# ثقف — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%82%D9%81/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: ثقف

(باب الثاء والقاف وما يثلثهما)
(ثقل) الثاء والقاف واللام أصلٌ واحدٌ يتفرَّع منه كلماتٌ متقاربة، وهو ضِدّ الخِفّة، ولذلك سُمِّيَ الجنُّ والإنس الثَّقَلَين، لكثرة العدد. وأثقال الأرض كنوزُها، في قوله تعالى: ﴿وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا﴾ [الزلزلة 2]، ويقال هي أجسادُ بني آدمَ. قال الله تعالى: ﴿وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ﴾ [النحل 7]، أي أجسادَكم. وقالت الخنساء:
أَبَعْدَ ابنِ عمرٍو مِنْ آلِ الشّريـ  *** دِ حَلَّتْ به الأرضُ أثقالَها
أي زيَّنَتْ موتاها به. ويقال ارتحل القَومُ بثقلتهم ([1])، أي بأمتعتهم، وأجد في نفسي ثقلة([2]). كذا يقولون من طريقة الفَرْق([3])، والقياس واحد.
(ثقب) الثاء والقاف والباء كلمةٌ واحدة، وهو أن ينفُذَ الشيء. يقال ثقَبْتُ الشيءَ أثقُبُه ثَقْباً. والثَّاقب في قوله تعالى: ﴿النَّجْمُ الثَّاقِبُ﴾ [الطارق 3]. قالوا: هو نجم ينفُذ السَّمواتِ كلَّها نورُه([4]). ويقال ثَقَبْت النار إذا ذَكَّيْتَها، وذلك الشيء ثُقْبَةٌ وذُكْوَة. وإنما قيل ذلك لأنّ ضوءها ينفُذ.
(ثقف) الثاء والقاف والفاء كلمة واحدة إليها يرجع الفروع، وهو إقامة دَرْءِ الشيء. ويقال ثَقَّفْتُ القناةَ إذا أقَمْتَ عِوَجَها. قال:
نَظَرَ المثقِّفِ في كُعوب قناتِهِ  *** حَتَّى يقيم ثِقافُهُ منآدَها([5])وثَقِفْتُ هذا الكلامَ من فلانٍ. ورجل ثَقِْفٌ لَقِْفٌ، وذلك أنْ يصيب عِلْمَ ما يَسمعُه على استواء. ويقال ثقِفْتُ به إذا ظَفِرْت به. قال:
فإمَّا تَثْقَفُوني فاقتُلوني  *** وإنْ أُثْقَفْ فسوف تَرَوْنَ بَالي([6])فإنْ قيل: فما وجْهُ قُربِ هذا من الأوّل؟ قيل لـه: أليس إذا ثَقِفَهُ فقد أَمسَكَه. وكذلك الظَّافر بالشيءِ يُمسكُه. فالقياس بأخْذِهما مأخَذاً واحداً.
--------------ــــ
([1]) يقال بالتحريك وبالكسر وبالفتح وكعنبة وكفرحة.
([2]) يقال بالفتح وبالتحريك.
([3]) يفهم من هذا أنه ضبط كلا من الكلمتين بضبط معين، ولكن النسخة لم تؤد لنا ضبطا لإحداهما.
([4]) يقال: نفذ السهم الرمية ونفذ فيها، يتعدى بنفسه وبالحرف.
([5]) البيت لعدي بن الرقاع، كما في الأغاني (8: 177).
([6]) البيت في المجمل واللسان (ثقف).

ـ

### Türkçe

(ثâ ve **قاف** ve onları üçleyen şeyin bâbı)

(**ثقل**) **الثاء** ve **القاف** ve **اللام** tek bir asıldır; ondan birbirine yakın kelimeler dallanır; o, hafifliğin zıddıdır. Bu sebeple cin ve insan “iki ağırlık” diye adlandırıldı; sayının çokluğundan dolayı. Yerin ağırlıkları ise onun hazineleridir; Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا﴾ [الزلزلة 2] içinde. Ve denilir ki: onlar Âdemoğullarının cesetleridir. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ﴾ [النحل 7], yani cesetlerinizi. Hansa dedi:
أَبَعْدَ ابنِ عمرٍو مِنْ آلِ الشّريـ  *** دِ حَلَّتْ به الأرضُ أثقالَها
Yani onunla ölülerini süsledi. Ve denilir: kavim **ثقلتهم** ile göçtü([1]); yani eşyalarıyla. Ve ben nefsimde bir **ثقلة**([2]) buluyorum. İşte böyle derler, **الفَرْق**([3]) yolundan; kıyas ise birdir.

(**ثقب**) **الثاء** ve **القاف** ve **الباء** tek bir kelimedir; o da şeyin nüfuz etmesidir. Denilir: **ثقَبْتُ** şeyi, onu **أثقُبُه** **ثَقْباً** (delmek). Ve Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿النَّجْمُ الثَّاقِبُ﴾ [الطارق 3] içindeki **الثَّاقب**. Dediler ki: o, nuru bütün gökleri nüfuz eden bir yıldızdır([4]). Ve denilir: ateşi **ثَقَبْتُ**; onu alevlendirdiğin zaman; ve o şey **ثُقْبَةٌ** ve **ذُكْوَة**’dir. Bu ancak, ışığının nüfuz etmesinden dolayı böyle denilmiştir.

(**ثقف**) **الثاء** ve **القاف** ve **الفاء** tek bir kelimedir; dallar ona döner; o da şeyin def‘ini ikame etmektir. Ve denilir: mızrağı **ثَقَّفْتُ**; onun eğriliğini doğrulttuğun zaman. Dedi:
نَظَرَ المثقِّفِ في كُعوب قناتِهِ  *** حَتَّى يقيم ثِقافُهُ منآدَها([5])
Ve bu sözü falandan **ثَقِفْتُ**. Ve adam **ثَقِْفٌ** **لَقِْفٌ**’tir; bu da, işittiği şeyin bilgisini düzgünlük üzere isabet ettirmesidir. Ve denilir: onunla **ثقِفْتُ**; ona galip geldiğin zaman. Dedi:
فإمَّا تَثْقَفُوني فاقتُلوني  *** وإنْ أُثْقَفْ فسوف تَرَوْنَ بَالي([6])
Eğer denilirse: bunun birincisine yakınlığının yönü nedir? Ona denilir ki: onu **ثَقِفَهُ** ettiği zaman onu tutmuş olmaz mı? Aynı şekilde bir şeye galip gelen onu tutar. Öyleyse kıyas, ikisini tek bir me’hazdan almakladır.

--------------ــــ
([1]) Hareke ile, kesre ile, fetha ile; ve **عنبة** gibi ve **فرحة** gibi denilir.
([2]) Fetha ile ve hareke ile denilir.
([3]) Bundan, iki kelimenin her birini belirli bir ضبط ile ضبط ettiğini anlar; fakat nüsha bize ikisinden birinin ضبطını ulaştırmadı.
([4]) Denilir: ok hedefi delip geçti ve onun içine delip geçti; kendisiyle (doğrudan) ve harfle geçişli olur.
([5]) Beyit, **عدي بن الرقاع**’ındır; **الأغاني**’de (8: 177) olduğu gibi.
([6]) Beyit **المجمل** ve **اللسان**’da (**ثقف**) maddesindedir.
