# ثقف (ث-ق-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%82%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sigaf demirin dövüldüğü örs ve çekiç demektir

- Harfler: ث - ق - ف
- Kur'an'da: 6 geçiş · 6 ayet · 4 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [ثَقِفْتُمُوهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/siga/%D8%AB%D9%8E%D9%82%D9%90%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعِلْتُمُوهُمْ | Onları ele geçirdiniz | 2 | 2 | [2:191](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/ayet/2:191.md) |
| [ثُقِفُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/siga/%D8%AB%D9%8F%D9%82%D9%90%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فُعِلُوا | Ele geçirildiler | 2 | 2 | [3:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/ayet/3:112.md) |
| [تَثْقَفَنَّهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%81%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | تَفْعَلَنَّهُمْ | Kesinlikle onları ele geçireceksin | 1 | 1 | [8:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/ayet/8:57.md) |
| [يَثْقَفُوكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَفْعَلُوكُمْ | Sizi ele geçirirler | 1 | 1 | [60:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/ayet/60:2.md) |

## Mücavir kökler — 49 mücavir (69 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 24 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
2. [شرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Öyleyse ibret yap
3. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Hayese sürülmüş tarla demektir
4. [ركس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Riks devenin burnunu ayağa bağlayan ve ortası binicinin…
5. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
6. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
7. [حبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Habl ip demektir
8. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · El ve kol demektir
9. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Hufre, çukur demektir
10. [عزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “A’zel(zal)” denk yapmak için bir torbada bulunanı iki…
11. [حرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Harbe mızrak ucu demektir
12. [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Avuç demektir
13. [بوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Bve bye’den dönüşmüştür
14. [غضب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kızgınlık
15. [بسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bisat kilim demektir
16. [ذلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zeyl etek denektir
17. [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dil demektir
18. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
19. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
20. [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İsyan eder
21. [لعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B9%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Dışlama
22. [سلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Salata, doğranmış sebze demektir
23. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Örnek verdi
24. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
25. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Sikkin” bıçak demektir
26. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hiram keçe demektir
27. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
28. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sicim bağıdır
29. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Su birikintisidir
30. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
31. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Half : Ense demektir
32. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
33. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Süllem” merdiven demektir
34. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
35. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
36. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
37. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
38. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
39. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
40. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
41. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
42. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
43. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
44. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
45. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
46. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
47. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir
48. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
49. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثقف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md), [ظفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1.md), [درك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md), [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | أفلت |
| Çekirdek Özet 1 | Eğri bir nesneyi özel bir aletle doğrultup düzeltme, pürüzü giderme ve maharetle kıstırıp zapt etme |
| Çekirdek Özet 2 | Muharip veya kaçak unsurları savaş ortamında gözetleyip stratejik üstünlük ve maharetle ele geçirme |
| Çekirdek Özet 3 | Kör şiddet veya rastgele karşılaşma değil, sapmayı ve tehdidi kontrol altına alan planlı ve yetkin müdahale |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt «rastgele rastlayıp öldürmek» şeklinde yorumlanarak meşru savaş bağlamındaki gözetleme, kıstırma ve zapturapt nüansının yitirilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثق | Nüfuz etme, ağırlık koyma, delme ve bir direnç noktasını baskı altına alarak sabitleme; nitekim [ثقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8.md) kökünde sert bir cismi delip geçme, [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) kökünde ise yerçekimi ve ağırlıkla baskın gelip sabitleşme manası esastır. | ف | Kenar, ağız ve çevreleme bildiren sesin eklenmesiyle, merkezî baskı ve nüfuz etme kabiliyeti nesnenin dış yüzeyindeki eğrilikleri mengene gibi kavrayıp düzeltmeye ve hedefi ustalıkla çevreleyip yakalamaya özelleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | Türetme imge; ت işaret/sınır imgesinin ses yoğunlaşmasıyla nesne üzerindeki belirgin pürüz, baskı noktası veya eğrilik imgesidir. | Hedefteki çıkıntı, eğrilik veya temas edilmesi gereken odak noktasını belirler. |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır, odaklanma. | Nesnenin veya hedefin belirli bir hat ve sınır üzerine çekilerek sıkıştırılmasını temsil eder. |
| ف | Ağız; açıklık, kenar, kıstırma, kavrama. | İki taraftan sararak tutmayı, mengenenin çeneleri gibi kavramayı ve dış çeperi zapt etmeyi simgeler. |
| ثقف | Bir pürüzü ve eğriliği tespit edip odaklanmış bir hat üzerinde kenarlardan kavrayarak doğrultma ve zapt etme hareketi. | Nesnenin kusurunu giderip hizaya sokma ve kaçanı ustalıkla kıstırıp kontrol altına alma bütünlüğünü oluşturur. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Eğrilmiş kargı, mızrak veya tahtaları «sekāf/sikāf» (ثقاف) adı verilen demir bir mengene veya delikli doğrultma aleti yardımıyla ateşe tutup eğriliğini gidererek dosdoğru kılmak; bir şeyi sıkıca tutup bırakmamak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Adî b. er-Rıkā‘ mızrak düzeltme zanaatını tasvir ederken bu kökü asıl fiziksel anlamında kullanmıştır: نَظَرَ المثقِّفِ في كُعوب قناتِهِ / حَتَّى يقيم ثِقافُهُ منآدَها (Mızrak ustasının kargının boğumlarına dikkatle bakıp doğrultma aletiyle eğriliğini gidermesi hali). Erken dönemde ayrıca Amr b. Ma‘dîkerib’e nispet edilen dizede savaşta kıstırılma anlamında geçmektedir: فإمَّا تَثْقَفُوني فاقتُلوني / وإنْ أُثْقَفْ فسوف تَرَوْنَ بَالي |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Adî b. er-Rıkā‘.

### Sami etimolojik katman

Arapça ثقف kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda güç, üstünlük sağlama, zorla tutma ve zapturapt altına alma matrisiyle bağlantılıdır. Kuzeybatı Sami dillerinden Aramice ve Süryanicede kökün soydaşı olan *tqap* / *tqep* (תְּקַף) kökü; «güçlü olmak, üstün gelmek, şiddetle tutmak, zapt etmek» anlamlarını taşır. İbranicede *taqaf* (תָּקַף) biçimi «kuvvetle hücum etmek, baskın çıkmak, üstesinden gelmek» anlamına gelir. Akadcada *šaqāpu* / *daqāpu* biçimleri itme ve baskı uygulama yönünü korur. Arapça bu genel semantik kökten iki özgül hat geliştirmiştir: Biri somut el işçiliğinde eğriliği doğrultma aletine (sikāf) ve bu işi yaparken gösterilen yüksek maharete, zihinsel kavrayış kıvraklığına (sekāfet/kültür) yönelmiş; diğeri ise savaş sanatında düşmanı gafil avlayıp, dikkat ve beceriyle kıstırarak kontrol altına alma (zafer ve esaret) eylemine evrilmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Eğriliği giderme (tesviye), zihni kıvraklık (hızla kavrama) ve hasmı yakalama | Kelime kargıyı doğrultma ameliyesinden zihinsel doğruluğa ve ardından çatışmada hedefi kıstırıp zapt etmeye genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Aramice/Süryanice *tqap* (güç yetirme, zapt etme) ve İbranice *taqaf* (baskın gelme) | Kök Sami dillerinde genel bir güç uygulama, üstün gelme ve tutma çekirdeğine dayanır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan ve düzenli bir Afro-Asyatik soydaşlık formu tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثقف | Anlamlı | Eğriliği düzeltmek, maharetle kavramak, ele geçirmek | Hedef köktür; aletle doğrultma, zihnen çabuk anlama ve düşmanı kıstırma anlamlarına gelir. | Kur'an'da geçer |
| ثفق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| قثف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| قفث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| فثق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| فقث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثقف | Merkez | Maharetle yakalama, kıstırma | Hasmı veya nesneyi dikkat, ustalık ve stratejiyle köşeye sıkıştırıp zapt etmeyi ifade eder. | Yalnızca bulmayı değil, takip ve beceriyle kontrol altına almayı içerir. |
| [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) | Komşu | Genel yakalama ve alma | Doğrudan teslim alma veya tutma eylemidir; ثقف kökündeki maharet, kıstırma ve eğriliği düzeltme arka planını zorunlu kılmaz. | Kapsamı en geniş tutma fiilidir. |
| [ظفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1.md) | Komşu | Zafer bulma, ele geçirme | Tırnak geçirme kökünden gelir; amaca ulaşıp üstünlük sağlamaya odaklanır, ثقف ise fiziksel kıstırma ve doğrultma tekniğini öne çıkarır. | Sonuçtaki galibiyet boyutu baskındır. |
| [درك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D9%83.md) | Komşu | Yetişip yakalama | Peşinden koşup mesafeyi kapatarak erişmeyi anlatır; ثقف kökünde ise takip mesafesinden ziyade stratejik kıstırma ve kontrol esastır. | Zamansal veya mekânsal yetişme ön plandadır. |
| [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) | Komşu | Rastlamak, bulmak | Arama veya rastlantı sonucu karşılaşmayı bildirir; ثقف kökündeki hasmı alt edip zapturapt altına alma kastı bulunmayabilir. | Karşılaşma anını anlatır. |
| أفلت | Zıt | Kaçıp kurtulma | Kıstırılmış veya tutulmuş bir durumdan sıyrılarak denetim dışına çıkmayı ifade eder. | Zapturaptın ve kontrolün tamamen yitirilmesidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثقف | Doğrultmak, zapt etmek, kıstırmak | Eğriliği giderme aracı sikāftan türeyerek zihni çevikliğe ve hasmı ustalıkla ele geçirmeye uzanır. | Kesin |
| Latince | Apprehendere, corrigere | Yakalamak, düzeltip hizalamak | Apprehendere kavramı zihnen ve bedenen kıstırıp tutmayı, corrigere ise mızrağı düzeltme gibi eğriliği doğrultmayı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | To apprehend, to capture, to discipline | Kıstırarak yakalamak, zapt etmek | Salt to catch eylemini aşan, hukuki veya stratejik bir yetkinlikle kıstırıp kontrol altına alma yönünü ifade eder. | Güçlü |
| Almanca | Ergreifen, fassen, züchtigen | Ele geçirmek, kavramak, hizaya getirmek | Hedefi gözetleyerek yakalama ve terbiye edici/düzeltici bir zapturapt kurma nüansını taşır. | Güçlü |
| Fransızca | Appréhender, capturer, redresser | Derdest etmek, doğrultmak | Hem bir kaçağı veya suçluyu yetkiyle yakalamayı hem de eğri bir nesneyi düzeltmeyi kapsar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ثَقِفْتُمُوهُمْ | Savaş meydanında veya çatışmada hasmı kıstırıp etkisiz hale getirme | Meşru müdafaa ve savaş hukuku bağlamında, düşmanın saldırı pozisyonunda yakalanıp etkisiz kılınması (Bakara [2:191](https://lisan.digital/tr/ayet/2:191.md), Nisâ [4:91](https://lisan.digital/tr/ayet/4:91.md)). |
| تَثْقَفَنَّهُمْ | İhanet ve ahit bozma durumunda stratejik üstünlükle gafil avlayıp derdest etme | Savaş ortamında antlaşmayı bozanların caydırıcı bir hamleyle yakalanıp dağıtılması bağlamı (Enfâl [8:57](https://lisan.digital/tr/ayet/8:57.md)). |
| ثُقِفُوا | Kaçak, bozguncu veya ahit tanımaz unsurların hukuken ve fiilen kıstırılması | İlahi zillet damgası yemiş veya toplum güvenliğini tehdit eden münafıkların bulundukları yerde zapturapt altına alınması (Âl-i İmrân [3:112](https://lisan.digital/tr/ayet/3:112.md), Ahzâb [33:61](https://lisan.digital/tr/ayet/33:61.md)). |
| يَثْقَفُوكُمْ | Düşmanın müminleri zayıf anlarında kıstırıp tahakküm kurması | İnkârcıların fırsat bulduklarında ellerini ve dillerini kötülükle uzatacakları potansiyel yakalama tehdidi (Mümtehine [60:2](https://lisan.digital/tr/ayet/60:2.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fıtrat ve akıl yetisi | İnsanın ilahi delilleri kavramadaki zihni kıvraklığı ve sapkın itikatların doğrultulması (teskîf) tartışmaları. | Akli kabiliyet, zekâ ve bâtıl fikirlerin eğriliğini tashih etme. |
| Fıkıh | Siyer ve savaş hukuku | Düşmanın nerede ve hangi şartlar altında öldürülebileceği veya esir alınabileceği (haysü sekiftümûhum hükmü). | Fiili çatışma esnasında düşmanı kıstırma, esir alma veya etkisiz kılma şartları. |
| Tefsir | Ahit ve cihad ayetleri | Ayetlerdeki öldürme emirlerinin genel mi yoksa sadece saldırgan ve antlaşmayı bozan muhariplere mi has olduğu meselesi. | Rastgele katletme değil; savaş alanında stratejik üstünlük sağlayarak ele geçirme. |
| Hadis | Askeri talim ve sahabe vasfı | Hicret yolculuğunda iz süren Abdullah b. Ebî Bekr için kullanılan «lekinun sekifun» (zeki, çevik) nitelemesi ve kılıç oyunu (müsākafe). | Zihni ve bedeni çeviklik, silah kullanma mahareti ve hedefe kilitlenme. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtri istikamet ve irşat | Eğriliği giderme | Bâtıl inanç ve ahlaki sapmaları vahiy ölçüsüyle doğrultma | Eğri mızrağın mengene ile düzeltilmesi gibi, nefsin ve inancın tashih edilmesini temsil eder. | Güçlü |
| İlmi | Zihni meleke ve metodoloji | Hızlı ve dakik kavrayış (sekāfet) | Hakikati anında yakalama ve pürüzleri ayıklama | Bilgiyi sadece ezberlemek değil, kavrayıp zihinde eksenine oturtma yeteneğidir. | Kesin |
| Siyasi | Kamu düzeni ve güvenlik | Suçluyu derdest etme | Toplumsal barışı tehdit eden unsurları zapturapt altına alma | Kaçak, terör ve ihanet şebekelerini emniyet kuvvetlerinin yetkinlikle kıstırmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Pazar denetimi ve piyasa | Piyasa aksaklıklarını giderme | Tekelleşme ve spekülatif eğrilikleri regüle etme | Piyasada oluşan haksız kazanç ve sapmaları denetim araçlarıyla hizaya çekme işlevidir. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geri bildirimli kontrol ve hata kalibrasyonu | Kontrol mühendisliğinde bir sistemin referans ekseninden sapmasını algılayıp mengene/filtreleme etkisiyle sıfırlayan kalibrasyon süreciyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki zapturapt ve ıslah teorisi | Kriminolojide failin kaçış alanının daraltılarak yakalanması (derdest) ve ardından ceza infaz kurumunda rehabilite edilerek (doğrultularak) topluma kazandırılmasıdır. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Modern Arapçada kökün yalnızca «kültür ve entelektüel birikim» (sekāfe) manasına hapsedilmesi, Kur'an'da ise kökün geçtiği yerlerin salt «katliam ve rastgele yakalama» zannedilmesidir. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hem hedefin eğriliğini ve sapmasını tespit eden zihni bir teyakkuzu, hem de savaş halinde hasmı ustalıkla kıstırıp etkisiz bırakan caydırıcı bir güvenlik hamlesini birlikte kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara 191 gibi ayetlerin bağlamından koparılarak İslam'ın gayrimüslimleri «görüldüğü yerde vahşice avlamayı» emrettiği zannına yol açar; oysa kök kaçan muharibin meşru savaşta etkisiz kılınmasını ifade eder. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın savaş ve güvenlik doktrininde gücün gelişiüzel bir şiddet aracı olmadığını; planlı, stratejik, sapmayı giderici ve düşmanın saldırganlığını kıstırıp yok eden yüksek bir maharetle uygulandığını gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mekke müşrikleriyle yapılan savaş hükümleri (Bakara [2:191](https://lisan.digital/tr/ayet/2:191.md)), Medine'deki antlaşma bozuculara dair yaptırımlar (Enfâl [8:57](https://lisan.digital/tr/ayet/8:57.md)) ve toplumu içten çökertmeye çalışan münafıkların zapturapt altına alınması (Ahzâb [33:61](https://lisan.digital/tr/ayet/33:61.md)) ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ayetlerde geçen öldürme ve yakalama ifadelerinin bir «sürek avı» veya sivillere yönelik kör bir şiddet olduğu yanılgısını düzeltir; eylemin sadece muharip ve taahhüdünü çiğneyen unsurlara karşı bir müdahale olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Eğri kargı ve mızrakları mengene (sikāf) ile sıkıştırıp ateşte doğrultmak; bir nesneyi kaçamayacak şekilde kıstırıp zapt etmek.
- Soyut anlam: Bir sapmayı, tehdidi veya taşkınlığı yüksek zihni ve operasyonel maharetle kontrol altına alarak hizaya getirme, hedefi derdest etme.
- Sistematik karşılık: Güvenlik sisteminde saldırgan unsurun hareket serbestisini sıfırlayan ve normatif eksenden sapmayı gideren geri bildirimli zapturapt mekanizması.
- LaTeX modeli: $$\Omega_t \cap S_t \neq \emptyset \implies \lim_{\Delta t \to 0} \left( \nabla \phi(x) + K \cdot [x(t) - x^*] \right) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\Omega_t$ stratejik denetim ve operasyonel alanı, $S_t$ ise normu çiğneyen veya tehdit oluşturan hasım kümesini temsil eder. Kesişim sağlandığında (kıstırma anı), durum vektörü $x(t)$'nin ideal istikamet ve düzen ekseni olan $x^*$'a göre sapması, düzeltici ve sabitleyici mengene/operasyon operatörü $K$ vasıtasıyla dinamik olarak sıfıra yaklaştırılır; böylece tehdidin hareket serbestisi kısıtlanarak sistemik denge sağlanır.

## Geçtiği ayetler (6 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%82%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:191](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/ayet/2:191.md) — ثَقِفْتُمُوهُمْ

وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَالْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قَاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذَلِكَ جَزَاءُ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Ve onları nerede yakalarsanız öldürün. Sizi çıkardıkları yerden siz de onları çıkarın. Fitne, katilden beterdir. Onlar sizinle savaşmadıkça, siz de Mescid-i Haram’da onlarla savaşmayın. Ancak onlar sizinle savaşırlarsa, siz de onları öldürün. İşte kafirlerin cezası böyledir.

### [Ali İmran 3:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/ayet/3:112.md) — ثُقِفُوا

ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَمَا ثُقِفُوا إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَحَبْلٍ مِنَ النَّاسِ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الْمَسْكَنَةُ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ الْأَنْبِيَاءَ بِغَيْرِ حَقٍّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

Meal (IK): Nerede bulunurlarsa bulunsunlar; üzerlerine zillet vurulmuştur. Allah’ın ve mü’minlerin ahdine sığınmış olanlar müstesna. Allah’ın hışmına uğradılar. Üzelerine de miskinlik vuruldu. Bu, Allah’ın ayetlerini inkar etmeleri ve haksız yere peygamberleri öldürmelerindendir. Bu, onların isyan etmeleri ve taşkınlık yapmalarındandır.

### [Nisa 4:91](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/ayet/4:91.md) — ثَقِفْتُمُوهُمْ

سَتَجِدُونَ آخَرِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَأْمَنُوكُمْ وَيَأْمَنُوا قَوْمَهُمْ كُلَّمَا رُدُّوا إِلَى الْفِتْنَةِ أُرْكِسُوا فِيهَا فَإِنْ لَمْ يَعْتَزِلُوكُمْ وَيُلْقُوا إِلَيْكُمُ السَّلَمَ وَيَكُفُّوا أَيْدِيَهُمْ فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَأُولَئِكُمْ جَعَلْنَا لَكُمْ عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا مُبِينًا

Meal (IK): Diğerlerinin de sizden ve kendi milletlerinden güvende olmayı istediklerini göreceksiniz. Fitneciliğe çağırıldıklarında ona can atarlar. Eğer sizden uzak durmazlar, barış teklif etmezler ve sizinle savaşmaktan geri durmazlarsa; onları tutun ve bulduğunuz yerde öldürün. İşte onların aleyhlerine, size apaçık ferman verdik.

### [Enfal 8:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/ayet/8:57.md) — تَثْقَفَنَّهُمْ

فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِي الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ

Meal (IK): Bunun için eğer savaşta ele geçirirsen; onları dağıt ki arkalarında olanlar ibret alsınlar.

### [Ahzab 33:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/ayet/33:61.md) — ثُقِفُوا

مَلْعُونِينَ أَيْنَمَا ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلًا

Meal (IK): La’netlenmişlerdir. Nerede bulunurlarsa yakalanırlar ve hemen öldürülürler.

### [Mümtehine 60:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/ayet/60:2.md) — يَثْقَفُوكُمْ

إِنْ يَثْقَفُوكُمْ يَكُونُوا لَكُمْ أَعْدَاءً وَيَبْسُطُوا إِلَيْكُمْ أَيْدِيَهُمْ وَأَلْسِنَتَهُمْ بِالسُّوءِ وَوَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ

Meal (IK): Şayet onlar, sizi ele geçirirlerse; size düşman kesilirler. Kötülükle ellerini ve dillerini uzatırlar. Ve sizin kafir olmanızı isterler.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sigaf demirin dövüldüğü örs ve çekiç demektir. Sagfetmek savaşta düşmanı yakalamak, ele geçirmek demektir.
Sakf Çekiç demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والثاء والفاء معهما
ث ق ف يستعمل فقط ثقف: قال أعرابي: إني لَثَقْفٌ لَقْفٌ راو رام شاعر.
وثَفِقْتُ فلاناً في موضع كذا أي أخذناه ثَقفاً.
وثقيفٌ: حي من قيس.
وخلٌّ ثقيفٌ قد ثقف ثَقافةً. ويقال: خل ثِقِّيفٌ على قوله: خردل حريف، وليس بحسن.
والثِّقافُ: حديدة تسوى بها الرماح ونحوها، والعدد أَثقِفةٌ، وجمعه ثُقُف.
والثَّقْفُ مصدر الثَّقافة، وفعله ثَقِفَ إذا لزم، وثَقِفْتُ الشيء وهو سرعة تعلمه.
وقلب ثَقْفٌ أي سريع التعلم والتفهم.

##### Türkçe

**القاف** ve **الثاء** ve **الفاء** onlarla birlikte.

**ث ق ف** yalnızca **ثقف** kullanılır: Bir bedevî dedi ki: “Şüphesiz ben **ثَقْفٌ** **لَقْفٌ** **راو** **رام** **شاعر**’im.”
Ve “**ثَفِقْتُ** falancayı filân yerde” yani onu **ثَقفاً** olarak yakaladık.
Ve **ثقيفٌ**: Kays’tan bir kabile.
Ve “**خلٌّ ثقيفٌ**” (yani) **ثَقافةً** ile **ثقف** etmiş bir sirke. Ve “**خل ثِقِّيفٌ**” denir; onun sözü üzere: “**خردل حريف**”, ve güzel değildir.
Ve **الثِّقافُ**: mızrakları ve benzerlerini onunla düzeltilen bir demir; sayısı **أَثقِفةٌ**, çoğulu **ثُقُف**.
Ve **الثَّقْفُ**, **الثَّقافة**’nin mastarıdır; fiili **ثَقِفَ**’tir, (yani) yapışıp kaldığı zaman; ve “**ثَقِفْتُ** şeyi” (demek) onun öğrenilmesinin süratidir.
Ve “**قلب ثَقْفٌ**” yani öğrenmede ve anlamada süratli.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ثَقُفَ الرجل ثَقْفاً وثَقافَةً، أي صار حاذقاً خفيفاً فهو ثَقْفٌ. ومنه المُثاقَفَةُ. والثِّقافُ: ما تُسَوَّى به الرماحُ. وتَثْقيفُها: تسويتها. وَثَقِفْتُهُ ثَقْفاً، أي صادفتُهُ. قال الشاعر:
فإمَّا تَثْقَفوني فاقْـتُـلـونـي		فإنْ أُثْقَفْ فسوف تَرَوْنَ بالي
وَثَقِفَ أيضاً ثَقَفاً، مثال تَعِبَ تَعَباً: لغةٌ في ثَقُفَ، أي صار حاذقاً فطناً، فهو ثَقفٌ وثَقُفٌ. ابن الأعرابي: خَلٌّ ثِقِّيفٌ بالتشديد أي حامضٌ جداً، مثال: قولك بصلٌ حِرِّيف.

##### Türkçe

**ثَقُفَ** adam **ثَقْفاً** ve **ثَقافَةً** (olarak); yani usta, çevik oldu; o hâlde o **ثَقْفٌ**dur. Bundan **المُثاقَفَةُ** (vardır). Ve **الثِّقافُ**: mızrakların kendisiyle düzeltildiği şeydir. Ve onların **تَثْقيفُها**’sı: onların düzeltilmesidir. Ve onu **ثَقِفْتُهُ ثَقْفاً**; yani ona rastladım. Şair dedi ki:
فإمَّا تَثْقَفوني فاقْـتُـلـونـي		فإنْ أُثْقَفْ فسوف تَرَوْنَ بالي
Ve **ثَقِفَ** de **ثَقَفاً** (olarak); **تَعِبَ تَعَباً** misali: **ثَقُفَ** hakkında bir dildir; yani usta, zeki oldu; o hâlde o **ثَقفٌ** ve **ثَقُفٌ**dur. İbnü’l-A‘râbî: şeddeli olarak **خَلٌّ ثِقِّيفٌ**; yani çok ekşi, misal: senin “**بصلٌ حِرِّيف**” demen gibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ث ف
ثقف
استعمل مِن وجوهه : ثقف .
ثقف : قال ابن المظفّر : قال أعرابي : إني لَثَقْفٌ لَقْفٌ ، راوٍ رامٍ .
أبو عبيد عن الأحمر : إنه لثَقف لَقْفٌ .
وقال اللِّحياني : رجل ثَقف لَقْف وثِقف لَقِف ، وثَقيف لَقِيف ، بيِّن الثّقافة ، واللقافة وقد لقِفتُ الشيء والتقفْته .
وقال ابن السكيت : رجل ثَقف لَقف : إذا كان ضابطاً لما يحويه قائماً به .
وقال الليث : ثقِفنا فلاناً في موضع كذا ، أي : أخذناه ، ومصدرُه الثّقف .
قال : وثقيف : حَيٌّ مِن قيس . وخَلٌّ ثقيف ، وقد ثَقف ثقافةً ، ومنهم من يقول : خَلٌّ ثِقِّيف كما قالوا : خَرْدلٌ حِرِّيف ، وليس بحسَن .
قال : والثِّقاف : حديدةٌ تكون مع القَوَّاسِ والرّمَّاح يقوّم بها الشيء المعوج ، والعدَد أثقِفة ، والجميع ثُقف ، ويقال : ثَقِف الشيء وهو سُرعة التعلم .
وقال ابن شُمَيل : خَلٌّ ثَقِيف شديد الحموضة ، وخَلٌّ حاذق ، أي : حامض ، ونبيذ حاذق : إذا أَدرَك ، وقد حَذَق النبيذُ والخَلُّ .
وقال ابن دريد : ثقِفتُ الشيء : حَذِقتُه وثَقِفْته : إذا ظَفرْتَ به .
قال الله تعالى : ( فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِى الْحَرْبِ ) ( الأنفال : 57 ) .

##### Türkçe

ق ث ف
**ثقف**
Kullanıldı, vecihlerinden: **ثقف**.
**ثقف**: İbnü’l-Muzaffar dedi: Bir bedevî dedi: “Şüphesiz ben **ثَقْفٌ لَقْفٌ**’um; râvî, râmî.”
Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: “Şüphesiz o **ثَقف لَقْفٌ**’tur.”
el-Lihyânî dedi: **ثَقف لَقْف** ve **ثِقف لَقِف** ve **ثَقيف لَقِيف** (olan) adam; **الثّقافة** ve **اللقافة**’si açık-seçik (olan). Ve “Ben şeyi **لقِفتُ** ve onu **التقفْته**.”
İbnü’s-Sikkît dedi: **ثَقف لَقف** (olan) adam: Eğer ihtiva ettiğini ضبط eden, onunla kaim olan ise.
el-Leys dedi: “Falanı şu yerde **ثقِفنا**,” yani: onu aldık; masdarı **الثّقف**’tur.
Dedi: Ve **ثقيف**: Kays’tan bir hayy’dır. Ve **خَلٌّ ثقيف**; ve **ثَقف** (oldu) **ثقافةً**. Ve onlardan kimisi “**خَلٌّ ثِقِّيف**” der; “**خَرْدلٌ حِرِّيف**” dedikleri gibi; ve (bu) güzel değildir.
Dedi: Ve **الثِّقاف**: Yaycı ve mızrakçı ile birlikte bulunan bir demirdir; onunla eğri olan şey doğrultulur. Ve aded (çoğul) **أثقِفة**’dir; ve cemî‘ (topluluk) **ثُقف**’tur. Ve denilir: **ثَقِف** şey; o, öğrenmenin süratidir.
İbn Şümeyl dedi: **خَلٌّ ثَقِيف**: şiddetli ekşilik (sahibi); ve **خَلٌّ حاذق** yani: ekşi. Ve **نبيذ حاذق**: eğer olgunlaştı ise. Ve şarap ve sirke **حَذَق** oldu.
İbn Düreyd dedi: Şeyi **ثقِفتُ**: onu **حَذِقتُ**; ve onu **ثَقِفْته**: eğer ona zafere erdiysen.
Allah Teâlâ dedi: “( **فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِى الْحَرْبِ** ) (el-Enfâl: 57).”

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والقاف وما يثلثهما)
(ثقل) الثاء والقاف واللام أصلٌ واحدٌ يتفرَّع منه كلماتٌ متقاربة، وهو ضِدّ الخِفّة، ولذلك سُمِّيَ الجنُّ والإنس الثَّقَلَين، لكثرة العدد. وأثقال الأرض كنوزُها، في قوله تعالى: ﴿وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا﴾ [الزلزلة 2]، ويقال هي أجسادُ بني آدمَ. قال الله تعالى: ﴿وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ﴾ [النحل 7]، أي أجسادَكم. وقالت الخنساء:
أَبَعْدَ ابنِ عمرٍو مِنْ آلِ الشّريـ  *** دِ حَلَّتْ به الأرضُ أثقالَها
أي زيَّنَتْ موتاها به. ويقال ارتحل القَومُ بثقلتهم ([1])، أي بأمتعتهم، وأجد في نفسي ثقلة([2]). كذا يقولون من طريقة الفَرْق([3])، والقياس واحد.
(ثقب) الثاء والقاف والباء كلمةٌ واحدة، وهو أن ينفُذَ الشيء. يقال ثقَبْتُ الشيءَ أثقُبُه ثَقْباً. والثَّاقب في قوله تعالى: ﴿النَّجْمُ الثَّاقِبُ﴾ [الطارق 3]. قالوا: هو نجم ينفُذ السَّمواتِ كلَّها نورُه([4]). ويقال ثَقَبْت النار إذا ذَكَّيْتَها، وذلك الشيء ثُقْبَةٌ وذُكْوَة. وإنما قيل ذلك لأنّ ضوءها ينفُذ.
(ثقف) الثاء والقاف والفاء كلمة واحدة إليها يرجع الفروع، وهو إقامة دَرْءِ الشيء. ويقال ثَقَّفْتُ القناةَ إذا أقَمْتَ عِوَجَها. قال:
نَظَرَ المثقِّفِ في كُعوب قناتِهِ  *** حَتَّى يقيم ثِقافُهُ منآدَها([5])وثَقِفْتُ هذا الكلامَ من فلانٍ. ورجل ثَقِْفٌ لَقِْفٌ، وذلك أنْ يصيب عِلْمَ ما يَسمعُه على استواء. ويقال ثقِفْتُ به إذا ظَفِرْت به. قال:
فإمَّا تَثْقَفُوني فاقتُلوني  *** وإنْ أُثْقَفْ فسوف تَرَوْنَ بَالي([6])فإنْ قيل: فما وجْهُ قُربِ هذا من الأوّل؟ قيل لـه: أليس إذا ثَقِفَهُ فقد أَمسَكَه. وكذلك الظَّافر بالشيءِ يُمسكُه. فالقياس بأخْذِهما مأخَذاً واحداً.
--------------ــــ
([1]) يقال بالتحريك وبالكسر وبالفتح وكعنبة وكفرحة.
([2]) يقال بالفتح وبالتحريك.
([3]) يفهم من هذا أنه ضبط كلا من الكلمتين بضبط معين، ولكن النسخة لم تؤد لنا ضبطا لإحداهما.
([4]) يقال: نفذ السهم الرمية ونفذ فيها، يتعدى بنفسه وبالحرف.
([5]) البيت لعدي بن الرقاع، كما في الأغاني (8: 177).
([6]) البيت في المجمل واللسان (ثقف).

ـ

##### Türkçe

(ثâ ve **قاف** ve onları üçleyen şeyin bâbı)

(**ثقل**) **الثاء** ve **القاف** ve **اللام** tek bir asıldır; ondan birbirine yakın kelimeler dallanır; o, hafifliğin zıddıdır. Bu sebeple cin ve insan “iki ağırlık” diye adlandırıldı; sayının çokluğundan dolayı. Yerin ağırlıkları ise onun hazineleridir; Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا﴾ [الزلزلة 2] içinde. Ve denilir ki: onlar Âdemoğullarının cesetleridir. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ﴾ [النحل 7], yani cesetlerinizi. Hansa dedi:
أَبَعْدَ ابنِ عمرٍو مِنْ آلِ الشّريـ  *** دِ حَلَّتْ به الأرضُ أثقالَها
Yani onunla ölülerini süsledi. Ve denilir: kavim **ثقلتهم** ile göçtü([1]); yani eşyalarıyla. Ve ben nefsimde bir **ثقلة**([2]) buluyorum. İşte böyle derler, **الفَرْق**([3]) yolundan; kıyas ise birdir.

(**ثقب**) **الثاء** ve **القاف** ve **الباء** tek bir kelimedir; o da şeyin nüfuz etmesidir. Denilir: **ثقَبْتُ** şeyi, onu **أثقُبُه** **ثَقْباً** (delmek). Ve Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿النَّجْمُ الثَّاقِبُ﴾ [الطارق 3] içindeki **الثَّاقب**. Dediler ki: o, nuru bütün gökleri nüfuz eden bir yıldızdır([4]). Ve denilir: ateşi **ثَقَبْتُ**; onu alevlendirdiğin zaman; ve o şey **ثُقْبَةٌ** ve **ذُكْوَة**’dir. Bu ancak, ışığının nüfuz etmesinden dolayı böyle denilmiştir.

(**ثقف**) **الثاء** ve **القاف** ve **الفاء** tek bir kelimedir; dallar ona döner; o da şeyin def‘ini ikame etmektir. Ve denilir: mızrağı **ثَقَّفْتُ**; onun eğriliğini doğrulttuğun zaman. Dedi:
نَظَرَ المثقِّفِ في كُعوب قناتِهِ  *** حَتَّى يقيم ثِقافُهُ منآدَها([5])
Ve bu sözü falandan **ثَقِفْتُ**. Ve adam **ثَقِْفٌ** **لَقِْفٌ**’tir; bu da, işittiği şeyin bilgisini düzgünlük üzere isabet ettirmesidir. Ve denilir: onunla **ثقِفْتُ**; ona galip geldiğin zaman. Dedi:
فإمَّا تَثْقَفُوني فاقتُلوني  *** وإنْ أُثْقَفْ فسوف تَرَوْنَ بَالي([6])
Eğer denilirse: bunun birincisine yakınlığının yönü nedir? Ona denilir ki: onu **ثَقِفَهُ** ettiği zaman onu tutmuş olmaz mı? Aynı şekilde bir şeye galip gelen onu tutar. Öyleyse kıyas, ikisini tek bir me’hazdan almakladır.

--------------ــــ
([1]) Hareke ile, kesre ile, fetha ile; ve **عنبة** gibi ve **فرحة** gibi denilir.
([2]) Fetha ile ve hareke ile denilir.
([3]) Bundan, iki kelimenin her birini belirli bir ضبط ile ضبط ettiğini anlar; fakat nüsha bize ikisinden birinin ضبطını ulaştırmadı.
([4]) Denilir: ok hedefi delip geçti ve onun içine delip geçti; kendisiyle (doğrudan) ve harfle geçişli olur.
([5]) Beyit, **عدي بن الرقاع**’ındır; **الأغاني**’de (8: 177) olduğu gibi.
([6]) Beyit **المجمل** ve **اللسان**’da (**ثقف**) maddesindedir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الثقف: الحذق في إدراك الشيء وفعله، ومنه قيل: رجل ثقف، أي: حاذق في إدراك الشيء وفعله، ومنه استعير: المثاقفة (هي الملاعبة بالسلاح)، ورمح مثقف، أي: مقوم، وما يثقف به: الثقاف، ويقال: ثقفت كذا: إذا أدركته ببصرك لحذق في النظر، ثم يتجوز به فيستعمل في الإدراك وإن لم تكن معه ثقافة. قال الله تعالى: ﴿واقتلوهم حيث ثقفتموهم﴾ [البقرة/191]، وقال عز وجل: ﴿فإما تثقفنهم في الحرب﴾ [الأنفال/57]، وقال عز وجل: ﴿ملعونين أينما ثقفوا أخذوا وقتلوا تقتيلا﴾ [الأحزاب/61].

##### Türkçe

- **الثقف**: bir şeyi idrak etmede ve onu yapmada maharet; bundan dolayı denildi: **رجل ثقف**; yani: bir şeyi idrak etmede ve onu yapmada mahir. Bundan da ödünç alındı: **المثاقفة** (o, silahla şakalaşmadır). Ve **رمح مثقف**; yani: doğrultulmuş. Ve onunla doğrultulan şey: **الثقاف**. Ve denilir: **ثقفت كذا**: eğer onu, bakışta maharet sebebiyle gözünle idrak ettiysen. Sonra onunla mecaz yapılır da, beraberinde maharet olmasa bile idrak etmede kullanılır. Allah Teâlâ dedi: ﴿واقتلوهم حيث ثقفتموهم﴾ [البقرة/191]، ve Azîz ve Celîl dedi: ﴿فإما تثقفنهم في الحرب﴾ [الأنفال/57]، ve Azîz ve Celîl dedi: ﴿ملعونين أينما ثقفوا أخذوا وقتلوا تقتيلا﴾ [الأحزاب/61].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ق ف
ثقف القناة وعض بها الثقاف‏.‏
وطلبناه فثقفناه في مكان كذا أي أدركناه‏.‏
وثقفت العلـم أو الصناعـة فـي أوحى مدة‏:‏ إذا أسرعت أخذه‏.‏
وغلام ثقف لقف وثقف لقف وقد ثقف ثقافة‏.‏
وثاقفه مثاقفة لاعبه بالسلاح وهي محاولى إصابة الغرة في المسايفة ونحوها‏.‏
وفلان من أهل المثاقفة وهو مثاقف‏:‏ حسن الثقافة بالسيف بالكسر‏.‏
ولقد تثاقفوا فكان فلان أثقفهم‏.‏
وخل ثقيف وثقّيف‏.‏
وفي كتاب العين‏:‏ ثقيف وقد ثقف ثقافة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أدبه وثقفه‏.‏
ولولا تثقيفك وتوقيفك لما كنت شيئاً‏.‏
وهل تهذبت وتثقفت إلاّ على يدك‏.‏

##### Türkçe

ث ق ف
**ثقف**: kamışı doğrulttu; ve onunla **الثقاف** ile ısırdı.
Onu aradık da onu falan yerde **ثقفناه**; yani onu yakaladık.
**ثقفت** ilmi veya sanatı en kısa bir müddette: onu almayı hızlandırdığın zaman.
Ve **غلام ثقف لقف**; ve **ثقف لقف**; ve gerçekten **ثقف** oldu, **ثقافة** olarak.
Ve onu **ثاقفه مثاقفة**: silahla onunla oynadı; ve bu, kılıçlaşmada ve benzerinde açıklığı vurmayı denemedir.
Ve falan, **أهل المثاقفة**dendir ve o **مثاقف**tir: kılıçla **الثقافة** (kesre ile) güzeldir.
Ve andolsun **تثاقفوا**; böylece falan onların en **أثقف**i oldu.
Ve **خل ثقيف وثقّيف**.
Ve Kitâbü’l-‘Ayn’da: **ثقيف**; ve gerçekten **ثقف ثقافة**.
Ve mecazdan: onu edeplendirdi ve onu **ثقفه**.
Ve senin **تثقيفك**in ve senin **توقيفك**in olmasaydı, hiçbir şey olmazdım.
Ve senin elin üzere olmadıkça edeplendim mi ve **تثقفت** mi?

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ثَقِفَ الشيءَ ثَقْفاً وثِقافاً وثُقُوفةً: حَذَقَه. ورجل ثَقْفٌ (* قوله «رجل ثقف» كضخم كما في الصحاح، وضبط في القاموس بالكسر كحبر.) وثَقِفٌ وثَقُفٌ: حاذِقٌ فَهِم، وأَتبعوه فقالوا ثَقْفٌ لَقْفٌ. وقال أَبو زيادٍ: رجل ثَقْفٌ لَقفٌ رامٍ راوٍ. اللحياني: رجل ثَقْفٌ لَقْفٌ وثَقِفٌ لَقِفٌ وثَقِيفٌ لَقِيف بَيِّنُ الثَّقافةِ واللَّقافة. ابن السكيت: رجل ثَقْفٌ لَقْفٌ إذا كان ضابِطاً لما يَحْوِيه قائماً به. ويقال: ثَقِفَ الشيءَ وهو سُرعةُ التعلم. ابن دريد: ثَقِفْتُ الشيءَ حَذَقْتُه، وثَقِفْتُه إذا ظَفِرْتَ به. قال اللّه تعالى: فإِمَّا تَثْقَفَنَّهم في الحرب. وثَقُفَ الرجلُ ثَقافةً أي صار حاذِقاً خفيفاً مثل ضَخُم، فهو ضَخْمٌ، ومنه الـمُثاقَفةُ. وثَقِفَ أَيضاً ثَقَفاً مثل تَعِبَ تَعَباً أَي صار حاذِقاً فَطِناً، فهو ثَقِفٌ وثَقُفٌ مثل حَذِرٍ وحَذُرٍ ونَدِسٍ ونَدُسٍ؛ ففي حديث الهِجْرةِ: وهو غلام لَقِنٌ ثَقِفٌ أَي ذو فِطْنةٍ وذَكاء، والمراد أَنه ثابت المعرفة بما يُحتاجُ إليه. وفي حديث أُم حَكِيم بنت عبد المطلب: إني حَصانٌ فما أُكَلَّم، وثَقافٌ فما أُعَلَّم.
وثَقُفَ الخَلُّ ثَقافةً وثَقِفَ، فهو ثَقِيفٌ وثِقِّيفٌ، بالتشديد، الأَخيرة على النسب: حَذَقَ وحَمُضَ جِدًّا مثل بَصَلٍ حِرِّيفِ، قال: وليس بحَسَنٍ. وثَقِف الرجلَ: ظَفِرَ به. وثَقِفْتُه ثَقْفاً مِثالُ بلِعْتُه بَلْعاً أَي صادَفْتُه؛ وقال:
فإمّا تَثْقَفُوني فاقْتُلُوني،
فإن أَثْقَفْ فَسَوْفَ تَرَوْنَ بالي
وثَقِفْنا فلاناً في موضع كذا أَي أَخَذْناه، ومصدره الثِّقْفُ. وفي التنزيل العزيز: واقْتُلوهم حيثُ ثَقِفْتُموهم.
والثَّقاف والثِّقافةُ: العمل بالسيف؛ قال:
وكأَنَّ لَمْعَ بُرُوقِها،
في الجَوِّ، أَسْيافُ الـمُثاقِفْ
وفي الحديث: إذا مَلَكَ اثْنا عَشَرَ من بني عمرو ابن كعب كان الثَّقَف (* قوله «كان الثقف» ضبط في الأصل بفتح القاف وفي النهاية بكسرها.) والثِّقافُ إلى أَن تقوم الساعة، يعني الخِصامَ والجِلادَ. والثِّقافُ: حديدة تكون مع القَوَّاسِ والرَّمّاحِ يُقَوِّمُ بها الشيءَ الـمُعْوَجَّ. وقال أَبو حنيفة: الثِّقافُ خشبة قَوية قدر الذِّراع في طرَفها خَرق يتسع للقَوْسِ وتُدْخَلُ فيه على شُحُوبتها ويُغْمَزُ منها حيث يُبْتَغَى أَن يُغْمَزَ حتى تصير إلى ما يراد منها، ولا يُفعل ذلك بالقِسِيّ ولا بالرماح إلا مَد هُونةً مـمْلُولةً أَو مَضْهوبةً على النار مُلوّحة، والعَدَدُ أَثْقِفةٌ، والجمع ثُقُفٌ، والثِّقافُ: ما تُسَوَّى به الرِّماحُ؛ ومنه قول عمرو:
إذا عَضَّ الثِّقافُ با اشْمَأَزَّتْ،
تَشُجُّ قَفا الـمُثَقِّفِ والجَبِينا
وتَثْقِيفُها: تَسْوِيَتُها. وفي المثل: دَرْدَبَ لـمَّا عَضَّه الثِّقافُ؛ قال: الثِّقاف خشبة تسوَّى بها الرماح. وفي حديث عائشة تَصِفُ أَباها، رضي اللّه عنهما: وأَقامَ أَوَدَه بِثِقافِه؛ الثِّقافُ ما تُقَوَّمُ به الرِّماحُ، تريد أَنه سَوَّى عَوَج المسلمين.
وثَقِيفٌ: حَيٌّ من قَيْس، وقيل أَبو حَيٍّ من هَوازِنَ، واسمه قَسِيٌّ، قال: وقد يكون ثقيف اسماً للقبيلة، والأَول أَكثر. قال سيبويه: أَما قولهم هذه ثَقِيف فعلى إرادة الجماعة، وإنما قال ذلك لغلبة التذكير عليه، وهو مـما لا يقال فيه من بني فلان، وكذلك كل ما لا يقال من بني فلان التذكير فيه أَغلب كما ذكر في مَعَدّ وقُرَيْشٍ، قال سيبويه: النَّسَبُ إلى ثَقِيف ثَقَفِيٌّ على غير قياس.

##### Türkçe

**ثَقِفَ** şeyi **ثَقْفاً** ve **ثِقافاً** ve **ثُقُوفةً**: onu ustaca yaptı. Ve bir adam **ثَقْفٌ**.

(* “**رجل ثقف**” sözü: **ضخم** gibi, **الصحاح**’ta olduğu üzere; **القاموس**’ta ise **حبر** gibi kesre ile ضبط edilmiştir.)

Ve **ثَقِفٌ** ve **ثَقُفٌ**: anlayışlı, kavrayışlı; ve onu izleyip şöyle dediler: **ثَقْفٌ لَقْفٌ**. Ebû Ziyâd dedi: **رجل ثَقْفٌ لَقفٌ**: atan, rivayet eden. el-Lihyânî: **رجل ثَقْفٌ لَقْفٌ** ve **ثَقِفٌ لَقِفٌ** ve **ثَقِيفٌ لَقِيف**: **الثَّقافةِ** ve **اللَّقافة**’si açık olan. İbn es-Sikkît: **رجل ثَقْفٌ لَقْفٌ**: eğer içine aldığı şeyi ضبط eden, onunla kaim olan ise. Ve denir: **ثَقِفَ** şeyi; o, öğrenmenin süratidir. İbn Düreyd: **ثَقِفْتُ** şeyi: onu ustaca yaptım; ve **ثَقِفْتُه**: ona galip geldiğin zaman. Yüce Allah dedi: **فإِمَّا تَثْقَفَنَّهم في الحرب**. Ve adam **ثَقُفَ** **ثَقافةً**: yani **ضَخُم** gibi, ustalaşmış, hafif oldu; o hâlde o **ضَخْمٌ**’dur; ve ondan **الـمُثاقَفةُ**. Ve **ثَقِفَ** ayrıca **ثَقَفاً**: **تَعِبَ تَعَباً** gibi; yani ustalaşmış, zeki oldu; o hâlde o **ثَقِفٌ** ve **ثَقُفٌ**’tur; **حَذِرٍ** ve **حَذُرٍ** ve **نَدِسٍ** ve **نَدُسٍ** gibi. Hicret hadîsinde: “ve o, **غلام لَقِنٌ ثَقِفٌ**” yani anlayış ve zekâ sahibi; murad, ihtiyaç duyulana dair bilgisinin sabit olmasıdır. Ümmü Hakîm bint Abdülmuttalib hadîsinde: “Ben **حَصانٌ**’ım, artık konuşulmam; ve **ثَقافٌ**’ım, artık öğretilmem.”

Ve sirke **ثَقُفَ** **ثَقافةً** ve **ثَقِفَ**; o hâlde o **ثَقِيفٌ** ve **ثِقِّيفٌ**’dir, şeddeli; sonuncusu nisbet üzere: çokça ekşidi ve ustaca oldu; **بَصَلٍ حِرِّيفِ** gibi. Dedi ki: ve bu güzel değildir. Ve bir adamı **ثَقِفَ**: ona galip geldi. Ve **ثَقِفْتُه ثَقْفاً**: **بلِعْتُه بَلْعاً** misali; yani ona rastladım; ve dedi ki:

فإمّا تَثْقَفُوني فاقْتُلُوني،
فإن أَثْقَفْ فَسَوْفَ تَرَوْنَ بالي

Ve “falancayı şu yerde **ثَقِفْنا**” yani onu aldık; ve masdarı **الثِّقْفُ**’tur. Ve aziz tenzilde: **واقْتُلوهم حيثُ ثَقِفْتُموهم**.

Ve **الثَّقاف** ve **الثِّقافةُ**: kılıçla iş görme; dedi ki:

وكأَنَّ لَمْعَ بُرُوقِها،
في الجَوِّ، أَسْيافُ الـمُثاقِفْ

Ve hadîste: “Benî Amr b. Ka‘b’dan on iki kişiye mâlik olunca **الثَّقَف** (* “**كان الثقف**” sözü: aslında **القاف** fetha ile ضبط edilmiştir; **النهاية**’de ise kesre iledir.) ve **الثِّقافُ** kıyamet kopuncaya kadar olur”; yani çekişme ve çarpışma. Ve **الثِّقافُ**: yaycı ve mızrakçının yanında bulunan, onunla eğri şeyi doğrulttuğu bir demirdir. Ebû Hanîfe dedi: **الثِّقافُ**: ucu tarafında yaya genişleyecek bir delik bulunan, kol (zira‘) kadar, kuvvetli bir ağaçtır; kuruluğu üzere ona sokulur ve istenen yerden bastırılır, ta ki ondan murad edilene dönsün; ve bu, yaylarda ve mızraklarda ancak ateş üzerinde yumuşatılmış, doldurulmuş yahut ateşte dövülmüş, alevlendirilmiş bir yağ ile yapılır. Ve adedi **أَثْقِفةٌ**’dir; ve cem‘i **ثُقُفٌ**’tur. Ve **الثِّقافُ**: mızrakların düzeltildiği şeydir; ondan Amr’ın sözü:

إذا عَضَّ الثِّقافُ با اشْمَأَزَّتْ،
تَشُجُّ قَفا الـمُثَقِّفِ والجَبِينا

Ve onun **تَثْقِيفُها**’sı: onun düzeltilmesidir. Ve meselde: “**دَرْدَبَ** **لـمَّا** **عَضَّه الثِّقافُ**”; dedi ki: **الثِّقاف** mızrakların düzeltildiği bir ağaçtır. Âişe hadîsinde, babasını vasfederken, Allah ikisinden de razı olsun: “ve onun eğriliğini **بِثِقافِه** ile doğrulttu”; **الثِّقافُ** mızrakların doğrultulduğu şeydir; Müslümanların eğriliğini düzelttiğini kasteder.

Ve **ثَقِيفٌ**: Kays’tan bir kabiledir; ve denildi ki: Hevâzin’den bir kabilenin babasıdır; ve adı **قَسِيٌّ**’dir. Dedi ki: ve **ثقيف** kabile için bir isim de olabilir; birincisi daha çoktur. Sîbeveyh dedi: “Onların ‘bu **ثَقِيف**’ sözlerine gelince, cemaatin kastedilmesi üzeredir; bunu ancak müzekkerliğin ona galip gelmesinden dolayı söyledi; ve bu, ‘Benî falan’dan’ denilmeyen şeylerdendir; ve ‘Benî falan’dan’ denilmeyen her şey böyledir: onda müzekkerlik daha galiptir; **مَعَدّ** ve **قُرَيْشٍ** hakkında zikrettiği gibi.” Sîbeveyh dedi: **ثَقِيف**’e nisbet **ثَقَفِيٌّ**’dir, القياس dışı olarak.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ث ق ف * * ثَقُفَ * الرجل من باب ظرف صار حاذقا خفيفا فهو * ثَقْفٌ * مثل ضَخُم فهو ضَخْم ومنه * المُثَاقَفةُ * و * ثَقِفَ * كعضد و * الثِّقَافُ * ما تسوى به الرماح و * تثقيفُها * تسويتها و * ثَقِفَهُ * من باب فهم صادفه وخل * ثِقِّيفٌ * بالكسر والتشديد أي حامض جدا مثل بصل حريف

##### Türkçe

* ث ق ف * * **ثَقُفَ** * adam, باب ظرف’dan; hâzık, hafif oldu; o hâlde o **ثَقْفٌ**’dur; **ضَخُم** misali; o hâlde o ضَخْم’dır. Bundan **المُثَاقَفةُ** ve **ثَقِفَ** (عضد gibi) ve **الثِّقَافُ**: mızrakların kendisiyle düzeltildiği şey; ve **تثقيفُها**: onun düzeltilmesidir. Ve **ثَقِفَهُ** باب فهم’dan: ona rastladı. Ve **ثِقِّيفٌ** (kesre ve şeddeli): yani çok ekşi; **بصل** misali: حريف.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ثقف، ككرم، وفرح، ثقفا بالفتح على غير قياس وثقفا، محركة: مصدر ثقف، بالكسر، وثقافة مصدر ثقف، بالضم: صار حاذقا خفيفا فطنا فهما فهو ثقف، كحبر، وكتف، وفي الصحاح: ثقف فهو ثقف، كضخم فهو ضخم، وقال الليث: رجل ثقف لقف، وثقف لقف، أي: راو شاعر رام، وقال ابن السكت: رجل لقف ثقف: إذا كان ضابطا لما يحويه قائما به، زاد اللحياني: ثقيف لقيف، مثل أمير، قالوا أيضا: ثقف وثقف، مثل ندس وندس، وحذر وحذر، إذا حذق وفطن، نقله ابن عباد، قال: وثقف فهو ثقيف، مثل سكيت، يقال: رجل ثقيف لقيف .
 ثقيف، مثل سكيت، يقال: رجل ثقيف لقيف .

  ثقيف، كأمير: أبو قبيلة من هوازن، واسمه قسى بن منبه بن بكر بن هوازن بن منصور بن عكرمة بن خصفة بن قيس عيلان، وقد يكون ثقيف اسما للقبيلة، والأول أكثر، قال سيبويه: وأما قولهم: هذه ثقيف، فعلى إدارة الجماعة، وإنما قال ذلك لغلبة التذكير عليه، وهو مما لا يقال فيه: من بني فلان .
 قلت: ومن الأول قول أبي ذؤيب:
  تؤمل أن تلاقي أم وهب بمخلفة إذا اجتمعت ثقيف وهو ثقفي، محركة، قال سيبويه: وهو على غير قياس .
 وخل ثقيف: كأمير، وسكين، الأخيرة على النسب: حامض جدا، وقد ثقف ثقافة وثقف، وهذا مثل قولهم بصل حريف .
 وثقفه ثقفا، كسمعه سمعا: صادفه، نقله الجوهري، وأنشد وهو لعمرو ذي الكلب:
  فإما تثقفوني فاقـتـلـونـي                      فإن أثقف فسوف ترون بالي أو ثقفه في موضع كذا: أخذه، قاله الليث، أو ظفر به، قاله ابن دريد، أو أدركه قاله ابن فارس، زاد الراغب: ببصره لحذق في النظر، ثم قد يتجوز به فيستعمل في الإدراك وإن لم يكن معه ثقافة، وبكل ذلك فسر قوله تعالى: ) واقتلوهم حيث ثقفتموهم في الحرب( وقال تعالى: ) ملعونين أينما ثقفوا أخذوا وقتلوا تقتيلا ( .
 وامرأة ثقاف، كسحاب: فطنة ومنه قول أم حكيم بنت عبد المطلب: ) إني حصان فلم أكلم، وثقاف فما أعلم ( قالت ذلك لما حاورت أم جميل ابنة حرب .
 الثقاف، ككتاب: الخصام والجلاد، ومنه الحديث: ) إذا ملك اثنا عشر من بني عمرو بن كعب كان الثقف والثقاف إلى أن تقوم الساعة ( .
 الثقاف: ما تسوي به الرماح نقله، الجوهري، وكذلك القسي، وهي حديدة تكون مع القواس والرماح يقوم بها الشيء المعوج، وقال أبو حنفية: الثقاف: خشبة قوية قدر الذراع، في طرفها خرق يتسع للقوس، وتدخل فيه على شحوبتها، ويغمز منها حيث يبتغي أن يغمز، حتى تصير إلى ما يراد منها، ولا يفعل ذلك بالقسي ولا بالرماح إلا مدهونة مملولة، أو مضهوبة على النار ملوحة، والعدد: أثقفة، والجمع: ثقف، وأنشد الجوهري لعمرو بن كلثوم:
  إذا عض الثقاف بها اشمأزت                      تشج قفا المثقف والجبـينـا قال الصاغاني: الإنشاد مداخل، والرواية بعد اشمأزت: وولتهم عشوزنة زبونا
  عشوزنة إذا انقلبت أرنت                      نشج . . . إلى آخـره ثقاف بن عمرو بن شميط الأسدي: صحابي، رضي الله عنه هكذا ضبطه الواقدي أو هو ثقف، بالفتح .
 الثقاف من أشكال الرمل: فرد وزوجان وفرد، وهكذا صورته وهو من قسمة زحل .
 وثقف بن عمرو العدواني، بدري، رضي الله عنه، وهو الذي تقدم ذكره، وقال الواقدي فيه: إن اسمه ثقاف، وقد نسبه أولا إلى أسد، وثانيا إلى عدوان، وهما واحد وربما يشتبه على من لا معرفة له بالرجال وأنسابهم، فيظن أنهما اثنان، فتأمل.

  ثقف بن فروة بن البدن الساعدي ابن عم أبي أسيد الساعدي، رضي الله عنه، استشهد بأحد، أو بخيبر رضي الله عنه، والأول أصح أو هو ثقب، بالباء الموحدة، وهو الأصح، كما قاله عبد الرحمن بن محمد بن عمارة بن القداح الأنصاري النسابة، وهو أعلم الناس بأنساب الأنصار، وقد ذكره في الموحدة أيضا .
 وأثقفته، على ما لم يسم فاعله: أي: قيض لي، نقله الصاغاني، وأنشد قول عمرو ذي الكلب على هذا الوجه:
  فإما ثقفوني فاقـتـلـونـي                      فإن أثقف فسوف ترون بالي هكذا رواه، وقد تقدم إنشاده عن الجوهري بخلاف ذلك .
 قلت: والذي في شعر عمرو هو الذي ذكره الصاغاني، قال السكري في شرحه: يقول إن قدر لكم أن تصادفوني فاقتلوني، ويروي )ومن أثقف(، أي: من أثقفه منكم، ويقال، أثقفتموني: ظفرتم بي فاقتلوني فمن أظفر به منكم فإني قاتله، فاجتهدو فإني مجتهد.
 وثقفه تثقيفا: سواه، وقومه، ومنه: رمح مثقف، أي مقوم مسوى، وشاهده قول عمرو بن كلثوم الذي تقدم .
 وثاقفه مثاقفة وثقافا: فثقفه، كنصره: غالبه فغلبه في الحذق، والفطانة، وإدراك الشيء، وفعله . قال الراغب: وهو مستعار .
 ومما يستدرك عليه: الثقاف، بالكسر، والثقوفة، بالضم والحذق والفطانة .
 ويقال ثقف الشيء وهو سرعة التعلم، يقال: ثقفت العلم والصناعة في أوحي مدة: أسرعت أخذه .
 وثاقفه مثاقفة: لاعبه بالسلاح، وهو محاولة إصابة الغزة في نحو مسابقة .
 والثقاف والثقافة، بكسرهما: العمل بالسيف، يقال: فلان من أهل المثاقفة، وهو مثاقف حسن الثقافة بالسيف، قال:
  وكأن لمـع بـروقـهـا                      في الجو أسياف المثاقف وتثاقفوا فكان فلان أثقفهم .
 والثقف: الخصام والجلاد .
 ومن المجاز: التثقيف: التأديب والتهذيب، يقال: لو لا تثقيفك وتوقيفك ما كنت شيئا، وهل تهذبت وتثقفت إلا على يدك ? كما في الأساس .
 فصل الجيم مع الفاء

##### Türkçe

**ثقف**; **كرم** ve **فرح** gibi; **ثقفا** (fetha ile) kıyasa aykırı olarak ve **ثقفا** (harekeli): **ثقف**’ün (kesra ile) mastarıdır; ve **ثقافة** **ثقف**’ün (damma ile) mastarıdır: usta, çevik, zeki, anlayışlı oldu; o hâlde o **ثقف**’tür; **حبر** gibi ve **كتف** gibi. **الصحاح**’ta: **ثقف**; o hâlde o **ثقف**’tür; **ضخم**; o hâlde o **ضخم**’tır, denilmiştir. **الليث** dedi: **رجل ثقف لقف**; ve **ثقف لقف**; yani: rivayetçi, şair, nişancı. **ابن السكت** dedi: **رجل لقف ثقف**: eğer içine aldığı şeyi ضبط eden, onunla kaim olan ise. **اللحياني** artırdı: **ثقيف لقيف**; **أمير** gibi. Yine dediler: **ثقف** ve **ثقف**; **ندس** ve **ندس** gibi; ve **حذر** ve **حذر** gibi; eğer ustalaşır ve zeki olursa. Bunu **ابن عباد** nakletti; dedi: ve **ثقف**; o hâlde o **ثقيف**’tir; **سكيت** gibi; denir: **رجل ثقيف لقيف**.

**ثقيف**; **سكيت** gibi; denir: **رجل ثقيف لقيف**.

**ثقيف**; **أمير** gibi: **هوازن**’den bir kabilenin babasıdır; adı **قسى بن منبه بن بكر بن هوازن بن منصور بن عكرمة بن خصفة بن قيس عيلان**’dır. **ثقيف** kabile için bir isim de olabilir; birincisi daha çoktur. **سيبويه** dedi: “Onların ‘**هذه ثقيف**’ sözlerine gelince, bu, cemaatin idaresi üzerinedir; bunu ancak müzekkerliğin ona galip gelmesinden dolayı söyledi; bu, hakkında ‘**من بني فلان**’ denilmeyenlerdendir.”

Dedim: Birinciden, **أبو ذؤيب**’in sözü:

  “**أم وهب**’i, **ثقيف** toplandığında bir **مخلفة** ile karşılamayı umarsın.”

Ve o **ثقفي**’dir (harekeli). **سيبويه** dedi: ve o, kıyasa aykırıdır.

Ve **خل ثقيف**: **أمير** gibi ve **سكين** gibi; sonuncusu nisbet üzere: pek ekşidir; ve **ثقافة** olarak **ثقف** etti ve **ثقف** etti; bu, onların “**بصل حريف**” sözleri gibidir.

Ve onu **ثقفا** ile **ثقف** etti; “onu işitti, işitme ile” gibi: ona rastladı; bunu **الجوهري** nakletti. Ve o, **عمرو ذي الكلب**’indir; şöyle inşad etti:

  “Eğer beni bulursanız, öldürün beni;
  çünkü ben bulursam, yakında hâlimi göreceksiniz.”

Veya onu şu yerde **ثقف** etti: onu aldı; bunu **الليث** söyledi. Veya ona galip geldi; bunu **ابن دريد** söyledi. Veya ona yetişti; bunu **ابن فارس** söyledi. **الراغب** artırdı: bakışla; nazarda ustalık sebebiyle; sonra bununla mecaz yapılabilir de, **ثقافة** olmasa bile idrak için kullanılır. Ve bunların hepsiyle, Yüce Allah’ın sözü tefsir edilmiştir: “(Savaşta onları nerede **ثقِفتموهم** öldürün.)” Ve Yüce Allah dedi: “(Lanetlenmişler olarak; nerede **ثقِفوا** olsalar, alındılar ve öldürüldüler; öldürülüşle öldürüldüler.)”

Ve **امرأة ثقاف**; **سحاب** gibi: zeki. Ondandır **أم حكيم بنت عبد المطلب**’in sözü: “(Ben iffetliyim; konuşmadım; ve **ثقاف**’ım; bilmem.)” Bunu, **أم جميل ابنة حرب** ile münazara ettiğinde söyledi.

**الثقاف**; **كتاب** gibi: çekişme ve vuruşma. Ondandır hadis: “(Eğer **بني عمرو بن كعب**’dan on iki kişi hükümran olursa, kıyamet kopuncaya kadar **الثقف** ve **الثقاف** olur.)”

**الثقاف**: mızrakları onunla düzelttiğin şeydir; bunu **الجوهري** nakletti; yaylar da böyledir. O, okçu ve mızraklarla birlikte bulunan bir demirdir; onunla eğri olan şey doğrultulur. **أبو حنفية** dedi: **الثقاف**: kol boyu kadar sağlam bir ağaç parçasıdır; ucunda, yaya genişleyecek bir delik vardır; onun solgunluğu üzerine ona sokulur; ve istenen yerden ona bastırılır; ta ki ondan istenene dönsün. Bunu yaylara ve mızraklara ancak yağlanmış, yumuşatılmış olarak; yahut ateş üzerinde tuzlanmış olarak yapılır. Sayı: **أثقفة**; çoğul: **ثقف**. Ve **الجوهري**, **عمرو بن كلثوم**’dan inşad etti:

  “Eğer **الثقاف** onunla ısırırsa, ürperir;
  **المثقف**’in ense kökünü ve alnı yarar.”

**الصاغاني** dedi: inşad karışıktır; rivayet, “**اشمأزت**”ten sonra: “**وولتهم عشوزنة زبونا**”dır:

  “**عشوزنة**; döndüğünde inler;
  **نشج** … sonuna kadar.”

**ثقاف بن عمرو بن شميط الأسدي**: sahabîdir; Allah ondan razı olsun. **الواقدي** onu böyle ضبط etti; yahut o, fetha ile **ثقف**’tür.

**الثقاف** kum şekillerindendir: tek ve iki çift ve tek; ve işte onun sureti böyledir; ve o, **زحل**’ün taksimindendir.

Ve **ثقف بن عمرو العدواني**: Bedr ehli; Allah ondan razı olsun; ve o, zikri geçen kimsedir. **الواقدي** onun hakkında dedi: adı **ثقاف**’tır. Onu önce **أسد**’e, ikinci olarak **عدوان**’a nisbet etti; ikisi birdir. Bazen, erkekleri ve neseblerini bilmeyene karışır da, onların iki kişi olduğunu zanneder; öyleyse düşün.

**ثقف بن فروة بن البدن الساعدي**: **أبو أسيد الساعدي**’nin amcaoğludur; Allah ondan razı olsun. **أحد**’de yahut **خيبر**’de şehit oldu; Allah ondan razı olsun; birincisi daha sahih. Yahut o, **ثقب**’tur; birleşik **الباء** ile; ve o daha sahihdir; bunu **عبد الرحمن بن محمد بن عمارة بن القداح الأنصاري النسابة** söyledi; o, **الأنصار**’ın neseblerini en iyi bilen insandır; onu birleşik **الباء**’da da zikretmiştir.

Ve **أثقفته**; faili anılmayan üzere: yani: bana takdir edildi; bunu **الصاغاني** nakletti. Ve **عمرو ذي الكلب**’in sözünü bu vecih üzere inşad etti:

  “Eğer beni bulursanız, öldürün beni;
  çünkü ben bulursam, yakında hâlimi göreceksiniz.”

Onu böyle rivayet etti; ve daha önce **الجوهري**’den bunun hilafına inşadı geçti.

Dedim: **عمرو**’nun şiirinde olan, **الصاغاني**’nin zikrettiğidir. **السكري** şerhinde dedi: “Eğer size beni bulmak takdir edilirse, öldürün beni” der. Ve “(**ومن أثقف**)” diye rivayet edilir; yani: sizden onu kim **أثقفه** ederse. Ve denir: “**أثقفتموني**”: bana galip geldiniz; öyleyse öldürün beni. Artık sizden kim ona galip gelirse, ben onu öldürücüyüm; öyleyse gayret edin; çünkü ben gayret ediciyim.

Ve onu **تثقيفا** ile **ثقف** etti: onu düzeltti ve doğrulttu. Ondandır: **رمح مثقف**; yani doğrultulmuş, düzeltilmiş. Şahidi, daha önce geçen **عمرو بن كلثوم**’un sözüdür.

Ve onunla **مثاقفة** ve **ثقافا** olarak **ثاقفه** etti: derken onu **ثقف** etti; “ona yardım etti” gibi: ustalıkta, zekâda, şeyi idrak etmede ve onu yapmada onunla galiplik mücadelesi yaptı da ona galip geldi. **الراغب** dedi: ve o, ödünç alınmıştır.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **الثقاف** (kesra ile) ve **الثقوفة** (damma ile): ustalık ve zekâ.

Ve denir: **ثقف** şey; ve o, öğrenmenin süratidir. Denir: **ثقفت العلم والصناعة في أوحي مدة**: onu almada sürat ettim.

Ve onunla **مثاقفة** olarak **ثاقفه** etti: silahla onunla oynadı; ve o, bir tür müsabaka gibi, darbe yerine isabet ettirmeye çalışmaktır.

Ve **الثقاف** ve **الثقافة**; ikisi de kesra ile: kılıçla iş görmektir. Denir: falan, **المثاقفة** ehlindendir; ve o, kılıçla **مثاقف**’tir; **الثقافة**’si güzeldir. Dedi:

  “Ve sanki şimşeklerinin parıltısı,
  gökte **المثاقف**’in kılıçlarıdır.”

Ve **تثاقفوا** ettiler; derken falan, onların en **أثقف**’i oldu.

Ve **الثقف**: çekişme ve vuruşma.

Ve mecazdandır: **التثقيف**: edeplendirme ve terbiye etme. Denir: senin **تثقيف**’in ve **توقيف**’in olmasaydı, bir şey olmazdım; ve senin elin üzerinde olmadıkça terbiye oldum ve **تثقفت** oldum mu? **الأساس**’ta olduğu gibi.

**فصل الجيم مع الفاء**

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَقُفَ
1 ثَقُفَ ثقف , aor. ثَقُفَ , inf. n. ثَقَافَةٌ; and ثَقِفَ, aor. ثَقَفَ , inf. n. ثَقَفٌ (S, K) and ثَقْفٌ; (K;) He (a man, S) became skilled, or skilful; and light, active, quick, or sharp; and intelligent, or sagacious. (S, K, TA.) ― -b2- ثَقُفَ, aor. ثَقَافَةٌ, is also said of vinegar (خَلٌّ), meaning It was, or became, very acid; and so ثَقِفَ. (TA. [But I suspect that this may have been taken from a MS. in which خُلٌّ has been erroneously put for رَجُلٌ. In the JK, I find رَجُلٌ ثَقِيفٌ وَقَدْ ثَقُفَ ثَقَافَةً.]) -A2- ثَاقَفَهُ فَثَقَفَهُ, aor. of the latter ثَقُفَ : see 3. ― -b2- ثَقَفْتُ الشَّىْءَ, aor. ثَقَفَ , inf. n. ثَقَافَةٌ and ثُقُوفَةٌ, I was, or became, skilled in the thing. (Ham p. 772.) ― -b3- And ثَقْفٌ signifies The learning a thing quickly: [its verb is ثَقَفَ or ثَقِفَ:] you say, ثَقَفْتُ العِلْمَ فِى أَوْحَى مُدَّةٍ, and الصِّنَاعَةَ, I acquired knowledge, or the science, and the art, or handicraft, quickly [in the shortest period]: (TA:) and ثَقِفْتُ الحَدِيثَ I understood the narration, or tradition, &c., quickly. (Msb.) ثَقِفَهُ, aor. ثَقَفَ , (S, Msb, K,) inf. n. ثَقْفٌ, (S, K, *) or ثَقَفٌ, (Msb,) [but the former is better known,] primarily signifies, He perceived it, or attained it, by knowledge, or by deed: (Bd ii. 187:) or he perceived it, or attained it, by his sight, by expertness in vision: and hence, (Er-Rلghib, TA,) (tropical:) he reached him, or overtook him, (IF, Msb, K, and Er-Rلghib,) in war, or fight: (Msb:) or (K) (assumed tropical:) he found him: (S, K, and Bd in ii. 187 &c.:) or (assumed tropical:) he found him in the way of taking and overcoming: (Ksh in ii. 187:) or (K) (assumed tropical:) he took him, or it, (Lth, Msb, K,) namely, a thing: (Msb:) or (K) by implication, (Bd in ii. 187,) (assumed tropical:) he gained the victory, or mastery, over him; overcame him; (IDrd, Msb, K, and Bd ubi suprà;) or got possession of him. (IDrd, Msb, K.) It is said in the Kur [ii. 187 and iv. 93], وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ And slay ye them wherever ye find them: (Ksh, Bd, Jel, TA:) or wherever ye take them, or overcome them, or overtake them. (TA.) And exs. occur also in the Kur [iii. 108 and] viii. 59 and xxxiii. 61 [and lx. 2]. (TA.) For another ex., see 4, below. ― -b4- ثَقِفَهُ also signifies He thrust him, or pierced him, [with a spear or the like,] namely, a man. (Ham p. 772.) ― -b5- See also 2.

ثقّفهُ
2 ثقّفهُ ثقف ثقفه ثقفة , (S, Msb, K,) inf. n. تَثْقِيفٌ, (S, Mgh, K, KL,) He straightened it, or made it even, (S, Mgh, K, KL,) or straightened what was crooked thereof; (Msb;) namely, a spear, (S, KL,) [and a bow, (see ثِقَافٌ,)] or a crooked thing; with the ثِقَاف: (Mgh:) [and so ↓ ثَقَفَهُ, accord. to an explanation of the inf. n. ثَقْفٌ in the KL.] تَثْقِيفُ السَّهْمِ عَلَى القَوْسِ, as meaning The directing the arrow upon the bow straightly towards the object aimed at, is not approved. (Mgh.) ― -b2- Hence, (Mgh,) (tropical:) He disciplined him, or educated him well, and amended him, or improved him. (Mgh, TA.) You say, لَوْلَا تَثْقِيفُكَ وَتَوْقِيفُكَ مَا كُنْتُ شَيْئًا (tropical:) [But for thy disciplining, or good educating, and amending, or improving, and thy teaching, I had not been anything]. (TA.) ― -b3- You say also, of vinegar, يُثَقِّفُ الطَّعَامَ, i. e. It makes food acid. (Har p. 227.)

3 ثَاْقَفَ ↓ ثاقفهُ فَثَقَفَهُ, (K,) inf. n. of the former مُثَاقَفَةٌ and ثِقَافٌ, (TA,) and aor. of the latter ثَقُفَ , (K,) He vied with him, or strove to surpass him, in skill, (K, TA,) and intelligence, or sagacity, and the perceiving, or attaining, of a thing, and the doing thereof, (TA,) and he surpassed him therein. (K, TA.) Er-Rلghib says that this is metaphorical. (TA.) [Accord. to J,] المُثَاقَفَةُ is from ثَقُفَ in the first of the senses explained above. (S.) ― -b2- ثِقَافٌ also signifies The contending with another: and particularly in fight, or with the sword: (K: [see also ثَقْفٌ, below:]) and the using of, or performing with, the sword; like ثِقَافَةٌ. (TA.) And ثاقفهُ, inf. n. مُثَاقَفَةٌ, He played with him with the sword, or some other weapon. (TA.)

أُثْقِفْتُهُ
4 أُثْقِفْتُهُ ذ [I was made to gain the mastery over him, or to overcome him: or, which is virtually the same,] he was appointed for me [that I might have the mastery over him]. (Sgh, K.) 'Amr Dhu-l-Kelb says,
فَاـِنْ أُثْقِفْتُمُونِى فَاقْتُلُونِى
فَسَوْفَ تَرَوْنَ بَالِى ↓ وَاـِنْ أَثْقَفْ
 And if ye [be made to] gain the mastery over me, i. e. if it be appointed for you to meet me [and overcome me], then slay me: but if I meet [you and overcome], then shall ye see my condition: but some relate it thus: وَمَنْ أَثْقَفْ, meaning but whom I meet, of you, I will slay him: (Skr, Sgh, TA:) [and J gives it thus:] فَاـِمَّا تَثْقَفُونِى الخ [meaning And if ye meet me &c.]. (S.)

تثقّف
5 تثقّف تثقف ثقف (tropical:) [He was, or became, disciplined, or educated well, and amended, or improved; quasipass. of 2, q. v.] You say, هَلْ تَثَقَّفْتُ اـِلَّا عَلَى يَدِكَ (tropical:) [Was I, or have I been, disciplined, &c., save by thy agency, or means?]. (A, TA.)

تثاقفوا
6 تثاقفوا تثاقف تثاقفوا ثاقف They contended, or played, one with another, with swords, or other weapons. (TA.)

ثَقْفٌ
ثَقْفٌ ثقف Skilled, or skilful; and light, active, quick, or sharp; and intelligent, or sagacious; as also ↓ ثَقِفٌ and ↓ ثَقُفٌ (S, K) and ↓ ثَقِيفٌ and ↓ ثِقِّيفٌ: (K:) or ↓ ثَقِيفٌ signifies quick in understanding a narration: (Msb:) and ↓ ثَقَافٌ, applied to a woman, intelligent, or sagacious. (K.) You say also رَجُلٌ ثَقْفٌ لَقْفٌ and لَقِفٌ ↓ ثَقِفٌ, meaning A man who is a relater, a poet, an archer or a caster of the spear &c.: (Lth, JK, TA:) or light, active, quick, or sharp, and skilful: (S and K in art. لقف:) or quick in understanding what is said to him; and in taking what is thrown to him: or skilful in his art, or handicraft: (TA in that art.:) or a man who keeps, preserves, or guards, and manages, or orders, well, that which he possesses: (ISk, TA:) and Lh adds لَقِيفٌ ↓ ثَقِيفٌ: and Ibn-'Abbلd, لِقِّيفٌ ↓ ثِقِّيفٌ. (TA.) ― -b2- A man quick in taking, or seizing, his opponents, or adversaries. (Ksh ii. 187.) -A2- ثَقْفٌ, or (as it is written in one place in the TA) ↓ ثَقَفٌ, also signifies Contention: and particularly in fight, or with the sword: like ثِقَافٌ [inf. n. of 3, q. v.]. (TA.)

ثَقَفٌ
ثَقَفٌ ثقف : see ثَقْفٌ.

ثَقُفٌ
ثَقُفٌ ثقف : see ثَقْفٌ.

ثَقِفٌ
ثَقِفٌ ثقف : see ثَقْفٌ, in two places.

ثَقَافٌ
ثَقَافٌ ثقاف : see ثَقْفٌ.

ثِقَافٌ
ثِقَافٌ ثقاف Skill, and intelligence, or sagacity; as also ↓ ثُقُوفَةٌ. (TA.) -A2- Also An instrument with which spears are straightened, (S, K, TA,) and bows also, (TA,) and [other] crooked things; (JK, Mgh, TA;) made of iron: (JK, TA:) or a strong piece of wood, a cubit in length, having at its extremity a hole large enough to admit the bow, [or the spear], which is inserted into it, and pinched and pressed in the part that requires this to be done until it becomes in the state that is desired; but this is not done to bows nor to spears until they have been greased, and prepared with fire, or exposed thereto so as to have become altered in colour: (AHn, TA:) the pl. [of pauc.] is أَثْقِفَةٌ and [of mult.] ثُقُفٌ. (JK, TA.) ― -b2- [Also The handle of a shield of the kind called حَجَفَة: see اـِخَاذَةٌ.]

ثَقِيفٌ
ثَقِيفٌ ثقيف : see ثَقْفٌ, in three places. ― -b2- Also Very acid; applied to vinegar; (K;) and so ↓ ثِقِّيفٌ, (S, K,) like حِرِّيفٌ applied to the onion. (S.) And أَبُو ثَقِيفٍ (tropical:) Vinegar [itself]; so named because it makes food acid. (Har p. 227.) ― -b3- Also, and ↓ مَثْقُوفٌ, A thing skilled in. (Ham p. 772.) ― -b4- And both these words, A man thrust or pierced [with a spear or the like]. (Ham ibid.)

ثِقَافَةٌ
ثِقَافَةٌ ثقافه ثقافة The use of, or performance with, the sword; like ثِقَافٌ [inf. n. of 3, q. v.]. (TA.) You say, هُوَ حَسَنُ الثِّقَافَةِ بِالسَّيْفِ [He is good in respect of performance with the sword]. (TA.)

ثُقُوفَةٌ
ثُقُوفَةٌ ثقوفه ثقوفة : see ثِقَافٌ.

ثِقِّيفٌ
ثِقِّيفٌ ثقيف : see ثَقْفٌ, in two places: ― -b2- and see ثَقِيفٌ.

أَثْقَفُ
أَثْقَفُ ذ More, and most, skilled, or skilful, [in a general sense, and particularly] in contending, or playing, with the sword, or other weapon. (TA.)

مُثَقَّفٌ
مُثَقَّفٌ مثقف A spear straightened, or made even. (TA.) [Accord. to Freytag, it is poetically used as signifying A spear itself; and so with ة.]

مَثْقُوفٌ
مَثْقُوفٌ مثقوف : see ثَقِيفٌ.

##### Türkçe

**ثَقُفَ**
1 **ثَقُفَ** **ثقف** , muzâri‘ **ثَقُفَ** , mastar ismi **ثَقَافَةٌ**; ve **ثَقِفَ**, muzâri‘ **ثَقَفَ** , mastar ismi **ثَقَفٌ** (S, K) ve **ثَقْفٌ**; (K;) O (bir adam, S) maharetli, yahut becerikli oldu; ve hafif, çevik, süratli, yahut keskin; ve zeki, yahut basiretli. (S, K, TA.) ― -b2- **ثَقُفَ**, muzâri‘ **ثَقَافَةٌ**, sirke (**خَلٌّ**) hakkında da söylenir; mânâsı: Çok ekşi idi, yahut çok ekşi oldu; ve bunun gibi **ثَقِفَ**. (TA. [Fakat bunun, bir yazmada **رَجُلٌ** yerine yanlışlıkla **خُلٌّ** konmuş olmasından alınmış olabileceğinden şüphe ediyorum. JK’de **رَجُلٌ ثَقِيفٌ وَقَدْ ثَقُفَ ثَقَافَةً** buluyorum.]) -A2- **ثَاقَفَهُ فَثَقَفَهُ**, ikincisinin muzâri‘i **ثَقُفَ**: bkz. 3. ― -b2- **ثَقَفْتُ الشَّىْءَ**, muzâri‘ **ثَقَفَ** , mastar ismi **ثَقَافَةٌ** ve **ثُقُوفَةٌ**, şeyde maharetli idim, yahut maharetli oldum. (Ham s. 772.) ― -b3- Ve **ثَقْفٌ** bir şeyi çabucak öğrenmek demektir: [fiili **ثَقَفَ** yahut **ثَقِفَ**’dir:] şöyle dersin: **ثَقَفْتُ العِلْمَ فِى أَوْحَى مُدَّةٍ**, ve **الصِّنَاعَةَ**, bilgiyi, yahut ilmi, ve sanatı, yahut zanaatı, çabucak [en kısa müddette] edindim: (TA:) ve **ثَقِفْتُ الحَدِيثَ** rivayeti, yahut hadisi, vb. çabucak anladım. (Msb.) **ثَقِفَهُ**, muzâri‘ **ثَقَفَ** , (S, Msb, K,) mastar ismi **ثَقْفٌ**, (S, K, *) yahut **ثَقَفٌ**, (Msb,) [fakat birincisi daha meşhurdur,] aslî olarak şu mânâya gelir: Onu bilgi ile, yahut fiil ile idrak etti, yahut elde etti: (Bd ii. 187:) yahut onu görmesiyle, görmede ustalıkla idrak etti, yahut elde etti: ve buradan, (Er-Râghib, TA,) (mecaz:) savaşta, yahut çarpışmada ona yetişti, yahut onu yakaladı, (IF, Msb, K, ve Er-Râghib,) : (Msb:) yahut (K) (farz olunan mecaz:) onu buldu: (S, K, ve Bd ii. 187 vb.:) yahut (farz olunan mecaz:) onu alma ve yenme yolunda buldu: (Ksh ii. 187:) yahut (K) (farz olunan mecaz:) onu, yahut onu aldı, (Lth, Msb, K,) yani bir şeyi: (Msb:) yahut (K) iltizam yoluyla, (Bd ii. 187,) (farz olunan mecaz:) ona karşı galibiyeti, yahut hâkimiyeti kazandı; onu yendi; (IDrd, Msb, K, ve Bd yukarıda anılan yerde;) yahut ona sahip oldu. (IDrd, Msb, K.) Kur’ân’da [ii. 187 ve iv. 93] şöyle denilmiştir: **وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ** “Onları nerede bulursanız öldürün”: (Ksh, Bd, Jel, TA:) yahut nerede onları alırsanız, yahut onları yenerseniz, yahut onlara yetişirseniz. (TA.) Ve örnekler Kur’ân’da [iii. 108 ve] viii. 59 ve xxxiii. 61 [ve lx. 2]’de de vârid olmuştur. (TA.) Başka bir örnek için aşağıda 4’e bak. ― -b4- **ثَقِفَهُ** ayrıca şu mânâya gelir: Onu dürttü, yahut onu deldi, [mızrak yahut benzeriyle,] yani bir adamı. (Ham s. 772.) ― -b5- 2’ye de bak.

**ثقّفهُ**
2 **ثقّفهُ** **ثقف** **ثقفه** **ثقفة** , (S, Msb, K,) mastar ismi **تَثْقِيفٌ**, (S, Mgh, K, KL,) onu doğrulttu, yahut onu düzgün yaptı, (S, Mgh, K, KL,) yahut onun eğri olanını doğrulttu; (Msb;) yani bir mızrağı, (S, KL,) [ve bir yayı, (**ثِقَافٌ**’a bak,)] yahut eğri bir şeyi; **ثِقَاف** ile: (Mgh:) [ve böylece ↓ **ثَقَفَهُ**, KL’de mastar ismi **ثَقْفٌ**’ün bir açıklamasına göre.] **تَثْقِيفُ السَّهْمِ عَلَى القَوْسِ**, hedeflenen şeye doğru oku yay üzerinde dosdoğru yöneltmek mânâsında, uygun görülmez. (Mgh.) ― -b2- Buradan, (Mgh,) (mecaz:) onu terbiye etti, yahut onu iyi eğitti, ve onu ıslah etti, yahut onu iyileştirdi. (Mgh, TA.) Şöyle dersin: **لَوْلَا تَثْقِيفُكَ وَتَوْقِيفُكَ مَا كُنْتُ شَيْئًا** (mecaz:) [Senin terbiye etmen, yahut iyi eğitmen, ve ıslah etmen, yahut iyileştirmen, ve öğretmen olmasaydı, ben bir şey olmazdım]. (TA.) ― -b3- Sirke hakkında da şöyle dersin: **يُثَقِّفُ الطَّعَامَ**, yani: Yemeği ekşitir. (Har s. 227.)

3 **ثَاْقَفَ** ↓ **ثاقفهُ فَثَقَفَهُ**, (K,) birincinin mastar ismi **مُثَاقَفَةٌ** ve **ثِقَافٌ**, (TA,) ve ikincinin muzâri‘i **ثَقُفَ** , (K,) O, maharette, (K, TA,) ve zekâda, yahut basirette, ve bir şeyi idrak etmede, yahut elde etmede, ve onu yapmada, (TA,) onunla yarıştı, yahut onu geçmeye çalıştı, ve onda onu geçti. (K, TA.) Er-Râghib bunun mecazî olduğunu söyler. (TA.) [J’ye göre,] **المُثَاقَفَةُ** yukarıda açıklanan mânâların birincisinde **ثَقُفَ**’dendir. (S.) ― -b2- **ثِقَافٌ** ayrıca başkasıyla çekişmek demektir: ve özellikle savaşta, yahut kılıçla: (K: [aşağıda **ثَقْفٌ**’e de bak:]) ve kılıcı kullanmak; **ثِقَافَةٌ** gibi. (TA.) Ve **ثاقفهُ**, mastar ismi **مُثَاقَفَةٌ**, onunla kılıçla, yahut başka bir silahla oynadı. (TA.)

**أُثْقِفْتُهُ**
4 **أُثْقِفْتُهُ** ذ [Ona karşı üstünlük kazanmam, yahut onu yenmem sağlandı: yahut, ki bu gerçekte aynıdır,] o, ona üstünlük kazanmam için bana tayin edildi. (Sgh, K.) ‘Amr Zû-l-Kelb der ki,
فَاـِنْ أُثْقِفْتُمُونِى فَاقْتُلُونِى
فَسَوْفَ تَرَوْنَ بَالِى ↓ وَاـِنْ أَثْقَفْ
Ve eğer siz bana karşı üstünlük kazanmaya [mecbur kılınırsanız], yani benimle karşılaşmanız [ve beni yenmeniz] sizin için tayin edilirse, o hâlde beni öldürün: fakat eğer ben [sizinle karşılaşır ve yenersem], o zaman hâlimi göreceksiniz: fakat bazıları bunu şöyle rivayet eder: **وَمَنْ أَثْقَفْ**, mânâsı: fakat sizden kime rastlarsam, onu öldürürüm: (Skr, Sgh, TA:) [ve J bunu şöyle verir:] **فَاـِمَّا تَثْقَفُونِى** الخ [mânâsı: Ve eğer siz bana rastlarsanız vb.]. (S.)

**تثقّف**
5 **تثقّف** **تثقف** **ثقف** (mecaz:) [O terbiye edilmiş oldu, yahut iyi eğitilmiş oldu, ve ıslah edilmiş oldu, yahut iyileştirilmiş oldu; 2’nin yarı edilgeni, bkz.] Şöyle dersin: **هَلْ تَثَقَّفْتُ اـِلَّا عَلَى يَدِكَ** (mecaz:) [Senin aracılığın, yahut vasıtan dışında terbiye edilmiş miydim, yahut terbiye edilmiş oldum mu?]. (A, TA.)

**تثاقفوا**
6 **تثاقفوا** **تثاقف** **تثاقفوا** **ثاقف** Onlar birbirleriyle kılıçlarla, yahut başka silahlarla çekiştiler, yahut oynadılar. (TA.)

**ثَقْفٌ**
**ثَقْفٌ** **ثقف** Maharetli, yahut becerikli; ve hafif, çevik, süratli, yahut keskin; ve zeki, yahut basiretli; bunun gibi ↓ **ثَقِفٌ** ve ↓ **ثَقُفٌ** (S, K) ve ↓ **ثَقِيفٌ** ve ↓ **ثِقِّيفٌ**: (K:) yahut ↓ **ثَقِيفٌ** rivayeti anlamada süratli demektir: (Msb:) ve ↓ **ثَقَافٌ**, kadına nispetle, zeki, yahut basiretli. (K.) Ayrıca **رَجُلٌ ثَقْفٌ لَقْفٌ** ve **لَقِفٌ** ↓ **ثَقِفٌ** dersin; mânâsı: Rivayet eden, şair, okçu yahut mızrak atan vb. bir adam: (Lth, JK, TA:) yahut hafif, çevik, süratli, yahut keskin, ve maharetli: (S ve K, **لقف** maddesinde:) yahut kendisine söyleneni anlamada süratli; ve kendisine atılanı almada süratli: yahut sanatında, yahut zanaatında maharetli: (TA o maddede:) yahut sahip olduğu şeyi iyi tutan, koruyan, yahut gözeten, ve iyi idare eden, yahut düzenleyen bir adam: (ISk, TA:) ve Lh **لَقِيفٌ** ↓ **ثَقِيفٌ**’i ekler: ve İbn-‘Abbâd, **لِقِّيفٌ** ↓ **ثِقِّيفٌ**’i. (TA.) ― -b2- Rakiplerini, yahut düşmanlarını almada, yahut yakalamada süratli bir adam. (Ksh ii. 187.) -A2- **ثَقْفٌ**, yahut (TA’da bir yerde yazıldığı üzere) ↓ **ثَقَفٌ**, ayrıca çekişme demektir: ve özellikle savaşta, yahut kılıçla: **ثِقَافٌ** gibi [3’ün mastarı, bkz.]. (TA.)

**ثَقَفٌ**
**ثَقَفٌ** **ثقف** : bkz. **ثَقْفٌ**.

**ثَقُفٌ**
**ثَقُفٌ** **ثقف** : bkz. **ثَقْفٌ**.

**ثَقِفٌ**
**ثَقِفٌ** **ثقف** : bkz. **ثَقْفٌ**, iki yerde.

**ثَقَافٌ**
**ثَقَافٌ** **ثقاف** : bkz. **ثَقْفٌ**.

**ثِقَافٌ**
**ثِقَافٌ** **ثقاف** Maharet, ve zekâ, yahut basiret; bunun gibi ↓ **ثُقُوفَةٌ**. (TA.) -A2- Ayrıca mızrakların doğrultulduğu bir âlet, (S, K, TA,) ve yayların da, (TA,) ve [diğer] eğri şeylerin; (JK, Mgh, TA;) demirden yapılmış: (JK, TA:) yahut bir arşın uzunluğunda, ucunda yayı [yahut mızrağı] içine alacak kadar büyük bir delik bulunan, kuvvetli bir ağaç parçası; o (yay yahut mızrak) ona sokulur, ve bunun yapılması gereken kısmında, istenen hâle gelinceye kadar sıkıştırılır ve bastırılır; fakat bu, yaylara da mızraklara da, yağlanıp ateşle hazırlanmadıkça, yahut ateşe maruz bırakılıp rengi değişmiş olmadıkça yapılmaz: (AHn, TA:) bunun cem‘-i kılleti **أَثْقِفَةٌ** ve cem‘-i kesreti **ثُقُفٌ**’dur. (JK, TA.) ― -b2- [Ayrıca **حَجَفَة** denilen kalkan türünün sapı: bkz. **اـِخَاذَةٌ**.]

**ثَقِيفٌ**
**ثَقِيفٌ** **ثقيف** : bkz. **ثَقْفٌ**, üç yerde. ― -b2- Ayrıca çok ekşi; sirkeye nispetle; (K;) ve bunun gibi ↓ **ثِقِّيفٌ**, (S, K,) soğana nispetle **حِرِّيفٌ** gibi. (S.) Ve **أَبُو ثَقِيفٍ** (mecaz:) sirkenin kendisi; yemeği ekşittiği için böyle adlandırılmıştır. (Har s. 227.) ― -b3- Ayrıca, ve ↓ **مَثْقُوفٌ**, maharet edinilmiş bir şey. (Ham s. 772.) ― -b4- Ve bu iki kelime de, [mızrak yahut benzeriyle] dürtülmüş yahut delinmiş bir adam. (Ham aynı yer.)

**ثِقَافَةٌ**
**ثِقَافَةٌ** **ثقافه** **ثقافة** Kılıcı kullanma; 3’ün mastarı olan **ثِقَافٌ** gibi [bkz.]. (TA.) Şöyle dersin: **هُوَ حَسَنُ الثِّقَافَةِ بِالسَّيْفِ** [O, kılıçla icrada iyidir]. (TA.)

**ثُقُوفَةٌ**
**ثُقُوفَةٌ** **ثقوفه** **ثقوفة** : bkz. **ثِقَافٌ**.

**ثِقِّيفٌ**
**ثِقِّيفٌ** **ثقيف** : bkz. **ثَقْفٌ**, iki yerde: ― -b2- ve bkz. **ثَقِيفٌ**.

**أَثْقَفُ**
**أَثْقَفُ** ذ Daha maharetli, ve en maharetli, [genel mânâda, ve özellikle] kılıçla yahut başka silahla çekişmede, yahut oynamada. (TA.)

**مُثَقَّفٌ**
**مُثَقَّفٌ** **مثقف** Doğrultulmuş, yahut düzgün yapılmış bir mızrak. (TA.) [Freytag’a göre şiirde bir mızrağın kendisi mânâsında kullanılır; ve ة ile de böyledir.]

**مَثْقُوفٌ**
**مَثْقُوفٌ** **مثقوف** : bkz. **ثَقِيفٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَقِفَ
ثَقِفَ A ( n. ac. ثَقْف 1 ,  ثَقَف 4 ) ثَقُفَ U ( n. ac. ثَقَاْفَة 22t )
a.  Was intelligent, quick, ingenious, clever.

b.  Came upon, overtook.

c.  Overcame, gained the mastery over.

d.  Thrust through, pierced.

ثَقَّفَ
ثَقَّفَ II ,
a.  Straightened, made straight.

b.  Educated, trained.

ثَاْقَفَ
ثَاْقَفَ III ,
a.  Competed, contended with.

أَثْقَفَ
أَثْقَفَ IV ,
a.  see I (c) .

تَثَاْقَفَ
تَثَاْقَفَ VI ,
a.  Competed, contended together.

ثَقْف
ثَقْف 1 ,  ثِقْف 2 ,  ثَقِف 5 ,  ثَقُف 6 ,
a.  Intelligent, quick, clever, shrewd.

b.  Active, nimble, agile.

ثَقَاْف
ثَقَاْف 22 ,
a.  Wise, sagacious ( woman ).

b.  Contention.

ثَقَاْفَة
ثَقَاْفَة 22t ,
a.  Intelligence, cleverness, penetration. - ثَقِيْف 25 ,  ثِقِّيْف 30 ,  see 5 .

##### Türkçe

**ثَقِفَ**
**ثَقِفَ** A (n. ac. **ثَقْف** 1, **ثَقَف** 4) **ثَقُفَ** U (n. ac. **ثَقَاْفَة** 22t)
a. Zeki idi, çabuk idi, dahiyane idi, kurnaz idi.

b. Rastladı, yetişti.

c. Üstün geldi, üzerinde hâkimiyeti elde etti.

d. Deldi, delip geçti.

**ثَقَّفَ**
**ثَقَّفَ** II,
a. Doğrulttu, doğru yaptı.

b. Eğitti, talim ettirdi.

**ثَاْقَفَ**
**ثَاْقَفَ** III,
a. Yarıştı, çekişti.

**أَثْقَفَ**
**أَثْقَفَ** IV,
a. I (c)’ye bak.

**تَثَاْقَفَ**
**تَثَاْقَفَ** VI,
a. Birlikte yarıştılar, birlikte çekiştiler.

**ثَقْف**
**ثَقْف** 1, **ثِقْف** 2, **ثَقِف** 5, **ثَقُف** 6,
a. Zeki, çabuk, kurnaz, uyanık.

b. Faal, çevik, atik.

**ثَقَاْف**
**ثَقَاْف** 22,
a. Bilge, basiretli (kadın).

b. Çekişme.

**ثَقَاْفَة**
**ثَقَاْفَة** 22t,
a. Zekâ, kurnazlık, nüfuz edicilik. - **ثَقِيْف** 25, **ثِقِّيْف** 30, 5’e bak.
