denildi: o, ilk görünenidir.
Ve **الثَّقِيبُ** ve **الثَّقِيبةُ**: erkekler ve kadınlardan koyu kızıllı olan; mastar **الثَّقابةُ**’dır. Ve **ثَقَبَ** **يَثْقُبُ**. Ve **المِثْقَبُ**: bir harre ve sertlik içinde bir yoldur; geçmişte Yemâme ile Kûfe arasında **مِثْقَباً** diye adlandırılan bir yol vardı. Ve **ثُقَيْبٌ**: bizzat bir yoldur; ve denildi: o bir sudur. er-Râ‘î dedi:
أَجَدَّتْ مَراغاً كالمُلاءِ، وأَرْزَمَتْ  * بِنَجْدَيْ ثُقَيْبٍ، حَيْثُ لاحَتْ طَرائِقُهْ
**التهذيب**: Irak yolu, Kûfe’den Mekke’ye, ona **مِثْقَبٌ** denir.
Ve **يَثْقُبُ**: bâdiyede bir yerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ث ق ب * * الثَّقْبُ * بالفتح واحد * الثُّقُوبُ * و * الثُّقْبُ * بالضم جمع * ثُقْبةٍ كالثُّقَبِ * بفتح القاف قلت ونظيره دلبة ودلب وثقبة وثقب قال * والمِثْقَبُ * بكسر الميم ما يثقب به وبابه نصر و * ثَقَبَتِ * النار اتقدت وبابه دخل و * ثَقَابةً * أيضا بالفتح * أَثْقَبَها * أوقدها و * ثَقَّبَها تَثْقيباً * أذكاها وشهاب * ثاقِبٌ * أي مضيء و * الثَّقُوبُ * بفتح الثاء ما تشعل به النار من دقاق العيدان

##### Türkçe

* ث ق ب * * **الثَّقْبُ** * (fetha ile) **الثُّقُوبُ**’un bir tekilidir; ve * **الثُّقْبُ** * (damme ile) **ثُقْبةٍ**’nin çoğuludur; **الثُّقَبِ** gibi (kāf’ın fethasıyla). Dedim ki: bunun benzeri **دُلْبة** ve **دُلْب**; ve **ثُقْبة** ve **ثُقْب**’dur. Dedi ki: ve * **المِثْقَبُ** * (mîm’in kesresiyle) onunla delinen şeydir; ve babı **نصر**’dır. Ve * **ثَقَبَتِ** * ateş: tutuştu; ve babı **دخل**’dir. Ve * **ثَقَابةً** * da (fetha ile). * **أَثْقَبَها** *: onu yaktı. Ve * **ثَقَّبَها تَثْقيباً** *: onu alevlendirdi. Ve **شِهاب ثاقِبٌ**: yani aydınlatıcı. Ve * **الثَّقُوبُ** * (ثاء’nın fethasıyla): ateşin, ince çubuklardan, onunla tutuşturulduğu şeydir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الثقب: الخرق النافذ، بالفتح، قيل هو مقابل الشق ج أثقب وثقوب وقد ثقبه يثقبه ثقبا وثقبه، شدد للكثرة فانثقب وتثقب، وتثقبته مثل ثقبته، قال العجاج:
  بحجنات يتثقبن البهر ودر مثقب، أي مثقوب، وثقب اللآل الدر، وعنده در عذارى لم يثقبن.

  وحن كما حن اليراع المثقب والمثقب آلته التي يثقب بها ولؤلؤات مثاقيب، واحدها: مثقوب، والمثقب: طريق العراق من الكوفة إلى مكة، حرسها الله تعالى، وفي لسان العرب: طريق في حرة وغلظ، وكان فيما مضى طريق بين اليمامة والكوفة يسمى مثقبا.
 وفي الأساس: ومن المجاز: وهو طلاع المثاقب، أي الثنايا، الواحدة مثقب، لأنه ينفذ في الجبل فكأنه يثقبه، ومنه سمي طريق العراق إلى مكة المثقب، يقال: سلكوا المثقب أي مضوا إلى مكة، انتهى، قال شيخنا: والذي ذكره البكري وصاحب المراصد أنه سمي لمرور رجل به يقال له مثقب، قضال في المراصد: سمي بذلك لأن بعض ملوك حمير بعث رجلا يقال له مثقب على جيش كثير إلى الصين، فأخذ ذلك الطريق فسمي به، وقيل: إنه طريق ما بين اليمامة والكوفة.
 قلت: وقال ابن دريد: مثقب: طريق كان بين الشام والكوفة، وكان يسلك في أيام بني أمية.
 والمثقب، كمحدث: لقب عائذ بن محصن العبدي الشاعر من بني عبد القيس بن أفصى، سمي به لقوله:
  ظهرن بكلة وسدلن رقما                      وثقبن الوصاوص للعيون الوصاوص: جمع وصوص، وهو ثقب في الستر وغيره على مقدار العين تنظر منه. وفي الأساس: وثقبن البراقع لعيونهن، وبه سمي الشاعر.
 والمثقب كمقعد: الطريق، العظيم يثقبه الناس بوطء أقدامهمء قاله أبو عمرو، وليس بتصحيف المنقب، بالنون، وهو مجاز.
 وتثقبت النار ثقوبا، كذا في النسخ، والصواب ما في لسان العرب: وثقبت النار تثقب ثقوبا وثقابة: اتقدت، وثقبها هو بالتشديد تثقيبا، وأثقبها وتثقبها، قال أبو زيد: تثقبت النار فأنا أتثقبها تثقبا، وأثقبتها إثقابا، وثقبت بها تثقيبا، ومسكت بها تمسيكا، وذلك إذا فحصت لها في الأرض ثم جعلت عليها بعرا وضراما ثم دفنتها في التراب، ويقال تثقبتها تثقبا، حين تقدحها.
 والثقوب كصبور، وثقاب مثل كتاب: ما أثقبها به وأشعلها به من دقاق العيدان، ويقال: هب لي ثقوبا، أي حراقا، وهو ما أثقبت به النار أي أوقدتها بهن والثقوب: مصدر النار الثاقبة، والكوكب الثاقب، وتثقيب النار تذكيتها، وفي الأساس: ومن المجاز أثقب نارك بثقوب، وهو ما يثقب به من نحءو حراق وبعر.
 قلت: والعرب تقول: أثقب نارك أي أضئها، للموقد.
 ومن المجاز ثقب الكوكب ثقوبا: أضاء وشهاب ثاقب، أي مضيء وفي الأساس: كوكب ثاقب ودريء شديد الإضاءة والتلألؤ كأنه يثقب الظلمة فينفذ فيها ويدرؤها، وكذا السراج والنار وثقبتهما وأثقبتهما.

  ومن المجاز: ثقبت الرائحة: سطعت وهاجت أنشد أبو حنيفة:
  بريح خزامى طلة من ثيابـهـا                      ومن أرج من جيد المسك ثاقب وثقبت الناقة تثقب ثقوبا وهي ثاقب: غزر لبنها، على فاعل، ويقال إنها لثقيب من الإبل، وهي التي تحالب غزار الإبل فتغزرهن، ونوق ثقب، وهو مجاز، كذا في الأساس وثقب رأيه ثقوبا: نفذ، وقول أبي حية النميري:
  ونشرت آيات عليه ولم أقـل                      منض العلم إلا بالذي أنا ثاقبه أراد ثاقب فيه، فحذف، أو جاء به على: يا سارق الليلة، كذا في لسان العرب.
 وهو مثقب، كمنبر، نافذ الرأي، والمثقب أيضا: العالم الفطن، ومنه قول الحجاج لابن عباس: إن كان لمثقبا، أي ثاقب العلم مضيئه.
 ورجل أثقوب بالضم: دخال في الأمور وفي، الأساس: ومن المجاز: رجل ثاقب الرأي إذا كان جزلا نظارا، وأتتني عنك عين ثاقبة: خبر يقين، انتهى.
 ومن المجاز: ثقبه الشيب تثقيبا وخطه، وثقب فيه، عن ابن الأعرابي: ظهر عليه، وقيل: هو أول ما يظهر.
 ومن المجاز: الثقيب، كأمير والثقيبة: الشديد الحمرة من الرجال والنساء، يشبهان بلهب النار في شدة حمرتهما، ثقب ككرم يثقب، وفيهما، ثقابة: والثقيب: الغزيرة اللبن من النوق، كالثاقب قاله أبو زيد، وقد تقدم قريبا.
 وثقب: ة باليمامة، وثقب بن فروة بن البدن الساعدي، وفي نسخة أبو فروة، وهو خطأ، الصحابي أو هو أي الصحابي ثقيب كزبير قاله ابن القداح، وهو الذي يقال له الأخرس، ويقال: ثقف، وبالباء أصح، كما قال عبد الله بن محمد بن عمارة بن القداح الأنصاري النسابة، وهو أعلم الناس بأنساب الأنصار، وقيل هو ابن عم أبي أسيد الساعدي، قتل بأحد، كذا في المعجم.
 وثقبان بالفتح: ة بالجند باليمن، بها مسجد سيدنا معاذ بن جبل رضي الله عنه.
 ويثقب كينصر وروي الفتح في القاف: ع بالبادية، قال النابغة:
  أرسما جديدا من سعاد تجنبعفت روضة الأجداد منها فيثقب كذا في المعجم، وقال عامر بن عمرو المكاري:
  وأقفرت العبلاء والرس منهم                      وأوحش منهم يثقب فقراقر وثقيب كزبير: طريق من أعلى الثعلبية إلى الشأم وقيل: هو ماء، قال الراعي:
  أجدت مراغا كالملاء وأرزمتبنجدي ثقيب حيث لاحت طرائقه ومما يستدرك عليه: ثقب القداح عينه ليخرج الماء النازل، وثقب الحلمث الجلد فتثقب، وتثقب الجلد إذا ثقبه الحلم، وإهاب متثقب وفيه ثقب وثقبة وثقوب وثقب، ويقال: ثقب الزند يثقب ثقوبا إذا سقطت الشرارة، واثقبتها أنا إثقابا، وزند ثاقب هو الذي إذا قدح ثارت ناره، ومن المجاز: حسب ثاقب، إذا وصف بشهرته وارتفاعه، قاله الليث، وقال الأصمعي: حسب ثاقب: نير متوقد، وعلم ثاقب، منه.

  ومن المجاز: ثقب عود العرفج: مطر فلان عوده، فإذا اسود شيئا قيل: قد قمل، فإذا زاد قليلا قيل: قد أدبى، وهو حينئذ يصلح أن يؤكل، فإذا تمت خوصته قيل: قد أخوص، وفي التنزيل العزيز  وما أدراك ما الطارق، النجم الثاقب  أي المرتفع على النجوم والعرب تقول للطائر إذا حلق ببطن السماء قد ثقب، وفي الأساس: وثقب الطائر: حلق كأنه يثقب السكاك، وهو مجاز، وقال الفراء: الثاقب: المضىء أو هو اسم زحل وكل ذلك جاء في التفسير، كذا في لسان العرب.

##### Türkçe

**الثقب**: nüfuz eden yırtık/delik; fetha ile. Denildi ki o, **الشق**’in karşılığıdır. Çoğulu **أثقب** ve **ثقوب**’dur. “Onu deldi” **ثقبه يثقبه ثقبا** ve **ثقبه**. Çokluk için şeddelendi; böylece **انثقب** ve **تثقب**. Ve **تثقبته** “**ثقبته** gibi”dir. **العجاج** dedi ki:
  “بِحَجَنَاتٍ يَتَثَقَّبْنَ البَهْرَ وَدُرٌّ مُثَقَّبٌ”
yani: “delinmiş” (**مثقوب**). Ve **ثقب اللآل**: inciyi deldi; ve onun yanında, delinmemiş bakire inciler (**در عذارى لم يثقبن**) vardır.

  Ve “inledi” (**حن**) “delinmiş kamışın inlemesi gibi” (**اليراع المثقب**). Ve **المثقب**: onunla deldiği âlettir. Ve “matkaplar” (**مثاقيب**) olan inciler; bunların teki: **مثقوب**. Ve **المثقب**: Irak yolu; Kûfe’den Mekke’ye, Allah Teâlâ onu korusun. Ve **لسان العرب**’da: bir **حرة** içinde ve kalınlık/sertlikte bir yoldur. Ve geçmişte Yemâme ile Kûfe arasında **مثقبا** diye adlandırılan bir yol vardı.
Ve **الأساس**’ta: Mecazdan: “o, **طلاع المثاقب**’dır”, yani geçitler/dağ boğazları; teki **مثقب**. Çünkü dağda nüfuz eder; sanki onu deler. Bundan dolayı Irak’tan Mekke’ye yol **المثقب** diye adlandırıldı. Denir ki: **سلكوا المثقب** yani Mekke’ye doğru geçip gittiler. Bitti. Şeyhimiz dedi ki: Bekrî’nin ve **المراصد** sahibinin zikrettiği: onun, oradan geçen **مثقب** denilen bir adamın geçişi sebebiyle adlandırıldığıdır. **قضال** **المراصد**’da: “Bununla adlandırıldı; çünkü Himyer krallarından bazısı, Çin’e çok bir ordu üzerine **مثقب** denilen bir adam gönderdi; o yol(lar)ı tuttu; böylece onunla adlandırıldı” dedi. Ve denildi ki: o, Yemâme ile Kûfe arasındaki yoldur.
Ben dedim: İbn Düreyd dedi ki: **مثقب**: Şam ile Kûfe arasında olan bir yoldu; Benî Ümeyye günlerinde gidilirdi.
Ve **المثقب**, **كمحدث**: Benî Abdülkays b. Afsâ’dan şair Abdî **عائذ بن محصن**’in lakabıdır. Şu sözü sebebiyle onunla adlandırıldı:
  “ظَهَرْنَ بِكُلَّةٍ وَسَدَلْنَ رَقْمًا                      وَثَقَّبْنَ الوَصَاوِصَ لِلْعُيُونِ”
**الوصاوص**: **وصوص**’un çoğuludur; o, perde ve başkasında gözün baktığı miktarda bir deliktir. Ve **الأساس**’ta: “ve yüzleri için örtüleri (**البراقع**) gözlerine deldiler”; ve onunla şair adlandırıldı.
Ve **المثقب** **كمقعد**: yol; büyük olan; insanlar ayaklarını basmakla onu delerler; Ebû Amr söyledi. Ve bu, **المنقب**’in ( **النون** ile) tashifi değildir; o mecazdır.
Ve “ateş delindi” **تثقبت النار ثقوبا**; nüshalarda böyle. Doğrusu **لسان العرب**’da olan: **وثقبت النار تثقب ثقوبا وثقابة**: tutuştu. Ve **ثقبها** —şedde ile— **تثقيبا**; ve **أثقبها** ve **تثقبها**. Ebû Zeyd dedi ki: **تثقبت النار فأنا أتثقبها تثقبا، وأثقبتها إثقابا، وثقبت بها تثقيبا، ومسكت بها تمسيكا**; bu, onun için yerde bir oyuk açtığında, sonra üzerine tezek ve çalı-çırpı koyduğunda, sonra onu toprağa gömdüğünde olur. Ve denir: **تثقبتها تثقبا**; onu çakmakla çıkarırken.
Ve **الثقوب** **كصبور**, ve **ثقاب** “**كتاب** gibi”: onunla deldiği ve onunla yaktığı ince çubuklardan olan şeydir. Ve denir: “Bana **ثقوبا** ver”, yani yakacak; o, ateşi onunla deldiğin, yani onunla yaktığın şeydir. Ve **الثقوب**: delici ateşin kaynağıdır; ve delici yıldız (**الكوكب الثاقب**). Ve ateşi delmek (**تثقيب النار**) onu harlandırmaktır. Ve **الأساس**’ta: Mecazdan: “Ateşini **بثقوب** ile del” (**أثقب نارك بثقوب**); o, yakacak ve tezek gibi şeylerden onunla delinen şeydir.
Ben dedim: Araplar, yakan kimse için “Ateşini del” (**أثقب نارك**) yani “onu aydınlat” derler.
Ve mecazdan: “yıldız deldi” **ثقب الكوكب ثقوبا**: aydınlandı. Ve “delici şihâb” (**شهاب ثاقب**), yani aydınlatıcı. Ve **الأساس**’ta: “delici ve parlak yıldız” (**كوكب ثاقب ودريء**) şiddetli aydınlık ve parıltılıdır; sanki karanlığı deler de onun içine nüfuz eder ve onu defeder. Aynı şekilde kandil ve ateş; ve “ikisini deldim” (**ثقبتهما**) ve “ikisini deldirdim” (**أثقبتهما**).

  Ve mecazdan: “koku deldi” (**ثقبت الرائحة**): yayıldı ve kabardı/şiddetlendi. Ebû Hanîfe şu beyti rivayet etti:
  “بِرِيحِ خُزَامَى طَلَّةٍ مِنْ ثِيَابِـهَا                      وَمِنْ أَرْجٍ مِنْ جِيدِ المِسْكِ ثَاقِبِ”
Ve “dişi deve deldi” **ثقبت الناقة تثقب ثقوبا**; o **ثاقب**’dir: sütü bol oldu; **فاعل** vezninde. Ve denir: o, develerden **ثقيب**’dir; o, develerin bol süt verenlerini sağar da onları bol sütlü kılar. Ve “delik develer” (**نوق ثقب**); bu mecazdır; **الأساس**’ta böyle. Ve “görüşü deldi” **ثقب رأيه ثقوبا**: nüfuz etti. Ve Ebû Hiyye en-Nümeyrî’nin sözü:
  “وَنَشَرْتُ آيَاتٍ عَلَيْهِ وَلَمْ أَقُـلْ                      مَنْضَ العِلْمِ إِلَّا بِالَّذِي أَنَا ثَاقِبُهُ”
“Onun içinde delici” (**ثاقب فيه**) demek istedi; böylece hazfetti. Yahut “ey bu gece hırsız” (**يا سارق الليلة**) üzere getirdi; **لسان العرب**’da böyle.
Ve o, **مثقب** “**منبر** gibi”dir: nüfuz eden görüş sahibi. Ve **المثقب** ayrıca: zeki âlimdir. Ondan, Haccâc’ın İbn Abbâs’a sözü: “Şüphesiz o, bir **لمثقبا** idi”; yani ilmi delici, onu aydınlatan.
Ve “adam” **أثقوب** (damme ile): işlere çokça giren. Ve **الأساس**’ta: Mecazdan: “adam **ثاقب الرأي**’dir” —eğer sağlam, çok bakan/nazar eden ise—. Ve “senden bana delici bir göz geldi” (**عين ثاقبة**): kesin haber. Bitti.
Ve mecazdan: “ak saç onu deldi” **ثقبه الشيب تثقيبا** ve onu çizdi; ve “onda deldi” (**ثقب فيه**). İbnü’l-A‘râbî’den: onun üzerinde belirdi. Ve denildi ki: o, ilk beliren şeydir.
Ve mecazdan: **الثقيب** “**كأمير**” ve **الثقيبة**: erkek ve kadınlardan şiddetli kırmızı olan; ikisi, kırmızılığın şiddetinde ateş alevine benzetilir. **ثقب ككرم يثقب**; ve ikisinde **ثقابة**. Ve **الثقيب**: sütü bol olan dişi develerdendir; **الثاقب** gibi. Ebû Zeyd söyledi; az önce geçti.
Ve **ثقب**: Yemâme’de bir yer. Ve **ثقب بن فروة بن البدن الساعدي**; bir nüshada **أبو فروة**; o hatadır. Sahâbî; yahut o sahâbî **ثقيب كزبير**’dir; İbnü’l-Kaddâh söyledi. O, **الأخرس** diye adlandırılandır. Ve denir: **ثقف**; ve **الباء** ile daha doğrudur; Ensâr nesep âlimi Abdullah b. Muhammed b. Umâre b. el-Kaddâh el-Ensârî’nin dediği gibi; o, Ensâr’ın neseblerini en iyi bilendir. Ve denildi ki: o, Ebû Useyd es-Sâ‘idî’nin amcaoğludur; Uhud’da öldürüldü; **المعجم**’de böyle.
Ve **ثقبان** fetha ile: Yemen’de Cünd’de bir yer; onda efendimiz Muâz b. Cebel’in mescidi vardır, Allah ondan razı olsun.
Ve **يثقب** “**كينصر** gibi”; ve **القاف**’ta fetha rivayet edildi: çölde bir yer. Nâbiga dedi ki:
  “أَرَسْمًا جَدِيدًا مِنْ سُعَادَ تَجَنَّبَ                      عَفَتْ رَوْضَةُ الأَجْدَادِ مِنْهَا فَيَثْقُبُ”
**المعجم**’de böyle. Ve Âmir b. Amr el-Mekkârî dedi ki:
  “وَأَقْفَرَتِ العَبْلَاءُ وَالرَّسُّ مِنْهُمْ                      وَأَوْحَشَ مِنْهُمْ يَثْقُبٌ فَقَرَاقِرُ”
Ve **ثقيب كزبير**: es-Sa‘lebiyye’nin yukarısından Şam’a bir yol. Ve denildi ki: o, bir sudur. Râ‘î dedi ki:
  “أَجَدَّتْ مَرَاغًا كَالمَلاءِ وَأَرْزَمَتْ                      بِنَجْدِي ثَقِيبٍ حَيْثُ لَاحَتْ طَرَائِقُهُ”
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **ثقب القداح عينه**; aşağı inen su çıksın diye. Ve **ثقب الحلمث الجلد فتثقب**. Ve “deri delindi” (**تثقب الجلد**) —eğer **الحلم** onu delerse—. Ve “delinmiş deri” (**إهاب متثقب**); onda **ثقب** ve **ثقبة** ve **ثقوب** ve **ثقب** vardır. Ve denir: “çakmak taşı deldi” (**ثقب الزند يثقب ثقوبا**) —kıvılcım düştüğünde—. Ve “ben onu deldirdim” (**اثقبتها أنا إثقابا**). Ve “delici çakmak” (**زند ثاقب**): o, çakıldığında ateşi yükselen şeydir. Ve mecazdan: “delici soy” (**حسب ثاقب**) —şöhreti ve yüksekliğiyle vasfedildiğinde—; Leys söyledi. Ve Asma‘î dedi ki: **حسب ثاقب**: parlayan, tutuşmuş; ve **علم ثاقب**: ondan.

  Ve mecazdan: “**العرفج** dalı deldi” (**ثقب عود العرفج**): falanın dalı yağmur gördü. Siyahlaşınca “bitlendi” (**قمل**) denir. Biraz artınca “**أدبى** oldu” denir; o vakit yenmeye elverişlidir. Yaprakçığı tamam olunca “**أخوص** oldu” denir. Ve aziz tenzilde: **وما أدراك ما الطارق، النجم الثاقب**; yani yıldızlar üzerine yükselen. Ve Araplar, kuşa göğün karnında yükselip uçtuğunda “delmiş” (**قد ثقب**) derler. Ve **الأساس**’ta: “kuş deldi” (**ثقب الطائر**): yükselip uçtu; sanki yolları (**السكاك**) deler; bu mecazdır. Ve Ferrâ dedi ki: **الثاقب**: aydınlatıcıdır; yahut o, Zühal’in adıdır. Bunların hepsi tefsirde gelmiştir; **لسان العرب**’da böyle.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَقَبَ
1 ثَقَبَ ثقب ثقبة , (S, A, K, &c.,) aor. ثَقُبَ , (JK, Msb,) inf. n. ثَقْبٌ, (JK, S, Msb,) He made a hole in a thing (JK, * S, * A, Mgh, Msb, K) with a مِثْقَب; (A, Msb;) meaning, a hole of small size; (Mgh;) such as passed through; he perforated, bored, or pierced, it: (A, Mgh, K:) and in like manner, ↓ ثقّب, (K,) but this signifies he did so much, or to several, or many, things; (S, TA;) and ↓ تثقّب. (K, TA) You say, ثَقَبَ الدُّرَّ [He bored, or perforated, or pierced, the pearls]; (A, TA;) and الاُّذُنَ [the ear]. (Mgh.) And ثَقَبَ القَرْحَ He pierced, or punctured, the purulent pustule, in order that the fluid, or water, in process of excretion, might issue. (A, TA.) And ثَقَبَ الحَلَمُ الجِلْدَ The [ticks called] حَلَم pierced holes in the skin. (A, TA.) And البَرَاقِعَ ↓ ثَقَّبْنَ (A, Mgh) They made holes in the face-veils, (Mgh,) لِعُيُونِهِنَّ [for their eyes]: (A:) said of women. (Mgh.) ― -b2- [Hence,] ثَقَبَ الكَوْكَبُ, (K, and Ham p. 701,) [aor. ثَقُبَ ,] inf. n. ثُقُوبٌ, (JK, Ham,) (tropical:) The star shone brightly [as though it pierced through the darkness: see ثَاقِبٌ]: (K:) or shone and glistened intensely. (Ham ubi suprà.) And ثَقَبَتِ النَّارُ, (S, L, K,) aor. ثَقُبَ , (S, L,) inf. n. ثُقُوبٌ (S, L, K) and ثَقَابَةٌ, (S, L,) (tropical:) The fire burned brightly; burned, blazed, or flamed, up. (S, L, K.) And ثَقَبَ الزَّنْدُ, (JK, TA,) aor. ثَقُبَ , inf. n. ثُقُوبٌ, (TA,) (assumed tropical:) [The زند emitted fire]: said when the spark falls (JK, TA) upon [or from] the زند [or wooden instrument for producing fire]. (JK.) ― -b3- ثَقَبَتِ الرَّائِحَةُ (tropical:) The odour diffused itself, and rose. (K, TA.) ― -b4- ثَقَبَ رَأْيُهُ, (K,) inf. n. ثُقُوبٌ, (TA,) (tropical:) His judgment was penetrating; syn. نَفَذَ. (K.) ― -b5- ثَقَبَتِ النَّاقَةُ, (JK, S, K,) aor. ثَقُبَ , inf. n. ثُقُوبٌ, (JK, TA,) (tropical:) The she-camel had much milk; abounded with milk. (JK, S, K.) -A2- ثَقُبَ, aor. ثَقُبَ , (K,) inf. n. ثَقَابَةٌ, (JK, A, K,) (tropical:) He (a man, JK, A) was, or became, very red; (JK, A, K;) so as to be likened to the flame of fire. (A, TA.)

ثقّب
2 ثقّب ثقب ثقبة : see 1, in two places. ― -b2- [Hence,] (tropical:) He (a bird) soared high, piercing the region of the air next to the clouds: (A, TA:) or reached, or ascended to, the midst of the sky. (TA.) ― -b3- ثقّبهُ الشَّيْبُ, (JK, A, K,) inf. n. تَثْقِيبٌ; (JK, K;) and ثقّب فِيهِ; (IAar, K;) (tropical:) Hoariness appeared upon him: (K:) or began to appear upon him: (A, TA:) or became intermixed in his hair; or appeared and spread upon him; or his blackness and whiteness of hair became equal. (A, TA.) And ثقّب الشَّيْبُ بِاللِّحْيَةِ (tropical:) Hoariness commenced in the sides of the beard. (A.) ― -b4- ثقّب عُودُ العَرْفَجِ (tropical:) The stalk of the عرفج [q. v.], the plant being rained upon, became soft: (S:) or the sap ran in it, and it put forth leaves. (JK, A.) When it has become blackish, one says of it, قَبِلَ: when it has increased a little, أَدْبَى; in which state it is fit to be eaten: and when its خُوص are perfect, أَخْوَصَ. (S.) -A2- ثقّب, (A, K,) inf. n. تَثْقِيبٌ, (S, K,) also signifies (tropical:) He made a lamp, and a fire, to burn, shine, glisten, or gleam, very brightly, as though piercing through the darkness, and dispelling it; and so ↓ اثقب; (A, TA;) and the latter, he kindled a fire (TA) with tinder, (A, TA,) or camel's dung, or the like: (A:) or both signify he made a fire to burn brightly; to burn, blaze, or flame, up; (S, K;) and so ↓ تثقّب: (K:) or, accord. to AZ, النَّارَ ↓ اثقب, inf. n. اـِثْقَابٌ, signifies he scraped a hole for the fire, in the ground, then put upon it, [i. e. the fire] dung, such as is called بَعْر, and small pieces of fire-wood or similar fuel, and then buried it in the dust; and so النَّارَ ↓ تثقّب, and بِهَا ↓ تثقّب; as also مسّك بِالنَّارِ, inf. n. تَمْسِبكٌ: and النَّارَ ↓ تثقّب signifies also he struck fire: and ↓ اثقب, inf. n. as above, he made a spark to fall from a زَنْد, q. v. (TA.)

4 أَثْقَبَ see 2, in three places.

5 تَثَقَّبَ see 1, first sentence: ― -b2- and see also 2, in four places: -A2- and 7, in two places.

انثقب
7 انثقب أنثقب انثقب ٱنثقب It was, or became, perforated, bored, or pierced; and in like manner, [but properly, as quasi-pass. of 2, signifying it was, or became, perforated, &c., much or in many places,] ↓ تثقّب. (K.) You say, الجِلْدُ ↓ تثقّب The skin was, or became, pierced with holes by the [ticks called] حَلَم. (S, A.)

ثَقْبٌ
ثَقْبٌ ثقب ثقبة (S, A, Mgh, Msb. K) and ↓ ثُقْبٌ (Msb) and ↓ ثَقْبَةٌ (S, A, Mgh, Msb) A hole, perforation, or bore, that penetrates, or passes through, a thing; (A, Mgh, K;) accord. to Mtr, (Msb,) only such as is small; (Mgh, Msb;) such as is large being termed نَقْبٌ, with ن: (Mgh:) or a hole that is not deep: or, as some say, a hole descending into the earth: (Msb: [but this last explanation is not of general application:]) said to be opposed to شَقٌّ: (TA:) pl. [of mult.] (of the first word, S, Msb, K) ثُقُوبٌ (S, A, Msb, K) and [of pauc.] أَثْقُبٌ (K) and (of ثُقْبَةٌ, S, Msb) ثُقَبٌ (S, A, Msb) and ثُقُبٌ. (S [in which this last is said to be with damm, meaning, to the ق, not (as some have supposed) to the ث only,] and A.)
ثُقْبٌ: see ثَقْبٌ.
ثُقْبَةٌ: see ثَقْبٌ.

ثِقَابٌ
ثِقَابٌ ثقاب : see what next follows.

ثَقُوبٌ
ثَقُوبٌ ثقب ثقوب (tropical:) Fuel; or a thing with which fire is kindled, or made to burn brightly, or to burn, blaze, or flame, up; (JK, S, A;) as also ↓ ثِقَابٌ; (K;) consisting of small sticks, (S, TA,) or dung, such as is called بَعْر; (A, TA;) and tinder. (JK, A, TA.)

ثَقِيبٌ
ثَقِيبٌ ثقيب (tropical:) A man very red; (JK, A, K;) so as to be likened to the flame of fire: (A:) fem. with ة. (JK, A.) ― -b2- See also ثَاقِبٌ, in three places.

ثَاقِبٌ
ثَاقِبٌ ثاقب (tropical:) A star, and a lamp, and fire, (A,) or a flame of fire, or a shooting star, (S,) shining brightly: (S:) or shining, glistening, or gleaming, very brightly, as though piercing through the darkness, and dispelling it. (A, TA.) النَّجْمُ الثَّاقِبُ [in the Kur lxxxvi. 3] means (tropical:) The star, or asterism, brightly shining; (Fr, Bd, L;) as though it pierced through the darkness, or the celestial spheres, by its light: (Bd:) or the star, or asterism, that is high, above the others: or the planet Saturn: (L, K:) or the Pleiades, or any star or asterism, brightly shining; because it pierces through the darkness by its light. (Jel.) ― -b2- (assumed tropical:) A زَنْد (q. v.) that emits fire, when struck. (TA.) ― -b3- (tropical:) Applied to حَسَب [i. e. nobility, or grounds of pretension to respect or honour], it means Famous and exalted: (Lth, JK, A, * TA:) or bright; brilliant. (As, TA.) ― -b4- And hence, (tropical:) applied to knowledge [as meaning Penetrating, or brilliant]. (As, TA.) You say also ثَاقِبُ العِلْمِ, for ثَاقِبٌ فِى العِلْمِ, meaning (tropical:) Brilliant [or penetrating] in knowledge; as also ↓ مِثْقَبٌ: (TA:) which latter signifies also (tropical:) learned, and sagacious, or intelligent; (TA;) penetrating in judgment: (K:) and ثَاقِبُ الرَّأْىِ (tropical:) a man of sound and penetrating judgment, sagacity, or intelligence. (A, TA.) ― -b5- أَتَتْنِى عَنْهُمْ عَيْنٌ ثَاقِبَةٌ, (JK,) or عَنْكَ, (A, TA,) (tropical:) There came to me, from them, or from thee, certain, or sure, news or information. (JK, A, TA.) ― -b6- نَاقَةٌ ثَاقِبٌ (tropical:) A she-camel having much milk; abounding with milk; (AZ, JK, S, A, K;) as also ↓ ثَقِيبٌ; (AZ, JK, K;) and ↓ ثَقِيبَةٌ: (TA, voce نَقِيبَةٌ:) pl. (of the former, A) نُوقٌ ثُقُبٌ, (so in a copy of the A,) or ثُقَّبٌ. (TA.) One says also, مِنَ الاـِبِلِ ↓ اـِنَّهَا لَثَقِيبٌ, meaning Verily she is one that vies with the other camels abounding with milk, and surpasses them in abundance thereof. (TA.)

أَثْقَبُ
أَثْقَبُ ذ [More, and most, piercing, or penetrating: &c.] ― -b2- [Hence,] أَثْقَبُ حَطَبٍ نَارًا (assumed tropical:) [The most excellent of fire-wood in yielding fire]. (TA in art. مظ.)

أُثْقُوبٌ
أُثْقُوبٌ ذ (assumed tropical:) A man (TA) who enters, or penetrates, much into affairs. (K, TA.)

مَثْقَبٌ
مَثْقَبٌ مثقب (assumed tropical:) A great road, (K, TA,) which people [as it were] pierce, or perforate, by their tread. (TA.) [See also what next follows.]

مِثْقَبٌ
مِثْقَبٌ مثقب An instrument with which one perforates, bores, or pierces; a drill, or the like: (S, A, Msb, K:) pl. مَثَاقِبُ. (A.) ― -b2- And hence, (tropical:) A road passing through a mountain; as though perforating it: (A, TA:) or a road passing through a stony and rugged tract: (L, TA:) and, with the article ال, particularly applied to the road of El- 'Irلk, (A, K,) from El-Koofeh (K) to Mekkeh: (A, K:) or a road between El-Yemلmeh and ElKoofeh: (L, TA:) and a road between Syria and El-Koofeh: (K:) or, accord. to El-Bekree and the Marلsid, a road called after a man named مثقب. (MF, TA.) Hence the saying, هُوَ طَلَّاعُ المَثَاقِبِ, (tropical:) i. q. طَلَّاعُ الثَّنَايَا [q. v. voce ثَنِيَّةٌ]. (A, TA.) ― -b3- See also ثَاقِبٌ.

دُرٌّ مُثَقَّبٌ
دُرٌّ مُثَقَّبٌ در مثقب (S, A) i. q. ↓ مَثْقُوبٌ [i. e. Bored, perforated, or pierced, pearls]: (S, TA:) the pl. of the latter is مَثَاقِيبُ. (TA.) ― -b2- اـِهَابٌ مُثَقَّبٌ A hide pierced with holes by [the ticks called] حَلَم. (A, TA.) ― -b3- حَنَّ كَمَا حَنَّ اليَرَاعُ المُثقَّبُ [He, or it, uttered plaintive sounds like the reed pierced with holes; i. e., the musical reed]. (A, TA.)

مَثْقُوبٌ
مَثْقُوبٌ مثقوب : see مُثَقَّبٌ.

##### Türkçe

**ثَقَبَ**
1 **ثَقَبَ** ثقب ثقبة, (S, A, K, &c.,) muzâri‘ı **ثَقُبَ**, (JK, Msb,) mastarı **ثَقْبٌ**, (JK, S, Msb,) O, bir şeyde bir **مِثْقَب** ile (A, Msb;) küçük boyutlu bir delik (Mgh;) yani içinden geçip giden (bir delik) açtı; onu deldi, oydu yahut delip geçti: (A, Mgh, K:) ve aynı şekilde ↓ **ثقّب**, (K,) fakat bu, onun bunu çokça, yahut birkaç şeye, yahut birçok şeye yaptığını ifade eder; (S, TA;) ve ↓ **تثقّب**. (K, TA) Şöyle dersin: **ثَقَبَ الدُّرَّ** [incileri deldi, oydu yahut delip geçti]; (A, TA;) ve **الاُّذُنَ** [kulağı]. (Mgh.) Ve **ثَقَبَ القَرْحَ** O, irinli çıbanı, dışarı atılma sürecindeki sıvı yahut su çıksın diye deldi yahut iğneledi. (A, TA.) Ve **ثَقَبَ الحَلَمُ الجِلْدَ** [**حَلَم** denilen] keneler deride delikler açtı. (A, TA.) Ve **البَرَاقِعَ** ↓ **ثَقَّبْنَ** (A, Mgh) Onlar yüz örtülerinde delikler açtılar, (Mgh,) **لِعُيُونِهِنَّ** [gözleri için]: (A:) kadınlar hakkında söylenir. (Mgh.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **ثَقَبَ الكَوْكَبُ**, (K, and Ham p. 701,) [muzâri‘ı **ثَقُبَ**,] mastarı **ثُقُوبٌ**, (JK, Ham,) (mecaz:) Yıldız parlakça ışıldadı [sanki karanlığı delip geçer gibi: bk. **ثَاقِبٌ**]: (K:) yahut şiddetle parladı ve pırıldadı. (Ham ubi suprà.) Ve **ثَقَبَتِ النَّارُ**, (S, L, K,) muzâri‘ı **ثَقُبَ**, (S, L,) mastarı **ثُقُوبٌ** (S, L, K) ve **ثَقَابَةٌ**, (S, L,) (mecaz:) Ateş parlakça yandı; yükselerek yandı, alevlendi yahut harlandı. (S, L, K.) Ve **ثَقَبَ الزَّنْدُ**, (JK, TA,) muzâri‘ı **ثَقُبَ**, mastarı **ثُقُوبٌ**, (TA,) (varsayılan mecaz:) [**زَنْد** ateş çıkardı]: kıvılcımın (JK, TA) **زَنْد** üzerine [yahut **زَنْد**’den] düştüğü zaman söylenir. (JK.) ― -b3- **ثَقَبَتِ الرَّائِحَةُ** (mecaz:) Koku yayıldı ve yükseldi. (K, TA.) ― -b4- **ثَقَبَ رَأْيُهُ**, (K,) mastarı **ثُقُوبٌ**, (TA,) (mecaz:) Onun hükmü nüfuz ediciydi; eş anlamlısı **نَفَذَ**. (K.) ― -b5- **ثَقَبَتِ النَّاقَةُ**, (JK, S, K,) muzâri‘ı **ثَقُبَ**, mastarı **ثُقُوبٌ**, (JK, TA,) (mecaz:) Dişi deve çok sütlü oldu; sütçe bol oldu. (JK, S, K.) -A2- **ثَقُبَ**, muzâri‘ı **ثَقُبَ**, (K,) mastarı **ثَقَابَةٌ**, (JK, A, K,) (mecaz:) O (bir adam, JK, A) çok kızıl idi yahut çok kızıl oldu; (JK, A, K;) öyle ki ateş alevine benzetilir. (A, TA.)

**ثقّب**
2 **ثقّب** ثقب ثقبة: 1’e bak, iki yerde. ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecaz:) O (bir kuş) bulutlara yakın hava bölgesini delip geçerek yükseğe süzüldü: (A, TA:) yahut göğün ortasına ulaştı yahut yükseldi. (TA.) ― -b3- **ثقّبهُ الشَّيْبُ**, (JK, A, K,) mastarı **تَثْقِيبٌ**; (JK, K;) ve **ثقّب فِيهِ**; (IAar, K;) (mecaz:) Ak saçlılık onda belirdi: (K:) yahut onda belirmeye başladı: (A, TA:) yahut saçına karıştı; yahut onda belirdi ve yayıldı; yahut saçının siyahlığı ile beyazlığı eşit oldu. (A, TA.) Ve **ثقّب الشَّيْبُ بِاللِّحْيَةِ** (mecaz:) Ak saçlılık sakalın yanlarında başladı. (A.) ― -b4- **ثقّب عُودُ العَرْفَجِ** (mecaz:) **عرفج**’in (bk.) sapı, bitkiye yağmur yağınca yumuşadı: (S:) yahut onda özsu yürüdü ve yaprak çıkardı. (JK, A.) O karamsı olunca ona **قَبِلَ** denir: biraz artınca **أَدْبَى**; bu hâlde yenmeye elverişlidir: ve **خُوص**’ları tamam olunca **أَخْوَصَ**. (S.) -A2- **ثقّب**, (A, K,) mastarı **تَثْقِيبٌ**, (S, K,) ayrıca (mecaz:) O, bir kandili ve bir ateşi, karanlığı delip geçer ve onu giderir gibi, çok parlak yanacak, parlayacak, pırıldayacak yahut ışıldayacak şekilde yaktırdı; ve böylece ↓ **اثقب**; (A, TA;) ve ikincisi, o, bir ateşi (TA) çakmakla, (A, TA,) yahut deve gübresiyle, yahut benzeriyle yaktı: (A:) yahut ikisi de, o, bir ateşi parlakça yaktırdı; yükselerek yanacak, alevlenecek yahut harlanacak şekilde yaktırdı demektir; (S, K;) ve böylece ↓ **تثقّب**: (K:) yahut, AZ’ye göre, **النَّارَ** ↓ **اثقب**, mastarı **اـِثْقَابٌ**, yerde ateş için bir delik kazıdı, sonra onun üzerine, **بَعْر** denilen türden gübre ve küçük odun parçaları yahut benzeri yakıt koydu, sonra onu toza gömdü demektir; ve böylece **النَّارَ** ↓ **تثقّب**, ve **بِهَا** ↓ **تثقّب**; ayrıca **مسّك بِالنَّارِ**, mastarı **تَمْسِبكٌ**: ve **النَّارَ** ↓ **تثقّب** ayrıca o, ateş çaktı demektir: ve ↓ **اثقب**, mastarı yukarıdaki gibi, o, bir **زَنْد**’den (bk.) bir kıvılcım düşürdü. (TA.)

4 **أَثْقَبَ** 2’ye bak, üç yerde.

5 **تَثَقَّبَ** 1’e bak, ilk cümle: ― -b2- ve ayrıca 2’ye bak, dört yerde: -A2- ve 7’ye, iki yerde.

**انثقب**
7 **انثقب** أنثقب انثقب ٱنثقب O, delindi, oyuldu yahut delip geçildi; ve aynı şekilde, [fakat aslında 2’nin, onun çokça yahut birçok yerde delindi vb. anlamındaki, sanki edilgeni olarak,] ↓ **تثقّب**. (K.) Şöyle dersin: **الجِلْدُ** ↓ **تثقّب** Deri, **حَلَم** tarafından deliklerle delindi yahut deliklerle delinir oldu. (S, A.)

**ثَقْبٌ**
**ثَقْبٌ** ثقب ثقبة (S, A, Mgh, Msb. K) ve ↓ **ثُقْبٌ** (Msb) ve ↓ **ثَقْبَةٌ** (S, A, Mgh, Msb) Bir şeyin içine nüfuz eden yahut içinden geçip giden delik, perforasyon yahut oyuk; (A, Mgh, K;) Mtr’ye göre, (Msb,) yalnız küçük olan; (Mgh, Msb;) büyük olanına **نَقْبٌ** denir, **النون** ile: (Mgh:) yahut derin olmayan bir delik: yahut bazılarına göre yere doğru inen bir delik: (Msb: [fakat bu son açıklama genel uygulamalı değildir:]) **شَقٌّ**’a karşıt olduğu söylenir: (TA:) çoğulu [çokluk] (birinci kelimenin, S, Msb, K) **ثُقُوبٌ** (S, A, Msb, K) ve [azlık] **أَثْقُبٌ** (K) ve (**ثُقْبَةٌ**’nın, S, Msb) **ثُقَبٌ** (S, A, Msb) ve **ثُقُبٌ**. (S [burada bunun damme ile, yani yalnız **القاف**’a (bazılarının sandığı gibi yalnız **الثاء**’a değil) olduğu söylenir,] ve A.)
**ثُقْبٌ**: **ثَقْبٌ**’a bak.
**ثُقْبَةٌ**: **ثَقْبٌ**’a bak.

**ثِقَابٌ**
**ثِقَابٌ** ثقاب: hemen ardından gelene bak.

**ثَقُوبٌ**
**ثَقُوبٌ** ثقب ثقوب (mecaz:) Yakıt; yahut ateşin tutuşturulduğu, yahut parlakça yaktırıldığı, yahut yükselerek yanacak, alevlenecek yahut harlanacak şekilde yaktırıldığı şey; (JK, S, A;) ayrıca ↓ **ثِقَابٌ**; (K;) küçük çubuklardan, (S, TA,) yahut **بَعْر** denilen türden gübreden; (A, TA;) ve çıradan oluşur. (JK, A, TA.)

**ثَقِيبٌ**
**ثَقِيبٌ** ثقيب (mecaz:) Çok kızıl bir adam; (JK, A, K;) öyle ki ateş alevine benzetilir: (A:) dişili ة ile. (JK, A.) ― -b2- Ayrıca **ثَاقِبٌ**’e bak, üç yerde.

**ثَاقِبٌ**
**ثَاقِبٌ** ثاقب (mecaz:) Parlakça ışıldayan bir yıldız, bir kandil ve ateş, (A,) yahut ateş alevi, yahut kayan yıldız, (S,): (S:) yahut karanlığı delip geçer ve onu giderir gibi, çok parlak ışıldayan, pırıldayan yahut ışıldayan. (A, TA.) **النَّجْمُ الثَّاقِبُ** [Kur’ân lxxxvi. 3’te] (mecaz:) Parlakça ışıldayan yıldız yahut yıldız kümesi demektir; (Fr, Bd, L;) sanki ışığıyla karanlığı yahut gök katlarını delip geçer gibi: (Bd:) yahut diğerlerinin üstünde, yüksek olan yıldız yahut yıldız kümesi: yahut Satürn gezegeni: (L, K:) yahut Ülker, yahut parlakça ışıldayan herhangi bir yıldız yahut yıldız kümesi; çünkü ışığıyla karanlığı delip geçer. (Jel.) ― -b2- (varsayılan mecaz:) Vurulunca ateş çıkaran bir **زَنْد** (bk.). (TA.) ― -b3- (mecaz:) **حَسَب**’a [yani soyluluk yahut saygı/itibar iddiası dayanaklarına] nispetle, Meşhur ve yüce demektir: (Lth, JK, A, * TA:) yahut parlak; göz alıcı. (As, TA.) ― -b4- Ve bundan dolayı, (mecaz:) bilgiye uygulanınca [nüfuz edici yahut parlak anlamında]. (As, TA.) Şöyle de dersin: **ثَاقِبُ العِلْمِ**, **ثَاقِبٌ فِى العِلْمِ** yerine, (mecaz:) Bilgide parlak [yahut nüfuz edici] demektir; ayrıca ↓ **مِثْقَبٌ**: (TA:) ki bu ikincisi ayrıca (mecaz:) âlim ve keskin anlayışlı yahut zeki; (TA;) hükümde nüfuz edici demektir: (K:) ve **ثَاقِبُ الرَّأْىِ** (mecaz:) sağlam ve nüfuz edici hüküm sahibi, keskin anlayışlı yahut zeki bir adam. (A, TA.) ― -b5- **أَتَتْنِى عَنْهُمْ عَيْنٌ ثَاقِبَةٌ**, (JK,) yahut **عَنْكَ**, (A, TA,) (mecaz:) Bana, onlardan yahut senden, belirli yahut kesin bir haber yahut bilgi geldi. (JK, A, TA.) ― -b6- **نَاقَةٌ ثَاقِبٌ** (mecaz:) Çok sütlü, sütçe bol bir dişi deve; (AZ, JK, S, A, K;) ayrıca ↓ **ثَقِيبٌ**; (AZ, JK, K;) ve ↓ **ثَقِيبَةٌ**: (TA, voce **نَقِيبَةٌ**:) çoğulu (birincisinin, A) **نُوقٌ ثُقُبٌ**, (A’nın bir nüshasında böyle,) yahut **ثُقَّبٌ**. (TA.) Şöyle de denir: **مِنَ الاـِبِلِ** ↓ **اـِنَّهَا لَثَقِيبٌ**, yani: Gerçekten o, sütçe bol develerle yarışan ve onların süt bolluğunda onları geçen bir devedir. (TA.)

**أَثْقَبُ**
**أَثْقَبُ** ذ [Daha, ve en, delici yahut nüfuz edici: vb.] ― -b2- [Bundan dolayı,] **أَثْقَبُ حَطَبٍ نَارًا** (varsayılan mecaz:) [Ateş vermede en üstün odun]. (TA, art. **مظ**’da.)

**أُثْقُوبٌ**
**أُثْقُوبٌ** ذ (varsayılan mecaz:) İşlere çokça giren yahut çokça nüfuz eden bir adam. (K, TA.)

**مَثْقَبٌ**
**مَثْقَبٌ** مثقب (varsayılan mecaz:) İnsanların ayak basmalarıyla [sanki] delip geçtikleri büyük bir yol. (K, TA.) [Ayrıca hemen ardından gelene bak.]

**مِثْقَبٌ**
**مِثْقَبٌ** مثقب Bir şeyi deldiği, oyduğu yahut delip geçtiği alet; bir matkap yahut benzeri: (S, A, Msb, K:) çoğulu **مَثَاقِبُ**. (A.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (mecaz:) Bir dağın içinden geçen yol; sanki onu delip geçer gibi: (A, TA:) yahut taşlı ve sarp bir bölgeden geçen yol: (L, TA:) ve başında **ال** ile, özellikle Irak yolu için kullanılır, (A, K,) Kûfe’den (K) Mekke’ye: (A, K:) yahut Yemâme ile Kûfe arasında bir yol: (L, TA:) ve Şam ile Kûfe arasında bir yol: (K:) yahut Bekrî ve Merâsıd’a göre, **مثقب** adlı bir adamdan dolayı adlandırılmış bir yol. (MF, TA.) Buradan şu söz: **هُوَ طَلَّاعُ المَثَاقِبِ**, (mecaz:) **طَلَّاعُ الثَّنَايَا** ile aynı (bk. **ثَنِيَّةٌ** maddesinde). (A, TA.) ― -b3- Ayrıca **ثَاقِبٌ**’e bak.

**دُرٌّ مُثَقَّبٌ**
**دُرٌّ مُثَقَّبٌ** در مثقب (S, A) ↓ **مَثْقُوبٌ** ile aynı; [yani: delinmiş, oyulmuş yahut delip geçilmiş inciler]: (S, TA:) ikincisinin çoğulu **مَثَاقِيبُ**’dur. (TA.) ― -b2- **اـِهَابٌ مُثَقَّبٌ** **حَلَم** tarafından deliklerle delinmiş bir deri. (A, TA.) ― -b3- **حَنَّ كَمَا حَنَّ اليَرَاعُ المُثقَّبُ** [O, yahut o şey, deliklerle delinmiş kamış gibi inledi; yani, müzik kamışı]. (A, TA.)

**مَثْقُوبٌ**
**مَثْقُوبٌ** مثقوب: **مُثَقَّبٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَقَبَ
ثَقَبَ U ( n. ac. ثَقْب 1 ),
a.  Pierced, bored, punctured, perforated.

b.  Was penetrating, keen ( judgment & c. ).

c.  ( n. ac. ثُقُوْب 27 ), Shone, gleamed, flashed.

ثَقُبَ
ثَقُبَ U (
a.  n, ac. ثَقَاْبَة 22t ), Glowed.

ثَقَّبَ
ثَقَّبَ II ,
a.  Penetrated, pierced through.

b.  Soared, rose high.

c.  Kindled, lit up.

d.  Appeared ( grey hair ).

أَثْقَبَ
أَثْقَبَ IV ,
a.  see II (c) .

تَثَقَّبَ
تَثَقَّبَ V ,  اِنْثَقَبَ VII ,
a.  Was pierced, bored, &c.

ثَقْب
ثَقْب 1 ,  ثُقْب 3 , ( pl. أَثْقُب 16 ,  ثُقُوْب 27 ,  أَثْقَاْب 38 ).
a.  Hole, puncture, perforation; cutting; sluice.

ثُقْبَة
ثُقْبَة 3t , ( pl. ثُقْب 3 ,  ثُقَب 9 ),
a.  see 1 .

b.  Tube, conduit.

مِثْقَب
مِثْقَب 20 , ( pl. مَثَاْقِبُ 44 ),
a.  Drill, awl, gimlet, borer.

b.  Keen, sagacious.

ثَاْقِب
ثَاْقِب 21 ,
a.  Penetrating, keen, sagacious.

b.  Bright, shining, brilliant.

ثِقَاْب
ثِقَاْب 23 ,
a.  Firewood, fuel.

ثَقِيْب
ثَقِيْب 25 ,
a.  Red, ruddy, glowing.

ثَقُوْب
ثَقُوْب 26 ,
a.  see 23 .

##### Türkçe

**ثَقَبَ**
**ثَقَبَ** U ( n. ac. **ثَقْب** 1 ),
a. Deldi, oydu, dürttü, delik açtı.

b. Nüfuz edici, keskin idi (hüküm vb.).

c. ( n. ac. **ثُقُوْب** 27 ), Parladı, ışıldadı, çaktı.

**ثَقُبَ**
**ثَقُبَ** U (
a. n, ac. **ثَقَاْبَة** 22t ), Kızardı (kor gibi parladı).

**ثَقَّبَ**
**ثَقَّبَ** II ,
a. Nüfuz etti, içinden deldi.

b. Yükseldi, yükseğe çıktı.

c. Tutuşturdu, alevlendirdi.

d. Göründü (ak saç).

**أَثْقَبَ**
**أَثْقَبَ** IV ,
a. II (c)’ye bak.

**تَثَقَّبَ**
**تَثَقَّبَ** V ,  **اِنْثَقَبَ** VII ,
a. Delindi, oyuldu, vb.

**ثَقْب**
**ثَقْب** 1 ,  **ثُقْب** 3 , ( pl. **أَثْقُب** 16 ,  **ثُقُوْب** 27 ,  **أَثْقَاْب** 38 ).
a. Delik, delme, perforasyon; kesme; savak.

**ثُقْبَة**
**ثُقْبَة** 3t , ( pl. **ثُقْب** 3 ,  **ثُقَب** 9 ),
a. 1’e bak.

b. Boru, kanal.

**مِثْقَب**
**مِثْقَب** 20 , ( pl. **مَثَاْقِبُ** 44 ),
a. Matkap, biz, el burgusu, delici.

b. Keskin, anlayışlı.

**ثَاْقِب**
**ثَاْقِب** 21 ,
a. Nüfuz edici, keskin, anlayışlı.

b. Parlak, ışıldayan, pırıl pırıl.

**ثِقَاْب**
**ثِقَاْب** 23 ,
a. Odun, yakacak.

**ثَقِيْب**
**ثَقِيْب** 25 ,
a. Kırmızı, kızıl, kor gibi parlayan.

**ثَقُوْب**
**ثَقُوْب** 26 ,
a. 23’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ثقب
ثَقَبَ - يَثْقُبُ - ثَاقِب
ثَقَبَ - يَثْقُبُ + الكائن أو الشيء: أضاء وتوهج واتقد بشدة بلهب النار حتى أنه يخرق بضوئه وبلهيبه ما يصادفه أمامه
ثَاقِب: اسم فاعل صفة مشبهة لفعل " ثَقَبَ - يَثْقُبُ ": المضيء والمتوهج بلهب شديد خارق من النار
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إصدار الأجسام للضياء من ذاتها بدرجاته "، وهي:
ثَقَبَ - يَثْقُبُ، وَهَجَ - يَهِجُ، بَرَقَ - يَبْرُقُ، سَنَا - يَسْنُو، ضَاءَ - يَضُوْءُ، نَارَ - يَنُوْرُ
ثاقب
 ﴿إلا من خطف الخطفة فأتبعه شهاب ثاقب(10)﴾ الصافات ﴿النجم الثاقب (3)﴾ الطارق
جاء في التفسير : ثاقب : مضيء - محرق
مختار الصحاح
● [ثقب] ث ق ب: الثَّقْبُ بالفتح واحد الثُّقُوبُ و الثُّقْبُ بالضم جمع ثُقْبةٍ كالثُّقَبِ بفتح القاف قلت ونظيره دلبة ودلب وثقبة وثقب قال والمِثْقَبُ بكسر الميم ما يثقب به وبابه نصر و ثَقَبَتِ النار اتقدت وبابه دخل و ثَقَابةً أيضا بالفتح أَثْقَبَها أوقدها و ثَقَّبَها تَثْقيباً أذكاها وشهاب ثاقِبٌ أي مضيء و الثَّقُوبُ بفتح الثاء ما تشعل به النار من دقاق العيدان
الراغب
ثقب
الثاقب: المضيء الذي يثقب بنوره وإضاءته ما يقع عليه. قال الله تعالى: }فأتبعه شهاب ثاقب﴿[الصافات/10]، وقال الله تعالى:﴾وما أدراك ما الطارق *** النجم الثاقب{ [الطارق/2 - 3]، وأصله من الثقبة، والمثقب: الطريق في الجبل، كأنه قد ثقب، وقال أبو عمرو: والصحيح: المثقب (وفي (شمس العلوم) : المثقب: الطريق، ويقال: إنه أفصح من مفتوح الميم. راجع شمس العلوم 1/50)، وقالوا: ثقبت النار، أي: ذكيتها.
ملخص اللسان
1.     وثَقَبَتِ النارُ تَثْقُبُ ثُقُوباً وثَقابةً: اتَّقَدَتْ.
2.     والكَوْكَبُ الثاقِبُ: الـمُضِيءُ.
3.     وتَثْقِيبُ النار: تَذْكِيَتُها.
4.     تَثَقَّبْتُها تَثَقُّباً حين تَقْدَحُها.
5.      والثِّقابُ والثَّقُوب: ما أَثْقَبَها به وأَشْعَلَها به من دِقاقِ العِيدان.
6.     هَبْ لي ثَقُوباً أَي حُرَاقاً،
7.     ثَقَبَ الزَّنْدُ يَثْقُب ثُقُوباً إِذا سَقَطَتِ الشَّرارةُ.
8.     وزَنْدٌ ثاقِبٌ: وهو الذي إِذا قُدِحَ ظَهَرت نارُه.
9.      وشِهابٌ ثاقِبٌ أَي  مُضِيءٌ.
10.                        وثَقَبَ الكَوْكَبُ ثُقُوباً: أَضاء.
11.                        والثاقِبُ: الذي ارتفع على النجوم،
12.                        نحنُ أَثْقَبُ الناسِ أَنساباً؛ أَي أَوضَحُهم وأَنوَرُهم.
13.                        ثَقَبَه يَثْقُبه ثَقْباً وثَقَّبه فانْثَقَبَ، والثَّقْبُ: اسم لما نفَذ.
14.                         الثَّقْبُ: الخَرْقُ النافِذُ،
15.                         والمِثْقَبُ: الآلةُ التي يُثْقَبُ بها.
16.                        والـمُثَقِّبُ: لقب شاعر من عبدالقَيْسِ معروف،
17.                         وثَقَّبَ عُودُ العَرْفَجِ: مُطِرَ فَلانَ عُودُه،
18.                        وتَثَقَّبَ الجِلْدُ إِذا ثَقَّبَه الحَلَمُ.
19.                        إِنْ كان لَمِثْقَباً أَي ثاقِبَ العِلْم مُضِيئَه.
20.                         والمِثْقَبُ: العالِمُ الفَطِنُ.
21.                         وثَقَبتِ الرائحةُ: سَطَعَتْ وهاجَتْ.
22.                         حَسَبٌ ثاقِبٌ إِذا وُصِفَ بشُهْرَتِه وارْتِفاعِه
23.                         حَسَبٌ ثاقِبٌ: نَيِّر  مُتَوَقِّدٌ،
24.                         الثَّقِيبُ من الإِبل الغَزِيرةُ اللَّبنِ.
25.                        إِنها لثَقِيبٌ مِن الإِبلِ، وهي التي تُحالِبُ غِزارَ الإِبلِ، فَتَغْزُرُهنَّ.
26.                        وثَقَبَ رَأْيُه ثُقُوباً: نَفَذَ.
27.                         ورجل مِثْقَبٌ: نافِذُ الرَّأْي،
28.                         وأُثْقُوبٌ: دَخَّالٌ في الأُمُور.
29.                        وثَقَّبَه الشَّيْبُ وثَقَّبَ فيه: ظَهَرَ  عليه،
30.                        والثَّقِيبُ والثَّقِيبةُ: الشَّدِيدُ الحُمْرة من الرِّجال والنساءِ،
31.                        والمِثْقَبُ: طريق في حَرّةٍ وغَلْظٍ،
32.                        ويَثْقُبُ: موضع بالبادِية.
لسان العرب
● - ثقب: الليث الثَّقْبُ مصدر ثَقَبْتُ الشيءَ أَثْقُبهُ ثَقْباً.  والثَّقْبُ: اسم لما نفَذ.الجوهري: الثَّقْبُ، بالفتح، واحد الثُّقُوبِ. غيره: الثَّقْبُ: الخَرْقُ النافِذُ، بالفتح، والجمع أَثْقُبٌ وثُقُوبٌ.  والثُّقْبُ، بالضم: جمع ثُقْبةٍ. ويُجمع أَيضاً عَلى  \<ص:240>  ثُقَبٍ. وقد ثَقَبَه يَثْقُبه ثَقْباً وثَقَّبه فانْثَقَبَ، شُدّد للكثرة، وتَثَقَّب وتَثَقَّبَه كثَقَبَه. قال العجاج:  بِحَجِناتٍ يَتَثَقَّبْن البُهَرْ  ودُرٌّ مُثَقَّبٌ أَي مَثْقوبٌ.  والمِثْقَبُ: الآلةُ التي يُثْقَبُ بها.  ولُؤْلُؤاتٌ مثَاقِيبُ، واحدها مَثْقُوبٌ والـمُثَقِّبُ، بكسر القاف: لقب شاعر من عبدالقَيْسِ معروف، سُمي به لقوله:  ظَهَرْنَ بِكِلّةٍ، وسَدَلْنَ رَقْماً،  * وثَقَّبْنَ الوَصاوِصَ للعُيُونِ  واسمه عائذ بن مِحْصَنٍ العَبْدي. والوصاوِصُ جمع وَصْوَصٍ، وهو ثَقْبٌ في السِّتْر وغيره على مِقْدار العَيْن، يُنْظَر منه.  وثَقَّبَ عُودُ العَرْفَجِ: مُطِرَ فَلانَ عُودُه، فإِذا اسْوَدَّ شيئاً قيل: قد قَمِلَ؛ فإِذا زاد قليلاً قيل: قد أَدْبى، وهو حينئذ يَصْلُح أَن يُؤكل؛ فإِذا تَمَّتْ خُوصَتُهُ قيل: قد أَخْوَصَ.  وتَثَقَّبَ الجِلْدُ إِذا ثَقَّبَه الحَلَمُ.  والثُّقُوب: مصدر النارِ الثاقبةِ. والكَوْكَبُ الثاقِبُ: الـمُضِيءُ.  وتَثْقِيبُ النار: تَذْكِيَتُها.  وثَقَبَتِ النارُ تَثْقُبُ ثُقُوباً وثَقابةً: اتَّقَدَتْ. وثَقَّبَها هو وأَثْقَبها وتَثَقَّبها.  أَبو زيد: تَثَقَّبْتُ النارَ، فأَنا أَتثَقَّبُها تَثَقُّباً، وأُثْقِبُها إِثْقاباً، وثَقَّبْتُ بها تَثْقِيباً، ومَسَّكْتُ بها تَمْسِيكاً، وذلك إِذا فَحَصْت لها في الأَرض ثم جَعَلْت عليها بَعَراً وضِراماً، ثم دَفَنْتَها في التراب. ويقال: تَثَقَّبْتُها تَثَقُّباً حين تَقْدَحُها.  والثِّقابُ والثَّقُوب: ما أَثْقَبَها به وأَشْعَلَها به من دِقاقِ العِيدان. ويقال: هَبْ لي ثَقُوباً أَي حُرَاقاً، وهو ما أَثْقَبْتَ به النارَ أَي أَوقَدْتَها به. ويقال: ثَقَبَ الزَّنْدُ يَثْقُب ثُقُوباً إِذا سَقَطَتِ الشَّرارةُ. وأَثْقَبْتُها أَنا إِثقاباً.  وزَنْدٌ ثاقِبٌ: وهو الذي إِذا قُدِحَ ظَهَرت نارُه. وشِهابٌ ثاقِبٌ أَي  مُضِيءٌ.  وثَقَبَ الكَوْكَبُ ثُقُوباً: أَضاء. وفي التنزيل العزيز: وما أَدراكَ  ما الطَّارِقُ النجمُ الثاقِبُ. قال الفرَّاء: الثاقِبُ الـمُضِيءُ؛ وقيل:  النجم الثاقِبُ زُحَلُ. والثاقِبُ أَيضاً: الذي ارتفع على النجوم،  والعرب تقول للطائر إِذا لَحِقَ بِبَطْن السماء: فقد ثَقَبَ، وكلُّ ذلك قد جاءَ في التفسير. والعرب تقول: أَثْقِبْ نارَكَ أَي أَضِئْها للمُوقِد. وفي حديث الصّدّيق، رضي اللّه عنه: نحنُ أَثْقَبُ الناسِ أَنساباً؛ أَي أَوضَحُهم وأَنوَرُهم. والثَّاقِبُ: الـمُضِيءُ، ومنه قَولُ الحجاج لابن عباس، رضي اللّه عنهما: إِنْ كان لَمِثْقَباً أَي ثاقِبَ العِلْم مُضِيئَه.  والمِثْقَبُ. بكسر الميم: العالِمُ الفَطِنُ.  وثَقَبتِ الرائحةُ: سَطَعَتْ وهاجَتْ. وأَنشد أَبو حنيفة:  بِريحِ خُزامَى طَلَّةِ مِنِ ثِيابِها، *  ومِنْ أَرَجٍ من جَيِّد المِسْكِ، ثاقِب  الليث: حَسَبٌ ثاقِبٌ إِذا وُصِفَ بشُهْرَتِه وارْتِفاعِه. الأَصمعي:  حَسَبٌ ثاقِبٌ: نَيِّر  \<ص:241>  مُتَوَقِّدٌ، وعِلمٌ ثاقِبٌ، منه. أَبو زيد: الثَّقِيبُ من الإِبل الغَزِيرةُ اللَّبنِ. وثَقَبتِ الناقةُ تَثْقُبُ ثُقُوباً، وهي ثاقِبٌ: غَزُرَ لَبنُها، على فاعل. ويقال: إِنها لثَقِيبٌ مِن الإِبلِ، وهي التي تُحالِبُ غِزارَ الإِبلِ، فَتَغْزُرُهنَّ. وثَقَبَ رَأْيُه ثُقُوباً: نَفَذَ. وقولُ أَبي حَيّةَ النُّمَيْري:  ونَشَّرْتُ آياتٍ عَلَيْهِ، ولَمْ أَقُلْ  * مِنَ العِلْمِ، إِلاّ بالّذِي أَنا ثاقِبُه  أراد ثاقِبٌ فيه فحَذَف، أَو جاءَ به على: يا سارِقَ الليلةِ.  ورجل مِثْقَبٌ: نافِذُ الرَّأْي، وأُثْقُوبٌ: دَخَّالٌ في الأُمُور.  وثَقَّبَه الشَّيْبُ وثَقَّبَ فيه، الأَخيرة عن ابن الأَعْرابي: ظَهَرَ  عليه، وقيل: هو أَوَّلُ ما يَظْهَرُ.  والثَّقِيبُ والثَّقِيبةُ: الشَّدِيدُ الحُمْرة من الرِّجال والنساءِ، والمصدر الثَّقابةُ. وقد ثَقَبَ يَثْقُبُ. والمِثْقَبُ: طريق في حَرّةٍ وغَلْظٍ، وكان فيما مَضى طَريقٌ بين اليَمامةِ والكُوفة يُسمَّى مِثْقَباً:وثُقَيْبٌ: طَرِيقٌ بِعَيْنِه، وقيل هو ماء، قال الراعي:  أَجَدَّتْ مَراغاً كالمُلاءِ، وأَرْزَمَتْ  * بِنَجْدَيْ ثُقَيْبٍ، حَيْثُ لاحَتْ طَرائِقُهْ  التهذيب: وطَريقُ العِراق من الكوفة إِلى مكة يقال له مِثْقَبٌ.  ويَثْقُبُ: موضع بالبادِية.
مقاييس اللغة:
(ثقب) الثاء والقاف والباء كلمةٌ واحدة، وهو أن ينفُذَ الشيء. يقال ثقَبْتُ الشيءَ أثقُبُه ثَقْباً. والثَّاقب في قوله تعالى: ﴿النَّجْمُ الثَّاقِبُ﴾ [الطارق 3]. قالوا: هو نجم ينفُذ السَّمواتِ كلَّها نورُه([4]). ويقال ثَقَبْت النار إذا ذَكَّيْتَها، وذلك الشيء ثُقْبَةٌ وذُكْوَة. وإنما قيل ذلك لأنّ ضوءها ينفُذ.
القاموس المحيط:
الثَّقْبُ الخَرْقُ النَّافِذُ، ج أَثْقُبٌ، وثُقُوبُ، ثَقَبَهُ وثَقَّبَهُ فانْثَقَبَ وتَثَقَّبَ وتَثَقَّبْتُهُ. والمِثْقَبُ آلَتُهُ، وطَرِيقٌ بَيْنَ الشَّامِ والكوفَة، وطريقُ العِراقِ مِنَ الكُوفَةِ إلى مَكَّةَ. وكَمُحَدِّثٍ لَقَبُ عائِذِ بنِ مِحْصَن الشَّاعِرِ. وكَمَقْعَدٍ الطَّرِيقُ العَظِيمُ. وثَقَبَتِ النَّارُ ثُقُوباً اتَّقَدَتْ، وثَقَّبَها هو تَثْقِيباً، وأَثْقَبَها وتَثَقَّبَها، والثَّقُوبُ، كَصَبُورٍ وكِتابٍ ما أثْقَبَها بِهِ. والكَوْكَبُ أَضاءَ، والرَّائِحَةُ سَطَعَتْ وهاجَتْ، والنَّاقَةُ غَزُرَ لَبَنُها، ورَأْيُهُ نَفَذَ، وهو مِثْقَبٌ، كَمِنْبَرٍ نافِذُ الرَّأْيِ. وأُثْقُوبٌ دَخَّالٌ في الْأُمورِ. وثَقَّبَهُ الشَّيْبُ تَثْقِيباً، وثَقَّبَ فيه ظَهَرَ. والثَّقِيب، كَأَمِيرٍ الشَّدِيدُ الحُمْرَةِ، ثَقُبَ، كَكَرُمَ، ثَقَابَةً، والغَزِيرةُ اللَّبَنِ مِن النُّوقِ كالثَّاقِبِ. وثَقْبٌ ة باليَمَامَةِ، وابنُ فَرْوَةَ الصَّحابيُّ، أو هو كَزُبَيْرٍ. وثَقْبانُ ة بالجَنَدِ. ويَثْقُبُ، كَيَنْصُرُ ع بالبادِيةِ. وكَزُبَيْرٍ طَرِيقٌ من أعْلَى الثَّعْلَبِيَّةِ إلى الشأمِ. و " النَّجْمُ الثَّاقِبُ " المُرْتَفِعُ على النُّجُومِ، أو اسْمُ زُحَلَ.
تاج العروس:
ث ق ب
الثَّقْبُ : الخَرْقُ النَّافِذُ بالفَتْحِ قِيلَ هُوَ مُقَابِلُ الشَّقِّ ج أَثْقُبٌ وثُقُوبٌ وقد ثَقَبَهُ يَثْقُبُهُ ثَقْباً وثَقَّبَهُ شُدِّدَ للْكَثْرَةِ فَانْثَقَبَ وتَثَقَّبَ وتَثَقَّبْتُه مِثْلُ ثَقَبْتُه قال العَجَّاجُ :
" بِحَجنات يَتَثَقَّبْنَ البُهَرْ ودُرٌّ مُثَقَّبٌ أَيْ مَثْقُوبٌ وثَقَّبَ الَّلآّلُ الدُّرَّ وعنْدَهُ دُرُّ عَذَارَى لَمْ يُثَقَّبْنَ
" وحنَّ كَمَا حَنَّ اليَرَاعُ المُثَقَّبُ والمِثْقَبُ آلَتُهُ التي يَثْقُبُ بِهَا ولُؤْلُؤَاتٌ مَثَاقِيبٌ وَاحِدُهَا : مَثْقُوبٌ والمِثْقَبُ : طَريقُ العِرَاقِ مِنَ الكُوفَة إلَى مَكَّةَ حَرَسَهَا اللهُ تَعَالَى وفي لسان العرب : طَرِيقٌ فِي حَرَّةٍ وغَلْظٍ وكان فِيمَا مَضَى طَرِيقٌ بَيْنَ اليَمَامَةِ والكُوفَة يُسَمَّى مِثْقَباً
وفي الأَساس : ومنَ المَجَازِ : وهُوَ طَلاَّعُ المَثَاقبِ أَيِ الثَّنَايَا الوَاحدَةُ مِثْقَبٌ لأَنَّهُ يَنْفُذُ فِي الجَبَل فَكَأَنَّهُ يَثْقُبُهُ ومنه سُمِّيَ طَرِيقُ العِرَاقِ إلَى مَكَّةَ المِثْقَبَ يُقَالُ : سَلَكُوا المِثْقَبَ أَيْ مَضَوْا إلَى مَكّةَ انتهى قَالَ شَيْخُنَا : والذي ذَكَره البَكْرِيُّ وصَاحبُ المَرَاصِدِ أَنَّهُ سُمِّيَ لِمُرُورِ رَجُلٍ بِهِ يُقَالُ لَهُ مِثْقَبٌ قضالَ في المراصد : سُمِّيَ بِذَلكَ لأَنَّ بَعْضَ مُلُوكِ حِمْيَرَ بَعَثَ رَجُلاً يُقَالُ لَهُ مِثْقَبٌ عَلَى جَيْشٍ كَثيرٍ إلَى الصِّينِ فَأَخَذَ ذَلِكَ الطَّرِيقَ فَسُمِّيَ بِهِ وقِيلَ : إنَّهُ طَرِيق مَا بَيْنَ اليَمَامَةِ والكُوفَةِ
قُلْتُ : وقَالَ ابنُ دُرَيْد : مِثْقَبٌ : طَريقٌ كَانَ بَيْنَ الشَّامِ والكُوفَةِ وكَانَ يُسْلَكُ فِي أَيَّامِ بَنِي أُمَيَّةَ
والمُثَقِّبُ كَمُحَدِّثٍ : لَقَبُ عَائِذ بنِ مِحْصَنٍ العَبْدِيِّ الشَّاعِر مِنْ بَني عَبْدِ القَيْسِ بنِ أَفْصَى سُمِّيَ بهِ لِقَوْلِهِ :
ظَهَرْنَ بِكِلَّةٍ وَسَدَلْنَ رَقْماً ... وَثَقَّبْنَ الوَصَاوِصَ لِلْعُيُون الوَصَاوِصُ : جَمْعُ وَصْوَصٍ وهو ثُقْبٌ فِي السِّتْرِ وغَيْرِهِ على مِقْدَارِ العَيْنِ تَنْظُرُ منه . وفي الأَساس : وثَقَّبْن البَرَاقِعَ لِعُيُونِهِنَّ وبِهِ سُمِّي الشَّاعِرُ
والمَثْقَبُ كَمَقْعَد : الطَّرِيقُ العَظِيمُ يَثْقُبهُ النَّاسُ بِوَطِءِ أَقْدَامِهِمء قالَهُ أَبُو عَمْرٍو ولَيْسَ بِتَصْحِيفِ المَنْقَبِ بالنُّونِ وهُوَ مَجَازٌ
وتثقبت النَّارُ ثُقُوباً كَذَا فِي النُّسَخِ والصَّوَابُ مَا فِي لسان العرب : وثَقَبَتِ النَّارُ تَثْقُبُ ثُقُوباً وثَقَابَةً : اتَّقَدَتْ وثَقَّبَهَا هُوَ بالتَّشْدِيدِ تَثْقِيباً وأَثْقَبَهَا وتَثَقَّبَهَا قَالَ أَبُو زَيْد : تَثَقَّبْتُ النَّارَ فَأَنَا أَتَثَقَّبُهَا تَثَقُّباً وأَثْقَبْتُهَا إثْقَاباً وثَقَّبْتُ بِهَا تَثْقِيباً ومَسَّكْتُ بِهَا تَمْسِيكاً وذلك إذَا فَحَصْتَ لَهَا فِي الأَرْضِ ثُمَّ جَعَلْتَ عَلَيْهَا بَعْراً وَضِرَاماً ثُمَّ دَفَنْتَهَا فِي التُّرَابِ ويُقَالُ تَثَقَّبْتُهَا تَثَقُّباً حينَ تَقْدَحُهَا
والثَّقُوبُ كَصَبُورٍ وثِقَابٌ مِثْلُ كِتَابٍ : مَا أَثْقَبَهَا بِهِ وأَشْعَلَهَا بِهِ مِنْ دِقَاقِ العِيدَانِ ويُقَالُ : هَبْ لِي ثَقُوباً أَيْ حُرَاقاً وهُوَ مَا أَثْقَبْتَ بِهِ النَّارَ أَيْ أَوْقَدْتَهَا بِهِن والثُّقُوبُ : مَصْدَرُ النَّارِ الثَّاقِبَةِ والكَوْكَبِ الثَّاقِبِ وتَثْقِيبُ النَّارِ تَذْكيَتُهَا وفي الأَسَاس : ومنَ المَجَازِ أَثْقِبْ نَارَكَ بِثَقُوبٍ وهُوَ ما يُثْقَبُ به مِن نَحءوِ حُرَاقٍ وَبَعْرٍ
قُلْتُ : والعَرَبُ تَقُولُ : أَثْقِبْ نَارَكَ أَيْ أَضِئْهَا للمُوقِد
ومِنَ المَجازِ ثَقَبَ الكَوْكَبُ ثُقُوباً : أَضَاءَ وشِهَابٌ ثَاقِب أَيْ مُضِيءٌ وفي الأَساس : كَوْكَبٌ ثَاقِبٌ ودُرِّيءٌ شَديدُ الإِضاءَة والتَّلأْلُؤِ كَأَنَّه يَثْقُبُ الظُّلْمَةَ فَيَنْفُذُ فِيهَا وَيَدْرَؤُهَا وكَذَا السِّرَاجُ والنَّارُ وَثَقَّبْتُهُمَا وأَثْقَبْتُهُمَا
ومِنَ المَجَازِ : ثَقَبَتِ الرَّائحةُ : سَطَعَتْ وهَاجَتْ أَنْشَدَ أَبُو حَنِيفَةَ :
بِرِيحِ خُزَامَى طَلَّة مِنْ ثِيَابِهَا ... وَمِنْ أَرَجٍ مِنْ جَيِّد المِسْكِ ثَاقِبِ وثَقَبَت النَّاقَةُ تَثْقُبُ ثُقُوباً وهي ثاقِبٌ : غَزُرَ لَبَنُهَا عَلَى فَاعِلٍ ويقالُ إنَّهَا لَثَقِيبٌ مِنَ الإِبلِ وهِيَ الَّتِي تُحَالِبُ غِزارَ الإِبلِ فَتَغْزُرُهُنَّ ونُوقٌ ثُقُبٌ وهُوَ مَجَازٌ كذَا في الأَساس وثَقَبَ رَأْيُهُ ثُقُوباً : نَفَذَ وقَوْلُ أَبِي حَيَّةَ النُّمَيْرِيّ :
ونَشَّرْتُ آيَاتٍ عَلَيْهِ ولَمْ أَقُلْ ... مِنض العِلْمِ إلاَّ بالَّذِي أَنَا ثَاقبُهْ أَرَادَ ثَاقِبٌ فِيهِ فَحَذَفَ أَوْ جَاءَ بِه عَلَى : يَا سَارِقَ اللَّيْلَةِ كذا في لسان العرب
وهُوَ مِثْقَبٌ كَمِنْبَرٍ نَافِذُ الرَّأْيِ والمِثْقَبُ أَيْضاً : العَالِمُ الفَطِنُ ومِنْه قَوْلُ الحَجَّاجِ لابنِ عَبَّاسٍ : إنْ كَانَ لَمِثْقَباً أَيْ ثَاقبَ العِلْمِ مُضيئَهُ
ورَجُلٌ أُثْقُوبٌ بالضَّمِّ : دَخَّالٌ في الأُمُور وفي الأَسَاس : ومنَ المَجَازِ : رَجُلٌ ثَاقبُ الرَّأْيِ إذَا كَانَ جَزْلاً نَظَّاراً وأَتَتْنِي عَنْكَ عَيْنٌ ثَاقِبَةٌ : خَبَرٌ يَقينٌ انتهى
ومِنَ المَجَازِ : ثَقَّبَهُ الشَّيْبُ تَثْقيباً وَخَطَهُ وثَقَّبَ فيهِ عن ابنِ الأَعْرَابيّ : ظَهَرَ عَلَيْهِ وقِيلَ : هُوَ أَوَّلُ مَا يَظْهَرُ
ومِنَ المَجَازِ : الثَّقيبُ كأَمِير والثَّقِيبَةُ : الشَّدِيدُ الحُمْرَةِ مِنَ الرِّجَال والنِّساءِ يُشَبَّهَان بِلَهَبِ النَّارِ فِي شِدَّةِ حُمْرَتِهِمَا ثَقُبَ كَكَرُمَ يَثْقُبُ وفيهما ثَقَابَةً : والثَّقِيبُ : الغَزِيرَةُ اللَّبَنِ مِنَ النُّوقِ كَالثَّاقِبِ قَالَهُ أَبُو زَيْد وقَدْ تَقَدَّمَ قَرِيباً
وثَقْبٌ : ة باليَمَامَةِ وثَقْبُ بنُ فَرْوَةَ بنِ البَدَن السَّاعدِيّ وفي نُسْخَةٍ أَبُو فَرْوَةَ وهُوَ خَطَأٌ الصَّحَابِيُّ أَوْ هُوَ أَيِ الصَّحَابِيُّ ثُقَيْبٌ كَزُبَيْر قَالَهُ ابنُ القَدَّاحِ وهُوَ الذِي يُقَالُ لَهُ الأَخْرَسُ ويُقَالُ : ثَقْفٌ وبالبَاءِ أَصَحُّ كَمَا قَالَ عَبْدُ اللهِ بنُ مُحَمَّدِ بنِ عُمَارَةَ بنِ القَدَّاحِ الأَنْصَارِيُّ النَّسَّابَةُ وهُوَ أَعْلَمُ النَّاسِ بِأَنْسَابِ الأَنْصَارِ وقيلَ هُوَ ابْنُ عَمِّ أَبِي أُسَيْد السَّاعِدِيّ قُتِلَ بِأُحُدٍ كَذَا فِي المعجم
وثَقْبَانُ بالفَتْحِ : ة بالجَنَدِ بِاليَمَنِ بِهَا مَسْجِدُ سَيِّدِنَا مُعَاذ بن جَبَلٍ رَضِيَ اللهُ عنه
ويَثْقُبُ كَيَنْصُرُ ورُوِيَ الفَتْحُ في القَافِ : ع بالبَادِيَةِ قال النَّابغةُ :
" أَرَسْماً جَدِيداً مِنْ سُعَادَ تَجَنَّبُعَفَتْ رَوْضَةُ الأَجْدَادِ مِنْهَا فَيَثْقُبُ كذا في المعجم وقَالَ عَامِرُ بنُ عَمْرٍو المُكَارِي :
وأَقْفَرَتِ العَبْلاءُ والرَّسُّ مِنْهُمُ ... وَأَوْحَشَ مِنْهُمْ يَثْقُبٌ فَقُرَاقرُ وثُقَيْبٌ كَزُبَيْر : طَرِيقٌ مِن أَعْلَى الثَّعْلَبِيَّةِ إلَى الشَّأْمِ وقِيلَ : هُوَ مَاءٌ قَالَ الرَّاعِي :
" أَجَدَّتْ مَرَاغاً كالمُلاَءِ وأَرْزَمَتْبِنَجْدَيْ ثُقَيْبٍ حَيْثُ لاَحَتْ طَرَائقُهْ ومما يستدرك عليه : ثَقَبَ القَدَّاحُ عَيْنَهُ لِيُخْرِجَ المَاءَ النازِلَ وَثَقَّبَ الحلَمث الجِلْد فَتَثَقَّبَ وتَثَقَّبَ الجِلْدُ إذَا ثَقَّبَهُ الحَلَمُ وإهَابٌ مُتَثَقِّب وفيه ثَقْبٌ وثُقْبةٌ وثُقُوبٌ وثُقَبٌ ويُقَالُ : ثَقَبَ الزَّنْدُ يَثْقُبُ ثُقُوباً إذَا سَقَطَتِ الشَّرَارَةُ واَثْقَبْتُهَا أَنَا إثْقَاباً وزَنْدٌ ثَاقِبٌ هو الَّذِي إذَا قُدِحَ ثَارتْ نَارُهُ ومِن المَجَازِ : حسَبٌ ثَاقِبٌ إذَا وُصِفَ بِشُهْرَتِه وارْتِفَاعِهِ قاله اللَّيْثُ وقال الأَصْمَعِيُّ : حَسَبٌ ثَاقبٌ : نَيِّرٌ مُتَوَقِّدٌ وعِلْم ثاقِبٌ مِنْه
ومِنَ المَجَازِ : ثَقَّبَ عُودُ العَرْفَجِ : مُطِرَ فَلاَنَ عُودُهُ فإِذا اسْوَدَّ شيئاً قيل : قد قَمِلَ فإذَا زَادَ قَلِيلاً قيل : قد أَدْبَى وهو حِينَئذ يَصْلُحُ أَنْ يُؤْكَلَ فإذا تَمَّتْ خُوصَتُهُ قيل : قد أَخْوَصَ وفي التَّنْزِيلِ العَزيزِ " وَمَا أَدْرَاكَ مَا الطَّارِقُ النَّجْمُ الثَّاقِبُ " أَي المُرْتَفِعُ على النُّجُومِ والعَرَبُ تقول لِلطَّائِرِ إذَا حَلَّقَ بِبَطْنِ السَّمَاءِ قد ثَقَبَ وفي الأَساس : وثَقَّبَ الطَّائِرُ : حَلَّقَ كَأَنَّه يَثْقُبُ السُّكَاكَ وهو مَجَازٌ وقال الفَرَّاءُ : الثَّاقبُ : المُضِىء أَوْ هُوَ اسْمُ زُحَلَ وكُلُّ ذلك جَاءَ في التَّفْسيرِ كذا في لسان العرب

_Türkçe çeviri henüz yok_
