# ثقل (ث-ق-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%82%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Terazinin karşı kefesine konan taş demektir

- Harfler: ث - ق - ل
- Kur'an'da: 28 geçiş · 26 ayet · 18 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (18)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مِثْقَالَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D9%85%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8E.md) | مِفْعَالَ | Ağırlık birimi | 6 | 6 | [4:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/4:40.md) |
| [ثَقُلَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D8%AB%D9%8E%D9%82%D9%8F%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَعُلَتْ | Ağır oldu | 4 | 4 | [7:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/7:8.md) |
| [ثَقِيلًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D8%AB%D9%8E%D9%82%D9%90%D9%8A%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Ağır olan | 2 | 2 | [73:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/73:5.md) |
| [مُثْقَلُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AB%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مُفْعَلُونَ | Ağırlaştırılanlar | 2 | 2 | [52:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/52:40.md) |
| [أَثْقَالَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالَكُمْ | Sizin ağırlıklarınız | 1 | 1 | [16:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/16:7.md) |
| [أَثْقَالَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَالَهَا | Onun ağırlıkları | 1 | 1 | [99:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/99:2.md) |
| [أَثْقَالَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالَهُمْ | Onların ağırlıkları | 1 | 1 | [29:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/29:13.md) |
| [أَثْقَالِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالِهِمْ | Onların ağırlıkları | 1 | 1 | [29:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/29:13.md) |
| [أَثْقَلَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | أَفْعَلَتْ | Ağırlaştırdı | 1 | 1 | [7:189](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/7:189.md) |
| [اثَّاقَلْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D8%A7%D8%AB%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | تَفَاعَلْتُمْ | Yığışıp kaldınız | 1 | 1 | [9:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/9:38.md) |
| [الثَّقَلَانِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%8E%D9%91%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90.md) | الْفَعَلَانِ | İki ağırlık | 1 | 1 | [55:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/55:31.md) |
| [الثِّقَالَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%90%D9%91%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8E.md) | الْفِعَالَ | Ağır olanlar | 1 | 1 | [13:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/13:12.md) |
| [ثِقَالًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D8%AB%D9%90%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | فِعَالًا | Ağır olanlar | 1 | 1 | [7:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/7:57.md) |
| [مُثْقَلَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AB%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | مُفْعَلَةٌ | Ağırlaştırılan | 1 | 1 | [35:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/35:18.md) |
| [مِثْقَالُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D9%85%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F.md) | مِفْعَالُ | Ağırlık birimi | 1 | 1 | [34:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/34:3.md) |
| [مِثْقَالِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D9%85%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%90.md) | مِفْعَالِ | Ağırlık birimi | 1 | 1 | [10:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/10:61.md) |
| [وَأَثْقَالًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | وَأَفْعَالًا | Ve ağırlıklar | 1 | 1 | [29:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/29:13.md) |
| [وَثِقَالًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AB%D9%90%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8B%D8%A7.md) | وَفِعَالًا | Ve ağır olanlar | 1 | 1 | [9:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/9:41.md) |

## Mücavir kökler — 41 mücavir (151 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ذرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D8%B1%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 35 · Zerre toz demektir
2. [وزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 24 · Terazi demektir
3. [خردل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AF%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 22 · Hardal bitkisi, hurda
4. [عزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 22 · Meraya salınmış sahibinden uzak develer
5. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · Haml: İple yüklenen yük demektir
6. [غرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Ödenemeyecek borç
7. [سحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Fışkıran sudur
8. [صغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Küçük
9. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · “Sehl” ova demektir
10. [نفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…
11. [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Huff : Devenin kopmuş toynağı demektir
12. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 7 ortak ayet · G² 10 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
13. [بلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Beled mezarlık demektir
14. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
15. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
16. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
17. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
18. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
19. [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
20. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
21. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
22. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Az
23. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
24. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 9 ortak ayet · G² 4 · Kevn, tepe demektir
25. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · “Yemm” durgun akan su demektir
26. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Yaşlı adamdır
27. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
28. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
29. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
30. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
31. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Ribve, tümsek demektir
32. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hayr : At sürüsü demektir
33. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
34. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
35. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
36. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Zalimler
37. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
38. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir
39. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
40. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Şey
41. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 8 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثقل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md), [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md), [وقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir cismin veya yükün zemine doğru baskı yapması, terazide ağır basarak diğer kefeyi yukarı kaldırması |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların taşıdığı sorumluluk, günah, bilgi ve hakikatin ontolojik ve ahlaki tartıda meydana getirdiği kesin yer çekimi |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin ve ilahi düzenin ölçülebilir, tartılabilir ve inkâr edilemez bir denge yasası üzerine kurulu olması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel tartı veya soyut bir zorluk olarak anlaşılıp ahlaki ve ontolojik varoluş dengesinden koparılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثق | Bir nesnenin veya durumun yoğunlaşarak yüzeye, zemine veya hedefe odaklanmış bir tesir icra etmesi | ل | Temas ve yerleşikliği ifade eden ل harfinin eklenmesiyle yoğunlaşan etkinin zemine yapışması, aşağı doğru çeken bir ağırlık ve tartı denkliği oluşturması sağlanmıştır; nitekim aynı çekirdekten gelen [ثقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D8%A8.md) kökünde bu yoğunluk delip geçme, [ثقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%81.md) kökünde ise zihinsel olarak tam kavrama ve yakalama yönündedir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, bağlama veya sınır imgesinin yoğunlaşmış türevi | Nesnenin bulunduğu konumda tutunmasını ve yoğunlaşarak sabit bir iz bırakmasını temsil eder; erken alfabedeki işaret imgesinin peltek varyantıdır. |
| ق | Ufuktaki güneş veya iğne deliği; toplanma, büzülme, sınır noktası | Dağınık unsurların tek bir kütlede yoğunlaşmasını, merkezkaç değil merkeze doğru büzülerek toplanmasını simgeler. |
| ل | Çoban değneği; yöneltme, raptetme, bağlama | Hareketi belirli bir hedefe veya zemine yönlendirip oraya bağlayan, kontrol altına alan etkiyi simgeler. |
| ثقل | Yoğunlaşmış kütlenin zemine yönelerek oturması | Parçaların bir merkezde toplanıp yoğunlaşarak (ق) zemine doğru yapışması ve orayı belirgin biçimde etkileyerek aşağı çekmesi (ل) hareketini topluca resmeder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir cisme veya hayvana taşıyabileceğinden fazla yük yüklenmesi, terazinin bir kefesinin ağır basması, devenin veya yolcunun yükünün ağırlığı sebebiyle hareket kabiliyetinin yavaşlaması. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | El-Hansâ mersiyesinde ve Züheyr b. Ebî Sülmâ divanında geçer. Züheyr b. Ebî Sülmâ beytinde kökü yeryüzünün vakar ve ağırlığı bağlamında överek şöyle kullanmıştır: تَخِفُّ الأَرْضُ إِذَا مَا زِلْتَ عَنْهَا / وَتَبْقَى مَا بَقِيتَ بِهَا ثَقِيلَا |
| Erken Arapça kullanım | Yolculuk kafilesinin temel ev ve barınma eşyasına, yüklerine ve geride kalan aile efradına eş-şekal الثَّقَل denmiştir. Ayrıca bedendeki aşırı uyku veya uyuşukluk haline sükle ثُقْلَة denilerek hareketin yavaşlaması tasvir edilmiştir. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīwānu Zuhayr b. Abī Sulmā.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ثقل kökü, düzenli ses denklikleriyle korunan en köklü tartı ve kıymet çekirdeklerinden biridir. Arapçadaki peltek ث sesi, Kuzeybatı Sami dillerinde düzenli olarak ש (şîn) sesine, Doğu Sami kolunda ise š sesine dönüşür. Kök, Akadcada tartmak, bedelini gümüşle tartarak ödemek anlamındaki šaqālu fiili ve ağırlık birimi olan šiqlu kelimesiyle doğrudan soydaştır. İbranicede šāqal שָׁקַל biçiminde bir nesneyi tartmak, bedelini tartarak ödemek fiili olarak korunmuş; buradan da meşhur ağırlık ve para birimi šeqel שֶׁקֶל türemiştir. Batı ve Doğu Süryanicede kök ses denkliklerine uygun olarak tqīl veya teqal ܬܩܠ biçiminde görünür ve terazide tartmak, ağır basmak anlamlarını korur (Aramice Daniel kitabındaki menê menê teqêl u-farsîn ibaresinde geçen teqêl tartıldın ve hafif bulundun manasındadır). Dolayısıyla kök, Sami dünyasında rastgele bir yükü değil; doğrudan doğruya terazinin kefesine konulan, değeri tartılarak belirlenen ve yer çekimi kanunuyla bağlanan ölçü ve ağırlık birimini ifade eder.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD), Payne Smith Compendious Syriac Dictionary.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ثَقُلَ — يَثْقُلُ — ثِقَل | Hafifliğin zıddı olarak bir nesnenin hacim, yoğunluk veya kütlece yer çekimine galebe çalması, dengede diğer kefeyi bastırması. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca šaqālu, İbranice šāqal, Süryanice teqal | Kökün Sami ortak mirasında doğrudan tartı, terazide tartma, ağırlık birimi ve bu ağırlığın sağladığı ekonomik değer ile ilişkili olması. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak tartı/yoğunluk kökleri | Doğu Afrika ve Berberi dillerinde yük ve yoğunluk belirten bazı temel morfemlerle fonetik benzerlikler kaydedilmişse de düzenli kurallar sınırlıdır. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, CAD.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثقل | Anlamlı | Ağırlık, tartı | Terazide ağır basma, yük ve kütle yoğunluğu. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| ثلق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez. |
| [قثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AB%D9%84.md) | Anlamlı | Toplayıp yığmak | Bir nesneyi bir araya getirip yığmak, bir şeyi kökünden kesip devirmek. | Arapçada müsta‘meldir; Kur'an'da geçmez. |
| قلث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde kullanım dışı (mühmel) kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| [لثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AB%D9%82.md) | Anlamlı | Çamur ve ıslaklığın yapışması | Suyun toprağa karışarak çamur haline gelmesi ve yere basanın ayağına yapışıp ağırlık yapması. | Arapçada müsta‘meldir; hedef kökle zemin ve ağırlık bağı vardır; Kur'an'da geçmez. |
| [لقث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D8%AB.md) | Anlamlı | Çabucak almak, kapmak | Bir şeyi hızla toplayıp almak veya bir sözü hemen kapıp nakletmek. | Arapçada müsta‘meldir; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثقل | Merkez | Kütle, tartı ve sorumluluk ağırlığı | Terazinin kefesinde aşağı basan, değeri veya sorumluluğu tayin eden kütlesel ve ontolojik ağırlıktır. | Kendi doğasında veya tartıda ağır olan, hafifin karşıtı. |
| [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) | Komşu | Taşınan yük | Taşınan nesnenin kendisini veya taşınma eylemini anlatır; mutlaka yerçekimsel tartı fazlalığı ifade etmez. | Bedende, sırtta veya binek üzerinde taşınan her türlü yük. |
| [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md) | Komşu | Sorumluluk ve vebal yükü | İnsanın sırtına binen, taşınması sığınak veya kurtuluş aratan ahlaki ve cezai günah yüküdür. | Suç, günah ve kaçınılmaz hukuki sorumluluk yükü. |
| [وقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B1.md) | Komşu | Kulakta sağırlık, vakar ve içsel ağırlık | İçsel bir doluluk, yerleşiklik ve dışarıdan gelen sesi engelleyen ağırlıktır. | Duyusal veya ahlaki derinlik ve sarsılmaz ağırlık. |
| [خفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%81.md) | Zıt | Hafiflik | Terazide yukarı kalkan, yer çekimi veya değer baskısı oluşturmayan, kolay hareket eden durum. | Ağırlığın, yoğunluğun ve baskının bulunmaması hali. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثقل | Ağırlık, tartıda basma | Maddi ve manevi olarak hafifliğin zıddı olan her türlü ağırlık, kıymet ve mesuliyet. | Kesin |
| Latince | Gravitas, pondus | Ağırlık, ciddiyet, tartı | Gravitas hem fiziksel ağırlığı hem de devlet adamına özgü vakar ve ciddiyeti karşılar; kökün semantik genişlemesiyle örtüşür. | Güçlü |
| İngilizce | Weight, heaviness, gravity | Ağırlık, yerçekimi, ciddiyet | Weight tartısal yükü, gravity ise hem yerçekimini hem de durumun vahametini karşılar; nesnel ve ahlaki boyutu birlikte verir. | Kesin |
| Almanca | Gewicht, Schwere | Ağırlık, yer çekimi, zorluk | Gewicht terazideki tartıyı ve önemi; Schwere ise taşınması güç olan fiziksel ve zihinsel yükü tam olarak karşılar. | Kesin |
| Fransızca | Poids, gravité, pesanteur | Ağırlık, ciddiyet, yer çekimi baskısı | Poids nesnel tartıyı, pesanteur ise zemine doğru çeken fiziksel baskıyı ve hantallığı başarıyla aktarır. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins Robert French Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مِثْقَالَ | En küçük ölçü ve tartı birimi | Amellerin ve zerrelerin ilahi adalette hesaba katılması bağlamında (Nisâ [4:40](https://lisan.digital/tr/ayet/4:40.md), Enbiyâ [21:47](https://lisan.digital/tr/ayet/21:47.md), Zilzâl [99:7](https://lisan.digital/tr/ayet/99:7.md)-8). |
| ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ | Terazinin ağır gelmesi, salih amellerin üstünlüğü | Ahirette amel tartısının hakikate uygun olarak ağır basması ve kurtuluşa erme bağlamında (A'râf [7:8](https://lisan.digital/tr/ayet/7:8.md), Mü'minûn [23:102](https://lisan.digital/tr/ayet/23:102.md), Kâria [101:6](https://lisan.digital/tr/ayet/101:6.md)). |
| أَثْقَال | Günahlar, veballer veya yeryüzünün içindekiler | İnsanların yüklendiği vebal ağırlıkları (Ankebût [29:13](https://lisan.digital/tr/ayet/29:13.md)) veya kıyamette yerin kusacağı cesetler ve madenler bağlamında (Zilzâl [99:2](https://lisan.digital/tr/ayet/99:2.md)). |
| قَوْلًا ثَقِيلًا | Vahyin taşıdığı azamet, sorumluluk ve bağlayıcılık | Hz. Peygamber'e indirilen Kur'an vahyinin büyüklüğü ve manevi ağırlığı bağlamında (Müzzemmil [73:5](https://lisan.digital/tr/ayet/73:5.md)). |
| الثَّقَلَانِ | Sorumluluk taşıyan iki şuurlu varlık (İnsanlar ve Cinler) | Mükellef olmaları ve yeryüzünde ağırlık teşkil etmeleri bağlamında (Rahmân [55:31](https://lisan.digital/tr/ayet/55:31.md)). |
| اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ | Yere çakılıp kalmak, tembellik ve dünyaya meyil | Cihad veya sefere çağrıldığında bedenin ve nefsin hantallığına yenik düşme bağlamında (Tevbe [9:38](https://lisan.digital/tr/ayet/9:38.md)). |
| سَحَابًا ثِقَالًا | Yağmur suyuyla dolup ağırlaşmış bulutlar | Rahmet yüklü bulutların su kütlesi taşıması ve yere hayat vermesi bağlamında (A'râf [7:57](https://lisan.digital/tr/ayet/7:57.md), Ra'd [13:12](https://lisan.digital/tr/ayet/13:12.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mizan, mükellefiyet ve teklif-i mâ lâ yutâk | Ahirette amellerin mahiyetinin tartılıp tartılamayacağı, arazların cisimleştirilerek miyara tabi tutulması ve insanın sorumlu (sekaleyn) oluşunun ilahi hikmeti. | Hakikat ve değerin mutlak adalette kütlesel bir gerçekliğe dönüşmesi. |
| Fıkıh | Zekât ölçüleri, diyet miktarları ve borç yükü (miskal) | Şer'î miskalin dirhem ve dinar cinsinden net altın ağırlığı olarak tespiti; borcun veya nafakanın şahsı ezmesi (müskal). | Ölçülebilir, standart altın ağırlık birimi ve kişiyi acze düşüren mali yük. |
| Tefsir | Ahiret sahneleri, arzın ağırlıklarını atması ve ağır söz | Kıyamette yerin ağırlıklarını dışarı atmasının kabirdekiler mi yoksa yer altı hazineleri mi olduğu; vahyin ağır söz oluşunun getirdiği ahkâm. | Ontolojik dengenin sarsılması ve ilahi hitabın varlık üzerindeki ezici ciddiyeti. |
| Hadis | Terazide ağır gelen zikirler ve sekarat-ı mevt ağırlığı | Dile hafif fakat mizanda ağır gelen kelimeler (kelimetâni hafîfetâni...) ve ölüm anındaki bedensel ağırlık tasvirleri. | Biçimsel kolaylığa karşılık hakiki varoluşsal kıymetin azameti. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık mertebesi ve mükellefiyet | Mükellef varlık (es-Sekalân) | Sorumluluğu yüklenme ve hesap verme | İnsan ve cin, varoluş alanında ahlaki bir kütleye sahip oldukları için ilahi emanetin ağırlığını taşırlar. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve ahlaki tartı yasası | Mizan ve kıymet yoğunluğu | Nesneleri ve fiilleri hakiki değerine göre ayırma | Doğadaki yer çekimi ve kütle yoğunluğu gibi ahlakta da eylemlerin hakikate uygunluğu tartılır. | Kesin |
| Siyasi | Devlet yönetimi ve tebaa üzerindeki yük | Kamu mesuliyeti ve adil vergilendirme | Yöneticinin keyfi vergi ve angaryalarla halkı ezmesini önleme | İktidarın halka taşıyamayacağı ağır mükellefiyetler (muğremun muskalûn) yüklememesi esastır. | Güçlü |
| İktisadi | Mübadele aracı ve değer ölçüsü | Miskal (standart kütle birimi) | Enflasyondan arındırılmış reel değer standardı oluşturma | İktisadi mübadelede altının veya madenin zerre miktarı da olsa tartılarak hak kaybının engellenmesi. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kütle çekimi (gravitasyon) ve eylemsizlik kütlesi ($m$) | Bir cismin kütlesi arttıkça uzay-zaman dokusunu daha fazla bükmesi ve hareket durumunu değiştirmeye karşı daha büyük direnç göstermesi, kökün yere doğru ağır basması ve gevşekliğe direnmesiyle tam bir izomorfizm gösterir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal ve ahlaki sorumluluk (meşruiyet ağırlığı) | Sosyolojide ve hukukta bir kararın veya kuralın toplum vicdanında bağlayıcı olması, onun ardındaki hakikat ve adalet kütlesinin ağırlığıyla orantılıdır; hafif ve temelsiz iddialar toplumsal yapıda tutunamaz. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece zahiri bir tartı aletindeki gramaja veya taşınması zahmetli bir fiziksel yüke indirgenmesi; soyut ve ontolojik ağırlığın göz ardı edilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; hakikatin, ilahi vahyin, ahlaki eylemin, bulutlardaki rahmet suyunun ve insanın kozmik sorumluluğunun varlık tabakasında meydana getirdiği gerçek ve silinmez yoğunluktur. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mizanın sadece metaforik veya keyfi bir yargılama sanılması; amellerin varoluşsal bir gerçekliğe, tartılabilir bir kıymete sahip olduğunun unutularak dinin amelsiz bir temenniye dönüştürülmesi. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık ve ahlak anlayışının temeli adalettir ve adalet mizan (ölçü/denge) ile tecelli eder. ثقل kökü, bu terazinin hakiki dayanağı olan değer ve kütle kavramını inşa eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret hesaplaşmasını anlatan mizan ayetlerinde (A'râf [7:8](https://lisan.digital/tr/ayet/7:8.md)-9, Kâria [101:6](https://lisan.digital/tr/ayet/101:6.md)-9), vahyin azametini bildiren hitaplarda (Müzzemmil [73:5](https://lisan.digital/tr/ayet/73:5.md)) ve zerre miktarı amelin zayi olmayacağını bildiren adalet ayetlerinde (Enbiyâ [21:47](https://lisan.digital/tr/ayet/21:47.md), Zilzâl [99:7](https://lisan.digital/tr/ayet/99:7.md)-8). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Amellerin ve niyetlerin havada kaybolup gideceği zannını düzeltir; her eylemin ontolojik bir ağırlığı (miskal) olduğunu ve ilahi sistemin hiçbir kütleyi göz ardı etmediğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir cismin kütlesel yoğunluğu sebebiyle terazinin kefesini aşağı bastırması, binek veya zemin üzerinde çökertici bir baskı oluşturması.
- Soyut anlam: Bir bilginin, emrin veya ahlaki eylemin varoluş düzeninde taşıdığı hakikat payı, bağlayıcılık gücü ve ontolojik kıymet.
- Sistematik karşılık: Adalet sisteminde hiçbir şeyin rastgele silinmediği, her bir zerrenin hakiki ağırlığıyla hesap cetveline girdiği mizan nizamı.
- LaTeX modeli: $$\Delta W = \sum_{i=1}^{n} (m_i \cdot v_i) - \theta$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $m_i$ her bir amelin ve eylemin hakikat kütlesini (miskal), $v_i$ bu amelin niyet ve ihlas katsayısını temsil eder. Çarpımların toplamı olan kefedeki ağırlık, ilahi adaletin kurtuluş ve hakkaniyet eşiği olan $\theta$ değerini aştığında ($\Delta W > 0$), terazide ağır basma durumu gerçekleşir ve ebedi kurtuluş (felâh) tecelli eder. Tersine değer sıfırın altında kaldığında hafiflik ve hüsran ortaya çıkar.

## Geçtiği ayetler (26 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%82%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/4:40.md) — مِثْقَالَ

إِنَّ اللَّهَ لَا يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Allah; şüphesiz zerre kadar haksızlık yapmaz. Ama zerre kadar iyilik yapılsa onu kat kat artırır. Ve kendi katından büyük bir mükafaat verir.

### [Araf 7:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/7:8.md) — ثَقُلَتْ

وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Tartı, o gün haktır. Kimin terazisi ağır basarsa; işte onlar, felaha erenlerin kendileridir.

### [Araf 7:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/7:57.md) — ثِقَالًا

وَهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ حَتَّى إِذَا أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالًا سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ مَيِّتٍ فَأَنْزَلْنَا بِهِ الْمَاءَ فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ كَذَلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتَى لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): O’dur ki rahmetinin önünde rüzgarı müjdeci olarak gönderir. Nihayet bunlar, ağır yüklü bulutları yüklendiğinde; Biz, onu ölü bir memlekete gönderir, su indirir ve onunla her tür mahsulleri yetiştiririz. İşte ölüleri de böylece çıkarırız. Ta ki iyice düşünüp ibret alasınız.

### [Araf 7:187](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/7:187.md) — ثَقُلَتْ

يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ رَبِّي لَا يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَا إِلَّا هُوَ ثَقُلَتْ فِي السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً يَسْأَلُونَكَ كَأَنَّكَ حَفِيٌّ عَنْهَا قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِنْدَ اللَّهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Sana kıyametin ne zaman gelip çatacağını soruyorlar. De ki: Onun bilgisi, ancak Rabbımın katındadır. Onun vaktini kendisinden başkası açıklayamaz. Onun ağırlığını gökler de, yer de kaldıramaz. O, size ansızın gelir. Sen, onu biliyormuşsun gibi sana soruyorlar. De ki: Onun bilgisi ancak Allah katındadır. Fakat insanların çoğu bilmezler.

### [Araf 7:189](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/7:189.md) — أَثْقَلَتْ

هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا فَلَمَّا تَغَشَّاهَا حَمَلَتْ حَمْلًا خَفِيفًا فَمَرَّتْ بِهِ فَلَمَّا أَثْقَلَتْ دَعَوَا اللَّهَ رَبَّهُمَا لَئِنْ آتَيْتَنَا صَالِحًا لَنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): O’dur, sizi tek bir nefisten yaratan ve ondan da gönlünün ısınacağı eşini vareden. Eşini örtüp bürüyünce; o, hafif bir yük yüklendi ve onunla bir müddet gider gelirdi. Nihayet ağırlaşınca; karı koca Rabbları olan Allah’a: Eğer bize salih bir çocuk verirsen andolsun ki şükredenlerden oluruz, diye dua ettiler.

### [Tevbe 9:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/9:38.md) — اثَّاقَلْتُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ فَمَا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; size ne oldu ki: Allah yolunda elbirliği ile savaşa çıkın, denildiği zaman, yere çakılıp kaldınız. Yoksa ahireti bırakıp da dünya hayatına mı razı oldunuz? Halbuki dünya hayatının geçimi ahiretin yanında pek azdır.

### [Tevbe 9:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/9:41.md) — وَثِقَالًا

انْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا وَجَاهِدُوا بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Gerek hafif, gerekse ağırlıklı olarak elbirliğiyle çıkın, mallarınız ve nefisleriniz ile cihad edin. Eğer bilirseniz bu; sizin için daha hayırlıdır.

### [Yunus 10:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/10:61.md) — مِثْقَالِ

وَمَا تَكُونُ فِي شَأْنٍ وَمَا تَتْلُو مِنْهُ مِنْ قُرْآنٍ وَلَا تَعْمَلُونَ مِنْ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيْكُمْ شُهُودًا إِذْ تُفِيضُونَ فِيهِ وَمَا يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقَالِ ذَرَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ وَلَا أَصْغَرَ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرَ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Ne işte bulunsan, Kur’an’dan ne okusan ve siz ne iş yaparsanız; yaptıklarınıza daldığınızda mutlaka Biz üzerinizde şahidiz. Yerde ve gökte hiç bir zerre Rabbından gizli değildir. Bundan daha küçüğü de, daha büyüğü de şüphesiz apaçık kitabdadır.

### [Rad 13:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/13:12.md) — الثِّقَالَ

هُوَ الَّذِي يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنْشِئُ السَّحَابَ الثِّقَالَ

Meal (IK): O’dur, korku ve ümide düşürmek için size, şimşeği gösteren ve yağmur yüklü bulutları meydana getiren.

### [Nahl 16:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/16:7.md) — أَثْقَالَكُمْ

وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ إِلَى بَلَدٍ لَمْ تَكُونُوا بَالِغِيهِ إِلَّا بِشِقِّ الْأَنْفُسِ إِنَّ رَبَّكُمْ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Kendi kendinize zor varacağınız memleketlere yüklerinizi taşırlar. Muhakkak ki Rabbınız; Rauf’tur, Rahim’dir.

### [Enbiya 21:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/21:47.md) — مِثْقَالَ

وَنَضَعُ الْمَوَازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيَامَةِ فَلَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا وَإِنْ كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَيْنَا بِهَا وَكَفَى بِنَا حَاسِبِينَ

Meal (IK): Biz; kıyamet günü adalet terazilerini kurarız. Hiç kimse hiç bir şeyle haksızlığa uğratılmaz. Hardal tanesi kadar bile olsa yapılanı ortaya koyarız. Hesab görenler olarak da Biz, yeteriz.

### [Müminun 23:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/23:102.md) — ثَقُلَتْ

فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Tartıları ağır gelenler; işte onlar, felaha ermiş olanların kendileridir.

### [Ankebut 29:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/29:13.md) — أَثْقَالَهُمْ · وَأَثْقَالًا · أَثْقَالِهِمْ

وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالًا مَعَ أَثْقَالِهِمْ وَلَيُسْأَلُنَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَمَّا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Gerçekten onlar; hem kendi yüklerini, hem de kendi yükleriyle beraber daha nice yükleri yüklenecekler ve uydurup durdukları şeylerden dolayı kıyamet günü elbette sorguya çekileceklerdir.

### [Lokman 31:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/31:16.md) — مِثْقَالَ

يَابُنَيَّ إِنَّهَا إِنْ تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ

Meal (IK): Oğulcuğum; işlediğin şey bir hardal tanesi kadar da olsa, bir kayanın içinde veya göklerde, yahut yerin derinliklerinde de bulunsa, Allah onu getirir. Muhakkak ki Allah; Latif’tir, Habir’dir.

### [Sebe 34:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/34:3.md) — مِثْقَالُ

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَأْتِينَا السَّاعَةُ قُلْ بَلَى وَرَبِّي لَتَأْتِيَنَّكُمْ عَالِمِ الْغَيْبِ لَا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ فِي السَّمَوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ وَلَا أَصْغَرُ مِنْ ذَلِكَ وَلَا أَكْبَرُ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُبِينٍ

Meal (IK): Küfredenler dediler ki: Kıyamet saatı bize gelmeyecektir. De ki: Hayır, gaybı Rabbıma andolsun ki; o saat muhakkak size gelecektir. Göklerde ve yerde zerre kadar olanlar bile O’nun ilminin dışında değildir. Ondan daha küçüğü de, büyüğü de istisnasız, mutlaka apaçık kitabtadır.

### [Sebe 34:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/34:22.md) — مِثْقَالَ

قُلِ ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَا يَمْلِكُونَ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ فِي السَّمَوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ وَمَا لَهُمْ فِيهِمَا مِنْ شِرْكٍ وَمَا لَهُ مِنْهُمْ مِنْ ظَهِيرٍ

Meal (IK): De ki: Allah’tan başka, taptıklarınızı çağıran. Onlar ne göklerde, ne de yerde zerre kadar bir şeye sahib değildirler. Ve onların bu ikisinde ortaklığı da yoktur. O’nun bunlardan hiçbir yardımcısı da yoktur.

### [Fatır 35:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/35:18.md) — مُثْقَلَةٌ

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى وَإِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَى حِمْلِهَا لَا يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْءٌ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى إِنَّمَا تُنْذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَمَنْ تَزَكَّى فَإِنَّمَا يَتَزَكَّى لِنَفْسِهِ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Günah işleyen hiç bir nefis; başkasının günahını çekmez. Yükü ağır bir kişi onun yüklenilmesini istese-yakını bile olsaondan bir şey yüklenmez. Sen, ancak görmedikleri halde Rabblarından korkanları ve namazı kılmış olanları uyarırsın. Kim de arınırsa; ancak kendisi için arınmış olur ve dönüş, Allah’adır.

### [Tur 52:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/52:40.md) — مُثْقَلُونَ

أَمْ تَسْأَلُهُمْ أَجْرًا فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ

Meal (IK): Yoksa, sen, kendilerinden bir ücret istiyorsun da onlar ağır bir borç altında mı kalıyorlar?

### [Rahman 55:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/55:31.md) — الثَّقَلَانِ

سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَا الثَّقَلَانِ

Meal (IK): Ey insanlar ve cinnler; yakında size de yöneleceğiz

### [Kalem 68:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/68:46.md) — مُثْقَلُونَ

أَمْ تَسْأَلُهُمْ أَجْرًا فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ

Meal (IK): Yoksa sen, onlardan bir ücret istiyorsun da ağır bir borç altında mı kalmışlardır?

### [Müzzemmil 73:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/73:5.md) — ثَقِيلًا

إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا

Meal (IK): Muhakkak ki Biz; sana, ağır bir söz vahyedeceğiz.

### [İnsan 76:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/76:27.md) — ثَقِيلًا

إِنَّ هَؤُلَاءِ يُحِبُّونَ الْعَاجِلَةَ وَيَذَرُونَ وَرَاءَهُمْ يَوْمًا ثَقِيلًا

Meal (IK): Doğrusu bunlar; çabucak geçeni severler de, o çetin günün arkalarına bırakırlar.

### [Zilzal 99:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/99:2.md) — أَثْقَالَهَا

وَأَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقَالَهَا

Meal (IK): Ve yer, bütün ağırlıklarını çıkardığı zaman;

### [Zilzal 99:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/99:7.md) — مِثْقَالَ

فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ

Meal (IK): Kim, zerre mikdarı hayır işlerse; onu görür.

### [Zilzal 99:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/99:8.md) — مِثْقَالَ

وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ

Meal (IK): Kim de zerre mikdarı şer işlerse; onu görür.

### [Karia 101:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/ayet/101:6.md) — ثَقُلَتْ

فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ

Meal (IK): Ama kimin tartıları ağır gelirse;

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Terazinin karşı kefesine konan taş demektir.
Bir şeyin üzerine bastırmak için konan ağırlık, yük demektir. Himl hayvan yükü, vizr insan yükü demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والثاء واللام معهما
ث ق ل، ل ث ق، ق ث ل مستعملات ثقل: ثَقُلَ ثِقَلاً فهو ثقيلٌ، والثِّقَلُ: رحجان الثَّقيلِ.
والثَّقَلٌ: متاع المسافر وحشمه، وجمعه أثقالٌ.
والأثقالُ: الآثام.
وامرأة ثَقالٌ أي ذات مآكم وكفل.
والمِثقال وزن معلوم قدره.
ومِثقال الشيء: ميزانه من مثله.
والثُقْلَةُ: نعسة غالبة.
واثْقَلَتِ المرأة فهي مُثقِلٌ، قال الله عز وجل: "فلما أثقَلَتْ... ".
والمُثْقَلُ: الذي حمل فوق طاقته، وقوله تعال: "وإن تدع مُثْقَلَةٌ إلى حملها...."، أي هي حاملة أوزار وخطايا، وهو اسم يستعمل بالتأنيث، ليست للمرأة خاصة، ولكنه يحمل على النفس، ويجري مجرى النعت.
وأثْقَلَه المرض، واستَثْقَلَه النوم.
والمُثقَلُ: البطيء من الدواب.
والمُسْتَثْقَلُ: الثقيل من الناس.
والتَّثاقُلُ من التباطؤ والتحامل في الوطء، يقال: لأطأنه وطء المُتَثاقلِ.
قثل: القِثوَلُّ من الرجال الثَّقيلُ.
لثق: اللَّثَقُ مصدر الشيء الذي قد لَثِقَ يلثق لثقاً كالطائر الذي يبتل جناحاه، فهو لثقٌ، قال الأعشى:
قد بات في دفء أرطاة يلوذ بها		ممن الصقيع وضاحي جلده لَثِقٌ
واللَّثَقُ: ماء وطين مختلط، وهو اللثقُ.

##### Türkçe

**القاف** ve **الثاء** ve **اللام** bunlarla birlikte

**ث ق ل**، **ل ث ق**، **ق ث ل** kullanımdadır. **ثقل**: **ثَقُلَ** **ثِقَلاً**; o hâlde o **ثقيلٌ**dür. Ve **الثِّقَلُ**: ağır olanın ağır basmasıdır.

Ve **الثَّقَلٌ**: yolcunun eşyası ve hizmetkârlarıdır; çoğulu **أثقالٌ**dır.

Ve **الأثقالُ**: günahlardır.

Ve bir kadın **ثَقالٌ**: yani kalça etleri ve kaba eti olan (kadın).

Ve **المِثقال**: miktarı bilinen, ölçüsü belirli bir ağırlıktır.

Ve **مِثقال** bir şeyin: onun benzerinden olan terazisidir.

Ve **الثُقْلَةُ**: galip gelen bir uyuklamadır.

Ve kadın **اثْقَلَتِ**; o hâlde o **مُثقِلٌ**dür. Aziz ve yüce Allah dedi ki: “**فلما أثقَلَتْ...**”.

Ve **المُثْقَلُ**: gücünün üstünde yük yüklenen kimsedir. Ve O’nun sözü (yüce): “**وإن تدع مُثْقَلَةٌ إلى حملها....**”; yani o, günahlar ve hatalar yüklenen (bir) taşıyıcıdır. Ve o, müennes olarak kullanılan bir isimdir; kadına mahsus değildir; fakat nefse hamledilir ve sıfatın yürüdüğü tarz üzere yürür.

Ve hastalık onu **أثْقَلَه**; ve uyku onu **استَثْقَلَه**.

Ve **المُثقَلُ**: binek hayvanlarından yavaş olan.

Ve **المُسْتَثْقَلُ**: insanlardan ağır (olan).

Ve **التَّثاقُلُ**: yavaşlamadan ve basmada ağırdan almadan (gelir). Denir ki: “Onu **المُتَثاقلِ** basışıyla basacağım.”

**قثل**: erkeklerden **القِثوَلُّ** ağır (olan)dır.

**لثق**: **اللَّثَقُ**, **لَثِقَ** (şeyin) kaynağıdır; **يلثق**; **لثقاً** (olarak); kanatları ıslanan kuş gibi; o hâlde o **لثقٌ**dür. **الأعشى** dedi ki:
Bir **أرطاة**’nın sıcaklığında geceleyip ona sığınır		ayazdan; derisinin açıkta kalan yerleri **لَثِقٌ**dur

Ve **اللَّثَقُ**: karışık su ve çamurdur; ve o, **اللثقُ**dur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الثِقْلُ: واحد الأَثْقالِ، مثل حِمْلٍ وأحمالٍ. ومنه قولهم: أعطه ثِقْلَهُ، أي وزنَه. وقوله تعالى: "وأخرجَتِ الأرضُ أَثْقالَها". قالوا: أجساد بني آدم. والثِقَلُ: ضدّ الخفّة. تقول منه: ثَقُلَ الشيءُ ثِقَلاً، فهو ثَقيلٌ. والثَقَلُ، بالتحريك متاعُ المسافر وحَشَمُهُ. والثَقَلانِ: الإنسُ والجنُّ. ويقال أيضاً: وجدت ثَقَلَةً في جسدي، أي ثِقْلاً وفُتوراً. وثَقِلَةُ القومِ، بكسر القاف: أَثْقَالُهُمْ. يقال: احتمل القومُ بِثِقَلِهِمْ، أي بأمتعتهم كلِّها. وثَقَلَ الشيءُ الشيءَ في الوزن يَثْقُلُهُ ثَقْلاً. وثَقَلْتُ الشاة أيضاً، أي وزنتُها، وذلك إذا رفعتَها لتنظر ما ثِقَلُها من خفّتها. وامرأةٌ ثَقالٌ بالفتح، أي رَزانٌ ذات مآكِمَ وكَفَلٍ. والتَثْقيلُ: ضدُّ التخفيف. وقد أَثْقَلَهُ الحملُ. وأَثْقَلَتِ المرأةُ فهي مُثْقِلٌ، أي ثَقُلَ حَملُها في بطنها. قال الأخفش: أي صارت ذات ثِقْلٍ، كما تقول: أَتْمَرْنا، أي صرنا ذوي تَمْرٍ. والمِثْقالُ: واحد مَثاقيلِ الذهب. قال الأصمعي: دينارٌ ثاقِلٌ، إذا كان لا ينقص. ودنانيرُ ثَواقِلٌ.
ومِثقالَ الشيءِ: ميزانُهُ من مثله. وقولهم: ألقى عليه مَثاقيلَهُ، أي مُؤْنَتَهُ.

##### Türkçe

**الثِقْلُ**: **أَثْقالِ**’ın biridir; **حِمْلٍ** ve **أحمالٍ** gibi. Ondandır onların sözü: “Ona **ثِقْلَهُ**’ni ver”, yani ağırlığını. Ve Yüce’nin sözü: “Ve yer **أَثْقالَها**’sını çıkardı.” Dediler: Âdemoğullarının cesetleri. Ve **الثِقَلُ**: hafifliğin zıddıdır. Ondan dersin: Şey **ثِقَلاً** ağırlaştı; o hâlde o **ثَقيلٌ**’dir. Ve **الثَقَلُ**, harekeli (tahrîk ile): yolcunun eşyası ve hizmetkârlarıdır. Ve **الثَقَلانِ**: insanlar ve cinlerdir. Ve ayrıca denilir: “Bedenimde **ثَقَلَةً** buldum”, yani bir ağırlık ve gevşeklik. Ve **ثَقِلَةُ القومِ**, **القاف**’ın kesriyle: onların **أَثْقَالُهُمْ**’udur. Denilir: “Kavim **بِثِقَلِهِمْ** ile yüklendi”, yani bütün eşyalarıyla. Ve şey, ağırlıkta şeyi **ثَقَلَ** eder; onu **ثَقْلاً** ağırlaştırır. Ve ben koyunu da **ثَقَلْتُ**, yani onu tarttım; bu, onu kaldırdığın zaman, hafifliğinden onun **ثِقَلُها**’sı ne diye bakman içindir. Ve bir kadın **ثَقالٌ**, fetha ile; yani ağırbaşlı, kalçaları ve sağrısı olan. Ve **التَثْقيلُ**: hafifletmenin zıddıdır. Ve yük onu **أَثْقَلَهُ**. Ve kadın **أَثْقَلَتِ**; o hâlde o **مُثْقِلٌ**’dir; yani karnındaki yükü ağırlaştı. **الأخفش** dedi: yani **ثِقْلٍ** sahibi oldu; senin “**أَتْمَرْنا**” demen gibi, yani hurma sahipleri olduk. Ve **المِثْقالُ**: altının **مَثاقيلِ**’inden biridir. **الأصمعي** dedi: **ثاقِلٌ** dinar; eksik olmadığı zaman. Ve **ثَواقِلٌ** dinarlar.

Ve **مِثقالَ الشيءِ**: onun benzerinden olan terazisidir. Ve onların sözü: “Onun üzerine **مَثاقيلَهُ**’ni attı”, yani onun yükümlülüğünü.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ث ل
قثل ، ثقل ، لثق ، لقث : ( مستعملة ) .
ثقل : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنَّه قال في مرضه الذي مات فيه : ( إني تارِكٌ فيكم الثَّقَلَين : كتابَ الله وعِتْرتي ، ولن يفترقا حتى يرِدَا عليَّ الحوضَ ) ، فسَّر النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) الثَّقَلين فجعلهما كتاب الله جلّ وعزّ وعِترته عليه السلام ؛ وقد فسّرت العِتْرة فيما تقدّم وهم جماعةُ عشيرته الأدْنَوْن .
وقال أبو العباس أحمد بن يحيى : سُمِّيا ثَقَلين لأنَّ الأخْذ بهما ثقيل ، والعَمَل بهما ثقيل .
وأصل الثَّقَل أنّ العَرَب تقول لكلِّ شيء نفيس مَصُون : ثَقَل ، وأصلُه في بَيض النعام المَصُون .
وقال ثعلبة بن صُعَيْر المازنيّ يَذكر الظَّليم والنعامة :
فتَذكَّرا ثَقَلاً رئيداً بَعدَما
ألقَتْ ذُكاءُ يَمينها في كافِرِ
ويقال للسيّد العزيز : ثَقَلٌ ، من هذا . وسَمَّى الله جل وعز الجنَّ والإنس الثَّقَلَين فقال : ( تُكَذِّبَانِ سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَا الثَّقَلاَنِ ) ( الرحمن : 31 ) سُمِّيا ثَقَليْن لتفضيل الله إيَّاهما على سائر الحيوان المخلوق في الأرض بالتمييز والعقل الذي خُصَّا به .
وقال ابن الأنباري : الثَّقلان : الجن والإنس ، قيل لهما الثَّقلان لأنهما كالثقل للأرض وعليها .
قال : والثّقَل بمعنى الثِّقل ، وجمعهما أثقال . ومجراهما مجرى قول العرب : مِثل ومَثَل ، وشِبه وشَبَه ، ونَجْس ونَجَس .
وقال في قول الله : ( زِلْزَالَهَا وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا ) ( الزلزلة : 2 ) ، معناه : ما فيها من كنوز الذهب والفضة .
قال : وخروج الموتى بعد ذلك .
ومن أشراط الساعة أن تقيء الأرضُ أفلاذَ كبدها ، وهي الكنوز .
وكانت العرب تقول : الفارسُ الشُّجاع ثِقْل على الأرض ، فإِذا قتل أو مات سقط به عنها ثِقْل . وأنشد :
دِحلَّت به الأرض أثقالها
أي : لما كان شجاعاً سقط بموته عنها ثقل .
وقيل معناه : زينت به موتاها ، من الحلية .
وقال الله جل وعز : ( ( تَرْتِيلاً إِنَّا سَنُلْقِى عَلَيْكَ قَوْلاً ثَقِيلاً ) ( المزمل : 5 ) ، يعني : الوحيَ الذي أنزلَ اللَّهُ على نبيّه ( صلى الله عليه وسلم ) جَعَلَه ثقيلاً مِن جهة عِظَم قُدْرِه ، وجلالة خَطَره ، وأنَّه ليس بسَفْسافِ الكلام الذي يُستخفّ به فكلُّ شيء نفيسٍ وعِلْق خَطير فهو ثَقَل وثَقيل وثاقِل ، وليس معنى قوله ثقيلاً بمعنى الثّقيل الذي يَستثْقله الخَلْق فيتبرَّمون به .
وجاء في التفسير في قوله : ( عَلَيْكَ قَوْلاً ( أنَّه يثْقُل العملُ به ، وأنَّ الحرام والحلال والصَّلاة والصِّيامَ ، وجميع ما أقر الله أن يُعمَل به لا يؤدِّيه أحدٌ إلاَّ بتكلُّف ما يثقُل . والقولُ هو الأوّل .
وقال الزجاج : يجوز على مذهب اللغة أن يكون معناه أنه قولٌ له وزنٌ في صحته وبيانه ونَفْعِه ، كما تقول : هذا كلامٌ رَصِين ؛ وهذا قولٌ له وَزْن ، إذا كنتَ تستجيده وتَعلمُ أنّه قد وقعَ موقع الحِكمة والبيان .
وقال الليث : الثِّقل : مَصْدَر الثقيل ، تقول : ثَقل الشيءُ ثِقلاً فهو ثَقيل . والثِّقل : رجْحَان الثقيل . والثَّقل : مَتَاعُ المسافِر وحشَمُه ، والجميع الأثقال .
قال : والمثقال : وَزْنٌ معلومٌ قدرُه ، ومِثقال الشيء : ميزانُه مِن مِثله .
وقال الله جلَّ وعزَّ : ( كُنتُمْ تَعْمَلُونَ يابُنَىَّ إِنَّهَآ إِن تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِى صَخْرَةٍ أَوْ فِى السَّمَاوَاتِ أَوْ فِى الاَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ ) ( لقمان : 16 ) ، الآية .
قال الفراء : يجوز نصب المثقال ورفعُه ، فمن رَفَعه رَفَعَه ب ( تكنْ ) ، ومَنْ نَصَب جعل في ( تكُن ) اسماً مُضمراً مجهولاً ، مِثل الهاء التي في قوله : ( تَعْمَلُونَ يابُنَىَّ إِنَّهَآ إِن تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِى صَخْرَةٍ أَوْ فِى السَّمَاوَاتِ أَوْ فِى الاَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ ( .
قال : وجاز تأنيث ( تكن ) ، والمثقال ذكر ، لأنه مضاف إلى الحَبّة والمعنى للحبَّة ، فذهب التأنيثُ إليها ، كما قال الأعشى :
كما شرِقَتْ صَدْرُ القَناة مِن الدَّمر
وقال ابن السكّيت : يقال : هذا شيءٌ ثقيل ، وهذه امرأةٌ ثَقَال ، وهذا شيء رَزِين ، وهذه امرأةٌ رَزَانِ ، أي : رَزِينةٌ في مجلسها .
وقال الفراء في قوله : ( إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالاً مَّعَ أَثْقَالِهِمْ وَلَيُسْئَلُنَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَمَّا كَانُواْ يَفْتَرُونَ ) ( العنكبوت : 13 ) ، يعني : أوزارَهم وأوزارَ من أضَلُّوا ، وهي الآثام .
وقال في قوله : ( زِلْزَالَهَا وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا ) ( الزلزلة : 2 ) .
قال : لفَظت ما فيها مِن ذهبٍ أو فضَّة أو مَيْت . وقيل معناه : أخرجَتْ مَوْتاها .
وقال الفراء في قوله : ( وِزْرَ أُخْرَى وَإِن تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَى حِمْلِهَا لاَ يُحْمَلْ مِنْهُ شَىْءٌ وَلَوْ كَانَ ) ( فاطر : 18 ) .
يقول : إنْ دَعتْ نفسٌ داعيةٌ أَثقلْتها ذنوبُها
إلى حَمْلها ، أي : إلى ذُنوبها ، ليُحمَل عنها شيء مِن الذُّنوب لَم تجِد ذلك ، وإن كان المَدْعُوّ ذا قُرْبى منها .
أبو عبيد عن الكسائي : الثَّقِيلةُ : أثقال القوم ، بكسر القاف وفتح الثاء ، وقد تُخفَّف فيقال : الثَّقْلَة .
قال : والثّقْلة : ما وجد الإنسانُ من ثِقَل الطعام .
وقال الأصمعيّ : يقال : أعْطِه ثِقْلَه ، أي : وَزْنَه .
ويقال : ثَقَلْتُ الشاةَ وأنا أثقُلها ثَقْلاً : إذا رفَعتَها لِترزُنها .
ويقال دينارٌ ثاقل إذا كان لا ينقُص ، ودنانِيرُ ثَواقِل ، ويقال : أَلقَى عليَّ مَثاقِيله ، أي : مُؤنَهُ .
وقال الليث : امرأةٌ ثَقالٌ : ذاتُ كَفَل ومآكِم .
قال : والثّقَلة : نَعْسةٌ غالبةٌ . والمُثْقل من النساء : التي قد ثَقُلت مِن حَمْلِها .
قال : والمُثقَل : الذي قد أثقَله المرض ، والمستثقل : الذي قد استثقَلَ نَوْماً .
قال : والمستثقَل : الثقيل مِن الناس ، والتثاقُل : التباطُؤ من التحامُلِ في الوطْء ، يقال : لأطَأَنّه وَطْء المتثاقل .
وقال أبو نصر : يقال : أصبح فلانٌ ثاقلاء ، أي : أثقله المرض .
وقال لبيد :
رأيتُ التُّقَى والحمدَ خيرَ تجارَةٍ
رَباحاً إذا مَا المرءُ أصبَحَ ثاقِلا
أي : أدنَفَه المَرَض .
قثل : أهمله الليث .
وروى أبو عبيد عن أبي زيد : رَجُل قِثْوَلٌّ ، وهو العَييُّ الفَدْم .
وأنشدنا :
لا تجعَلَني كفَتًى قِثْوَلِّ
رَثَ كحَبْل الثَّلّة المبْتَلِّ
ويقال : أعطيتُه قِثْوَلاًّ من اللحم ، أي : بَضْعَةً كبيرةً بعظامها .
وأخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم قال : قال لي أبو ليلى الأعرابيّ ولصاحبٍ لي كنّا نختلف إليه : ( أنت بُلْبُلٌ قُلْقُل ، وصاحبُك هذا حِثْوَلٌّ قِثْوَل ) .
قال : والقُلقُل والبُلبُل : الخفيف من الرجال . والعِثْوَلّ القِثْوَلُّ : الثقيل الفَدْم .
لثق : قال الليث : اللَّثَقُ : مصدر الشيء الذي قد لَثِق يَلْثق لَثَقاً كالطائر الذي يَبْتَلّ جَناحاه من الماء .
قال : واللّثَق : ماءٌ وطينٌ يختلطان .
وقال غيره : لثّقْتُه تلثيقاً : إذا أفسدْتَه .
وقال ابن دريد : اللَّثَقُ : النَّدَى والحَرّ ، مثل الوَمَد .
لقث : أهمله الليث .
وقال ابن دريد : لقَثْتُ الشيءَ لَقثاً : إذا
أخَذْتَه أخذاً سريعاً .

##### Türkçe

ق ث ل
**قثل** ، **ثقل** ، **لثق** ، **لقث** : (kullanılan).

**ثقل** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olunduğuna göre, öldüğü hastalığında şöyle demiştir: ( Ben sizin için **الثَّقَلَين**’i bırakıyorum: Allah’ın kitabı ve **عِتْرتي**; ve ikisi, havuzda bana varıncaya dek asla ayrılmayacaklardır ). Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) **الثَّقَلين**’i tefsir etti; onları Allah’ın kitabı جلّ وعزّ ve onun **عِتْرت**’i عليه السلام kıldı; **العِتْرة** daha önce geçtiği üzere tefsir edilmiştir; onlar, onun en yakın aşiretinin bir topluluğudur.

Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ dedi ki: İkisine **ثَقَلين** denildi; çünkü onlara sarılmak ağırdır, onlarla amel etmek ağırdır.

**الثَّقَل**’in aslı şudur ki Araplar, her korunmuş kıymetli şey için: **ثَقَل** derler; aslı, korunmuş devekuşu yumurtasındadır.

Sa‘lebe b. Su‘ayr el-Mâzinî, devekuşu erkeğini ve dişisini anarak dedi:
فتَذكَّرا ثَقَلاً رئيداً بَعدَما
ألقَتْ ذُكاءُ يَمينها في كافِرِ

Ve aziz efendiye: **ثَقَلٌ** denir; bundan dolayı. Allah جل وعز cinleri ve insanları **الثَّقَلَين** diye adlandırdı; şöyle dedi: ( تُكَذِّبَانِ سَنَفْرُغُ لَكُمْ أَيُّهَا الثَّقَلاَنِ ) ( الرحمن : 31 ). İkisine **ثَقَليْن** denildi; Allah’ın onları, yerde yaratılmış diğer hayvanların tümüne, kendilerine tahsis edilen temyiz ve akıl ile üstün kılmasından dolayı.

İbnü’l-Enbârî dedi ki: **الثَّقلان**: cin ve insandır; ikisine **الثَّقلان** denildi; çünkü ikisi, yer için ve onun üzerinde bir yük gibidir.

Dedi ki: **الثّقَل** , **الثِّقل** manasınadır; ikisinin çoğulu **أثقال**’dır. İkisinin cereyanı, Arapların şu sözü gibidir: **مِثل** ve **مَثَل**; **شِبه** ve **شَبَه**; **نَجْس** ve **نَجَس**.

Allah’ın şu sözü hakkında: ( زِلْزَالَهَا وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا ) ( الزلزلة : 2 ): manası, içinde bulunan altın ve gümüş hazineleridir.

Dedi ki: bundan sonra ölülerin çıkmasıdır.

Kıyamet alâmetlerindendir ki yer, ciğerinin parçalarını kusar; o da hazinelerdir.

Araplar derdi ki: yiğit süvari, yer üzerinde bir **ثِقْل**’dür; öldürüldüğünde yahut öldüğünde, onunla yerden bir **ثِقْل** düşer. Şu beyit okundu:
دِحلَّت به الأرض أثقالها
Yani: yiğit olduğundan, ölümüyle onunla yerden bir ağırlık düştü.

Ve denildi ki manası: onunla ölülerini süsledi; ziynetten.

Allah جل وعز dedi ki: ( تَرْتِيلاً إِنَّا سَنُلْقِى عَلَيْكَ قَوْلاً ثَقِيلاً ) ( المزمل : 5 ); yani: Allah’ın, Peygamberine ( صلى الله عليه وسلم ) indirdiği vahyi; onu, kudretinin büyüklüğü, tehlikesinin yüceliği ve hafife alınan bayağı söz türünden olmaması cihetinden ağır kıldı; her kıymetli şey ve tehlikeli değerli meta **ثَقَل** ve **ثَقيل** ve **ثاقِل**’dir; onun “ağır” sözünün manası, yaratılmışların ağır bulup bıkkınlık duyduğu ağır manasında değildir.

Tefsirde şu söz hakkında geldi: ( عَلَيْكَ قَوْلاً ( ki onunla amel ağırlaşır; ve haram, helal, namaz, oruç ve Allah’ın kendisiyle amel edilmesini ikrar ettiği her şey, ağır gelen bir külfete katlanmaksızın hiç kimse onu eda etmez. Ve söz, birincisidir.

Zeccâc dedi ki: Dil mezhebine göre, manası şu olabilir: o, doğruluğunda, açıklığında ve faydasında ağırlığı olan bir sözdür; nitekim sen dersin: bu sağlam bir sözdür; ve bu, ağırlığı olan bir sözdür; onu beğeniyor ve onun hikmet ve beyan yerine oturduğunu biliyorsan.

Leys dedi ki: **الثِّقل**: **الثقيل**’in mastarıdır; dersin: **ثَقل** şey **ثِقلاً**; o halde o **ثَقيل**’dir. **الثِّقل**: ağır olanın baskın gelmesidir. **الثَّقل**: yolcunun eşyası ve hizmetkârlarıdır; hepsi **الأثقال**’dır.

Dedi ki: **المثقال**: miktarı bilinen bir ağırlıktır; ve bir şeyin **مِثقال**’i: onun benzeriyle olan terazisidir.

Allah جلّ وعزّ dedi ki: ( كُنتُمْ تَعْمَلُونَ يابُنَىَّ إِنَّهَآ إِن تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِى صَخْرَةٍ أَوْ فِى السَّمَاوَاتِ أَوْ فِى الاَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ ) ( لقمان : 16 ) , âyet.

Ferrâ dedi ki: **المثقال**’in nasbı da ref‘i de caizdir; kim onu ref‘ ederse onu **تكنْ** ile ref‘ eder; kim nasb ederse, **تكُن**’da meçhul gizli bir isim kılar; tıpkı şu sözündeki **الهاء** gibi: ( تَعْمَلُونَ يابُنَىَّ إِنَّهَآ إِن تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِّنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِى صَخْرَةٍ أَوْ فِى السَّمَاوَاتِ أَوْ فِى الاَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ ( .

Dedi ki: **تكن**’in müennes kılınması caiz oldu; **المثقال** müzekkerdir; çünkü o, **الحَبّة**’ye muzaf olup mana **الحبَّة** içindir; böylece müenneslik ona gitti; nitekim A‘şâ dedi:
كما شرِقَتْ صَدْرُ القَناة مِن الدَّمر

İbnü’s-Sikkît dedi ki: denir: bu ağır bir şeydir (**ثقيل**); ve bu kadın **ثَقَال**’dır; ve bu şey **رَزِين**’dir; ve bu kadın **رَزَانِ**’dır; yani: meclisinde ağırbaşlıdır.

Ferrâ, şu söz hakkında dedi: ( إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالاً مَّعَ أَثْقَالِهِمْ وَلَيُسْئَلُنَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَمَّا كَانُواْ يَفْتَرُونَ ) ( العنكبوت : 13 ); yani: kendi günah yükleri ve saptırdıkları kimselerin günah yükleri; onlar günahlardır.

Ve şu söz hakkında: ( زِلْزَالَهَا وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا ) ( الزلزلة : 2 ).

Dedi ki: içinde bulunan altın yahut gümüş yahut ölü olanı dışarı attı. Ve denildi ki manası: ölülerini çıkardı.

Ferrâ, şu söz hakkında dedi: ( وِزْرَ أُخْرَى وَإِن تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَى حِمْلِهَا لاَ يُحْمَلْ مِنْهُ شَىْءٌ وَلَوْ كَانَ ) ( فاطر : 18 ).

Diyor ki: günahları onu ağırlaştırmış bir nefis çağırırsa, kendi yüküne; yani günahlarına; ondan bir şey günah taşınsın diye, bunu bulamaz; çağrılan, ondan akraba olsa bile.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **الثَّقِيلةُ**: kavmin yükleridir; **القاف**’ın kesri ve **الثاء**’ın fethi ile; ve hafifletilir de denir ki: **الثَّقْلَة**.

Dedi ki: **الثّقْلة**: insanın yemekten bulduğu ağırlıktır.

Asma‘î dedi ki: denir: ona **ثِقْلَه**’ini ver; yani: ağırlığını.

Ve denir: **ثَقَلْتُ** koyunu, ben onu **ثَقْلاً** ile tartarım: onu kaldırdığında, onu tartmak için.

Ve denir: eksilmeyen dinara **ثاقل**; ve dinarlar **ثَواقِل**. Ve denir: üzerime **مَثاقِيله**’ini attı; yani: masrafını.

Leys dedi ki: kadın **ثَقالٌ**: kalça ve et yığınları sahibi.

Dedi ki: **الثّقَلة**: galip gelen bir uyuklamadır. Kadınlardan **المُثْقل**: hamlinden dolayı ağırlaşmış olandır.

Dedi ki: **المُثقَل**: hastalık onu ağırlaştırmış olandır; **المستثقل**: uykuyu ağır bulmuş olandır.

Dedi ki: **المستثقَل**: insanlardan ağır olan; ve **التثاقُل**: cinsel birleşmede yüklenmeden geri kalmak, ağırdan almak; denir: onu, ağırdan alanın basışı gibi basacağım.

Ebû Nasr dedi ki: denir: falan **ثاقلاء** olarak sabahladı; yani: hastalık onu ağırlaştırdı.

Lebîd dedi:
رأيتُ التُّقَى والحمدَ خيرَ تجارَةٍ
رَباحاً إذا مَا المرءُ أصبَحَ ثاقِلا
Yani: hastalık onu bitkin düşürdü.

**قثل** : Leys onu ihmal etti.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den rivayet etti: **رَجُل قِثْوَلٌّ**; o, tutuk dilli, ahmak olandır.

Bize şu beyit okundu:
لا تجعَلَني كفَتًى قِثْوَلِّ
رَثَ كحَبْل الثَّلّة المبْتَلِّ

Ve denir: ona etten bir **قِثْوَلاًّ** verdim; yani: kemikleriyle büyük bir parça.

Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi; dedi ki: Ebû Leylâ el-A‘râbî bana ve kendisine gidip geldiğimiz bir arkadaşıma dedi: ( Sen **بُلْبُلٌ قُلْقُل**’sün; ve şu arkadaşın **حِثْوَلٌّ قِثْوَل**’dür ).

Dedi ki: **القُلقُل** ve **البُلبُل**: erkeklerden hafif olan. **العِثْوَلّ القِثْوَلُّ**: ağır, ahmak olandır.

**لثق** : Leys dedi ki: **اللَّثَقُ**: **لَثِق** **يَلْثق** **لَثَقاً** olmuş şeyin mastarıdır; su yüzünden kanatları ıslanan kuş gibi.

Dedi ki: **اللّثَق**: karışan su ve çamurdur.

Başkası dedi ki: onu **تلثيقاً** ile **لثّقْتُه**: onu bozduğum zaman.

İbn Düreyd dedi ki: **اللَّثَقُ**: çiğ ve sıcaklıktır; **الوَمَد** gibidir.

**لقث** : Leys onu ihmal etti.

İbn Düreyd dedi ki: **لقَثْتُ** şeyi **لَقثاً**: onu hızlı bir alışla aldığım zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والقاف وما يثلثهما)
(ثقل) الثاء والقاف واللام أصلٌ واحدٌ يتفرَّع منه كلماتٌ متقاربة، وهو ضِدّ الخِفّة، ولذلك سُمِّيَ الجنُّ والإنس الثَّقَلَين، لكثرة العدد. وأثقال الأرض كنوزُها، في قوله تعالى: ﴿وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا﴾ [الزلزلة 2]، ويقال هي أجسادُ بني آدمَ. قال الله تعالى: ﴿وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ﴾ [النحل 7]، أي أجسادَكم. وقالت الخنساء:
أَبَعْدَ ابنِ عمرٍو مِنْ آلِ الشّريـ  *** دِ حَلَّتْ به الأرضُ أثقالَها
أي زيَّنَتْ موتاها به. ويقال ارتحل القَومُ بثقلتهم ([1])، أي بأمتعتهم، وأجد في نفسي ثقلة([2]). كذا يقولون من طريقة الفَرْق([3])، والقياس واحد.
(ثقب) الثاء والقاف والباء كلمةٌ واحدة، وهو أن ينفُذَ الشيء. يقال ثقَبْتُ الشيءَ أثقُبُه ثَقْباً. والثَّاقب في قوله تعالى: ﴿النَّجْمُ الثَّاقِبُ﴾ [الطارق 3]. قالوا: هو نجم ينفُذ السَّمواتِ كلَّها نورُه([4]). ويقال ثَقَبْت النار إذا ذَكَّيْتَها، وذلك الشيء ثُقْبَةٌ وذُكْوَة. وإنما قيل ذلك لأنّ ضوءها ينفُذ.
(ثقف) الثاء والقاف والفاء كلمة واحدة إليها يرجع الفروع، وهو إقامة دَرْءِ الشيء. ويقال ثَقَّفْتُ القناةَ إذا أقَمْتَ عِوَجَها. قال:
نَظَرَ المثقِّفِ في كُعوب قناتِهِ  *** حَتَّى يقيم ثِقافُهُ منآدَها([5])وثَقِفْتُ هذا الكلامَ من فلانٍ. ورجل ثَقِْفٌ لَقِْفٌ، وذلك أنْ يصيب عِلْمَ ما يَسمعُه على استواء. ويقال ثقِفْتُ به إذا ظَفِرْت به. قال:
فإمَّا تَثْقَفُوني فاقتُلوني  *** وإنْ أُثْقَفْ فسوف تَرَوْنَ بَالي([6])فإنْ قيل: فما وجْهُ قُربِ هذا من الأوّل؟ قيل لـه: أليس إذا ثَقِفَهُ فقد أَمسَكَه. وكذلك الظَّافر بالشيءِ يُمسكُه. فالقياس بأخْذِهما مأخَذاً واحداً.
--------------ــــ
([1]) يقال بالتحريك وبالكسر وبالفتح وكعنبة وكفرحة.
([2]) يقال بالفتح وبالتحريك.
([3]) يفهم من هذا أنه ضبط كلا من الكلمتين بضبط معين، ولكن النسخة لم تؤد لنا ضبطا لإحداهما.
([4]) يقال: نفذ السهم الرمية ونفذ فيها، يتعدى بنفسه وبالحرف.
([5]) البيت لعدي بن الرقاع، كما في الأغاني (8: 177).
([6]) البيت في المجمل واللسان (ثقف).

ـ

##### Türkçe

(ثاء ve **قاف** ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**ثقل**) **الثاء** ve **القاف** ve **اللام** tek bir asıldır; ondan yakın (birbirine) kelimeler dallanır; ve o, **الخِفّة**’nin zıddıdır. Bundan dolayı cin ve ins **الثَّقَلَين** diye adlandırıldı; sayı çokluğundan dolayı. Ve yerin **أثقال**’ı onun hazineleridir; Yüce’nin sözünde: ﴿وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا﴾ [الزلزلة 2]. Ve denilir: o, Âdemoğullarının cesetleridir. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ﴾ [النحل 7] yani cesetlerinizi. Ve **الخنساء** dedi:
أَبَعْدَ ابنِ عمرٍو مِنْ آلِ الشّريـ  *** دِ حَلَّتْ به الأرضُ أثقالَها
yani ölülerini onunla süsledi. Ve denilir: kavim **ثقلتهم** ile göçtü ([1]); yani eşyalarıyla. Ve nefsimde **ثقلة**([2]) buluyorum. Böyle derler **الفَرْق**([3]) yolundan; ve kıyas birdir.

(**ثقب**) **الثاء** ve **القاف** ve **الباء** tek bir kelimedir; ve o, şeyin nüfuz etmesidir. Denilir: şeyi **ثقَبْتُ**; onu **أثقُبُه**; **ثَقْباً** (olarak). Ve Yüce’nin sözündeki **الثَّاقب**: ﴿النَّجْمُ الثَّاقِبُ﴾ [الطارق 3]. Dediler: o, nuru bütün gökleri nüfuz eden bir yıldızdır([4]). Ve denilir: ateşi **ثَقَبْت**; onu **ذَكَّيْتَ** ettiğin zaman; ve o şey **ثُقْبَةٌ** ve **ذُكْوَة**’dir. Ancak bu, onun ışığı nüfuz ettiği için söylenmiştir.

(**ثقف**) **الثاء** ve **القاف** ve **الفاء** tek bir kelimedir; dallar ona döner; ve o, şeyin def‘ini ikame etmektir. Ve denilir: mızrağı **ثَقَّفْتُ**; onun eğriliğini ikame ettiğin zaman. Dedi:
نَظَرَ المثقِّفِ في كُعوب قناتِهِ  *** حَتَّى يقيم ثِقافُهُ منآدَها([5])Ve bu sözü falandan **ثَقِفْتُ**. Ve bir adam **ثَقِْفٌ** **لَقِْفٌ**’dur; ve bu, işittiği şeyin bilgisini düzgünlük üzere isabet ettirmesidir. Ve denilir: onunla **ثقِفْتُ**; ona galip geldiğin zaman. Dedi:
فإمَّا تَثْقَفُوني فاقتُلوني  *** وإنْ أُثْقَفْ فسوف تَرَوْنَ بَالي([6])Şayet denilirse: bunun birinciden yakınlığının yönü nedir? Ona denilir: onu **ثَقِفَهُ** ettiği zaman onu tutmuş olmaz mı? Ve aynı şekilde bir şeye galip gelen onu tutar. Öyleyse kıyas, ikisini tek bir me’hazdan almakladır.

--------------ــــ
([1]) Hareke ile ve kesre ile ve fetha ile ve **عنبة** gibi ve **فرحة** gibi denilir.
([2]) Fetha ile ve hareke ile denilir.
([3]) Bundan, iki kelimenin her birini belirli bir ضبط ile ضبط ettiğini anlar; fakat nüsha bize ikisinden birinin ضبطunu ulaştırmadı.
([4]) Denilir: ok hedefi **نفذ** etti ve onun içine **نفذ** etti; kendisiyle ve harfle müteaddî olur.
([5]) Beyit **عدي بن الرقاع**’ındır; **الأغاني**’de (8: 177) olduğu gibi.
([6]) Beyit **المجمل** ve **اللسان**’da (**ثقف**).

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الثقل والخفة متقابلان، فكل ما يترجح على ما يوزن به أو يقدر به يقال: هو ثقيل، وأصله في الأجسام ثم يقال في المعاني، نحو: أثقله الغرم والوزر. قال الله تعالى: ﴿أم تسألهم أجرا فهم من مغرم مثقلون﴾ [الطور/40]، والثقيل في الإنسان يستعمل تارة في الذم، وهو أكثر في التعارف، وتارة في المدح نحو قول الشاعر:
*تخف الأرض إذا ما زلت عنها**وتبقى ما بقيت بها ثقيلا*
*حللت بمستقر العز منها**فتمنع جانبيها أن تميلا*
(الأشطار الثلاثة الأولى لزهير بن أبي سلمى، والأخير لابنه كعب، ولها قصة انظرها في أمالي المرتضى 1/97. وهما في ديوان زهير ص 71؛ وبصائر ذوي التمييز 1/334)
ويقال: في أذنه ثقل: إذا لم يجد سمعه، كما يقال: في أذنه خفة: إذا جاد سمعه. كأنه يثقل عن قبول ما يلقى إليه، وقد يقال: ثقل القول إذا لم يطلب سماعه، ولذلك قال في صفة يوم القيامة: ﴿ثقلت في السموات والأرض﴾ [الأعراف/187]، وقوله تعالى: ﴿وأخرجت الأرض أثقالها﴾ [الزلزلة/2]، قيل: كنوزها، وقيل: ما تضمنته من أجساد البشر عند الحشر والبعث، وقال تعالى: ﴿وتحمل أثقالكم إلى بلد﴾ [النحل/7]، أي: أحمالكم الثقيلة، وقال عز وجل: ﴿وليحملن أثقالهم أثقالا مع أثقالهم﴾ [العنكبوت/13]، أي: آثامهم التي تثقلهم وتثبطهم عن الثواب، كقوله تعالى: ﴿ليحملوا أوزارهم كاملة يوم القيامة ومن أوزار الذين يضلونهم بغير علم ألا ساء ما يزرون﴾ [النحل/25]، وقوله عز وجل: ﴿انفروا خفافا وثقالا﴾ [التوبة/41]، قيل: شبانا وشيوخا (راجع في تفسير الآية الدر المنثور 4/208)، وقيل: فقراء وأغنياء، وقيل: غرباء ومستوطنين، وقيل: نشاطا وكسالى، وكل ذلك يدخل في عمومها، فإن القصد بالآية الحث على النفر على كل حال تصعب أو تسهل. والمثقال: ما يوزن به، وهو من الثقل، وذلك اسم لكل سنج قال تعالى: ﴿وإن كان مثقال حبة من خردل أتينا بها وكفى بنا حاسبين﴾ [الأنبياء/47]، وقال تعالى: ﴿فمن يعمل مثقال ذرة خيرا يره *** ومن يعمل مثقال ذرة شرا يره﴾ [الزلزلة/7 - 8]، وقوله تعالى: ﴿فأما من ثقلت موازينه *** فهو في عيشة راضية﴾ [القارعة/6 - 7]، فإشارة إلى كثرة الخيرات، وقوله تعالى: ﴿وأما من خفت موازينه﴾ [القارعة/8]، فإشارة إلى قلة الخيرات.
والثقيل والخفيف يستعمل على وجهين:
أحدهما على سبيل المضايفة، وهو أن لا يقال لشيء ثقيل أو خفيف إلا باعتباره بغيره، ولهذا يصح للشيء الواحد أن يقال خفيف إذا اعتبرته بما هو أثقل منه، وثقيل إذا اعتبرته بما هو أخف منه، وعلى هذه الآية المتقدمة آنفا.
والثاني أن يستعمل الثقيل في الأجسام المرجحة إلى أسفل، كالحجر والمدر، والخفيف يقال في الأجسام المائلة إلى الصعود كالنار والدخان، ومن هذا الثقل قوله تعالى: ﴿اثاقلتم إلى الأرض﴾ [التوبة/38].

##### Türkçe

- **الثقل** ve **الخفة** karşılıklıdır; tartıldığı şey üzerine yahut onunla takdir edildiği şey üzerine ağır basan her şeye: “o ağırdır” denir; aslı cisimlerdedir, sonra manalarda da söylenir; şu gibi: **أثقله الغرم والوزر** (borç ve günah yükü onu ağırlaştırdı). Allah Teâlâ dedi ki: ﴿أم تسألهم أجرا فهم من مغرم مثقلون﴾ [الطور/40]; ve insanda **الثقيل** bazen zemmde kullanılır—bu, örfte daha çoktur—, bazen de medihte; şairin sözü gibi:
*تخف الأرض إذا ما زلت عنها**وتبقى ما بقيت بها ثقيلا*
*حللت بمستقر العز منها**فتمنع جانبيها أن تميلا*
(İlk üç mısra Züheyr b. Ebî Sülmâ’nındır, sonuncu ise oğlu Ka‘b’ındır; bunun bir kıssası vardır, ona el-Emâlî li’l-Murtadâ 1/97’de bak; ikisi de Dîvânu Züheyr s. 71’de; ve Basâiru Zevî’t-Temyîz 1/334’te.)

Ve denir: “kulağında **ثقل** vardır”: işitmesini bulmadığı (işitemediği) zaman; nitekim denir: “kulağında **خفة** vardır”: işitmesi iyi olduğu zaman. Sanki kendisine atılanı kabul etmekten ağırlaşır; ve denebilir: **ثقل القول** (söz ağır geldi) — işitilmesi istenmediği zaman; bundan dolayı kıyamet gününün sıfatında dedi: ﴿ثقلت في السموات والأرض﴾ [الأعراف/187]. Ve O’nun sözü: ﴿وأخرجت الأرض أثقالها﴾ [الزلزلة/2]; denildi: hazineleri; ve denildi: haşir ve ba‘s sırasında insan bedenlerinden içerdiği şey. Ve dedi: ﴿وتحمل أثقالكم إلى بلد﴾ [النحل/7], yani: ağır yükleriniz. Ve Aziz ve Celîl dedi: ﴿وليحملن أثقالهم أثقالا مع أثقالهم﴾ [العنكبوت/13], yani: onları ağırlaştıran ve onları sevaptan alıkoyan günahları; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: ﴿ليحملوا أوزارهم كاملة يوم القيامة ومن أوزار الذين يضلونهم بغير علم ألا ساء ما يزرون﴾ [النحل/25]. Ve Aziz ve Celîl’in sözü: ﴿انفروا خفافا وثقالا﴾ [التوبة/41]; denildi: gençler ve ihtiyarlar (âyetin tefsirinde ed-Dürru’l-Mensûr 4/208’e müracaat et); ve denildi: fakirler ve zenginler; ve denildi: gurbetçiler ve yerleşikler; ve denildi: istekli/çevik olarak ve tembel olarak; bunların hepsi onun umumuna girer; çünkü âyetle kasıt, her hâl üzere—zorlaşsa da kolaylaşsa da—sefere çıkmaya teşviktir. Ve **المثقال**: kendisiyle tartılan şeydir; o, **الثقل**dendir; bu, her **سنج** için bir isimdir. Allah Teâlâ dedi: ﴿وإن كان مثقال حبة من خردل أتينا بها وكفى بنا حاسبين﴾ [الأنبياء/47]. Ve dedi: ﴿فمن يعمل مثقال ذرة خيرا يره *** ومن يعمل مثقال ذرة شرا يره﴾ [الزلزلة/7 - 8]. Ve O’nun sözü: ﴿فأما من ثقلت موازينه *** فهو في عيشة راضية﴾ [القارعة/6 - 7]; hayırların çokluğuna bir işarettir. Ve O’nun sözü: ﴿وأما من خفت موازينه﴾ [القارعة/8]; hayırların azlığına bir işarettir.

Ve **الثقيل** ve **الخفيف** iki vecih üzere kullanılır:
Birincisi, izâfet (mukayese) yoluyla; o da şudur: bir şeye, başkasıyla itibarı olmaksızın ağır yahut hafif denmez; bunun için tek bir şey hakkında, kendisinden daha ağır olanla itibara alırsan hafif denmesi, kendisinden daha hafif olanla itibara alırsan ağır denmesi sahih olur; ve az önce geçen âyet bu üzeredir.
İkincisi: **الثقيل** aşağıya doğru ağır basan cisimlerde kullanılır; taş ve kesek gibi; **الخفيف** ise yukarı çıkmaya meyleden cisimlerde söylenir; ateş ve duman gibi. Ve bu **الثقل**dendir O’nun sözü: ﴿اثاقلتم إلى الأرض﴾ [التوبة/38].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ق ل
ثقل الشيء ثقلاً وثقل الحمل على ظهره وأثقله الحمل ورجل مثقل‏:‏ حمل فوق طاقته‏.‏
وحملت الدابة ثقلها والدواب أثقالها اي أحمالها‏.‏
ولفلان ثقل كثيـر أي متـاع وحشـم‏.‏
وارتحلـوا بثقلهـم وأثقالهم وثقلتهـم بكسـر القـاف‏.‏
وكـان رسـول اللـه صلـى اللـه عليـه وسلـم مبعوثـاً إلـى الثقليـن‏.‏
وأثقلـت الحامل وامرأة مثقل‏.‏
وتثاقل عن الأمر‏.‏
وأثاقل إلى الدنيا‏:‏ أخلد إليها‏.‏
ووطئه وطأة المتثاقل وهـو المتحامـل علـى الشـيء بوطئـه‏.‏
وثقلـت الشـيء أثقلـه‏:‏ إذا رزنتـه‏.‏
ودينـار ثاقل‏:‏ راجح‏.‏
وهذه ومن المجاز‏:‏ ثقل سمعي وثقل علي كلامك وأنت ثقيل على جلسائك وما أنت إلا ثقيل الظل بارد النسيم وأنت والله من الثقلاء وأنت مستثقل‏:‏ يستثقلك النـاس‏.‏
وأثقلـه المـرض ومريـض ثاقل قال لبيد‏:‏ رأيت التقى والحمد خير تجارة رباحاً إذا ما المرء أصبح ثاقلاُ ووجـدت ثقلـة فـي جسـدي ووهنـاً فـي عظامـي‏.‏
وأخذتنـي ثقلـة وهي النعسة الغالبة واستثقل في نومـه وهـو مستثقـل كالميـت ‏"‏ وأخرجـت الـأرض أثقالها ‏"‏ أي ما في بطنها من كنوز وأموات‏.‏
وقد استعار الثقل للبيض منم قال وهو ثعلبة المازني‏:‏ فتذكّرا ثقلاً رثيداً بعدما ألقـت ذكاء يمينها في كافر جعله ثقل الهلق والنعامة مجازاً‏.‏
ويقول العالم لغلامه‏:‏ هات ثقلي يريد كتبه وأقلامه‏.‏
ولكـل صاحب صناعة ثقل‏.‏

##### Türkçe

ث ق ل
**ثقل** şey **ثقلاً** (ağır olmak) ve yük onun sırtına ağır geldi; yük onu ağırlaştırdı; **رجل مثقل**: gücünün üstünde yük yüklendi.
Ve binek hayvanı kendi **ثقل**’ını taşıdı; ve binek hayvanları kendi **أثقال**’larını, yani yüklerini (taşıdı).
Ve falanın çok **ثقل**’ı vardır; yani eşya ve hizmetkârlar.
Ve **بثقلهم** ve **أثقالهم** ve **ثقلتهم** ile göç ettiler; **ثقلتهم** (kāf’ın kesresiyle).
Ve Allah’ın Resûlü sallallahu aleyhi ve sellem **الثقلين**’e gönderilmişti.
Ve hamile kadın **أثقلت**; ve **امرأة مثقل**.
Ve işten **تثاقل** etti.
Ve dünyaya **أثاقل** etti: ona yerleşip kaldı.
Ve onu, **وطأة المتثاقل** basışıyla çiğnedi; o, bir şeyi çiğnemesinde ona yüklenen (kendini zorlayan) kimsedir.
Ve **ثقلت الشيء أثقله**: onu tarttıysan.
Ve **دينار ثاقل**: ağır basan.
Ve bu, mecazdandır: “İşitmem ağırlaştı”; “Sözün bana ağır geldi”; “Sen oturup kalkanlarına ağır gelensin”; “Sen ancak gölgesi ağır, esintisi soğuk birisin”; “Sen, vallahi, **الثقلاء**’dansın”; ve “Sen **مستثقل**’sin”: insanlar seni ağır bulur.
Ve hastalık onu **أثقله**; ve **مريض ثاقل**. Lebîd dedi ki:
“Gördüm ki takvâ ve hamd en hayırlı ticarettir;
kârlı (bir ticaret), kişi **ثاقلاُ** olarak sabahladığında.”
Ve bedenimde bir **ثقلة** ve kemiklerimde bir zayıflık buldum.
Ve beni bir **ثقلة** aldı; o, galip gelen uyuklamadır. Ve uykusunda **استثقل** etti; ve o, ölü gibi **مستثقل**’dir. “Ve yer kendi **أثقال**’ını çıkardı”: yani karnında olan hazineler ve ölüler.
Ve **الثقل**’ı yumurtaya ödünç (mecaz) olarak kullanmıştır; (bunu söyleyen) Sa‘lebe el-Mâzinî’dir:
“İkisi, **ثقلاً** (ağır bir şeyi) hatırladılar; **رثيداً** (yığılmış) olarak;
Zekâ sağ elini bir kâfire attıktan sonra.”
Onu, mecaz olarak, **ثقل**’ı devekuşunun yumurtası ve devekuşu (yumurtası) kıldı.
Ve âlim, oğlanına der ki: “Getir **ثقلي**’mi”; kitaplarını ve kalemlerini kasteder.
Ve her sanat sahibinin bir **ثقل**’ı vardır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثِّقَل: نقيض الخِفَّة. والثِّقَل: مصدر الثَّقِيل، تقول: ثَقُل الشيءُ ثِقَلاً وثَقَالة، فهو ثَقِيل، والجمع ثِقالٌ. والثِّقَل: رجحان الثَّقِيل. والثِّقْل: الحِمْل الثَّقِيل، والجمع أَثْقال مثل حِمْل وأَحمال. وقوله تعالى: وأَخرجت الأَرض أَثقالها؛ أَثْقَالُها: كنوزُها ومَوْتَاها؛ قال الفراء: لَفَظَتْ ما فيها من ذهب أَو فضة أَو ميت، وقيل: معناه أَخرجت موتاها، قالوا: أَثقالُها أَجسادُ بني آدم، وقيل: معناه ما فيها من كنوز الذهب والفضة، قال: وخروج الموتى بعد ذلك، ومن أَشراط الساعة أَن تَقِيءَ الأَرض أَفْلاذَ كَبِدها وهي الكنوز؛ وقول الخَنْساء: أَبْعَدَ ابنِ عَمْرو من آل الشّريدِ حَلَّتْ به الأَرضُ أَثْقالَها؟ إِنما أَرادت حَلَّت به الأَرض موتاها أَي زَيَّنَتْهم بهذا الرجل الشريف الذي لا مِثْل له من الحِلْية. وكانت العرب تقول: الفارس الجَواد ثِقْل على الأَرض، فإِذا قتل أَو مات سقط به عنها ثِقْل، وأَنشد بيت الخنساء، أَي لما كان شجاعاً سقط بموته عنها ثِقْل. والثِّقْل: الذَّنْب، والجمع كالجمع. وفي التنزيل: وليَحْمِلُنَّ أَثقالهم وأَثقالاً مع أَثقالهم؛ وهو مثل ذلك يعني أَوزارهم وأَوزار من أَضلوا وهي الآثام. وقوله تعالى: وإِن تَدْعُ مُثْقَلة إِلى حِمْلها لا يُحْملْ منه شيء ولو كان ذا قربى؛ يقول: إِن دَعَت نفس داعيةٌ أَثْقَلَتها ذُنُوبُها إِلى حِمْلها أَي إِلى ذنوبها ليحمل عنها شيئاً من الذنوب لم تجد ذلك، وإِن كان المدعوُّ ذا قُرْبى منها. وقوله عز وجل: ثَقُلت في السموات والأَرض؛ قيل: المعنى ثَقْل عِلْمُها على أَهل السموات والأَرض؛ وقال أَبو علي: ثَقُلت في السموات والأَرض خَفِيَتْ، والشيءُ إِذا خَفِي عليك ثَقُل. والتثقيل: ضد التخفيف، وقد أَثقله الحِمْل. وثَقَّل الشيءَ: جعله ثقيلاً، وأَثقله: حمَّله ثَقِيلاً. وفي التنزيل العزيز: فهم من مَغْرَم مُثْقَلون. واستثقله: رآه ثَقِيلاً. وأَثْقَلَت المرأَةُ، فهي مُثْقِل: ثَقُل حَمْلها في بطنها، وفي المحكم: ثَقُلَت واستبان حَمْلها. وفي التنزيل العزيز: فلما أَثْقَلَت دَعَوَا اللهَ ربَّهُما؛ أَي صارت ذاتَ ثِقْل كما تقول أَتْمَرْنا أَي صرنا ذوي تَمْر. وامرأَة مُثْقِل، بغير هاء: ثَقُلَت من حَمْلها. وقوله عز وجل: إِنا سنلقي عليك قولاً ثَقِيلاً؛ يعني الوحي الذي أَنزله الله عليه، صلى الله عليه وسلم، جَعَله ثَقِيلاً من جهة عِظَم قدره وجَلاله خَطَره، وأَنه ليس بسَفْساف الكلام الذي يُسْتَخَفُّ به، فكل شيء نفيس وعِلْقٍ خَطيرٍ فهو ثَقَل وثَقِيل وثاقل، وليس معنى قوله قولاً ثَقِيلاً بمعنى الثَّقيل الذي يستثقله الناس فيتَبرَّمون به؛ وجاء في التفسير: أَنه ثِقَلُ العمل به لأَن الحرام والحلال والصلاة والصيام وجميع ما أَمر الله به أَن يُعْمَل لا يؤديه أَحد إِلا بتكلف يَثْقُل؛ ابن سيده: قيل معنى الثَّقيل ما يفترض عليه فيه من العمل لأَنه ثَقِيل، وقيل: إِنما كنى به عن رَصانة القول وجَوْدته؛ قال الزجاج: يجوز على مذهب أَهل اللغة أَن يكون معناه أَنه قول له وزن في صحته وبيانه ونفعه، كما يقال: هذا الكلام رَصين، وهذا قول له وزن إِذا كنت تستجيده وتعلم أَنه قد وقع موقع الحكمة والبيان؛ وقوله: لا خَيْرَ فيه غير أَن لا يَهْتَدِي،
وأَنه ذو صَوْلةٍ في المِذْوَدِ،
وأَنه غَيْرُ ثَقيل في اليَدِ
إِنما يريد أَنك إِذا بَلِلْتَ به لم يَصِرْ في يَدِك منه خير فيَثْقُلَ في يَدِك.
ومِثْقال الشيء: ما آذَنَ وزْنَه فثَقُل ثِقَلَه. وفي التنزيل العزيز: يا بُني إِنها إِن تك مِثْقالُ حَبَّة من خَرْدل، برفع مِثْقال مع علامة التأْنيث في تك، لأَن مِثْقال حبة راجع إِلى معنى الحبة فكأَنه قال إِن تك حَبَّةٌ من خردل. التهذيب: المِثْقال وَزْن معلوم قَدْرُه،ويجوز نصبُ المثقال ورفعُه، فمن رَفَعه رفعه بتَكُ ومن نصب جعل في تك اسماً مضمراً مجهولاً مثل الهاء في قوله عز وجل: إِنها إِن تك، قال: وجاز تأْنيث تَكُ والمِثْقال ذَكَرٌ لأَنه مضاف إِلى الحبة، والمعنى للحبة فذهب التأْنيث إِليها كما قال الأَعشى:
كما شَرِقَتْ صَدْرُ القَناة من الدَّم
ويقال: أَعطه ثِقْله أَي وَزْنَه. ابن الأَثير: وفي الحديث لا يَدْخُل النارَ مَنْ في قلبه مِثْقالُ ذَرَّة من إِيمان؛ المِثْقال في الأَصل: مقدار من الوزن أَيَّ شيءٍ كان من قليل أَو كثير، فمعنى مِثْقال ذرَّة وزن ذرّة، والناس يطلقونه في العرف على الدينار خاصة وليس كذلك؛ قال محمد بن المكرم: قول ابن الأَثير الناس يطلقونه في العرف على الدينار خاصة قول فيه تجوُّز، فإِنه إِن كان عَنَى شخص الدينار فالشخص منه قد يكون مِثْقالاً وأَكثر وأَقل، وإِن كان عَنى المِثْقالَ الوَزْنَ المعلوم، فالناس يطلقون ذلك على الذهب وعلى العنبر وعلى المسك وعلى الجوهر وعلى أَشياء كثيرة قد صار وزنها بالمثاقيل معهوداً كالتِّرياق والرَّاوَنْد وغير ذلك. وزِنة المِثْقالِ هذا المُتعامَلِ به الآن: دِرْهَمٌ واحد وثلاثة أَسباع درهم على التحرير، يُوزَن به ما اختير وَزْنه به، وهو بالنسبة إِلى رِطْل مصر الذي يوزن به عُشْرُ عُشْرِ رطل. وقال ابن سيده في معنى قوله إِنها إن تك مثقال حبة من خردل فتكن في صخرة أَو في السموات أَو في الأَرض يأْت بها الله، قال: المعنى أَن فَعْله الإِنسان، وإِن صَغُرت، فهي في علم الله تعالى يأْتي بها. والمِثْقال: واحد مثاقيل الذهب. قال الأَصمعي: دينار ثاقل إِذا كان لا ينقص، ودنانير ثَواقل؛ ومِثقال الشيء: مِيزانُه من مثله. وقولهم: أَلْقى عليه مَثاقيله أَي مؤنته وثِقْله؛ حكاه أَبو نصر؛ قلت: وكذلك قول أَبي نصر واحد مثاقيل الذهب كان الأَولى أَن يقول واحد مثاقيل الذهب وغيره، وإِلا فلا وجه للتخصيص.
والمُثَقَّلة: رُخامة يُثَقَّل بها البساط.
وامرأَة ثَقال: مِكْفال، وثَقَال: رَزان ذات مآكِمَ وكَفَلٍ على التفرقة، فرقوا بين ما يُحْمل وبين ما ثَقُل في مجلسه فلم يَخِفَّ، وكذلك الرجل، ويقال: فيه ثِقَل، وهو ثاقل؛ قال كثيِّر عزة:
وفيك، ابْنَ لَيْلى، عِزَّةٌ وبَسالة،
وغَرْبٌ ومَوْزونٌ من الحِلْمِ ثاقل
وقد يكون هذا على النسب أَي ذو ثِقَل. وبَعِيرٌ ثَقَالٌ؛ بَطِيءٌ؛ وبه فسر أَبو حنيفة قول لبيد:
فبات السَّيْلُ يَحْفِرُ جانبيه،
من البَقَّار، كالعَمِد الثَّقَال
(* قوله «يحفر» الذي في الصحاح: يركب بدل يحفر)
وثَقَل الشيءَ يَثْقُله بيده ثَقْلاً: رَازَ ثِقَلَه. وثَقَلْت الشاةَ أَيضاً أَثْقُلُها ثَقْلاً: رَزَنْتها، وذلك إذا رَفَعْتها لتنظر ما ثِقَلُها من خفَّتها.
وتَثاقل عنه: ثَقُل. وفي التنزيل العزيز اثَّاقَلْتم إِلى الأَرض؛ وعَدَّاه بإِلى لأَن فيه معنى مِلْتُم. وحكى النضر بن شميل: ثَقَل إِلى الأَرض أَخْلدَ إِليها واطْمَأَنَّ فيها، فإِذا صح ذلك تَعَدَّى اثَّاقَلْتم في قوله عز وجل اثَّاقَلْتم إِلى الأَرض بإِلى، بغير تأْويل يخرجه عن بابه. وتَثاقل القومُ: اسْتُنْهِضوا لنَجْدة فلم يَنْهَضوا إِليها. والتَّثاقُل: التَّباطُؤُ من التَّحامُل في الوطء، يقال: لأَطَأَنَّه وَطْءَ المُتَثاقل. والثَّقَل، بالتحريك: المَتاع والحَشَمُ، والجمع أَثقال؛ وفي التهذيب: الثَّقَل متاعُ المسافر وحَشَمُه؛ وأَنشد ابن بري: لا ضَفَفٌ يَشْغَلُه ولا ثَقَل
وفي حديث ابن عباس: بعثني رسول الله، صلى الله عليه وسلم، في الثَّقَل من جَمْعٍ بِلَيْل. وفي حديث السائب بن زيد: حُجَّ به في ثَقَل رسول الله، صلى الله عليه وسلم.
وثَقِلة القوم، بكسر القاف: أَثقالُهم. وارتحل القوم بثَقَلَتهم وثَقْلَتهم وثِقْلَتهم أَي بأَمتعتهم وبأَثقالهم كلها. الكسائي: الثَّقِلة أَثقال القوم، بكسر القاف وفتح الثاء، وقد يخفف فيقال الثَّقْلة. والثَّقْلة أَيضاً: ما وَجَد الرجلُ في جوفه من ثِقَل الطعام. ووَجَد في جسده ثَقَلة أَي ثِقَلاً وفُتُوراً.
وثَقُل الرجلِ ثِقَلاً فهو ثَقِيل وثاقل: اشتدَّ مَرَضُه. يقال: أَصبح فلان ثاقلاً أَي أَثقله المَرَض؛ قال لبيد:
رأَيت التُّقَى والحَمْدَ خَيْرَ تِجارةٍ
رَباحاً، إِذا ما المَرْءُ أَصْبَح ثاقلاً
أَي ثَقِيلاً من المَرَض قد أَدْنَفَه وأَشْرَف على الموت، ويروى ناقلاً أَي منقولاً من الدنيا إِلى الأُخرى؛ وقد أَثقله المرض والنوم. والثَّقْلة: نَعْسة غالبة. والمُثْقَل: الذي قد أَثقله المرضُ. والمُستَثْقَل: الثَّقِيل من الناس. والمُسْتَثْقَل: الذي أَثقله النوم وهي الثَّقْلة. وثَقُل العَرْفَج والثُّمام والضَّعَةُ: أَدْبى وتَرَوَّتْ عِيدانُه. وثَقُلَ سَمْعُه: ذهب بعضُه، فإِن لم يبق منه شيءٌ قيل وُقِر.والثَّقَلانِ: الجِنُّ والإِنْسُ. وفي التنزيل العزيز: سنَفْرُغ لكم أَيها الثَّقَلان؛ وقال لكم لأَن الثَّقَلين وإِن كان بلفظ التثنية فمعناه الجمع؛ وقول ذي الرمة:
ومَيَّةُ أَحسنُ الثَّقَلين وَجْهاً
وسالفةً، وأَحْسَنُه قَذَالا
فمن رواه أَحسنه بإِفراد الضمير فإِنه أَفرده مع قدرته على جمعه لأَن هذا موضع يَكْثُر فيه الواحد، كقولك مَيَّة أَحسن إِنسان وجهاً وأَجمله، ومثله قولهم: هو أَحسن الفِتْيان وأَجمله لأَن هذا موضع يكثر فيه الواحد كما قلنا، فكأَنك قلت هو أَحسن فَتىً في الناس وأَجمله، ولولا ذلك لقلت وأَجملهم حَمْلاً على الفِتْيان. التهذيب: وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال في آخر عمره: إِني تارك فيكم الثَّقَلين: كتاب الله وعتْرَتي، فجعلها كتاب الله عز وجل وعِتْرَته، وقد تقدم ذكر العِتْرة. وقال ثعلب: سُمِّيا ثَقَلَين لأَن الأَخذ بهما ثَقِيل والعمل بهما ثَقِيل، قال: وأَصل الثَّقَل أَن العرب تقول لكل شيءٍ نَفيس خَطِير مَصون ثَقَل، فسمَّاهما ثَقَلين إِعظاماً لقدرهما وتفخيماً لشأْنهما، وأَصله في بَيْضِ النَّعام المَصُون؛ وقال ثعلبة بن صُعَير المازِني يذكر الظَّليم والنَّعانة:فَتَذَكَّرا ثَقَلاً رَثِيداً، بَعْدَما
أَلْقَتْ ذُكاءٌ يَمينَها في كافِر
ويقال للسَّيِّد العَزيز ثَقَلٌ من هذا، وسَمَّى الله تعالى الجن والإِنس الثَّقَلَين، سُمِّيا ثَقَلَين لتفضيل الله تعالى إِياهما على سائر الحيوان المخلوق في الأَرض بالتمييز والعقل الذي خُصَّا به؛ قال ابن الأَنباري: قيل للجن والإِنس الثَّقَلان لأَنهما كالثَّقَل للأَرض وعليها. والثَّقَل بمعنى الثِّقْل، وجمعه اثقال، ومجراهما مجرى قول العرب مَثَل ومِثْل وشَبَه وشِبْه ونَجَس ونِجْس. وفي حديث سؤال القبر: يسمعها مَنْ بَيْنَ المشرق والمغرب إِلا الثَّقَلين؛ الثَّقَلانِ: الإِنسُ والجنُّ لأَنهما قُطَّان الأَرض.

##### Türkçe

**الثِّقَل**: **الخِفَّة**’nin zıddı. Ve **الثِّقَل**: **الثَّقِيل**’in masdarıdır; dersin ki: şey **ثَقُل** **ثِقَلاً** ve **ثَقَالة** (olarak) ağırlaştı; o hâlde o **ثَقِيل**’dir; çoğulu **ثِقالٌ**’dır. Ve **الثِّقَل**: **الثَّقِيل**’in ağır basmasıdır.

Ve **الثِّقْل**: ağır yük, çoğulu **أَثْقال**; tıpkı **حِمْل** ve **أَحمال** gibi. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve yer **أَثْقالها**’sını çıkardı”; onun **أَثْقالُها**’sı: hazineleri ve ölüleridir; **الفراء** dedi ki: içinde olan altın yahut gümüş yahut ölü şeyi dışarı attı; ve denildi ki: manası, ölülerini çıkardı; dediler ki: onun **أَثقالُها**’sı Âdemoğullarının cesetleridir; ve denildi ki: manası, içinde olan altın ve gümüş hazineleridir; dedi ki: ve bundan sonra ölülerin çıkışı; ve kıyamet alâmetlerindendir ki yer, ciğerinin parçalarını kusar; o da hazinelerdir; ve **الخَنْساء**’nın sözü:
أَبْعَدَ ابنِ عَمْرو من آل الشّريدِ حَلَّتْ به الأَرضُ أَثْقالَها؟
O ancak şunu kastetti: yer onunla ölülerini indirdi; yani onları, benzeri olmayan bu şerefli adamla süsledi; süs ile. Araplar şöyle derdi: cömert süvari yer üzerinde bir **ثِقْل**’dür; öldürülür yahut ölürse onunla yerden bir **ثِقْل** düşer; ve **الخنساء**’nın beytini şahit getirdi; yani cesur olduğundan, ölümüyle yerden bir **ثِقْل** düştü.

Ve **الثِّقْل**: günah; çoğulu, çoğul gibidir. Ve tenzilde: “Elbette kendi **أَثقالهم**’larını ve **أَثقالاً**’ı kendi **أَثقالهم**’larıyla beraber yüklenecekler”; o bunun gibidir; yani onların yükleri ve saptırdıklarının yükleri; o da günahlardır. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve eğer **مُثْقَلة** yüküne çağırsa, ondan hiçbir şey yüklenilmez, yakın akraba olsa bile”; der ki: eğer günahları onu ağırlaştırmış bir çağırıcı nefis, yüküne, yani günahlarına, kendisinden günahlardan bir şey taşısın diye çağırsa, bunu bulamaz; çağrılan ona yakın akraba olsa bile.

Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “Göklerde ve yerde ağırlaştı”; denildi ki: mana, onun bilgisinin göklerin ve yerin ehli üzerine ağır olmasıdır; ve **أَبو علي** dedi ki: “Göklerde ve yerde ağırlaştı”: gizlendi; ve şey sana gizli olunca ağırlaşır.

Ve **التثقيل**: **التخفيف**’in zıddıdır; ve yük onu ağırlaştırdı. Ve **ثَقَّل** şeyi: onu ağır kıldı; ve **أَثقله**: ona ağır yük yükledi. Ve aziz tenzilde: “Onlar bir **مَغْرَم**’den dolayı **مُثْقَلون**’dur.” Ve **استثقله**: onu ağır gördü.

Ve kadın **أَثْقَلَت**; o hâlde o **مُثْقِل**’dir: karnındaki yükü ağırlaştı; ve **المحكم**’de: ağırlaştı ve yükü belirginleşti. Ve aziz tenzilde: “Ne zaman ki **أَثْقَلَت** ikisi Allah’a, Rablerine dua ettiler”; yani **ثِقْل** sahibi oldu; tıpkı “**أَتْمَرْنا**” demen gibi; yani hurma sahipleri olduk. Ve **مُثْقِل** kadın, ه olmaksızın: yükünden ağırlaştı.

Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “Şüphesiz sana ağır bir söz bırakacağız”; yani Allah’ın ona indirdiği vahiy; Allah ona, sallallahu aleyhi ve sellem, onu, değerinin büyüklüğü ve tehlikesinin celâli cihetinden ağır kıldı; ve o, hafife alınan bayağı söz değildir; her nefis şey ve tehlikeli kıymetli meta **ثَقَل** ve **ثَقِيل** ve **ثاقل**’dir. Ve “ağır söz” sözünün manası, insanların ağır bulup bıkkınlık duyduğu **الثَّقيل** manasında değildir; ve tefsirde geldi ki: onunla amel etmenin ağırlığıdır; çünkü haram ve helal ve namaz ve oruç ve Allah’ın yapılmasını emrettiği bütün şeyleri, hiç kimse ancak bir külfetle yerine getirir; o ağır gelir. **ابن سيده**: denildi ki **الثَّقيل**’in manası, ona farz kılınan ameldir; çünkü o ağırdır; ve denildi ki: onunla ancak sözün sağlamlığına ve kalitesine kinaye yaptı. **الزجاج** dedi ki: dil ehlinin mezhebine göre, manası, onun doğruluğunda, açıklığında ve faydasında ağırlığı olan bir söz olması caizdir; tıpkı “bu söz sağlamdır” denmesi gibi; ve “bu sözün ağırlığı var” denmesi gibi; onu beğeniyor ve onun hikmet ve beyan yerine oturduğunu biliyorsan. Ve onun sözü:
لا خَيْرَ فيه غير أَن لا يَهْتَدِي،
وأَنه ذو صَوْلةٍ في المِذْوَدِ،
وأَنه غَيْرُ ثَقيل في اليَدِ
O ancak şunu ister: onunla ıslandığında, elinde ondan bir hayır hâsıl olmaz da elinde ağırlaşır.

Ve şeyin **مِثْقال**’ı: ağırlığını bildirip de ağırlığı ağırlaşan şeydir. Ve aziz tenzilde: “Ey oğulcuğum, şüphesiz o, hardal tanesinin **مِثْقالُ**’ı kadar olsa”; **مِثْقال**’ın merfu gelmesi, **تك**’deki dişillik alâmetiyle beraberdir; çünkü “hardal tanesinin **مِثْقال**’ı” tanenin manasına döner; sanki “hardal tanesi olsa” dedi. **التهذيب**: **المِثْقال** miktarı bilinen bir ağırlıktır; ve **المثقال**’ın nasbı da ref‘i de caizdir; kim onu ref‘ ederse onu **تَكُ** ile ref‘ eder; kim nasb ederse **تك**’de, Aziz ve Celil olanın sözü “**إِنها إِن تك**”deki ه gibi, meçhul bir zamir ismi kılar; dedi ki: **تَكُ**’nün müennes gelmesi ve **المِثْقال**’ın müzekker olması caiz oldu; çünkü o taneye muzafdır; mana tanenindir; dişillik ona gitti; tıpkı **الأَعشى**’nın dediği gibi:
كما شَرِقَتْ صَدْرُ القَناة من الدَّم

Ve denir: ona **ثِقْله**’ni ver; yani ağırlığını. **ابن الأَثير**: hadiste: “Kalbinde iman’dan bir zerre **مِثْقالُ** olan kimse ateşe girmez”; **المِثْقال** aslında, az yahut çok, her ne olursa olsun, ağırlıktan bir miktardır; o hâlde “zerre **مِثْقالُ**”un manası, zerre ağırlığıdır. İnsanlar örfte onu özellikle dinar üzerine kullanırlar; öyle değildir. **محمد بن المكرم** dedi ki: **ابن الأَثير**’in “insanlar onu örfte özellikle dinar üzerine kullanırlar” sözü, içinde mecaz olan bir sözdür; çünkü eğer dinarın şahsını kastettiyse, onun şahsı **مِثْقالاً** da olabilir, daha çok da, daha az da; eğer bilinen ağırlık olan **المِثْقال**’ı kastettiyse, insanlar bunu altın üzerine, amber üzerine, misk üzerine, cevher üzerine ve ağırlıkları **المثاقيل** ile bilinir olmuş birçok şey üzerine kullanırlar; **التِّرياق** ve **الرَّاوَنْد** ve bunun dışındakiler gibi.

Şimdi onunla muamele edilen bu **المِثْقال**’ın tartısı: tahkike göre bir dirhem ve bir dirhemin yedide üçünün toplamıdır; onunla, onunla tartılması seçilen şey tartılır; ve o, Mısır **رِطْل**’üne nispetle, onunla tartılan rıtlın onda birinin onda biridir.

Ve **ابن سيده**, “Şüphesiz o hardal tanesinin **مثقال**’ı kadar olsa da bir kayada yahut göklerde yahut yerde bulunsa Allah onu getirir” sözünün manasında dedi ki: mana, insanın fiilidir; küçük olsa bile, Allah Teâlâ’nın ilminde, onu getirir.

Ve **المِثْقال**: altın **مثاقيل**’inden bir tanedir. **الأَصمعي** dedi ki: eksilmiyorsa **ثاقل** dinar; ve **ثَواقل** dinarlar. Ve şeyin **مِثقال**’ı: onun benzerinden olan terazisidir. Ve onların sözü: “Üzerine **مَثاقيله**’ni attı”; yani onun külfetini ve ağırlığını; bunu **أَبو نصر** rivayet etti. Dedim ki: ve yine **أَبي نصر**’un “altın **مثاقيل**’inden bir tanedir” sözü; daha uygun olan, “altın **مثاقيل**’inden ve başkasından bir tanedir” demesiydi; yoksa tahsisin bir yönü yoktur.

Ve **المُثَقَّلة**: halının onunla ağırlaştırıldığı bir mermer parçasıdır.

Ve **ثَقال** kadın: **مِكْفال**; ve **ثَقَال**: meclisinde ağır olup hafiflemeyen (kimse) ile taşınan şey arasında ayırım yaparak, kalçalı ve kaba etli, ağırbaşlıdır; aynı şekilde erkek de. Ve denir: onda **ثِقَل** vardır; o **ثاقل**’dir; **كثيِّر عزة** dedi ki:
وفيك، ابْنَ لَيْلى، عِزَّةٌ وبَسالة،
وغَرْبٌ ومَوْزونٌ من الحِلْمِ ثاقل
Bu, nisbet üzere de olabilir; yani **ثِقَل** sahibi.

Ve **ثَقَالٌ** deve: yavaştır; **أَبو حنيفة** bununla **لبيد**’in sözünü tefsir etti:
فبات السَّيْلُ يَحْفِرُ جانبيه،
من البَقَّار، كالعَمِد الثَّقَال
(* “**يحفر**” sözü, **الصحاح**’ta: “**يركب**” olarak, “**يحفر**” yerine)

Ve **ثَقَل** şeyi, eliyle **يَثْقُله** **ثَقْلاً**: onun ağırlığını yokladı. Ve koyunu da **ثَقَلْت**; onu **أَثْقُلُها** **ثَقْلاً**: onu tarttım; bu, onu kaldırıp hafifliğinden ağırlığının ne olduğunu görmek içindir.

Ve ondan **تَثاقل** etti: ağır davrandı. Ve aziz tenzilde: “**اثَّاقَلْتم** yere”; onu **إِلى** ile geçişli kıldı; çünkü onda “meylettiniz” manası vardır. Ve **النضر بن شميل** rivayet etti: “yere **ثَقَل**”: ona yapıştı ve onda sükûn buldu; eğer bu sahih olursa, Aziz ve Celil olanın sözü “**اثَّاقَلْتم إِلى الأَرض**”deki **اثَّاقَلْتم** **إِلى** ile, onu babından çıkaran bir te’vilsiz geçişli olur.

Ve kavim **تَثاقل** etti: yardıma kaldırılmak istendiler de ona kalkmadılar.

Ve **التَّثاقُل**: cima’da yüklenmeden yavaşlamadır; denir: “Elbette ona, **المُتَثاقل**’in basışı gibi basacağım.”

Ve **الثَّقَل** (harekeli): eşya ve hizmetkârlar/maiyet; çoğulu **أَثقال**. Ve **التهذيب**’de: **الثَّقَل** yolcunun eşyası ve maiyetidir. Ve **ابن بري** şunu şahit getirdi:
لا ضَفَفٌ يَشْغَلُه ولا ثَقَل

Ve **ابن عباس** hadîsinde: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, beni geceleyin **جَمْع**’dan **الثَّقَل** içinde gönderdi. Ve **السائب بن زيد** hadîsinde: Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, **ثَقَل**’i içinde onunla haccedildi.

Ve **ثَقِلة** kavim (قاف’ın kesriyle): onların **أَثقالُهم**’ıdır. Ve kavim, **ثَقَلَتهم** ve **ثَقْلَتهم** ve **ثِقْلَتهم** ile göçtü; yani eşyalarıyla ve bütün yükleriyle. **الكسائي**: **الثَّقِلة** kavmin yükleridir; قاف’ın kesri ve ثاء’nın fethiyle; bazen hafifletilir de **الثَّقْلة** denir. Ve **الثَّقْلة** ayrıca: adamın karnında yemekten bulduğu ağırlıktır. Ve bedeninde **ثَقَلة** buldu; yani ağırlık ve gevşeklik.

Ve adam **ثَقُل** **ثِقَلاً**; o hâlde o **ثَقِيل** ve **ثاقل**’dir: hastalığı şiddetlendi. Denir: falan **ثاقلاً** sabahladı; yani hastalık onu ağırlaştırdı. **لبيد** dedi ki:
رأَيت التُّقَى والحَمْدَ خَيْرَ تِجارةٍ
رَباحاً، إِذا ما المَرْءُ أَصْبَح ثاقلاً
Yani hastalıktan ağır; onu bitkin düşürmüş ve ölüme yaklaşmış; ve “**ناقلاً**” diye de rivayet edilir; yani dünyadan ötekine nakledilmiş. Hastalık ve uyku onu ağırlaştırdı.

Ve **الثَّقْلة**: baskın bir uyuklama. Ve **المُثْقَل**: hastalığın ağırlaştırdığı kimsedir. Ve **المُستَثْقَل**: insanlardan ağır olan. Ve **المُسْتَثْقَل**: uykunun ağırlaştırdığı; o da **الثَّقْلة**’dir.

Ve **ثَقُل** **العَرْفَج** ve **الثُّمام** ve **الضَّعَةُ**: yeşerdi ve dalları suya kandı. Ve **ثَقُلَ سَمْعُه**: bir kısmı gitti; eğer ondan hiçbir şey kalmazsa **وُقِر** denir.

Ve **الثَّقَلانِ**: cin ve ins. Ve aziz tenzilde: “Size yöneleceğiz, ey **الثَّقَلان**”; “size” dedi; çünkü **الثَّقَلين** her ne kadar tesniye lafzıyla ise de manası cemi’dir. Ve **ذي الرمة**’nin sözü:
ومَيَّةُ أَحسنُ الثَّقَلين وَجْهاً
وسالفةً، وأَحْسَنُه قَذَالا
Kim onu zamiri tekil getirerek “**أَحْسَنُه**” diye rivayet ederse, onu, cem’ yapmaya gücü varken tekil getirdi; çünkü burası, tekilin çok olduğu bir yerdir; senin “Meyye yüzce en güzel insandır ve en güzeldir” demen gibi; ve bunun benzeri onların sözü: “O, delikanlıların en güzeli ve en güzeldir”; çünkü burası, dediğimiz gibi, tekilin çok olduğu bir yerdir; sanki “o, insanlar içinde en güzel bir delikanlıdır ve en güzeldir” dedin; böyle olmasaydı, **الفِتْيان** üzerine hamlen “ve en güzelleridir” derdin.

**التهذيب**: Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, ömrünün sonunda şöyle dediği rivayet edildi: “Şüphesiz ben sizin içinizde **الثَّقَلين**’i bırakıyorum: Allah’ın kitabı ve **عِتْرَتي**”; böylece onu, Aziz ve Celil olan Allah’ın kitabı ve onun **عِتْرَته**’si kıldı; **العِتْرة**’nin zikri geçmişti. Ve **ثعلب** dedi ki: ikisine **ثَقَلَين** denildi; çünkü onlarla almak ağırdır ve onlarla amel etmek ağırdır. Dedi ki: ve **الثَّقَل**’in aslı, Arapların her korunmuş, tehlikeli, değerli şeye **ثَقَل** demeleridir; böylece ikisine, değerlerini büyütmek ve şanlarını yüceltmek için **ثَقَلين** adını verdi; ve onun aslı, korunmuş devekuşu yumurtasındadır. Ve **ثعلبة بن صُعَير المازِني**, **الظَّليم** ve **النَّعانة**’yi anarak dedi ki:
فَتَذَكَّرا ثَقَلاً رَثِيداً، بَعْدَما
أَلْقَتْ ذُكاءٌ يَمينَها في كافِر

Ve aziz efendiye “bundan bir **ثَقَل**” denir. Allah Teâlâ cin ve insi **الثَّقَلَين** diye adlandırdı; ikisine **ثَقَلَين** denildi; Allah Teâlâ’nın onları, yerde yaratılmış diğer hayvanlar üzerine, kendilerine tahsis edilen temyiz ve akıl ile üstün kılması sebebiyle. **ابن الأَنباري** dedi ki: cin ve inse **الثَّقَلان** denildi; çünkü ikisi yer için ve yer üzerinde bir yük gibidir.

Ve **الثَّقَل** **الثِّقْل** manasındadır; çoğulu **اثقال**; ikisinin cereyanı, Arapların “**مَثَل** ve **مِثْل**” ve “**شَبَه** ve **شِبْه**” ve “**نَجَس** ve **نِجْس**” sözü gibidir.

Ve kabir suali hadîsinde: “Onu, doğu ile batı arasındakiler işitir; ancak **الثَّقَلين** hariç”; **الثَّقَلانِ**: ins ve cindir; çünkü ikisi yerin sakinleridir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ث ق ل * * الثِقْلُ * واحد * الأَثْقالِ * كحمل وأحمال ومنه قولهم أعطاه ثقله أي وزنه وقوله تعالى ﴿وأخرجت الأرض أثقالها﴾ قالوا أجساد بني آدم و * الثِقّلَ * ضد الخفة وقد * ثَقُلَ * الشيء بالضم فهو * ثَقِيلٌ * و * الثَّقَلُ * بفتحتين متاع المسافر وحشمه و * الثَّقَلانِ * الإنس والجن و * التَّثْقيلُ * ضد التخفيف وقد * أثْقَلَهُ * الحمل وأثْقَلَتِ المرأة فهي * مُثْقِلٌ * أي ثقل حملها في بطنها كأثمر إذا صار ذا ثمر و * المِثْقَالُ * واحد * مثَاقِيلِ * الذهب و * مِثْقَالُ * الشيء ميزانه من مثله

##### Türkçe

* ث ق ل * * **الثِقْلُ** * **الأَثْقالِ**’in biridir; **حمل** ve **أحمال** gibi. Ondandır onların sözü: “Ona **ثقله**’ni verdi” yani onun ağırlığını. Ve Yüce Allah’ın sözü: {Ve yer **أثقالها**’sını çıkardı}. Dediler ki: Âdemoğullarının cesetleri. Ve * **الثِقّلَ** * hafifliğin zıddıdır. Ve şey (ضم ile) **ثَقُلَ**; o hâlde o **ثَقِيلٌ**’dir. Ve * **الثَّقَلُ** * iki fetha ile: yolcunun eşyası ve hizmetkârlarıdır. Ve * **الثَّقَلانِ** * insanlar ve cinlerdir. Ve * **التَّثْقيلُ** * hafifletmenin zıddıdır. Ve yük onu **أثْقَلَهُ**; ve kadın **أثْقَلَتِ**; o hâlde o **مُثْقِلٌ**’dir; yani karnındaki yükü ağırlaştı; **أثمر** gibi, meyveli hâle geldiği zaman. Ve * **المِثْقَالُ** * altının **مثَاقِيلِ**’inden biridir. Ve **مِثْقَالُ** şey: onun benzerinden olanla onun terazisidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الثقل، كعنب: ضد الخفة قال الراغب: وهما متقابلان، فكل ما يترجح على ما يوزن به أو يقدر به، يقال: هو ثقيل، وأصله في الأجسام، ثم يقال في المعاني، نحو: أثقله الغرم والوزر، قال الله تعالى:  أم تسألهم أجرا فهم من مغرم مثقلون  . ثقل الشيء ككرم ثقلا كصغر صغرا وثقالة ككرامة فهو ثقيل وثقال، كسحاب وغراب، ج: ثقال بالكسر وثقل بالضم. وشاهد الثقال قوله تعالى:  أنفروا خفافا وثقالا  . والثقل، محركة: متاع المسافر وحشمه والجمع أثقال. وكل شيء خطر نفيس مصون له قدر ووزن: ثقل عند العرب ومنه قيل لبيض النعام: ثقل؛ لأن آخذه يفرح به، وهو قوت، وكذلك الحديث:  إني تارك فيكم الثقلين، كتاب الله وعترتي  جعلهما ثقلين إعظاما لقدرهما وتفخيما لهما. وقال ثعلب: سماهما ثقلين؛ لأن الأخذ بهما والعمل بهما ثقيل. والثقلان: الإنس والجن لأنهما فضلا بالتمييز الذي فيهما على سائر الحيوان. من المجاز: قوله تعالى:  وأخرجت الأرض أثقالها  : الأثقال: كنوز الأرض، قيل: ما تضمنته من أجساد موتاها عند الحشر والبعث. يكون الثقل في المعاني، ومنه الأثقال بمعنى الذنوب ومنه قوله تعالى:  وليحملن أثقالهم وأثقالا مع أثقالهم  أي آثامهم التي هي تنقلهم وتثبطهم عن الثواب، كقوله تعالى:  ليحملوا أوزارهم كاملة يوم القيامة ومن أوزار الذين يضلونهم بغير علم ألا ساء ما يزرون  . الأثقال: الأحمال الثقيلة ومنه قوله تعالى:  وتحمل أثقالكم إلى بلد  . واحدة الكل: ثقل، بالكسر كحمل وأحمال. وثقله تثقيلا: جعله ثقيلا. وأثقله: حمله ثقيلا فهو مثقل: حمل فوق طاقته. وأثقلت المرأة وثقلت، ككرم، فهي مثقل: استبان حملها ومنه قوله تعالى:  فلما أثقلت دعوا الله  أي ثقل حملها في بطنها، وقال الأخفش: أثقلت: أي صارت ذات ثقل، كما يقال: أتمرنا: أي صرنا ذوي تمر. والمثقلة، كمعظمة: رخامة يثقل بها البساط وكان القياس أنه يكون كمحدثة. ومثقال الشيء: ميزانه من مثله وقوله تعالى:  مثقال ذرة  أي زنة ذرة، قال الشاعر:
  وكلا يوافيه الجزاء بمثقال

  أي بوزن. وقال الراغب: المثقال: ما يوزن به، وهو الثقل، وذلك اسم لكل سنج، ومنه قوله تعالى:  وإن كان مثقال حبة من خردل أتينا بها وكفى بنا حاسبين  . المثقال: واحد مثاقيل الذهب قال الكرماني في شرح البخاري: هو عبارة عن اثنتين وسبعين شعيرة، وفي الاختيار: المثقال عشرون قيراطا، كذا في الهداية وذكر في م - ك - ك على التفصيل. وامرأة ثقال كسحاب: مكفال أي عظيمة الكفل أو رزان وهذا يرجع إلى المعاني. وبعير ثقال: بطيء وتقدم مثله: بعير ثفال، بالفاء، بهذا المعنى. وثقل الشيء بيده يثقله ثقلا بالفتح: راز ثقله وذلك إذا رفعه للنظر ما ثقله من خفته. وتثاقل عنه: أي ثقل وتباطأ، قال ابن دريد: تثاقل القوم: إذا لم ينهضوا للنجدة، وقد استنهضوا لها. يقال: ارتحلوا بثقلتهم، محركة، وبالكسر وبالفتح، وكعنبة، وفرحة لغات خمسة: أي بأثقالهم وأمتعتهم كلها. والثقلة، بالفتح ويحرك: ما يوجد في الجوف من ثقل الطعام يقال: وجدت ثقلة في بدني، وهو مجاز. الثقلة بالفتح: نعسة تغلبك كما في المحكم. وثقل الرجل كفرح، فهو ثقيل وثاقل: اشتد مرضه وهو مجاز، قال الحافظ في فتح الباري: لما ثقل، أي في المرض: هو بضم القاف، قاله الجوهري، وفي شرح، القاموس لشيخنا: كفرح، فلعل في النسخة سقطا انتهى. قال شيخنا: ولا يبعد أن يكون وهما أو غفلة. وقد أثقله المرض والنوم واللؤم، فهو مستثقل في الكل. وثقال الناس بالكسر وثقلاؤهم: من تكره صحبته ويستثقله الناس، واحدهما ثقيل، يقال: أنت ثقيل على جلسائك، وما أنت إلا ثقيل الظل بارد النسيم، ويقال: مجالسة الثقيل تضني الروح، ومن أبدع ما أنشدنا فيه بعض الشيوخ:
  وثقيل قال صفني قد                      ت إيش فيك أصف
  كل ما فيك ثـقـيل                      حل عني وانصرف وقال الراغب: الثقيل في الإنسان يستعمل تارة في الذم، وهو أكثر في التعارف، وتارة في المدح، نحو قول الشاعر:
  خف الأرض إما زلت عنها                      وتبقى ما بقيت بها ثقـيلا
  حللت بمستقر العز منـهـا                      فتمنع جانبيهـا أن يمـيلا وقد ألف في أخبار الثقلاء كتاب. وثقل العرفج والثمام، ككرم: تروت عيدانه وهو مجاز. من المجاز: ثقل سمعه: إذا ذهب بعضه ويقال: في أذنه ثقل: إذا لم يجد سمعه، كما يقال: في أذنه خفة: إذا جاد سمعه، كأنه يثقل عن قبول ما يلقى إليه. والثقل، بالكسر: ع وبه روي قول زهير:
  وأقفر من سلمى التعانيق فالثقل ويروى: والثجل، وقد تقدم. من المجاز: ألقى عليه مثاقيله أي مؤنته حكاه أبو نصر. قال الأصمعي: دينار ثاقل: أي كامل لا ينقص ودنانير ثواقل كوامل، وقال الزمخشري: أي رواجح. وثاقل: د. من المجاز: أصبح ثاقلا: أي أثقله المرض حكاه أبو نصر، قال لبيد رضي الله عنه:
  رأيت التقى والحمد خير تجارة                      رباحا إذا ما المرء أصبح ثاقلا أي أدنفه المرض، ويروى: ناقلا بالنون أي ناقلا إلى الآخرة.
 ومما يستدرك عليه:

  يقال: أعطه ثقله، بالكسر: أي وزنه. واثاقل إلى الدنيا: أخلد إليها. والمتثاقل: المتحامل على الشيء بثقله، ومنه قولهم: وطئه وطأة المتثاقل. وهذه كفة أثقل من الأخرى: أي أرجح. ويقول العالم لغلامه: هات ثقلي: يريد كتبه وأقلامه، ولكل صاحب صناعة ثقل، وهو مجاز، نقله الزمخشري. وثقل القول: إذا لم يطب سماعه، وهو مجاز. وقوله تعالى:  قولا ثقيلا  أي له وزن. وقوله تعالى:  أنفروا خفافا وثقالا  قيل: موسرين ومعسرين، وقيل: خفت عليكم الحركة أو ثقلت، وقال قتادة: نشاطا وغير نشاط، وقيل: شبانا وشيوخا، وكل ذلك يدخل في عمومها، فإن القصد بالآية الحث على النفر على كل حال تسهل أو تصعب. والثقل، محركة: بيض النعام، وقد تقدم، قال ثعلبة بن صعير:
  فتذكرا ثقلا رثيدا بعـدمـا                      ألقت ذكاء يمينها في كافر وقوله تعالى:  ثقلت في السموات والأرض  قال ابن عرفة: أي ثقلت علما وموقعا. وقال القتيبي: ثقلت: أي خفيت، وإذا خفي عليك الشيء ثقل. وقال الراغب: الثقيل والخفيف يستعملان على وجهين: أحدهما على سبيل المضايفة، وهو أن لا يقال لشيء ثقيل أو خفيف إلا باعتباره بغيره، ولهذا يصح للشيء الواحد أن يقال خفيف، إذا اعتبرته بما هو أثقل منه، وثقيل إذا اعتبرته بما هو أخف منه، وعلى هذا قوله تعالى:  فأما من ثقلت موازينه   وأما من خفت موازينه  والثاني: أن يستعمل الثقيل في الأجسام المرجحة إلى أسفل، كالحجر والمدر، والخفيف يقال في الأجسام، المائلة إلى الصعود؛ كالنار والدخان، ومن هذا الثقل قوله تعالى:  اثاقلتم إلى الأرض  .

##### Türkçe

**الثقل**، “عنب” gibi: hafifliğin zıddı. Râgıb dedi: İkisi birbirine karşıttır; tartıldığı veya kendisiyle takdir edildiği şeye göre ağır basan her şeye: “o ağırdır” denir. Aslı cisimlerdedir; sonra manalarda da söylenir; şu gibi: borç ve günah yükü onu ağırlaştırdı. Allah Teâlâ’nın sözü: **أم تسألهم أجرا فهم من مغرم مثقلون**.

Şey **ثقل** etti, “كرم” gibi: **ثقلا**; “صغر” gibi: **صغرا**; ve **ثقالة** “كرامة” gibi; o hâlde o **ثقيل** ve **ثقال**dır; “سحاب” ve “غراب” gibi. Çoğulu: kesre ile **ثقال** ve damme ile **ثقل**. **الثقال** için şahit Allah Teâlâ’nın sözü: **أنفروا خفافا وثقالا**.

Ve **الثقل** (harekeli): yolcunun eşyası ve hizmetkârlarıdır; çoğulu **أثقال**dır. Ve her tehlikeli, kıymetli, korunmuş; değeri ve ağırlığı olan şey: Araplar yanında **ثقل**dür. Ondan devekuşu yumurtasına **ثقل** denildi; çünkü onu alan onunla sevinir ve o azıktır. Yine hadis: **إني تارك فيكم الثقلين، كتاب الله وعترتي**; ikisini, değerlerini büyütmek ve ikisini yüceltmek için iki **ثقل** kıldı. Sa‘leb dedi: İkisine iki **ثقل** adını verdi; çünkü onlarla almak ve onlarla amel etmek ağırdır. Ve **الثقلان**: insan ve cindir; çünkü ikisi, kendilerindeki temyiz ile diğer hayvanların tümüne üstün kılındılar.

Mecazdan: Allah Teâlâ’nın sözü: **وأخرجت الأرض أثقالها**: **الأثقال**: yerin hazineleridir; denildi ki: haşir ve dirilişte ölülerinin cesetlerinden içine aldığı şeydir.

**الثقل** manalarda olur; ondan **الأثقال** günahlar manasınadır; ondan Allah Teâlâ’nın sözü: **وليحملن أثقالهم وأثقالا مع أثقالهم**; yani sevapdan onları taşıyan ve onları alıkoyan günahları; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: **ليحملوا أوزارهم كاملة يوم القيامة ومن أوزار الذين يضلونهم بغير علم ألا ساء ما يزرون**.

**الأثقال**: ağır yüklerdir; ondan Allah Teâlâ’nın sözü: **وتحمل أثقالكم إلى بلد**. Hepsinin teki: kesre ile **ثقل**; “حمل” ve “أحمال” gibi.

Ve onu **ثقله**: **تثقيلا**; onu ağır yaptı. Ve onu **أثقله**: ona ağır yük yükledi; o hâlde o **مثقل**dür: gücünün üstünde yüklendi. Ve kadın **أثقلت** ve **ثقلت** etti, “كرم” gibi; o hâlde o **مثقل**dür: hamileliği belli oldu. Ondan Allah Teâlâ’nın sözü: **فلما أثقلت دعوا الله**; yani karnındaki yükü ağırlaştı. Ahfeş dedi: **أثقلت**: yani ağırlık sahibi oldu; “**أتمرنا**” denildiği gibi: yani hurma sahipleri olduk.

Ve **المثقلة** “معظمة” gibi: halıyı ağırlaştırılan mermerdir; kıyas, onun “محدثة” gibi olmasıydı. Ve bir şeyin **مثقال**ı: benzerinden onun terazisidir. Allah Teâlâ’nın sözü: **مثقال ذرة**; yani bir zerre ağırlığı. Şair dedi:

  وكلا يوافيه الجزاء بمثقال

Yani ağırlıkla. Râgıb dedi: **المثقال**: kendisiyle tartılan şeydir; o da **الثقل**dür; bu, her bir ağırlık taşı için isimdir. Ondan Allah Teâlâ’nın sözü: **وإن كان مثقال حبة من خردل أتينا بها وكفى بنا حاسبين**.

**المثقال**: altın **مثاقيل**inin bir tanesidir. Kirmânî, Buhârî şerhinde dedi: o, yetmiş iki arpa tanesi ifadesidir. Ve **الاختيار**’da: **المثقال** yirmi **قيراط**tır; **الهداية**’de böyledir. Ve **م - ك - ك**’de tafsil üzere zikretti.

Ve kadın **ثقال** “سحاب” gibi: **مكفال**; yani büyük kalçalı veya ağırbaşlı; bu manalara döner. Ve deve **ثقال**: yavaştır. Bunun benzeri geçti: **بعير ثفال**; **فاء** ile; bu manada.

Ve şey, eliyle **ثقل** eder: onu **يثقله** **ثقلا** (fetha ile): onun ağırlığını tarttı; bu, onu kaldırıp bakmak için, hafifliğinden ağırlığı ne kadardır diye (yaptığı) zamandır. Ve ondan **تثاقل** etti: yani ağırlaştı ve ağır davrandı. İbn Düreyd dedi: kavim **تثاقل** etti: yardıma kalkmadıkları zaman; hâlbuki ona kaldırılmışlardı. Denir: **ارتحلوا بثقلتهم**; (harekeli) ve kesre ile ve fetha ile; ve “عنبة” gibi; ve “فرحة” (gibi): beş lugattır; yani bütün yükleri ve eşyalarıyla.

Ve **الثقلة** (fetha ile ve harekelenir): karında yemekten bulunan ağırlıktır; denir: bedenimde **ثقلة** buldum; bu mecazdır. **الثقلة** fetha ile: sana galip gelen uyuklamadır; **المحكم**’de olduğu gibi.

Ve adam **ثقل** etti “فرح” gibi; o hâlde o **ثقيل** ve **ثاقل**dir: hastalığı şiddetlendi; bu mecazdır. Hâfız, **فتح الباري**’de dedi: “**ثقل** olunca”, yani hastalıkta: o, **القاف**’ın dammesi iledir; Cevherî söyledi. Ve şeyhimizin **القاموس** şerhinde: “**كفرح**”; belki nüshada düşme vardır; bitti. Şeyhimiz dedi: ve onun bir vehim veya gaflet olması uzak değildir. Ve hastalık, uyku ve alçaklık onu **أثقله** etti; o hâlde hepsinde o **مستثقل**dir.

Ve insanların **ثقال**ı (kesre ile) ve onların **ثقلاؤهم**u: arkadaşlığı kerih görülen ve insanların ağır bulduğu kimselerdir; ikisinin teki **ثقيل**dir. Denir: sen oturanlarına karşı **ثقيل**sin; sen ancak gölgesi ağır, esintisi soğuk birisin. Ve denir: **الثقيل** ile oturmak ruhu yorar. Bize bazı şeyhlerden onun hakkında okunanların en bediîsi:

  وثقيل قال صفني قد                      ت إيش فيك أصف
  كل ما فيك ثـقـيل                      حل عني وانصرف

Râgıb dedi: insanda **الثقيل** bazen zemde kullanılır; bu, örfte daha çoktur; bazen de medihte; şairin sözü gibi:

  خف الأرض إما زلت عنها                      وتبقى ما بقيت بها ثقـيلا
  حللت بمستقر العز منـهـا                      فتمنع جانبيهـا أن يمـيلا

Ve **الثقلاء** haberlerinde bir kitap telif edildi.

Ve **العرفج** ve **الثمام** **ثقل** etti, “كرم” gibi: dalları tazelendi; bu mecazdır.

Mecazdan: onun işitmesi **ثقل** etti: bir kısmı gittiği zaman. Ve denir: kulağında **ثقل** var: işitmesini bulmadığı zaman; “kulağında hafiflik var” denildiği gibi: işitmesi iyi olduğu zaman; sanki kendisine atılanı kabulden ağırlaşır.

Ve **الثقل** (kesre ile): “ع”dır; onunla Züheyr’in sözü rivayet edildi:

  وأقفر من سلمى التعانيق فالثقل

Ve rivayet edilir: **والثجل**; ve geçti.

Mecazdan: onun üzerine **مثاقيله**ni attı; yani onun yükünü; Ebû Nasr hikâye etti. Asma‘î dedi: **دينار ثاقل**: yani tam, eksilmez. Ve **دنانير ثواقل**: tamlar. Zemahşerî dedi: yani ağır basanlar. Ve **ثاقل**: “د”.

Mecazdan: **ثاقلا** olarak sabahladı: yani hastalık onu **أثقله** etti; Ebû Nasr hikâye etti. Lebîd (Allah ondan razı olsun) dedi:

  رأيت التقى والحمد خير تجارة                      رباحا إذا ما المرء أصبح ثاقلا

Yani hastalık onu bitkin düşürdü. Ve rivayet edilir: **ناقلا** **النون** ile; yani âhirete nakleden.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

Denir: ona **ثقله**ni ver; (kesre ile): yani onun tartısını. Ve dünyaya **اثاقل** etti: ona meyletti. Ve **المتثاقل**: ağırlığıyla bir şeye yüklenen kimsedir; ondan onların sözü: onu **وطئه وطأة المتثاقل**. Ve bu kefesi ötekinden daha **أثقل**: yani daha ağır basan. Ve âlim, oğlanına der: bana **ثقلي**mi getir: kitaplarını ve kalemlerini ister. Ve her sanat sahibinin bir **ثقل**ü vardır; bu mecazdır; Zemahşerî nakletti. Ve söz **ثقل** etti: işitilmesi hoş olmadığında; bu mecazdır. Allah Teâlâ’nın sözü: **قولا ثقيلا**; yani ağırlığı olan. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **أنفروا خفافا وثقالا**; denildi ki: varlıklı ve darlıklı; ve denildi ki: hareket size hafif geldi veya ağır geldi. Katâde dedi: istekli ve isteksiz. Ve denildi ki: gençler ve ihtiyarlar. Bunların hepsi onun umumuna girer; çünkü âyetle kasıt, her hâlde—kolaylaşsa da zorlaşsa da—sefere çıkmaya teşviktir.

Ve **الثقل** (harekeli): devekuşu yumurtasıdır; geçti. Sa‘lebe b. Sa‘îr dedi:

  فتذكرا ثقلا رثيدا بعـدمـا                      ألقت ذكاء يمينها في كافر

Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **ثقلت في السموات والأرض**. İbn ‘Arefe dedi: yani ilim ve mevki bakımından ağır geldi. Kuteybî dedi: **ثقلت**: yani gizlendi; bir şey sana gizli olunca ağır gelir. Râgıb dedi: **الثقيل** ve **الخفيـف** iki vecih üzere kullanılır: birincisi, izâfet yoluyla; o da şudur: bir şeye, başkasıyla itibarı olmaksızın ağır veya hafif denilmez. Bu yüzden tek bir şey için, kendisinden daha ağır olana göre itibarda hafif denilmesi sahih olur; kendisinden daha hafif olana göre itibarda ağır denilmesi (de). Bunun üzere Allah Teâlâ’nın sözü: **فأما من ثقلت موازينه** **وأما من خفت موازينه**. İkincisi: ağırın, aşağıya doğru ağır basan cisimlerde kullanılmasıdır; taş ve kerpiç gibi. Hafif ise, yukarı çıkmaya meyleden cisimlerde söylenir; ateş ve duman gibi. Bu **الثقل**dendir Allah Teâlâ’nın sözü: **اثاقلتم إلى الأرض**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَقُلَ
1 ثَقُلَ ثقل , aor. ثَقُلَ , inf. n. ثِقَلٌ (S, Msb, K, &c.) and ثِقْلٌ, a contraction of the former, (Msb,) and ثَقَالَةٌ, (K, TA, in the CK ثِقالَة, but) like كَرَامَةٌ, (TA,) It (a thing, S, Msb) was, or became, heavy, weighty, or ponderous. (S, K.) [See ثِقَلٌ, below.] ― -b2- See also 4. ― -b3- [(assumed tropical:) It was, or became, heavy, weighty, or preponderant, ideally.] فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ, in the Kur ci. 5, means (assumed tropical:) And as to him whose good deeds shall be preponderant. (Bd, Jel.) [See also Kur vii. 7 and xxiii. 104.] ― -b4- [(assumed tropical:) It was, or became, heavy, or weighty, as meaning onerous, burdensome, oppressive, afflictive, grievous, or troublesome.] You say, ثَقُلَ القَوْلُ (tropical:) The saying was [heavy, or weighty, &c.; or] unpleasant to be heard. (TA.) And it is said in the Kur vii. 186, ثَقُلَتْ فِى السَّمٰوَاتِ وَالأَرْضِ (assumed tropical:) It (the time of the resurrection) will be momentous, or formidable, [in the heavens and on the earth, or] to the inhabitants of the heavens and the earth, (Bd, Jel,) to the angels and men and genii; app. alluding to the wisdom shown in concealing it: (Bd:) or it means the knowledge thereof [is difficult]: (Ibn-'Arafeh, TA:) or it is occult, or hidden. (Kt, TA.) [ثَقُلَ is also said of a word, and of a sound, meaning (assumed tropical:) It was heavy, or not easy, of utterance; or heavy to the ear: see 2. And of an affair, or action, meaning (assumed tropical:) It was afflictive, grievous, troublesome, or difficult. In these and similar senses, it is trans. by means of عَلَى: you say, ثَقُلَ عَلَيْهِ (assumed tropical:) It was, or became, heavy, weighty, onerous, &c., to him. In like manner also it is said of food, meaning (assumed tropical:) It was, or became, heavy to the stomach; difficult of digestion.] You say also, ثَقُلَ سَمْعُهُ (tropical:) [His hearing was, or became, heavy; or] his hearing partially went. (K, TA.) ― -b5- (tropical:) He (a man) was, or became, heavy in sickness, or disease: [and in like manner, in his sleep:] the verb is thus, with damm to the ق; though said in the K to be ثَقِلَ, like فَرِحَ, as meaning his disease became violent; (Fet-h el-Bلree, TA;) not improbably through error or inadvertence. (MF.) ― -b6- [(assumed tropical:) He was, or became, heavy, slow, sluggish, indolent, lazy, dull, torpid, or drowsy; wanting in alacrity, activity, agility, animation, spirit, or intelligence; stupid.] You say, يَثْقُلُ عَنْ قُبُولِ مَا يُلْقَى اـِلَيْهِ (assumed tropical:) [He is averse from receiving, or accepting, or admitting, or is slow to receive, &c., what is said to him]. (TA.) ― -b7- Also, said of the عَرْفَج, and of the ثُمَام, (tropical:) Its shoots became luxuriant, or succulent, or sappy. (K, TA.) -A2- ثَقَلَهُ, (JK, S, K,) بِيَدِهِ, (K,) aor. ثَقُلَ , (TA,) inf. n. ثَقْلٌ, (K,) He tried the weight of it, (JK, S, K,) namely, a thing, (K,) or a sheep or goat, (S,) by lifting it [with his hand] to see if it were heavy or light. (S, TA.) ― -b2- ثَقَلَ الشَّىْءُ الشَّىْءَ فِى الوَزْنِ, aor. and inf. n. as above, (S,) The thing surpassed the thing in weight; outweighed it. (PS.) ― -b3- See also 2.

ثقّلهُ
2 ثقّلهُ ثقل ثقله ثقلة , inf. n. تَثْقِيلٌ, He, or it, made it, or him, ثَقِيل [i. e. heavy, properly and tropically]: (K:) تثقيل is the contr. of تَخْفِيفٌ; (S;) and signifies the making heavy in weight [&c.]; as also ثَقْلٌ [inf. n. of ↓ ثَقَلَهُ]. (KL.) ― -b2- [Hence, (assumed tropical:) He made it (a word or a sound) heavy, or not easy, of utterance; or heavy to the ear: and particularly a word by uttering hemzeh with its true, or proper, sound, which is commonly termed تَحْقِيقُ الهَمْزَةِ, and opposed to تَخْفِيفُهَا; and by making a single consonant double; and by making a quiescent consonant movent: often occurring in these senses in lexicons and grammars: opposed to خَفَّفَهُ.]

اثقلهُ
4 اثقلهُ أثقل أثقله اثقله اثقلة ثقل He, or it, (a load, S, or a thing, Msb,) [burdened him: or] burdened him heavily: (K:) or beyond his power; overburdened him. (JK, Msb, TA. *) ― -b2- (assumed tropical:) In the latter sense, said also of a debt: and of sickness, or a disease: (JK:) or, said of sickness, or a disease, and of sleep, and of meanness, or sordidness, (tropical:) it [burdened him,] overcame him, and rendered him heavy. (K, * TA, * TK.) -A2- اثقلت, said of a woman, She became gravid; her burden became heavy in her belly: (S:) or she had a burden, (Akh, S, and Bd in vii. 189,) by reason of the greatness of the child in her belly: (Bd, Jel:) or her pregnancy became apparent, or manifest; as also ↓ ثَقُلَتْ. (K.)

6 تَثَاْقَلَ [تثاقل عَلَى شَىْءٍ He pressed heavily, or bore his weight, upon a thing: see مُتَثَاقِلٌ.] ― -b2- تثاقلوا (assumed tropical:) [They were heavy, sluggish, or spiritless:] they did not rise and hasten to the fight when commanded to do so. (IDrd, K.) And تثاقل اـِلَى الأَرْضِ, (S and K in art. ارض, &c.,) and اِثَّاقَلَ الى الرض, the former being the original form of the verb, (Bd and Jel in ix. 38,) (assumed tropical:) He was, or became, heavy, slow, or sluggish, (Bd, Jel,) averse from warring against the unbelievers, (Jel,) and inclining to the earth, or ground; (Bd, Jel;) or propending thereto. (Bd.) And اِثَّاقَلَ اـِلَى الدُّنْيَا (assumed tropical:) He propended to the present world. (TA.) And تثاقل عَنْهُ (assumed tropical:) He was heavy, or sluggish, and held back from it. (K.)

استثقلهُ
10 استثقلهُ أستثقله استثقله استثقلة ٱستثقل ٱستثقله contr. of اِسْتَخَفَّهُ; (S and K and TA in art. خف;) He deemed it, or him, ثَقِيل [i. e. heavy, properly and tropically]. (TA in that art.) ― -b2- [Hence, (assumed tropical:) He deemed it (a word or a sound) heavy, or not easy, of utterance; or heavy to the ear: often occurring in this sense in lexicons and grammars.] ― -b3- اُسْتُثْقِلَ نَوْمًا (assumed tropical:) [He was overcome, and rendered heavy, by sleep: and in like manner, مَرَضًا, by sickness or disease: and لُؤْمًا, by meanness or sordidness: see its pass. part. n., below]. (JK.)

ثِقْلٌ
ثِقْلٌ ثقل Weight: or a weight: syn. وَزْنٌ: (S, Msb, KL:) pl. أَثْقَالٌ. (S.) So in the phrase أَعْطِهِ ثِقْلَهُ [Give thou him his, or its, weight]. (S, Msb.) See also مِثْقَالٌ. You say also, أَلْقَى عَلَيْهِ ثِقْلَهُ or ↓ ثِقَلَهُ [He threw upon him his weight: see مِثْقَالٌ, last sentence: and see جِرْمٌ]. (S in art. اوق &c., accord. to different copies.) ― -b2- And A load, or burden: (KL:) or a heavy load or burden: pl. as above. (K.) وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ, in the Kur xvi. 7, means And they carry your loads, or burdens; (Bd;) or your heavy loads or burdens. (TA.) ― -b3- أَثْقَالٌ (as pl. of ثِقْلٌ, K, or of ↓ ثَقَلٌ, Bd) also signifies (tropical:) The treasures, or buried treasures, of the earth: and its dead, or corpses. (K, TA, and Bd and Jel in xcix. 2.) ― -b4- Also (as pl. of ثِقْلٌ, K) (tropical:) Sins. (JK, K.) So in the saying in the Kur [xxix. 12], وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالًا مَعَ أَثْقَالِهِمْ (tropical:) [And they shall assuredly bear their sins, and sins (of others whom they have seduced) with their sins]. (TA.)

ثَقَلٌ
ثَقَلٌ ثقل A thing, or things, that a man has with him, of such things as burden him: (Ham p. 295:) [and particularly] the household-goods, or furniture and utensils, (El-Fلrلbee, JK, S, Mgh, Msb, K, Ham ubi suprà, and Bd in xcix. 2,) and (accord. to El-Fلrلbee, Msb) the household and kindred and party, or domestics, or servants, (JK, S, Mgh, Msb, K, and Ham,) of a man, (Ham,) or of a traveller: (JK, S, Mgh, Msb, K:) [or the travelling-apparatus and baggage and train, of a man:] pl. أَثْقَالٌ; (JK, S, Mgh, Msb, K; *) with which ↓ ثَقِلَةٌ is syn., (JK, S, K,) as are also ↓ ثَقَلَةٌ and ↓ ثِقْلَةٌ and ↓ ثَقْلَةٌ and ↓ ثِقَلَةٌ; (K;) as meaning all the household-goods or furniture and utensils of persons going on a journey. (S, K.) ― -b2- See also ثِقْلٌ. ― -b3- (assumed tropical:) The requisites and apparatus, instruments, tools, or the like, of a man: (Ham ubi suprà:) as, for instance, (tropical:) the books and writing-reeds of the learned man: every craftsman has what is thus termed. (TA.) By the saying
كِلَا ثَقَلَيْنَا طَامِعٌ بِغَنِيمَةٍ
the author thereof, Iyلs Et-Tل-ee, means Each of our two armies, the possessors of the ثَقَلَانِ [or apparatus, or weapons, &c., of war, is longing for spoil]: or an army may be termed ثَقَلٌ because it is heavy in assault. (Ham ubi suprà.) ― -b4- Anything held in high estimation, in much request, and preserved with care. (K, TA.) Hence the trad., اـِنِّى تَارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ كِتَابَ اللّٰهِ وَعِتْرَتِى [Verily I am leaving among you the two objects of high estimation and of care, the Book of God, and my kindred, or near kindred]: (K:) or they are thus called because of the heaviness of acting in the manner required by them: (Th, TA:) or as being likened to the requisites and apparatus, instruments, tools, or the like, of a man. (Ham ubi suprà.) ― -b5- Also Eggs of the ostrich; because he who takes them rejoices in them, and they are food. (TA.) ― -b6- الثَّقَلَانِ Mankind and the jinn or genii; (S, Msb, K;) because, by the discrimination that they possess, they excel other animate beings. (TA.) It may also mean The Arabs and the foreigners: or mankind and other animate beings. (Ham ubi suprà.)

ثِقَلٌ
ثِقَلٌ ثقل Heaviness; weight, or weightiness; ponderousness; gravity; contr. of خِفَّةٌ: (S, K, and Er-Rلghib:) and preponderance: in its primary acceptation, relating to corporeal objects: then, to ideal objects. (Er-Rلghib, TA. [See ثَقُلَ, throughout.]) See also ثِقْلٌ. ― -b2- فِى أُذُنِهِ ثِقَلٌ (tropical:) [In his ear is a heaviness, or dulness,] is said of him whose hearing is not good; as though he were averse from receiving, or accepting, or admitting, or slow to receive, &c., what is said to him. (TA.)

ثَقْلَةٌ
ثَقْلَةٌ ثقل ثقله ثقلة : see ثَقَلٌ. ― -b2- Also (assumed tropical:) A fit of drowsiness, or of slumber, that overcomes one: (JK, M, K:) and (tropical:) a heaviness experienced in the chest, (K, TA,) or in the body, (TA,) from food: as also ↓ ثَقَلَةٌ: (K, TA:) or the former, or ↓ the latter, (accord. to different copies of the S,) (assumed tropical:) a heaviness and languor in the body: (S:) and ↓ the latter, (assumed tropical:) a heaviness that is experienced on the heart. (JK.)

ثِقْلَةٌ
ثِقْلَةٌ ثقل ثقله ثقلة : see ثَقَلٌ.

ثَقَلَةٌ
ثَقَلَةٌ ثقل ثقله ثقلة : see ثَقَلٌ: ― -b2- and see ثَقْلَةٌ, in three places.

ثَقِلَةٌ
ثَقِلَةٌ ثقل ثقله ثقلة : see ثَقَلٌ.

ثِقَلَةٌ
ثِقَلَةٌ ثقل ثقله ثقلة : see ثَقَلٌ.

ثَقَالٌ
ثَقَالٌ ثقال ثقيل : see ثَقِيلٌ, in two places. ― -b2- Also, applied to a woman, (JK, S, K,) Heavy; (S;) large in the hinder part, or posteriors: (JK, * S, * K, TA:) or heavy (K, TA) in an ideal sense. (TA.)

ثُقَالٌ
ثُقَالٌ ثقال ثقيل : see ثَقِيلٌ.

ثَقِيلٌ
ثَقِيلٌ ثقيل part. n. of ثَقُلَ; (S, Msb, K;) Heavy, weighty, or ponderous: (S, K, and Er-Rلghib:) and so in relation to another thing; preponderant: primarily applied to a corporeal thing: (Er-Rلghib, TA:) and ↓ ثَقَالٌ and ↓ ثُقَالٌ signify the same: (K:) pl. ثِقَالٌ and ثُقْلٌ and ثُقَلَآءُ [which last, however, seems to be applied only to rational beings, agreeably with analogy]. (K.) ― -b2- [Like its verb,] it is also applied to an ideal thing. (Er-Rلghib, TA.) [Thus it signifies (assumed tropical:) Heavy, or weighty, in the sense of onerous, burdensome, oppressive, afflictive, grievous, or troublesome: momentous, or formidable: difficult: heavy, or not easy, of utterance; or heavy to the ear; applied to a word and a sound; and particularly to a word in which a single consonant is made double, and to one in which a quiescent consonant is made movent, like ↓ مُثَقَّلٌ: heavy to the stomach; difficult of digestion: heavy applied to the hearing: see the verb.] قَوْلًا ثَقِيلًا, in the Kur [lxxiii. 5], means (assumed tropical:) A heavy, or weighty, saying. (TA.) النُّونُ الثَّقِيلَةُ means (assumed tropical:) [The heavy-sounding ن; as in يَفْعَلَنَّ &c.;] the contr. of الخَفِيفَةُ. (TA in art. خف.) ― -b3- It is also applied to a man, (JK,) meaning (tropical:) [Heavy in sickness, or disease; or] suffering a violent disease: (K:) [and (assumed tropical:) heavy, slow, sluggish, indolent, lazy, dull, torpid, or drowsy; wanting in alacrity, activity, agility, animation, spirit, or intelligence; stupid:] and so is ↓ مُسْتَثْقَلٌ: (JK:) which also means, particularly, (assumed tropical:) overcome, and rendered heavy, by sleep (نَوْمًا), (JK, * K, * TK,) and by sickness or disease (مَرَضًا), and by meanness or sordidness (لُؤْمًا). (K.) ثِقَالُ النَّاسِ [expressly said in the TA to be with kesr, but in the CK, erroneously, ثُقال,] and ثُقَلَآءُ الناس mean (assumed tropical:) Those men whose company is disliked; (K;) whom others deem heavy: each is pl. of ثَقِيلٌ. (TA.) One says, أَنْتَ ثَقِيلٌ عَلَى جُلَسَائِكَ (assumed tropical:) [Thou art heavy, or dull, or unwelcome, to thy companions with whom thou sittest]. (TA.) And (to him who is ثَقِيل, TA in art. نسم,) مَا أَنْتَ اـِلَّا ثَقِيلُ الظِّلِّ بَارِدُ النَّسِيمِ (assumed tropical:) [Thou art no other than one who casts a gloom upon others, and chills them: lit., heavy of shade, or shadow; cold of breeze]. (TA.) ثَقِيلٌ, applied to a man, is mostly used in dispraise: but sometimes, in praise: (Er-Rلghib, TA:) used in praise, it signifies (assumed tropical:) Grave, staid, steady, sedate, or calm. (Kull.) Applied to a horse, (assumed tropical:) Slow; (Kull;) and so ↓ ثَقَالٌ applied to a camel; (K;) a meaning also assigned to ثَفَالٌ, with ف; (TA;) and ↓ مُثْقَلٌ, applied to a horse or the like. (JK.) اِنْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا, in the Kur [ix. 41], means (assumed tropical:) [Go ye forth to fight] prompt and not prompt: (Katلdeh, Bd, Jel, TA:) or whether moving be easy to you or difficult: (Bd, * TA:) or riding and walking: or lightly armed and heavily armed: or healthy and sick: (Bd:) or strong and weak: (Jel:) or rich and poor: (Jel, TA:) or young and old. (TA.)

ثَاقِلٌ
ثَاقِلٌ ثاقل A deenلr of full weight; (Z;) not deficient: (S, K:) pl. ثَوَاقِلُ. (S, Z, K.) ― -b2- أَصْبَحَ ثَاقِلًا (assumed tropical:) He became, or became in the morning, heavy by reason of sickness, or disease. (Aboo-Nasr, K, TA.)

أَثْقَلُ
أَثْقَلُ ذ More [and most] heavy. (TA.)

مُثْقَلٌ
مُثْقَلٌ مثقل Heavily burdened: (TA:) or burdened beyond his power; overburdened. (JK, TA.) ― -b2- (assumed tropical:) Weighed down, or oppressed, by sickness, or disease, (JK,) and by debt. (JK, Er-Rلghib.) ― -b3- See also ثَقِيلٌ.

مُثْقِلٌ
مُثْقِلٌ مثقل , applied to a woman, Gravid; whose burden has become heavy in her belly: (S:) or whose pregnancy has become apparent, or manifest. (K.)

مُثَقَّلٌ
مُثَقَّلٌ مثقل : see ثَقِيلٌ. ― -b2- Also (assumed tropical:) Ill received; disapproved; not rendered an object of love to hearts. (Ham p. 37.)

مُثَقَّلَةٌ
مُثَقَّلَةٌ مثقل مثقله مثقلة A stone of marble; (JK;) a piece of marble by which a carpet is made heavy: (K:) by rule it should be with kesr to the ق. (TA.)

مِثْقَالٌ
مِثْقَالٌ مثقال The weight (مِيزَان, JK, S, K, or وَزْن, Msb, TA, and Jel in iv. 44 and x. 62 and xxi. 48, or زِنَة, TA) of a thing, (JK, S, Msb, K,) of the like thereof (مِنْ مِثْلِهِ [but why this is added I do not see]); (S, Msb, K;) [i. e.] its equal in weight; (PS, and Bd in x. 62;) its quantity (مِقْدَار). (Bd in xxi. 48.) مَا يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقَالِ ذَرَّةٍ, in the Kur x. 62, means There is not hidden from thy Lord aught of the weight of the smallest ant: (Jel:) or a thing equal in weight to a small ant; or to the motes that are seen in a ray of the sun that enters through an aperture. (Bd.) ― -b2- A thing with which one weights; as also ↓ ثِقْلٌ; i. e., any of the weights of the balance. (Er-Rلghib, TA.) ― -b3- A certain weight, of which the quantity is well known; (JK;) a dirhem and three sevenths of a dirhem; (Msb, and K in art. مك;) i. e., the seventh part of ten dirhems: (Msb:) or [a dirhem and a half; so in the present day; i. e.,] seventy-two sha'eerehs: (El-Karmلnee, TA:) or twenty keerلts. (Hidلyeh, TA.) ― -b4- [A certain coin;] i. q. دِينَارٌ, q. v.; (Msb in art. دنر;) a مِثْقَال of gold: pl. مَثَاقِيلُ. (S, K.) ― -b5- أَلْقَى عَلَيْهِ مَثَاقِيلَهُ He threw upon him his weight, or burden; syn. مَؤُونَتَهُ [perhaps meaning the burden of supporting him]. (Aboo-Nasr, S, K.) [See also ثِقْلٌ.]

مُتَثَاقِلٌ
مُتَثَاقِلٌ متثاقل Bearing one's weight upon a thing: whence the saying, وَطِئَهُ وَطْأَةَ المُتَثَاقِلِ [He trod upon him, or it, with the tread of him who bears his weight, or presses heavily]. (TA.)

مُسْتَثْقَلٌ
مُسْتَثْقَلٌ مستثقل : see ثَقِيلٌ.

##### Türkçe

**ثَقُلَ**
1 **ثَقُلَ** ثقل, muzâri‘ **ثَقُلَ**, mastar ismi **ثِقَلٌ** (S, Msb, K, &c.) ve **ثِقْلٌ**, ilkinin bir kısaltmasıdır, (Msb,) ve **ثَقَالَةٌ**, (K, TA, CK’de **ثِقالَة**, fakat) **كَرَامَةٌ** gibi, (TA,) O (bir şey, S, Msb) ağır, tartılı, yahut hantal idi veya oldu. (S, K.) [Aşağıda **ثِقَلٌ**’e bak.] — -b2- 4’e de bak. — -b3- [(farzedilen mecaz:) O, ideâl olarak ağır, tartılı, yahut baskın idi veya oldu.] Kur’ân’da, **فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ**, (farzedilen mecaz:) “İyi amelleri baskın gelecek kimseye gelince” demektir. (Bd, Jel.) [Kur vii. 7 ve xxiii. 104’e de bak.] — -b4- [(farzedilen mecaz:) O, külfetli, yükleyici, ezici, elem verici, ağır yahut sıkıntı verici mânâsında ağır idi veya oldu.] Sen dersin ki, **ثَقُلَ القَوْلُ** (mecaz:) Söz [ağır, tartılı, &c.; yahut] işitilmesi hoş olmayan oldu. (TA.) Ve Kur vii. 186’da şöyle denilmiştir: **ثَقُلَتْ فِى السَّمٰوَاتِ وَالأَرْضِ** (farzedilen mecaz:) O (kıyametin vakti) göklerde ve yerde, yahut göklerin ve yerin sakinlerine göre, büyük bir iş, yahut dehşet verici olacaktır, (Bd, Jel,) meleklere ve insanlara ve cinlere; görünüşe göre onu gizlemede gösterilen hikmete işaret eder: (Bd:) yahut bunun mânâsı, onun bilgisi [zordur]: (Ibn-‘Arafeh, TA:) yahut o, gizlidir, yahut saklıdır. (Kt, TA.) [**ثَقُلَ** bir kelime ve bir ses hakkında da söylenir; (farzedilen mecaz:) O, söylenmesi kolay olmayan ağır oldu; yahut kulağa ağır geldi; 2’ye bak. Ve bir iş yahut fiil hakkında da söylenir; (farzedilen mecaz:) O, elem verici, ağır, sıkıntı verici, yahut zor oldu. Bu ve benzeri mânâlarda, **عَلَى** vasıtasıyla müteaddî olur: sen dersin ki, **ثَقُلَ عَلَيْهِ** (farzedilen mecaz:) O, ona ağır, tartılı, külfetli, &c. oldu. Aynı şekilde yemek hakkında da söylenir; (farzedilen mecaz:) O, mideye ağır oldu; hazmı zor oldu.] Sen ayrıca dersin ki, **ثَقُلَ سَمْعُهُ** (mecaz:) [Onun işitmesi ağırlaştı; yahut] işitmesi kısmen gitti. (K, TA.) — -b5- (mecaz:) O (bir adam) hastalıkta ağırlaştı yahut ağır oldu: [ve aynı şekilde, uykusunda:] fiil böyledir, **ق** üzerine damme ile; her ne kadar K’da, hastalığı şiddetlendi mânâsında, **فَرِحَ** gibi **ثَقِلَ** olduğu söylenmişse de; (Fet-h el-Bلree, TA;) muhtemelen hata yahut gaflet yoluyla. (MF.) — -b6- [(farzedilen mecaz:) O, ağır, yavaş, uyuşuk, tembel, donuk, durgun, yahut uykulu idi veya oldu; çeviklik, faaliyet, atiklik, canlılık, ruh, yahut zekâdan yoksun; ahmak.] Sen dersin ki, **يَثْقُلُ عَنْ قُبُولِ مَا يُلْقَى اـِلَيْهِ** (farzedilen mecaz:) [O, kendisine söylenen şeyi kabul etmekten hoşlanmaz; yahut onu almada yavaştır, &c.]. (TA.) — -b7- Ayrıca, **عَرْفَج** ve **ثُمَام** hakkında söylenir; (mecaz:) Onun sürgünleri gürleşti, yahut sulu, yahut özlü oldu. (K, TA.)

-A2- **ثَقَلَهُ**, (JK, S, K,) **بِيَدِهِ**, (K,) muzâri‘ **ثَقُلَ**, (TA,) mastar ismi **ثَقْلٌ**, (K,) O, onun ağırlığını denedi, (JK, S, K,) yani bir şeyi, (K,) yahut bir koyunu veya keçiyi, (S,) ağır mı hafif mi diye görmek için onu [eliyle] kaldırarak. (S, TA.) — -b2- **ثَقَلَ الشَّىْءُ الشَّىْءَ فِى الوَزْنِ**, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (S,) Şey, ağırlıkta şeyi geçti; ondan daha ağır geldi. (PS.) — -b3- 2’ye de bak.

**ثقّلهُ**
2 **ثقّلهُ** ثقل ثقله ثقلة, mastar ismi **تَثْقِيلٌ**, O, onu yahut onu (kimseyi) **ثَقِيل** yaptı [yani ağır; hakikî ve mecazî]: (K:) **تثقيل**, **تَخْفِيفٌ**’in zıddıdır; (S;) ve ağırlıkça ağır yapmayı [&c.] ifade eder; aynı şekilde **ثَقْلٌ** de [↓ **ثَقَلَهُ**’nun mastar ismi]. (KL.) — -b2- [Bundan dolayı, (farzedilen mecaz:) O, onu (bir kelimeyi yahut bir sesi) söylenmesi kolay olmayan ağır yaptı; yahut kulağa ağır yaptı: ve özellikle bir kelimeyi, hemzeyi hakikî yahut aslî sesiyle söyleyerek; buna genellikle **تَحْقِيقُ الهَمْزَةِ** denir ve **تَخْفِيفُهَا**’ya karşıttır; ve tek bir ünsüzü çift yaparak; ve sâkin bir ünsüzü harekeli yaparak: sözlüklerde ve nahiv kitaplarında bu mânâlarda çokça geçer: **خَفَّفَهُ**’ya karşıttır.]

**اثقلهُ**
4 **اثقلهُ** أثقل أثقله اثقله اثقلة ثقل O, yahut o (bir yük, S, yahut bir şey, Msb,) onu yükledi: yahut onu ağırca yükledi: (K:) yahut gücünün ötesinde; onu aşırı yükledi. (JK, Msb, TA. *) — -b2- (farzedilen mecaz:) Bu son mânâda, borç hakkında da söylenir: ve hastalık yahut maraz hakkında: (JK:) yahut, hastalık yahut maraz, ve uyku, ve alçaklık yahut cimrilik hakkında, (mecaz:) o [onu yükledi,] ona galip geldi ve onu ağırlaştırdı. (K, * TA, * TK.) -A2- **اثقلت**, bir kadın hakkında söylenir: O gebe oldu; karnındaki yük ağırlaştı: (S:) yahut karnındaki çocuğun büyüklüğü sebebiyle bir yük taşıdı, (Akh, S, ve Bd vii. 189’da,) (Bd, Jel:) yahut hamileliği belirgin yahut açık oldu; aynı şekilde ↓ **ثَقُلَتْ**. (K.)

6 **تَثَاْقَلَ** [**تثاقل عَلَى شَىْءٍ** O, bir şeyin üzerine ağır bastı, yahut ağırlığını ona verdi: **مُتَثَاقِلٌ**’e bak.] — -b2- **تثاقلوا** (farzedilen mecaz:) [Onlar ağırlaştılar, uyuştular, yahut isteksiz oldular:] kendilerine emredildiğinde savaşa kalkıp acele etmediler. (IDrd, K.) Ve **تثاقل اـِلَى الأَرْضِ**, (S ve K’da “ارض” maddesinde, &c.,) ve **اِثَّاقَلَ الى الرض**, birincisi fiilin aslî şekli olmak üzere, (Bd ve Jel ix. 38’de,) (farzedilen mecaz:) O, ağırlaştı, yavaşladı, yahut uyuştu, (Bd, Jel,) kâfirlere karşı savaşmaktan hoşlanmayarak, (Jel,) ve yere yahut toprağa meylederek; (Bd, Jel;) yahut ona yönelerek. (Bd.) Ve **اِثَّاقَلَ اـِلَى الدُّنْيَا** (farzedilen mecaz:) O, dünya hayatına meyletti. (TA.) Ve **تثاقل عَنْهُ** (farzedilen mecaz:) O, ağırlaştı yahut uyuştu ve ondan geri kaldı. (K.)

**استثقلهُ**
10 **استثقلهُ** أستثقله استثقله استثقلة **ٱستثقل** **ٱستثقله** **اِسْتَخَفَّهُ**’nun zıddıdır; (S ve K ve TA’da “خف” maddesinde;) O, onu yahut onu (kimseyi) **ثَقِيل** saydı [yani ağır; hakikî ve mecazî]. (TA o maddede.) — -b2- [Bundan dolayı, (farzedilen mecaz:) O, onu (bir kelimeyi yahut bir sesi) söylenmesi kolay olmayan ağır saydı; yahut kulağa ağır saydı: sözlüklerde ve nahiv kitaplarında bu mânâda çokça geçer.] — -b3- **اُسْتُثْقِلَ نَوْمًا** (farzedilen mecaz:) [O, uykuyla ağırlaştırıldı ve ona galip gelindi: ve aynı şekilde, **مَرَضًا**, hastalık yahut maraz ile: ve **لُؤْمًا**, alçaklık yahut cimrilik ile: aşağıda onun ism-i mef‘ûlüne bak]. (JK.)

**ثِقْلٌ**
**ثِقْلٌ** ثقل Ağırlık: yahut bir ağırlık; eş anlamlısı **وَزْنٌ**: (S, Msb, KL:) çoğulu **أَثْقَالٌ**. (S.) **أَعْطِهِ ثِقْلَهُ** ibaresinde böyledir [Ona onun, yahut onun (şeyin) ağırlığını ver]. (S, Msb.) **مِثْقَالٌ**’a da bak. Sen ayrıca dersin ki, **أَلْقَى عَلَيْهِ ثِقْلَهُ** yahut ↓ **ثِقَلَهُ** [O, onun üzerine ağırlığını attı: **مِثْقَالٌ**’ın son cümlesine bak: ve **جِرْمٌ**’a bak]. (S, “اوق” maddesinde, &c., nüshalara göre.) — -b2- Ve bir yük, yahut yükümlülük: (KL:) yahut ağır bir yük yahut yükümlülük: çoğulu yukarıdaki gibidir. (K.) Kur xvi. 7’de, **وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ**, “Onlar sizin yüklerinizi yahut yükümlülüklerinizi taşırlar” demektir; (Bd;) yahut sizin ağır yüklerinizi yahut yükümlülüklerinizi. (TA.) — -b3- **أَثْقَالٌ** (K’ya göre **ثِقْلٌ**’ün çoğulu, yahut Bd’ye göre ↓ **ثَقَلٌ**’ün) ayrıca (mecaz:) Yerin hazineleri, yahut gömülü hazineleri: ve onun ölüleri, yahut cesetleri demektir. (K, TA, ve Bd ve Jel xcix. 2’de.) — -b4- Ayrıca (K’ya göre **ثِقْلٌ**’ün çoğulu olarak) (mecaz:) Günahlar. (JK, K.) Kur’da [xxix. 12], **وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالًا مَعَ أَثْقَالِهِمْ** (mecaz:) [“Ve elbette günahlarını ve günahlarıyla beraber (saptırdıkları başkalarının) günahlarını taşıyacaklardır”] demektir. (TA.)

**ثَقَلٌ**
**ثَقَلٌ** ثقل Bir adamın yanında bulunan, onu yükleyen şeylerden bir şey yahut şeyler: (Ham s. 295:) [ve özellikle] ev eşyası, yahut döşeme ve kap-kacak, (El-Fلrلbee, JK, S, Mgh, Msb, K, Ham a.g.y., ve Bd xcix. 2’de,) ve (El-Fلrلbee, Msb’ye göre) bir adamın, (Ham,) yahut bir yolcunun, (JK, S, Mgh, Msb, K:) ev halkı ve akrabası ve taifesi, yahut hizmetlileri, yahut uşakları, (JK, S, Mgh, Msb, K, ve Ham:) [yahut bir adamın yolculuk takımı ve bagajı ve kafilesi:] çoğulu **أَثْقَالٌ**; (JK, S, Mgh, Msb, K; *) bununla ↓ **ثَقِلَةٌ** eş anlamlıdır, (JK, S, K,) aynı şekilde ↓ **ثَقَلَةٌ** ve ↓ **ثِقْلَةٌ** ve ↓ **ثَقْلَةٌ** ve ↓ **ثِقَلَةٌ** de; (K;) yolculuğa çıkan kimselerin bütün ev eşyası yahut döşeme ve kap-kacağı mânâsında. (S, K.) — -b2- **ثِقْلٌ**’e de bak. — -b3- (farzedilen mecaz:) Bir adamın gerekleri ve takımı, âletleri, edevatı, yahut benzeri: (Ham a.g.y.: ) meselâ, (mecaz:) âlimin kitapları ve kalemleri: her zanaatkârın böyle adlandırılan şeyi vardır. (TA.) Şu sözle:
كِلَا ثَقَلَيْنَا طَامِعٌ بِغَنِيمَةٍ
bunun sahibi, Iyلs Et-Tل-ee, şunu kasteder: İki ordumuzdan her biri, **ثَقَلَانِ**’in [yahut savaşın takımı, yahut silahları, &c.] sahipleri, ganimet ummaktadır: yahut bir orduya, hücumda ağır olduğu için **ثَقَلٌ** denebilir. (Ham a.g.y.) — -b4- Yüksek değer verilen, çok aranan ve özenle korunan her şey. (K, TA.) Bundan dolayı hadis: **اـِنِّى تَارِكٌ فِيكُمُ الثَّقَلَيْنِ كِتَابَ اللّٰهِ وَعِتْرَتِى** [“Şüphesiz ben aranızda iki değerli ve özen gösterilen şeyi bırakıyorum: Allah’ın Kitabı ve soyum, yahut yakın akrabam”]: (K:) yahut onlara göre davranmanın ağırlığı sebebiyle böyle adlandırılmışlardır: (Th, TA:) yahut bir adamın gerekleri ve takımı, âletleri, edevatı, yahut benzerine benzetilerek. (Ham a.g.y.) — -b5- Ayrıca devekuşunun yumurtaları; çünkü onları alan onlarla sevinir ve onlar yiyecektir. (TA.) — -b6- **الثَّقَلَانِ** İnsanlar ve cinler; (S, Msb, K;) çünkü sahip oldukları temyiz sebebiyle diğer canlıları aşarlar. (TA.) Ayrıca Araplar ve yabancılar mânâsına gelebilir: yahut insanlar ve diğer canlılar. (Ham a.g.y.)

**ثِقَلٌ**
**ثِقَلٌ** ثقل Ağırlık; ağırlık olma; hantallık; ağırlık (ciddiyet); **خِفَّةٌ**’nin zıddı: (S, K, ve Er-Rلghib:) ve baskınlık: aslî kabulünde cisimlere ilişkin: sonra, ideâl şeylere. (Er-Rلghib, TA. [Baştan sona **ثَقُلَ**’e bak.]) **ثِقْلٌ**’e de bak. — -b2- **فِى أُذُنِهِ ثِقَلٌ** (mecaz:) [Onun kulağında bir ağırlık yahut donukluk vardır,] işitmesi iyi olmayan kimse hakkında söylenir; sanki kendisine söylenen şeyi almaktan, yahut kabul etmekten, yahut benimsemekten hoşlanmıyor, yahut onu almada yavaş, &c. imiş gibi. (TA.)

**ثَقْلَةٌ**
**ثَقْلَةٌ** ثقل ثقله ثقلة: **ثَقَلٌ**’e bak. — -b2- Ayrıca (farzedilen mecaz:) İnsana galip gelen bir uyuklama yahut uyku basması: (JK, M, K:) ve (mecaz:) yemekten dolayı göğüste hissedilen bir ağırlık, (K, TA,) yahut bedende, (TA,) aynı şekilde ↓ **ثَقَلَةٌ**: (K, TA:) yahut birincisi, yahut ↓ ikincisi, (S’nin farklı nüshalarına göre,) (farzedilen mecaz:) bedende bir ağırlık ve bitkinlik: (S:) ve ↓ ikincisi, (farzedilen mecaz:) kalpte hissedilen bir ağırlık. (JK.)

**ثِقْلَةٌ**
**ثِقْلَةٌ** ثقل ثقله ثقلة: **ثَقَلٌ**’e bak.

**ثَقَلَةٌ**
**ثَقَلَةٌ** ثقل ثقله ثقلة: **ثَقَلٌ**’e bak: — -b2- ve üç yerde **ثَقْلَةٌ**’ye bak.

**ثَقِلَةٌ**
**ثَقِلَةٌ** ثقل ثقله ثقلة: **ثَقَلٌ**’e bak.

**ثِقَلَةٌ**
**ثِقَلَةٌ** ثقل ثقله ثقلة: **ثَقَلٌ**’e bak.

**ثَقَالٌ**
**ثَقَالٌ** ثقال ثقيل: iki yerde **ثَقِيلٌ**’e bak. — -b2- Ayrıca, bir kadına uygulanarak, (JK, S, K,) Ağır; (S;) arka tarafı yahut kalçaları iri: (JK, * S, * K, TA:) yahut (K, TA) ideâl mânâda ağır. (TA.)

**ثُقَالٌ**
**ثُقَالٌ** ثقال ثقيل: **ثَقِيلٌ**’e bak.

**ثَقِيلٌ**
**ثَقِيلٌ** **ثَقُلَ**’ün ism-i fâili; (S, Msb, K;) Ağır, tartılı, yahut hantal: (S, K, ve Er-Rلghib:) ve başka bir şeye nispetle de; baskın: öncelikle cisimsel bir şeye uygulanır: (Er-Rلghib, TA:) ve ↓ **ثَقَالٌ** ve ↓ **ثُقَالٌ** aynı mânâyı ifade eder: (K:) çoğulu **ثِقَالٌ** ve **ثُقْلٌ** ve **ثُقَلَآءُ**’dur [sonuncusu ise, bununla birlikte, kıyasa uygun olarak yalnız akıllı varlıklara uygulanıyor görünür]. (K.) — -b2- [Fiili gibi,] ideâl bir şeye de uygulanır. (Er-Rلghib, TA.) [Böylece (farzedilen mecaz:) külfetli, yükleyici, ezici, elem verici, ağır yahut sıkıntı verici mânâsında ağır; büyük bir iş yahut dehşet verici; zor; söylenmesi kolay olmayan ağır yahut kulağa ağır; kelime ve ses hakkında; ve özellikle tek bir ünsüzün çift yapıldığı kelimeye ve sâkin bir ünsüzün harekeli yapıldığı kelimeye, ↓ **مُثَقَّلٌ** gibi; mideye ağır; hazmı zor; işitmeye ağır: fiile bak.] Kur’da [lxxiii. 5], **قَوْلًا ثَقِيلًا**, (farzedilen mecaz:) “ağır, yahut tartılı bir söz” demektir. (TA.) **النُّونُ الثَّقِيلَةُ** (farzedilen mecaz:) [**ن**’nin ağır seslisi; **يَفْعَلَنَّ** &c. gibi;] **الخَفِيفَةُ**’nin zıddıdır. (TA, “خف” maddesinde.) — -b3- Bir adama da uygulanır, (JK,) (mecaz:) [hastalıkta ağır; yahut] şiddetli bir hastalığa uğramış mânâsında: (K:) [ve (farzedilen mecaz:) ağır, yavaş, uyuşuk, tembel, donuk, durgun, yahut uykulu; çeviklik, faaliyet, atiklik, canlılık, ruh, yahut zekâdan yoksun; ahmak:] ve ↓ **مُسْتَثْقَلٌ** da böyledir: (JK:) bu da ayrıca özellikle, (farzedilen mecaz:) uyku ile (**نَوْمًا**), (JK, * K, * TK,) ve hastalık yahut maraz ile (**مَرَضًا**), ve alçaklık yahut cimrilik ile (**لُؤْمًا**) galip gelinmiş ve ağırlaştırılmış mânâsına gelir. (K.) **ثِقَالُ النَّاسِ** [TA’da açıkça kesra ile olduğu söylenmiştir; fakat CK’de hatalı olarak **ثُقال**], ve **ثُقَلَآءُ الناس** (farzedilen mecaz:) Sohbeti sevilmeyen adamlar demektir; (K;) başkalarının ağır saydığı kimseler: her biri **ثَقِيلٌ**’ün çoğuludur. (TA.) Bir kimse der ki, **أَنْتَ ثَقِيلٌ عَلَى جُلَسَائِكَ** (farzedilen mecaz:) [Sen, birlikte oturduğun arkadaşlarına ağır, yahut donuk, yahut istenmeyensin]. (TA.) Ve (TA’da “نسم” maddesinde, **ثَقِيل** olana), **مَا أَنْتَ اـِلَّا ثَقِيلُ الظِّلِّ بَارِدُ النَّسِيمِ** (farzedilen mecaz:) [Sen, başkalarının üzerine bir kasvet çöktüren ve onları üşüten kimseden başka bir şey değilsin: lafzen, gölgesi ağır; esintisi soğuk]. (TA.) **ثَقِيلٌ**, bir adama uygulanınca çoğunlukla yergide kullanılır: fakat bazen övgüde de: (Er-Rلghib, TA:) övgüde kullanıldığında, (farzedilen mecaz:) Vakur, ağırbaşlı, sağlam, sakin, yahut dingin demektir. (Kull.) Bir ata uygulanınca, (farzedilen mecaz:) Yavaş; (Kull;) ve ↓ **ثَقَالٌ** deveye uygulanınca da böyledir; (K;) ve ف ile **ثَفَالٌ**’a da bu mânâ verilmiştir; (TA;) ve ↓ **مُثْقَلٌ**, ata yahut benzerine uygulanınca. (JK.) Kur’da [ix. 41], **اِنْفِرُوا خِفَافًا وَثِقَالًا**, (farzedilen mecaz:) [Savaşa çıkın] atik ve atik olmayan demektir: (Katلdeh, Bd, Jel, TA:) yahut hareket etmek size kolay da olsa zor da olsa: (Bd, * TA:) yahut binekli ve yaya: yahut hafif silahlı ve ağır silahlı: yahut sağlıklı ve hasta: (Bd:) yahut güçlü ve zayıf: (Jel:) yahut zengin ve fakir: (Jel, TA:) yahut genç ve yaşlı. (TA.)

**ثَاقِلٌ**
**ثَاقِلٌ** ثاقل Tam ağırlıkta bir dinar; (Z;) eksik olmayan: (S, K:) çoğulu **ثَوَاقِلُ**. (S, Z, K.) — -b2- **أَصْبَحَ ثَاقِلًا** (farzedilen mecaz:) O, hastalık yahut maraz sebebiyle ağırlaştı, yahut sabahleyin ağırlaştı. (Aboo-Nasr, K, TA.)

**أَثْقَلُ**
**أَثْقَلُ** ذ Daha ağır [ve en ağır]. (TA.)

**مُثْقَلٌ**
**مُثْقَلٌ** مثقل Ağır yüklenmiş: (TA:) yahut gücünün ötesinde yüklenmiş; aşırı yüklenmiş. (JK, TA.) — -b2- (farzedilen mecaz:) Hastalık yahut maraz ile, (JK,) ve borç ile, (JK, Er-Rلghib,) ezilmiş yahut baskı altında kalmış. — -b3- **ثَقِيلٌ**’e de bak.

**مُثْقِلٌ**
**مُثْقِلٌ** مثقل, bir kadına uygulanarak, Gebe; karnındaki yük ağırlaşmış: (S:) yahut hamileliği belirgin yahut açık olmuş. (K.)

**مُثَقَّلٌ**
**مُثَقَّلٌ** مثقل: **ثَقِيلٌ**’e bak. — -b2- Ayrıca (farzedilen mecaz:) Kötü karşılanmış; hoş görülmemiş; kalplere sevdirilmemiş. (Ham s. 37.)

**مُثَقَّلَةٌ**
**مُثَقَّلَةٌ** مثقل مثقله مثقلة Bir mermer taşı; (JK;) bir halının ağırlaştırıldığı mermer parçası: (K:) kaide gereği **ق** üzerine kesra ile olmalıydı. (TA.)

**مِثْقَالٌ**
**مِثْقَالٌ** مثقال Bir şeyin ağırlığı (**مِيزَان**, JK, S, K, yahut **وَزْن**, Msb, TA, ve Jel iv. 44 ve x. 62 ve xxi. 48’de, yahut **زِنَة**, TA) (JK, S, Msb, K,) onun benzerinin ağırlığı (مِنْ مِثْلِهِ [fakat bunun niçin eklendiğini görmüyorum]); (S, Msb, K;) [yani] ağırlıkça ona eşit olan; (PS, ve Bd x. 62’de;) onun miktarı (**مِقْدَار**). (Bd xxi. 48’de.) Kur x. 62’de, **مَا يَعْزُبُ عَنْ رَبِّكَ مِنْ مِثْقَالِ ذَرَّةٍ**, “Rabbin’den en küçük karıncanın ağırlığı kadar bir şey bile gizli kalmaz” demektir: (Jel:) yahut küçük bir karıncaya ağırlıkça eşit bir şey; yahut bir delikten giren güneş ışınında görülen zerreler. (Bd.) — -b2- Kişinin ağırlık koyduğu şey; aynı şekilde ↓ **ثِقْلٌ**; yani terazinin ağırlıklarından herhangi biri. (Er-Rلghib, TA.) — -b3- Miktarı iyi bilinen belirli bir ağırlık; (JK;) bir dirhem ve bir dirhemin yedide üçü; (Msb, ve K “مك” maddesinde;) yani on dirhemin yedide biri: (Msb:) yahut [bir buçuk dirhem; günümüzde böyle; yani] yetmiş iki **sha'eereh**: (El-Karmلnee, TA:) yahut yirmi **keerلt**. (Hidلyeh, TA.) — -b4- [Belirli bir sikke;] **دِينَارٌ** ile aynı; bkz.; (Msb “دنر” maddesinde;) altından bir **مِثْقَال**: çoğulu **مَثَاقِيلُ**. (S, K.) — -b5- **أَلْقَى عَلَيْهِ مَثَاقِيلَهُ** O, onun üzerine ağırlığını yahut yükünü attı; eş anlamlısı **مَؤُونَتَهُ** [muhtemelen onu geçindirmenin yükü mânâsında]. (Aboo-Nasr, S, K.) [**ثِقْلٌ**’e de bak.]

**مُتَثَاقِلٌ**
**مُتَثَاقِلٌ** متثاقل Bir şeyin üzerine ağırlığını veren: buradan şu söz: **وَطِئَهُ وَطْأَةَ المُتَثَاقِلِ** [O, onun yahut onun (şeyin) üzerine, ağırlığını veren kimsenin basışıyla bastı]. (TA.)

**مُسْتَثْقَلٌ**
**مُسْتَثْقَلٌ** مستثقل: **ثَقِيلٌ**’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ثقل
ثَقُلَ - يَثْقُلُ - ثَقَل - ثَقَلان - ثَقيْل- ثِقال - ثِقَل - أَثْقَال - مِثْقَال - أَثْقَلَ - يُثْقِلُ - مُثْقَل - مُثْقَلون - تَثَاقَلَ - يَتَثَاقَلُ

ثَقُلَ - يَثْقُلُ + الكائن أو الشيء أو الأمر: يكون له ثقل: يكون له أثر وقوة ووزن جلي وبَيِّن وكبير يمكن تمييزه به عن غيره أقل منه قوة وقدرة ووزناً وأثرا
ثَقُلَ - يَثْقُلُ + الكائن أو الشيء: يكون له أثر وقوة ووزن جلي وبين وكبير يمكن منه تمييزه عن غيره أقل منه قوة وقدرة ووزناً وأثرا: عند مقارنة جسمين ماديين، يظهر للذي يقوم بالمفاضلة، أن أحدهما أكبر من الآخر من حيث الوزن، أي أن الأرض تجذبه نحوها بقوة أكبر
ثَقُلَ - يَثْقُلُ + الأمر: يكون له ثقل: يكون له أثر وقوة ووزن جلي وبين وكبير يمكن منه تمييزه عن غيره أقل منه قوة وقدرة ووزناً وأثرا: عند مقارنة أمرين أو فعلين، يظهر للذي يقوم بالمفاضلة، أن أحدهما أشد وأقوى أثراً وفعلاً من الآخر
ثَقَل: على وزن " فـَعَل": اسم فعل من " ثَقُلَ - يَثْقُلُ ": الكائن أو الأمر الذي يتصف بالثقل والقدرة: وهو اصطلاحاً اسم يطلق على الإنس أو الجن
ثَقَلان: مثنى " ثَقَل": واصطلاحاً: مجموع الإنس والجن
ثَقيْل: على وزن " فعيل": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " ثَقُلَ - يَثْقُلُ ": ذو ثِقَل بَيِّن وكبير: ذو أثر وقوة وشدة ووزن بَيِّن وكبير
ثِقَال: جمع " ثَقِيْل ": أو حال منه
ثِقَل: على وزن" فـِعـَل": اسم فعل بمعنى مفعول من " ثَقُلَ - يَثْقُلُ ": الجسم المادي الذي ينظر إليه أنه أكبر وزناً من كثير من الأجسام التي حوله
أثْقال: جمع " ثِقَل"
مِثْقَال: على وزن " مـِفعال": مصدر ميمي من " ثَقُلَ - يَثْقُلُ ": اسم آلة:  الوزن المعياري: الثقل المرجعي: مقدار معلوم من وزن شيء أو قوته أو قدرته أو طاقته
أَثْقَلَ - يُثْقِلُ: على وزن " أفعل" من " ثَقُلَ - يَثْقُلُ ": جعله " يَثْقُلُ ": يغير الجسم المادي من وضع كان لا يعتبر فيه ثقيلاً إلى وضع يعتبر فيه ثقيلاً: يزيد حمله وأعباءه
مُثْقَل: اسم مفعول من " أثْقَلَ - يُثْقِلُ ": الذي زِيْدَ حَمْلُه وأعباؤه فصار ثقيلاً
مُثْقَلون: جمع " مُثْقَل "
تَثَاقَلَ - يَتَثَاقَلُ: على وزن " تفاعل" من " ثَقُلَ - يَثْقُلُ ": تبادل فعل " ثَقُلَ - يَثْقُلُ" مع آخر بإرادة ذاتية: سعى كائنان أو أكثر ليجعل كل منهما الآخر يثقل وتبطؤ حركته
اثاقلتم: أصلها: تَثَاقَلْتُم"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "حمل ثقل والالتزام به في السكون والحركة، وبيان درجة الإجهاد من الحمل"، وهي:
أوِدَ - يَأْوَدُ (آدَ - يَؤُودُ)، ناءَ - يَنُوْءُ، رَهِقَ - يَرْهَقُ، وَزَرَ - يَزِرُ، غَرِمَ - يَغْرَمُ، ثَقُلَ - يَثْقُلً
ثَقُلَ
 	﴿والوزن يومئذ الحق فمن ثقلت موازينه فأولئك هم المفلحون (8)﴾ الأعراف ﴿فمن ثقلت موازينه فأولئك هم المفلحون (102)﴾ المؤمنون
 	﴿فأما من ثقلت موازينه (6)﴾ القارعة
 	﴿يسألونك عن الساعة أيان مرساها قل إنما علمها عند ربي لا يجليها لوقتها إلا هو ثقلت في السماوات والأرض لا تأتيكم إلا بغتة يسألونك كأنك حفي عنها قل إنما علمها عند الله ولكن أكثر الناس لا يعلمون(187)﴾ الأعراف
تَقَل - ثَقَلان
 ﴿سنفرغ لكم أيها الثقلان (31)﴾ الرحمن
ثَقيْل- ثِقال
 ﴿إنا سنلقي عليك قولا ثقيلا (5)﴾ المزمل ﴿إن هؤلاء يحبون العاجلة ويذرون وراءهم يوما ثقيلا (27)﴾ الإنسان
 	﴿انفروا خفافا وثقالا وجاهدوا بأموالكم وأنفسكم في سبيل الله ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون(41)﴾ التوبة
 	﴿وهو الذي يرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته حتى إذا أقلت سحابا ثقالا سقناه لبلد ميت فأنزلنا به الماء فأخرجنا به من كل الثمرات كذلك نخرج الموتى لعلكم تذكرون(57)﴾ الأعراف ﴿هو الذي يريكم البرق خوفا وطمعا وينشئ السحاب الثقال(12)﴾ الرعد
أثقال
 ﴿وتحمل أثقالكم إلى بلد لم تكونوا بالغيه إلا بشق الأنفس إن ربكم لرءوف رحيم(7)﴾ النحل ﴿وليحملن أثقالهم وأثقالا مع أثقالهم وليسألن يوم القيامة عما كانوا يفترون(13)﴾ العنكبوت
 	﴿وأخرجت الأرض أثقالها (2)﴾ الزلزلة
مثقال
لا يظلم مثقال﴿إن الله لا يظلم مثقال ذرة وإن تكن حسنة يضاعفها ويؤت من لدنه أجرا عظيما (40)﴾ النساء ﴿ونضع الموازين القسط ليوم القيامة فلا تظلم نفس شيئا وإن كان مثقال حبة من خردل أتينا بها وكفى بنا حاسبين(47)﴾ الأنبياء
مثقال حبة من خردل	﴿ونضع الموازين القسط ليوم القيامة فلا تظلم نفس شيئا وإن كان مثقال حبة من خردل أتينا بها وكفى بنا حاسبين(47)﴾ الأنبياء ﴿يابني إنها إن تكن مثقال حبة من خردل فتكن في صخرة أو في السماوات أو في الأرض يأت بها الله إن الله لطيف خبير(16)﴾ لقمان
 	﴿فمن يعمل مثقال ذرة خيرا يره (7)﴾ الزلزلة ﴿ومن يعمل مثقال ذرة شرا يره (8)﴾ الزلزلة
لا يعزب عنه مثقال ذرة في السماوات ولا في الأرض	﴿وقال الذين كفروا لا تأتينا الساعة قل بلى وربي لتأتينكم عالم الغيب لا يعزب عنه مثقال ذرة في السماوات ولا في الأرض ولا أصغر من ذلك ولا أكبر إلا في كتاب مبين(3)﴾ سبأ ﴿وما تكون في شأن وما تتلوا منه من قرآن ولا تعملون من عمل إلا كنا عليكم شهودا إذ تفيضون فيه وما يعزب عن ربك من مثقال ذرة في الأرض ولا في السماء ولا أصغر من ذلك ولا أكبر إلا في كتاب مبين(61)﴾ يونس
 	﴿قل ادعوا الذين زعمتم من دون الله لا يملكون مثقال ذرة في السماوات ولا في الأرض وما لهم فيهما من شرك وما له منهم من ظهير(22)﴾ سبأ ﴿يابني إنها إن تكن مثقال حبة من خردل فتكن في صخرة أو في السماوات أو في الأرض يأت بها الله إن الله لطيف خبير(16)﴾ لقمان
أثقلت
 ﴿هو الذي خلقكم من نفس واحدة وجعل منها زوجها ليسكن إليها فلما تغشاها حملت حملا خفيفا فمرت به فلما أثقلت دعوا الله ربهما لئن آتيتنا صالحا لنكونن من الشاكرين(189)﴾ الأعراف
مُثْقَل
 ﴿أم تسألهم أجرا فهم من مغرم مثقلون (40)﴾ الطور ﴿أم تسألهم أجرا فهم من مغرم مثقلون (46)﴾ القلم
 	﴿ولا تزر وازرة وزر أخرى وإن تدع مثقلة إلى حملها لا يحمل منه شيء ولو كان ذا قربى إنما تنذر الذين يخشون ربهم بالغيب وأقاموا الصلاة ومن تزكى فإنما يتزكى لنفسه وإلى الله المصير(18)﴾ فاطر
اثاقلتم
 ﴿ياأيها الذين آمنوا ما لكم إذا قيل لكم انفروا في سبيل الله اثاقلتم إلى الأرض أرضيتم بالحياة الدنيا من الآخرة فما متاع الحياة الدنيا في الآخرة إلا قليل(38)﴾ التوبة
مختار الصحاح
● [ثقل] ث ق ل: الثِقْلُ واحد الأَثْقالِ كحمل وأحمال ومنه قولهم أعطاه ثقله أي وزنه وقوله تعالى ﴿وأخرجت الأرض أثقالها﴾ قالوا أجساد بني آدم و الثِقّلَ ضد الخفة وقد ثَقُلَ الشيء بالضم فهو ثَقِيلٌ و الثَّقَلُ بفتحتين متاع المسافر وحشمه و الثَّقَلانِ الإنس والجن و التَّثْقيلُ ضد التخفيف وقد أثْقَلَهُ الحمل وأثْقَلَتِ المرأة فهي مُثْقِلٌ أي ثقل حملها في بطنها كأثمر إذا صار ذا ثمر و المِثْقَالُ واحد مثَاقِيلِ الذهب و مِثْقَالُ الشيء ميزانه من مثله
الراغب
ثقل
- الثقل والخفة متقابلان، فكل ما يترجح على ما يوزن به أو يقدر به يقال: هو ثقيل، وأصله في الأجسام ثم يقال في المعاني، نحو: أثقله الغرم والوزر. قال الله تعالى: }أم تسألهم أجرا فهم من مغرم مثقلون{ [الطور/40]، والثقيل في الإنسان يستعمل تارة في الذم، وهو أكثر في التعارف، وتارة في المدح نحو قول الشاعر:
- 81 - تخف الأرض إذا ما زلت عنها *** وتبقى ما بقيت بها ثقيلا
- 82 - حللت بمستقر العز منها *** فتمنع جانبيها أن تميلا
(الأشطار الثلاثة الأولى لزهير بن أبي سلمى، والأخير لابنه كعب، ولها قصة انظرها في أمالي المرتضى 1/97. وهما في ديوان زهير ص 71؛ وبصائر ذوي التمييز 1/334)
ويقال: في أذنه ثقل: إذا لم يجد سمعه، كما يقال: في أذنه خفة: إذا جاد سمعه. كأنه يثقل عن قبول ما يلقى إليه، وقد يقال: ثقل القول إذا لم يطلب سماعه، ولذلك قال في صفة يوم القيامة: }ثقلت في السموات والأرض﴿[الأعراف/187]، وقوله تعالى:﴾وأخرجت الأرض أثقالها﴿[الزلزلة/2]، قيل: كنوزها، وقيل: ما تضمنته من أجساد البشر عند الحشر والبعث، وقال تعالى:﴾وتحمل أثقالكم إلى بلد﴿[النحل/7]، أي: أحمالكم الثقيلة، وقال عز وجل:﴾وليحملن أثقالهم أثقالا مع أثقالهم﴿[العنكبوت/13]، أي: آثامهم التي تثقلهم وتثبطهم عن الثواب، كقوله تعالى:﴾ليحملوا أوزارهم كاملة يوم القيامة ومن أوزار الذين يضلونهم بغير علم ألا ساء ما يزرون﴿[النحل/25]، وقوله عز وجل:﴾انفروا خفافا وثقالا﴿[التوبة/41]، قيل: شبانا وشيوخا (راجع في تفسير الآية الدر المنثور 4/208)، وقيل: فقراء وأغنياء، وقيل: غرباء ومستوطنين، وقيل: نشاطا وكسالى، وكل ذلك يدخل في عمومها، فإن القصد بالآية الحث على النفر على كل حال تصعب أو تسهل. والمثقال: ما يوزن به، وهو من الثقل، وذلك اسم لكل سنج قال تعالى:﴾وإن كان مثقال حبة من خردل أتينا بها وكفى بنا حاسبين﴿[الأنبياء/47]، وقال تعالى:﴾فمن يعمل مثقال ذرة خيرا يره *** ومن يعمل مثقال ذرة شرا يره﴿[الزلزلة/7 - 8]، وقوله تعالى:﴾فأما من ثقلت موازينه *** فهو في عيشة راضية﴿[القارعة/6 - 7]، فإشارة إلى كثرة الخيرات، وقوله تعالى:﴾وأما من خفت موازينه{ [القارعة/8]، فإشارة إلى قلة الخيرات.
والثقيل والخفيف يستعمل على وجهين:
أحدهما على سبيل المضايفة، وهو أن لا يقال لشيء ثقيل أو خفيف إلا باعتباره بغيره، ولهذا يصح للشيء الواحد أن يقال خفيف إذا اعتبرته بما هو أثقل منه، وثقيل إذا اعتبرته بما هو أخف منه، وعلى هذه الآية المتقدمة آنفا.
والثاني أن يستعمل الثقيل في الأجسام المرجحة إلى أسفل، كالحجر والمدر، والخفيف يقال في الأجسام المائلة إلى الصعود كالنار والدخان، ومن هذا الثقل قوله تعالى: }اثاقلتم إلى الأرض{ [التوبة/38].
ملخص اللسان
1.                     ثَقَل الشيءَ يَثْقُله بيده ثَقْلاً: رَازَ ثِقَلَه.
2.   الثِّقَل: نقيض الخِفَّة.
3.   والثِّقَل: رجحان الثَّقِيل.
4.  والثِّقْل: الحِمْل الثَّقِيل،
5.    أَثْقَالُها: كنوزُها ومَوْتَاها؛
6.    أَثقالُها أَجسادُ بني آدم،
7.                        حَلَّتْ به الأَرضُ أَثْقالَها؟ أَي زَيَّنَتْهم بهذا الرجل الشريف الذي لا مِثْل له من الحِلْية.
8. والثِّقْل: الذَّنْب،
9.                       وليَحْمِلُنَّ أَثقالهم وأَثقالاً مع أَثقالهم؛ يعني أَوزارهم وأَوزار من أَضلوا وهي الآثام.
10.          ثَقُلت في السموات والأَرض: المعنى ثَقْل عِلْمُها على أَهل السموات والأَرض؛
11.        ثَقُلت في السموات والأَرض خَفِيَتْ،
12.              والتثقيل: ضد التخفيف،
13.              وأَثقله: حمَّله ثَقِيلاً.
14.            وأَثْقَلَت المرأَةُ، فهي مُثْقِل: ثَقُل حَمْلها في بطنها،
15.                فلما أَثْقَلَت دَعَوَا اللهَ ربَّهُما؛ أَي صارت ذاتَ ثِقْل.
16.      إِنا سنلقي عليك قولاً ثَقِيلاً؛ يعني الوحي الذي أَنزله الله عليه، صلى الله عليه وسلم، جَعَله ثَقِيلاً من جهة عِظَم قدره وجَلاله خَطَره، وأَنه ليس بسَفْساف الكلام الذي يُسْتَخَفُّ به،
17.           الثَّقيل ما يفترض  عليه فيه من العمل لأَنه ثَقِيل،
18.            ومِثْقال الشيء: ما آذَنَ وزْنَه فثَقُل ثِقَلَه.
19.           أَعطه ثِقْله أَي وَزْنَه.
20.                  لا يَدْخُل النارَ مَنْ في قلبه مِثْقالُ ذَرَّة من إِيمان؛ المِثْقال: مقدار من الوزن أَيَّ شيءٍ كان من قليل أَو كثير،
21.              والمِثْقال: واحد مثاقيل الذهب.
22.                     دينار ثاقل إِذا كان لا ينقص،
23.                     ومِثقال الشيء: مِيزانُه من مثله.
24.                   أَلْقى عليه مَثاقيله أَي مؤنته وثِقْله؛
25.                      والمُثَقَّلة: رُخامة يُثَقَّل بها البساط.
26.                      وامرأَة ثَقال: مِكْفال،
27.                 وبَعِيرٌ ثَقَالٌ؛ بَطِيءٌ؛
28.                  وثَقَلْت الشاةَ  أَثْقُلُها ثَقْلاً: رَزَنْتها،
29.                 اثَّاقَلْتم إِلى الأَرض؛ مِلْتُم.
30.                 ثَقَل إِلى الأَرض أَخْلدَ إِليها واطْمَأَنَّ فيها،
31.              وتَثاقل القومُ: اسْتُنْهِضوا لنَجْدة فلم يَنْهَضوا إِليها.
32.                     والتَّثاقُل: التَّباطُؤُ من التَّحامُل في الوطء،
33.                     والثَّقَل: المَتاع والحَشَمُ،
34.                   وارتحل القوم بثَقَلَتهم     وثَقْلَتهم وثِقْلَتهم أَي بأَمتعتهم وبأَثقالهم كلها. الك
35.                      وثَقُل الرجلِ ثِقَلاً فهو ثَقِيل وثاقل: اشتدَّ مَرَضُه.
36.                      أَصبح فلان ثاقلاً أَي أَثقله المَرَض؛
37.                 والثَّقْلة: نَعْسة غالبة.
38.                  والمُستَثْقَل: الثَّقِيل من الناس.
39.                 والمُسْتَثْقَل: الذي أَثقله النوم وهي الثَّقْلة.
40.                وثَقُل العَرْفَج والثُّمام والضَّعَةُ: أَدْبى وتَرَوَّتْ عِيدانُه.
41.            وثَقُلَ سَمْعُه: ذهب بعضُه،
42.                   والثَّقَلانِ: الجِنُّ والإِنْسُ.
43.                   إِني تارك فيكم الثَّقَلين: كتاب الله  وعتْرَتي،
لسان العرب
● - ثقل: الثِّقَل: نقيض الخِفَّة. والثِّقَل: مصدر الثَّقِيل، تقول: ثَقُل     الشيءُ ثِقَلاً وثَقَالة، فهو ثَقِيل، والجمع ثِقالٌ. والثِّقَل: رجحان     الثَّقِيل. والثِّقْل: الحِمْل الثَّقِيل، والجمع أَثْقال مثل حِمْل     وأَحمال. وقوله تعالى: وأَخرجت الأَرض أَثقالها؛ أَثْقَالُها: كنوزُها     ومَوْتَاها؛ قال الفراء: لَفَظَتْ ما فيها من ذهب أَو فضة أَو ميت، وقيل:     معناه أَخرجت موتاها، قالوا: أَثقالُها أَجسادُ بني آدم، وقيل: معناه ما فيها     من كنوز الذهب والفضة، قال: وخروج الموتى بعد ذلك، ومن أَشراط الساعة     أَن تَقِيءَ الأَرض أَفْلاذَ كَبِدها وهي الكنوز؛ وقول الخَنْساء:     أَبْعَدَ ابنِ عَمْرو من آل الشّريـ     دِ حَلَّتْ به الأَرضُ أَثْقالَها؟     إِنما أَرادت حَلَّت به الأَرض موتاها أَي زَيَّنَتْهم بهذا الرجل     الشريف الذي لا مِثْل له من الحِلْية. وكانت العرب تقول: الفارس الجَواد ثِقْل     على الأَرض، فإِذا قتل أَو مات سقط به عنها ثِقْل، وأَنشد بيت الخنساء،     أَي لما كان شجاعاً سقط بموته عنها ثِقْل. والثِّقْل: الذَّنْب، والجمع     كالجمع. وفي التنزيل: وليَحْمِلُنَّ أَثقالهم وأَثقالاً مع أَثقالهم؛ وهو     مثل ذلك يعني أَوزارهم وأَوزار من أَضلوا وهي الآثام. وقوله تعالى: وإِن     تَدْعُ مُثْقَلة إِلى حِمْلها لا يُحْملْ منه شيء ولو كان ذا قربى؛ يقول:     إِن دَعَت نفس داعيةٌ أَثْقَلَتها ذُنُوبُها إِلى حِمْلها أَي إِلى     ذنوبها ليحمل عنها شيئاً من الذنوب لم تجد ذلك، وإِن كان المدعوُّ ذا قُرْبى     منها. وقوله عز وجل: ثَقُلت في السموات والأَرض؛ قيل: المعنى ثَقْل     عِلْمُها على أَهل السموات والأَرض؛ وقال أَبو علي: ثَقُلت في السموات والأَرض     خَفِيَتْ، والشيءُ إِذا خَفِي عليك ثَقُل. والتثقيل: ضد التخفيف، وقد     أَثقله الحِمْل. وثَقَّل الشيءَ: جعله ثقيلاً، وأَثقله: حمَّله ثَقِيلاً.     وفي التنزيل العزيز: فهم من مَغْرَم مُثْقَلون. واستثقله: رآه ثَقِيلاً.     وأَثْقَلَت المرأَةُ، فهي مُثْقِل: ثَقُل حَمْلها في بطنها، وفي المحكم:     ثَقُلَت واستبان حَمْلها. وفي التنزيل العزيز: فلما أَثْقَلَت دَعَوَا     اللهَ ربَّهُما؛ أَي صارت ذاتَ ثِقْل كما تقول أَتْمَرْنا أَي صرنا ذوي     تَمْر. وامرأَة مُثْقِل، بغير هاء: ثَقُلَت من حَمْلها. وقوله عز وجل: إِنا     سنلقي عليك قولاً ثَقِيلاً؛ يعني الوحي الذي أَنزله الله عليه، صلى الله     عليه وسلم، جَعَله ثَقِيلاً من جهة عِظَم قدره وجَلاله خَطَره، وأَنه ليس     بسَفْساف الكلام الذي يُسْتَخَفُّ به، فكل شيء نفيس وعِلْقٍ خَطيرٍ فهو     ثَقَل وثَقِيل وثاقل، وليس معنى قوله قولاً ثَقِيلاً بمعنى الثَّقيل     الذي يستثقله الناس فيتَبرَّمون به؛ وجاء في التفسير: أَنه ثِقَلُ العمل به     لأَن الحرام والحلال والصلاة والصيام وجميع ما أَمر الله به أَن يُعْمَل     لا يؤديه أَحد إِلا بتكلف يَثْقُل؛ ابن سيده: قيل معنى الثَّقيل ما يفترض     عليه فيه من العمل لأَنه ثَقِيل، وقيل: إِنما كنى به عن رَصانة القول     وجَوْدته؛ قال الزجاج: يجوز على مذهب أَهل اللغة أَن يكون معناه أَنه قول     له وزن في صحته وبيانه ونفعه، كما يقال: هذا الكلام رَصين، وهذا قول له     وزن إِذا كنت تستجيده وتعلم أَنه قد وقع موقع الحكمة والبيان؛ وقوله:     لا خَيْرَ فيه غير أَن لا يَهْتَدِي،     وأَنه ذو صَوْلةٍ في المِذْوَدِ،     وأَنه غَيْرُ ثَقيل في اليَدِ     إِنما يريد أَنك إِذا بَلِلْتَ به لم يَصِرْ في يَدِك منه خير فيَثْقُلَ     في يَدِك.     ومِثْقال الشيء: ما آذَنَ وزْنَه فثَقُل ثِقَلَه. وفي التنزيل العزيز:     يا بُني إِنها إِن تك مِثْقالُ حَبَّة من خَرْدل، برفع مِثْقال مع علامة     التأْنيث في تك، لأَن مِثْقال حبة راجع إِلى معنى الحبة فكأَنه قال إِن تك     حَبَّةٌ من خردل. التهذيب: المِثْقال وَزْن معلوم قَدْرُه،ويجوز نصبُ     المثقال ورفعُه، فمن رَفَعه رفعه بتَكُ ومن نصب جعل في تك اسماً مضمراً     مجهولاً مثل الهاء في قوله عز وجل: إِنها إِن تك، قال: وجاز تأْنيث تَكُ     والمِثْقال ذَكَرٌ لأَنه مضاف إِلى الحبة، والمعنى للحبة فذهب التأْنيث     إِليها كما قال الأَعشى:     كما شَرِقَتْ صَدْرُ القَناة من الدَّم     ويقال: أَعطه ثِقْله أَي وَزْنَه. ابن الأَثير: وفي الحديث لا يَدْخُل     النارَ مَنْ في قلبه مِثْقالُ ذَرَّة من إِيمان؛ المِثْقال في الأَصل:     مقدار من الوزن أَيَّ شيءٍ كان من قليل أَو كثير، فمعنى مِثْقال ذرَّة وزن     ذرّة، والناس يطلقونه في العرف على الدينار خاصة وليس كذلك؛ قال محمد بن     المكرم: قول ابن الأَثير الناس يطلقونه في العرف على الدينار خاصة قول فيه     تجوُّز، فإِنه إِن كان عَنَى شخص الدينار فالشخص منه قد يكون مِثْقالاً     وأَكثر وأَقل، وإِن كان عَنى المِثْقالَ الوَزْنَ المعلوم، فالناس يطلقون     ذلك على الذهب وعلى العنبر وعلى المسك وعلى الجوهر وعلى أَشياء كثيرة قد     صار وزنها بالمثاقيل معهوداً كالتِّرياق والرَّاوَنْد وغير ذلك. وزِنة     المِثْقالِ هذا المُتعامَلِ به الآن: دِرْهَمٌ واحد وثلاثة أَسباع درهم     على التحرير، يُوزَن به ما اختير وَزْنه به، وهو بالنسبة إِلى رِطْل مصر     الذي يوزن به عُشْرُ عُشْرِ رطل. وقال ابن سيده في معنى قوله إِنها إن تك     مثقال حبة من خردل فتكن في صخرة أَو في السموات أَو في الأَرض يأْت بها     الله، قال: المعنى أَن فَعْله الإِنسان، وإِن صَغُرت، فهي في علم الله     تعالى يأْتي بها. والمِثْقال: واحد مثاقيل الذهب. قال الأَصمعي: دينار ثاقل     إِذا كان لا ينقص، ودنانير ثَواقل؛ ومِثقال الشيء: مِيزانُه من مثله.     وقولهم: أَلْقى عليه مَثاقيله أَي مؤنته وثِقْله؛ حكاه أَبو نصر؛ قلت: وكذلك     قول أَبي نصر واحد مثاقيل الذهب كان الأَولى أَن يقول واحد مثاقيل الذهب     وغيره، وإِلا فلا وجه للتخصيص.     والمُثَقَّلة: رُخامة يُثَقَّل بها البساط.     وامرأَة ثَقال: مِكْفال، وثَقَال: رَزان ذات مآكِمَ وكَفَلٍ على     التفرقة، فرقوا بين ما يُحْمل وبين ما ثَقُل في مجلسه فلم يَخِفَّ، وكذلك الرجل،     ويقال: فيه ثِقَل، وهو ثاقل؛ قال كثيِّر عزة:     وفيك، ابْنَ لَيْلى، عِزَّةٌ وبَسالة،     وغَرْبٌ ومَوْزونٌ من الحِلْمِ ثاقل     وقد يكون هذا على النسب أَي ذو ثِقَل. وبَعِيرٌ ثَقَالٌ؛ بَطِيءٌ؛ وبه     فسر أَبو حنيفة قول لبيد:     فبات السَّيْلُ يَحْفِرُ جانبيه،     من البَقَّار، كالعَمِد الثَّقَال     (* قوله «يحفر» الذي في الصحاح: يركب بدل يحفر)     وثَقَل الشيءَ يَثْقُله بيده ثَقْلاً: رَازَ ثِقَلَه. وثَقَلْت الشاةَ     أَيضاً أَثْقُلُها ثَقْلاً: رَزَنْتها، وذلك إذا رَفَعْتها لتنظر ما     ثِقَلُها من خفَّتها.     وتَثاقل عنه: ثَقُل. وفي التنزيل العزيز اثَّاقَلْتم إِلى الأَرض؛     وعَدَّاه بإِلى لأَن فيه معنى مِلْتُم. وحكى النضر بن شميل: ثَقَل إِلى الأَرض     أَخْلدَ إِليها واطْمَأَنَّ فيها، فإِذا صح ذلك تَعَدَّى اثَّاقَلْتم في     قوله عز وجل اثَّاقَلْتم إِلى الأَرض بإِلى، بغير تأْويل يخرجه عن بابه.     وتَثاقل القومُ: اسْتُنْهِضوا لنَجْدة فلم يَنْهَضوا إِليها.     والتَّثاقُل: التَّباطُؤُ من التَّحامُل في الوطء، يقال: لأَطَأَنَّه وَطْءَ     المُتَثاقل. والثَّقَل، بالتحريك: المَتاع والحَشَمُ، والجمع أَثقال؛ وفي     التهذيب: الثَّقَل متاعُ المسافر وحَشَمُه؛ وأَنشد ابن بري:     لا ضَفَفٌ يَشْغَلُه ولا ثَقَل     وفي حديث ابن عباس: بعثني رسول الله، صلى الله عليه وسلم، في الثَّقَل     من جَمْعٍ بِلَيْل. وفي حديث السائب بن زيد: حُجَّ به في ثَقَل رسول الله،     صلى الله عليه وسلم.     وثَقِلة القوم، بكسر القاف: أَثقالُهم. وارتحل القوم بثَقَلَتهم     وثَقْلَتهم وثِقْلَتهم أَي بأَمتعتهم وبأَثقالهم كلها. الكسائي: الثَّقِلة     أَثقال القوم، بكسر القاف وفتح الثاء، وقد يخفف فيقال الثَّقْلة. والثَّقْلة     أَيضاً: ما وَجَد الرجلُ في جوفه من ثِقَل الطعام. ووَجَد في جسده ثَقَلة     أَي ثِقَلاً وفُتُوراً.     وثَقُل الرجلِ ثِقَلاً فهو ثَقِيل وثاقل: اشتدَّ مَرَضُه. يقال: أَصبح     فلان ثاقلاً أَي أَثقله المَرَض؛ قال لبيد:     رأَيت التُّقَى والحَمْدَ خَيْرَ تِجارةٍ     رَباحاً، إِذا ما المَرْءُ أَصْبَح ثاقلاً     أَي ثَقِيلاً من المَرَض قد أَدْنَفَه وأَشْرَف على الموت، ويروى ناقلاً     أَي منقولاً من الدنيا إِلى الأُخرى؛ وقد أَثقله المرض والنوم.     والثَّقْلة: نَعْسة غالبة. والمُثْقَل: الذي قد أَثقله المرضُ.     والمُستَثْقَل: الثَّقِيل من الناس. والمُسْتَثْقَل: الذي أَثقله النوم     وهي الثَّقْلة. وثَقُل العَرْفَج والثُّمام والضَّعَةُ: أَدْبى     وتَرَوَّتْ عِيدانُه. وثَقُلَ سَمْعُه: ذهب بعضُه، فإِن لم يبق منه شيءٌ قيل     وُقِر.والثَّقَلانِ: الجِنُّ والإِنْسُ. وفي التنزيل العزيز: سنَفْرُغ لكم     أَيها الثَّقَلان؛ وقال لكم لأَن الثَّقَلين وإِن كان بلفظ التثنية فمعناه     الجمع؛ وقول ذي الرمة:     ومَيَّةُ أَحسنُ الثَّقَلين وَجْهاً     وسالفةً، وأَحْسَنُه قَذَالا     فمن رواه أَحسنه بإِفراد الضمير فإِنه أَفرده مع قدرته على جمعه لأَن     هذا موضع يَكْثُر فيه الواحد، كقولك مَيَّة أَحسن إِنسان وجهاً وأَجمله،     ومثله قولهم: هو أَحسن الفِتْيان وأَجمله لأَن هذا موضع يكثر فيه الواحد     كما قلنا، فكأَنك قلت هو أَحسن فَتىً في الناس وأَجمله، ولولا ذلك لقلت     وأَجملهم حَمْلاً على الفِتْيان. التهذيب: وروي عن النبي، صلى الله عليه     وسلم، أَنه قال في آخر عمره: إِني تارك فيكم الثَّقَلين: كتاب الله     وعتْرَتي، فجعلها كتاب الله عز وجل وعِتْرَته، وقد تقدم ذكر العِتْرة. وقال ثعلب:     سُمِّيا ثَقَلَين لأَن الأَخذ بهما ثَقِيل والعمل بهما ثَقِيل، قال:     وأَصل الثَّقَل أَن العرب تقول لكل شيءٍ نَفيس خَطِير مَصون ثَقَل،     فسمَّاهما ثَقَلين إِعظاماً لقدرهما وتفخيماً لشأْنهما، وأَصله في بَيْضِ     النَّعام المَصُون؛ وقال ثعلبة بن صُعَير المازِني يذكر الظَّليم     والنَّعانة:فَتَذَكَّرا ثَقَلاً رَثِيداً، بَعْدَما     أَلْقَتْ ذُكاءٌ يَمينَها في كافِر     ويقال للسَّيِّد العَزيز ثَقَلٌ من هذا، وسَمَّى الله تعالى الجن     والإِنس الثَّقَلَين، سُمِّيا ثَقَلَين لتفضيل الله تعالى إِياهما على سائر     الحيوان المخلوق في الأَرض بالتمييز والعقل الذي خُصَّا به؛ قال ابن     الأَنباري: قيل للجن والإِنس الثَّقَلان لأَنهما كالثَّقَل للأَرض وعليها.     والثَّقَل بمعنى الثِّقْل، وجمعه اثقال، ومجراهما مجرى قول العرب مَثَل ومِثْل     وشَبَه وشِبْه ونَجَس ونِجْس. وفي حديث سؤال القبر: يسمعها مَنْ بَيْنَ     المشرق والمغرب إِلا الثَّقَلين؛ الثَّقَلانِ: الإِنسُ والجنُّ لأَنهما     قُطَّان الأَرض.
مقاييس اللغة:
(ثقل) الثاء والقاف واللام أصلٌ واحدٌ يتفرَّع منه كلماتٌ متقاربة، وهو ضِدّ الخِفّة، ولذلك سُمِّيَ الجنُّ والإنس الثَّقَلَين، لكثرة العدد. وأثقال الأرض كنوزُها، في قوله تعالى: ﴿وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا﴾ [الزلزلة 2]، ويقال هي أجسادُ بني آدمَ. قال الله تعالى: ﴿وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ﴾ [النحل 7]، أي أجسادَكم. وقالت الخنساء:
أَبَعْدَ ابنِ عمرٍو مِنْ آلِ الشّريـ  *** دِ حَلَّتْ به الأرضُ أثقالَها
أي زيَّنَتْ موتاها به. ويقال ارتحل القَومُ بثقلتهم ([1])، أي بأمتعتهم، وأجد في نفسي ثقلة([2]). كذا يقولون من طريقة الفَرْق([3])، والقياس واحد.
القاموس المحيط:
الثِّقَلُ، كعِنَبٍ ضِدُّ الخِفَّةِ، ثَقُلَ، ككَرُمَ، ثِقَلاً وثَقالةً، فهو ثَقيلٌ وثَقالٌ، كَسحابٍ وغُرابٍ،
ج: ثِقالٌ وثُقْلٌ، بالضم. والثَّقَلُ، محرَّكَةً: متاعُ المُسافِرِ وحَشَمُه، وكلُّ شيءٍ نَفيسٍ مَصونٍ، ومنه الحديثُ " إِنِّي تارِكٌ فيكُم الثَّقَلَيْنِ: كِتابَ اللهِ وعِتْرَتي " ، والثَّقَلانِ: الإِنْسُ والجِنُّ. والأثقالُ: كُنوزُ الأرضِ، ومَوْتاها، والذُّنوبُ، والأَحْمالُ الثَّقِيلَةُ، واحدَةُ الكُلِّ: ثِقْلٌ، بالكسرِ. وثَقَّلَهُ تَثْقيلاً: جَعَلَهُ ثَقيلاً. وأثْقَلَهُ: حَمَّلَهُ ثَقيلاً. وأثْقَلَتْ وثَقُلَتْ، ككَرُمَ، فهي مُثْقِلٌ: اسْتَبانَ حَمْلُها. والمُثَقَّلَةُ، كمُعَظَّمَةٍ: رُخامَةٌ يُثَقَّلُ بها البساطُ. ومثْقالُ الشيءِ: مِيزانُهُ من مِثْلِهِ، وواحِدُ مَثاقيلِ الذَّهَبِ، وذُكِرَ في: م ك ك. وامرأةٌ ثَقالٌ، كَسَحابٍ: مِكْفالٌ، أو رزَانٌ. وبَعيرٌ ثَقالٌ: بطيءٌ. وثَقَلَ الشيءَ بِيَدِهِ ثَقْلاً: رازَ ثِقَلَهُ. وتَثاقَلَ عنه: ثَقُلَ وتَباطَأَ، و القومُ: لم يَنْهَضُوا للنَّجْدَةِ، وقد اسْتُنْهِضُوا لها.
وارْتَحَلوا بثَقَلَتِهِم، مُحَرَّكةً، وبالكسرِ وبالفتحِ، وكعِنَبةٍ وفَرِحَةٍ، أي: بأَثْقالِهِم وأمْتِعَتِهم كلِّها.
والثَّقَلَةُ، بالفتحِ، ويُحَرَّكُ: ما يوجَدُ في الجَوْفِ من ثِقَلِ الطَّعامِ، وبالفتحِ: نَعْسَةٌ تَغْلِبُكَ.
وثَقِلَ، كَفَرِح، فهو ثَقيلٌ وثاقِلٌ: اشْتَدَّ مَرَضُهُ، وقد أثْقَلَهُ المَرَضُ والنَّوْمُ واللُّؤْمُ، فهو مُسْتَثْقَلٌ.
وثِقالُ الناسِ وثُقَلاؤُهُمْ: مَنْ تُكْرَهُ صُحْبَتُهُ. وثَقُلَ العَرْفَجُ والثُّمامُ، كَكَرُمَ: تَرَوَّتْ عيدانُهُ، و سَمْعُهُ: ذَهَبَ بَعْضُهُ. والثِقْلُ، بالكسرِ: ع. وألْقَى عليه مَثاقيلَهُ: مَؤونَتَهُ. ودينارٌ ثاقِلٌ: كامِلٌ، ودَنانيرُ ثَوَاقِلُ. وثاقِلٌ: د. وأصْبَحَ ثاقِلاً، أي: أثقلَه المَرَضُ.
تاج العروس:
ث - ق - ل
الثِّقَلُ كعِنَبٍ : ضِدُّ الخِفَّة قال الراغِبُ : وهما مُتَقابِلان فكُلُّ ما يَتَرَجَّحُ علَى ما يُوزَنُ به أو يُقَدَّرُ به يقال : هو ثَقِيلٌ وأصلُه في الأجسام ثم يُقال في المَعاني نحو : أَثْقَلَه الغُرمُ والوِزْرُ قال اللّه تعالى : " أَمْ تَسألهُم أَجْراً فَهُم مِن مَغْرَمٍ مُثْقَلونَ " . ثَقُلَ الشيء ككَرُمَ ثِقَلاً كصَغُرَ صغَراً وثَقالَةً ككَرامَةٍ فهو ثَقِيلٌ وثَقالٌ كسَحابٍ وغُرابٍ ج : ثِقالٌ بالكسر وثُقْلٌ بالضَّمّ . وشاهِد الثِّقال قولُه تعالَى : " أنفِروا خِفَافاً وَثِقَالاً " . والثَّقَلُ مُحرَّكة : مَتاعُ المُسافِرِ وحَشَمُه والجَمعُ أَثْقالٌ . وكُلُّ شيءٍ خَطِرٍ نَفِيسٍ مَصُونٍ له قَدْرٌ ووَزْنٌ : ثَقَلٌ عندَ العَرب ومنه قِيل لبَيضِ النَّعام : ثَقَل ؛ لأنّ آخِذَه يَفْرَحُ به وهو قُوتٌ وكذلك الحَدِيث : " إنِّي تارِكٌ فيكُم الثَّقَلَيْنِ كِتابَ اللَّهِ وعِتْرَتِي " جَعلَهما ثَقَلَيْنِ إعظاماً لِقَدْرِهما وتَفْخِيماً لهما . وقال ثَعْلَب : سَمَّاهما ثَقَلَيْن ؛ لأنّ الأَخْذَ بِهما والعَمَلَ بِهما ثَقِيلٌ . والثَّقَلانِ : الإنسُ والجِنُّ لأنهما فُضِّلا بالتَّمييز الذي فيهما علَى سائرِ الحَيوان . مِن المَجاز : قولُه تعالى : " وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقالَها " : الأَثْقالُ : كُنوزُ الأَرضِ قِيل : ما تَضَمَّنَتْه من أجسادِ مَوْتاها عِندَ الحَشْر والبَعْث . يكون الثِّقَلُ في المعاني ومنه الأثقالُ بمَعْنى الذنُوب ومنه قولُه تعالَى : " وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُم وأَثْقَالاً مَعَ أَثْقالِهِم " أي آثامَهم التي هي تُنقِلُهم وتُثَبِّطُهم عن الثَّواب كقوله تعالى : " لِيَحْمِلُوا أَوْزَارَهُم كَامِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمِنْ أَوْزَارِ الَّذِينَ يُضِلُّونَهُم بِغَيرِ عِلْمٍ أَلَا سَاءَ مَا يَزِرُونَ " . الأَثْقالُ : الأَحْمالُ الثَّقِيلَةُ ومنه قولُه تعالى : " وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ إلى بَلَدٍ " . واحِدَةُ الكُلِّ : ثِقْلٌ بالكسر كحِمْلٍ وأَحْمالٍ . وثَقَّلَهُ تَثْقِيلاً : جَعلَه ثَقِيلاً . وأَثْقَلَه : حَمَّلَه ثَقِيلاً فهو مُثْقَلٌ : حَمَل فوقَ طاقَتِه . وأَثْقَلَت المرأةُ وثَقُلَتْ ككَرُم فهي مُثْقِلٌ : اسْتَبانَ حَمْلُها ومنه قولُه تعالى : " فَلَمَّا أَثْقَلَتْ دَعَوَا اللّه " أي ثَقُل حَمْلُها في بَطْنها وقال الأخْفَش : أَثْقَلَتْ : أي صارَتْ ذاتَ ثِقَلٍ كما يُقال : أَتْمَرْنا : أي صِرْنا ذَوي تَمْرٍ . والمُثَقَّلَةُ كمُعَظَّمةٍ : رُخامَةٌ يُثَقَّلُ بها البِساطُ وكان القِياس أنه يكون كمُحَدِّثة . ومِثْقالُ الشيء : مِيزانُه مِن مِثْلِه وقولُه تعالى : " مِثْقالَ ذَرَّةٍ " أي زِنَةَ ذَرَّةٍ قال الشاعِر :
" وَكُلّاً يُوافِيهِ الجَزاءَ بمِثْقالِ
أي بِوَزْن . وقال الرّاغِبُ : المِثْقالُ : ما يُوزَنُ به وهو الثِّقَلُ وذلك اسمٌ لِكُلِّ سَنْجٍ ومنه قولُه تعالى : " وَإنْ كَانَ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَردَلٍ أَتَينَا بِهَا وَكَفَى بِنَا حَاسِبِينَ " . المِثْقالُ : واحِدُ مَثاقِيلِ الذَّهَبِ قال الكِرمانيُّ في شَرح البُخارِي : هو عِبارَةٌ عن اثنتين وسبعين شَعِيرةً وفي الاختِيار : المِثقالُ عِشرون قِيراطاً كذا في الهِداية وذُكِر في م - ك - ك على التَّفصيل . وامرأةٌ ثَقالٌ كسَحابٍ : مِكْفالٌ أي عَظِيمةُ الكَفَلِ أو رَزانٌ وهذا يَرجِع إلى المعاني . وبعِيرٌ ثَقالٌ : بَطِيءٌ وتقدَّم مثلُه : بعيرٌ ثَفالٌ بالفاء بهذا المعنى . وثَقَلَ الشيء بيَدِه يَثْقُلُه ثَقْلاً بالفتح : رازَ ثِقَلَه وذلك إذا رَفَعه للنَّظَر ما ثِقَلُه مِن خِفَّتِه . وتَثاقَلَ عنه : أي ثَقُلَ وتَباطَأَ قال ابنُ دُرَيْد : تَثاقَلَ القَومُ : إذا لم يَنْهَضوا للنَّجْدة وقد اسْتُنْهِضُوا لَها . يُقال : ارتَحلوا بِثَقَلَتهِم محرَّكةً وبالكسر وبالفتح وكعِنَبَةٍ وفَرِحَةٍ لُغات خمسة : أي بأَثْقالِهِم وأَمْتِعَتِهم كُلِّها . والثَّقْلَةُ بالفتح ويُحَرَّك : ما يُوجَد في الجَوف مِن ثِقَلِ الطَّعام يُقال : وَجدتُ ثَقْلَةً في بَدني وهو مَجازٌ . الثَّقْلَةُ بالفتح : نَعْسَةٌ تَغْلِبُكَ كما في المُحْكَم . وثَقِلَ الرّجُلُ كفَرِح فهو ثَقِيلٌ وثاقِلٌ : اشْتَدَّ مَرضُه وهو مَجازٌ قال الحافِظُ في فَتح البارِي : لَمّا ثَقُلَ أي في المَرَض : هو بضَمّ القاف قاله الجوهري وفي شرح القاموس لشيخِنا : كفَرِح فلعَلَّ في النُّسخَة سَقْطاً انتهى . قال شيخُنا : ولا يَبعُد أن يكون وَهْماً أو غَفْلَةً . وقد أثْقَله المَرضُ والنَّوم واللُّؤْمُ فهو مُستَثْقَلٌ في الكُلِّ . وثِقالُ النّاسِ بالكسر وثُقَلاؤُهم : مَنْ تُكْرَهُ صُحْبتُه ويَستَثْقِلُه الناسُ واحِدُهما ثَقِيلٌ يقال : أنت ثَقِيلٌ علَى جُلَسائك وما أنت إلّا ثَقِيلُ الظّلِّ بارِد النَّسِيم ويُقال : مُجالَسَةُ الثَّقِيلِ تُضْني الرُّوحَ ومن أَبْدعِ ما أنْشَدَنا فيه بعضُ الشيوخ :
وثَقِيلٍ قال صِفْنِي قُدْ ... تُ إيش فِيكَ أَصِفْ
كُلُّ ما فِيكَ ثَقِيلٌ ... حِلَّ عَنِّي وانْصَرِفْ وقال الراغِبُ : الثَّقِيلُ في الإنسان يُستَعْمَل تارةً في الذَّمِّ وهو أَكثَرُ في التَّعارُف وتارةً في المَدْح نحو قولِ الشاعر :
َخِفُّ الأَرْضُ إمَّا زُلْتَ عَنْها ... وتَبقَى ما بَقِيتَ بِها ثَقِيلا
حَلَلْتَ بِمُستَقَر العِزِّ مِنْها ... فَتَمْنَعُ جانِبَيهَا أن يَميلا وقد أُلِّف في أخبار الثقَلاء كِتابٌ . وثَقُلَ العَرفَجُ والثُّمامُ ككَرُم : تَرَوَّتْ عِيدانُه وهو مَجازٌ . مِن المَجاز : ثَقُلَ سَمعُه : إذا ذَهَب بعضُه ويُقال : في أذُنِه ثِقَلٌ : إذا لم يَجُدْ سَمْعُه كما يُقال : في أُذُنِه خِفَّةٌ : إذا جاد سَمعُه كأنه يَثْقُل عن قَبُول ما يُلْقَى إليه . والثِّقْلُ بالكسر : ع وبه رُوِيَ قولُ زُهَير :
" وأَقْفَر مِن سَلْمَى التَّعانِيقُ فالثِّقْلُ ويُروَى : والثَّجْل وقد تقدَّم . مِن المَجاز : أَلقَى عليه مَثاقِيلَه أي مُؤْنَتَه حكاه أبو نصر . قال الأَصْمَعِي : دِينارٌ ثاقِلٌ : أي كامِلٌ لا يَنْقُص ودَنانِيرُ ثَواقِلُ كَوامِلُ وقال الزمخشري : أي رَواجِحُ . وثاقِلٌ : د . مِن المَجاز : أصْبحَ ثاقِلاً : أي أثْقَلَه المَرَضُ حكاه أبو نصر قال لَبِيدٌ رضي اللّه عنه :
رأيتُ التُّقَى والحَمْدَ خَيرَ تِجارَةٍ ... رَباحاً إذا ما المَرءُ أَصْبَحَ ثاقِلا أي أَدْنَفَه المَرضُ ويُروى : ناقِلا بالنون أي ناقِلاً إلى الآخرة
ومما يستدرك عليه :
يقال : أعْطِه ثِقْلَه بالكسر : أي وَزْنَه . واثَّاقَلَ إلى الدُّنيا : أَخْلَد إليها . والمُتثَاقِلُ : المُتَحامِلُ علَى الشيء بِثِقَلِه ومنه قولُهم : وَطِئَهُ وَطْأةَ المُتَثاقِل . وهذه كِفَّةٌ أَثْقَلُ من الأُخرى : أي أَرْجَحُ . ويقولُ العالِمُ لغُلامِه : هاتِ ثَقَلِي : يريد كُتُبَه وأقلامَه ولكُلِّ صاحب صِناعةٍ ثَقَلٌ وهو مَجازٌ نقله الزَّمَخشريُّ . وثَقُل القَولُ : إذا لم يَطِبْ سَماعُه وهو مَجازٌ . وقولُه تعالَى : " قَولاً ثَقِيلاً " أي له وَزْنٌ . وقولُه تعالى : " أنفِرُوا خِفَافاً وَثِقَالاً " قيل : مُوسِرِينَ ومُعْسِرِين وقِيل : خَفَّتْ عليكم الحَرَكةُ أو ثَقُلَتْ وقال قَتادَةُ : نِشاطاً وغيرَ نِشاط وقيل : شُبّاناً وشُيوخاً وكل ذلك يَدْخُلُ في عُمومِها فإنّ القَصْدَ بالآية الحَثُّ على النَّفْر على كُلِّ حالٍ تَسهُل أو تَصْعُب . والثَّقَلُ مُحرَّكةً : بَيضُ النَّعام وقد تقَدّم قال ثَعْلَبَةُ بن صُعَير :
فَتَذَكَّرا ثَقَلاً رَثِيداً بَعْدَما ... ألْقَتْ ذُكاءُ يَمِينَها في كافِرِ وقولُه تعالى : " ثَقُلَتْ في السَّمَواتِ وَالأَرْضِ " قال ابنُ عرَفَة : أي ثَقُلَت عِلْماً ومَوْقِعاً . وقال القُتَيبِيُّ : ثَقُلَتْ : أي خَفِيَتْ وإذا خَفِيَ عليك الشيء ثَقُلَ . وقال الراغِبُ : الثَّقِيلُ والخَفيفُ يُستعمَلان على وجهين : أحدُهما على سبيل المُضايَفَةِ وهو أن لا يُقالَ لشيءٍ ثقيلٌ أو خفيفٌ إلّا باعتبارِه بغيره ولهذا يصحُّ للشيء الواحدِ أن يُقال خَفيفٌ إذا اعتبرتَه بما هو أثْقَلُ منه وثقيلٌ إذا اعتبرتَه بما هو أخَف منه وعلى هذا قولُه تعالى : " فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ " " وَأَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ " والثاني : أن يُستعمَلَ الثَّقيلُ في الأجسام المُرَجَّحةِ إلى أسفل كالحَجَر والمَدَر والخفيفُ يقال في الأجسام المائلةِ إلى الصّعُود ؛ كالنارِ والدخَان ومِن هذا الثِّقَلِ قولُه تعالى : " اثَّاقَلْتُم إِلَى الأَرْضِ "

##### Türkçe

ثقل
**ثَقُلَ - يَثْقُلُ - ثَقَل - ثَقَلان - ثَقيْل- ثِقال - ثِقَل - أَثْقَال - مِثْقَال - أَثْقَلَ - يُثْقِلُ - مُثْقَل - مُثْقَلون - تَثَاقَلَ - يَتَثَاقَلُ**
**ثَقُلَ - يَثْقُلُ** + varlık veya şey veya iş: onun bir ağırlığı olur: onun, kendisiyle ondan daha az güç, kudret, ağırlık ve etki sahibi olandan ayırt edilebilecek açık, belirgin ve büyük bir etkisi, gücü ve ağırlığı olur.
**ثَقُلَ - يَثْقُلُ** + varlık veya şey: onun, kendisiyle ondan daha az güç, kudret, ağırlık ve etki sahibi olandan ayırt edilebilecek açık, belirgin ve büyük bir etkisi, gücü ve ağırlığı olur: iki maddî cisim karşılaştırıldığında, kıyaslamayı yapan kimseye, ikisinden birinin ağırlık bakımından ötekinden daha büyük olduğu görünür; yani yer onu kendine daha büyük bir kuvvetle çeker.
**ثَقُلَ - يَثْقُلُ** + iş: onun bir ağırlığı olur: onun, kendisiyle ondan daha az güç, kudret, ağırlık ve etki sahibi olandan ayırt edilebilecek açık, belirgin ve büyük bir etkisi, gücü ve ağırlığı olur: iki iş veya iki fiil karşılaştırıldığında, kıyaslamayı yapan kimseye, ikisinden birinin ötekinden daha şiddetli ve daha güçlü etki ve fiil olduğu görünür.
**ثَقَل**: “فـَعَل” vezni üzere: **ثَقُلَ - يَثْقُلُ**’dan fiil ismi: ağırlık ve kudretle nitelenen varlık veya iş: ve ıstılahta insana veya cine verilen bir isimdir.
**ثَقَلان**: **ثَقَل**’ın tesniyesi: ve ıstılahta: insanların ve cinlerin toplamı.
**ثَقيْل**: “فعيل” vezni üzere: **ثَقُلَ - يَثْقُلُ**’dan mübalağa ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: belirgin ve büyük bir **ثِقَل** sahibi: belirgin ve büyük bir etki, güç, şiddet ve ağırlık sahibi.
**ثِقَال**: **ثَقِيْل**’in çoğulu: yahut ondan hâl.
**ثِقَل**: “فـِعـَل” vezni üzere: **ثَقُلَ - يَثْقُلُ**’dan mef‘ûl mânasında fiil ismi: çevresindeki birçok cisimden ağırlıkça daha büyük olduğu düşünülen maddî cisim.
**أثْقال**: **ثِقَل**’in çoğulu.
**مِثْقَال**: “مـِفعال” vezni üzere: **ثَقُلَ - يَثْقُلُ**’dan mîmî mastar: âlet ismi: ölçünlü ağırlık: referans ağırlık: bir şeyin ağırlığından veya gücünden veya kudretinden veya enerjisinden bilinen bir miktar.
**أَثْقَلَ - يُثْقِلُ**: **ثَقُلَ - يَثْقُلُ**’dan “أفعل” vezni üzere: onu **يَثْقُلُ** kıldı: maddî cismi, ağır sayılmadığı bir durumdan ağır sayıldığı bir duruma değiştirir: onun yükünü ve yükümlülüklerini artırır.
**مُثْقَل**: **أثْقَلَ - يُثْقِلُ**’dan ism-i mef‘ûl: yükü ve yükümlülükleri artırılmış olup da ağırlaşan.
**مُثْقَلون**: **مُثْقَل**’ın çoğulu.
**تَثَاقَلَ - يَتَثَاقَلُ**: **ثَقُلَ - يَثْقُلُ**’dan “تفاعل” vezni üzere: öz iradeyle bir başkasıyla **ثَقُلَ - يَثْقُلُ** fiilini karşılıklı yapmak: iki veya daha çok varlık, her birinin ötekini ağırlaştırması ve hareketini yavaşlatması için çabaladı.
**اثاقلتم**: aslı: **تَثَاقَلْتُم**.
Ve lafız, “sükûnda ve harekette ağırlık yüklenmek ve ona bağlanmak, ve yükten doğan yorgunluğun derecesini beyan etmek” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**أوِدَ - يَأْوَدُ (آدَ - يَؤُودُ)، ناءَ - يَنُوْءُ، رَهِقَ - يَرْهَقُ، وَزَرَ - يَزِرُ، غَرِمَ - يَغْرَمُ، ثَقُلَ - يَثْقُلً**

**ثَقُلَ**
 	﴿Ve o gün tartı haktır; kimin tartıları ağır gelirse, işte onlar kurtuluşa erenlerdir (8)﴾ A‘râf ﴿kimin tartıları ağır gelirse, işte onlar kurtuluşa erenlerdir (102)﴾ Mü’minûn
 	﴿Artık kimin tartıları ağır gelirse (6)﴾ Kâri‘a
 	﴿Sana kıyamet saatinden soruyorlar: onun demir atması ne zamandır? De ki: onun bilgisi ancak Rabbimin katındadır; onu vaktinde ancak O açığa çıkarır; göklerde ve yerde ağır gelmiştir; size ancak ansızın gelir; sana, sanki sen ondan haberdarmışsın gibi soruyorlar; de ki: onun bilgisi ancak Allah katındadır; fakat insanların çoğu bilmez (187)﴾ A‘râf

**تَقَل - ثَقَلان**
 ﴿Size boşalacağız, ey iki **ثقلان** (31)﴾ Rahmân

**ثَقيْل- ثِقال**
 ﴿Şüphesiz biz sana ağır bir söz bırakacağız (5)﴾ Müzzemmil ﴿Şüphesiz bunlar çarçabuk olanı severler ve arkalarında ağır bir günü bırakırlar (27)﴾ İnsân
 	﴿Hafif ve ağır olarak çıkın ve mallarınızla ve canlarınızla Allah yolunda cihad edin; bu sizin için daha hayırlıdır, eğer bilirseniz (41)﴾ Tevbe
 	﴿Ve O, rahmetinin önünde müjdeci olarak rüzgârları gönderendir; nihayet ağır bulutlar yüklendiğinde onu ölü bir beldeye sevk ederiz; onunla su indiririz; onunla her türlü meyvelerden çıkarırız; işte böyle ölüleri çıkarırız; umulur ki hatırlarsınız (57)﴾ A‘râf ﴿O, size korku ve ümit olarak şimşeği gösteren ve ağır bulutları inşa edendir (12)﴾ Ra‘d

**أثقال**
 ﴿Ve yüklerinizi, canların zorluğu olmaksızın varamayacağınız bir beldeye taşır; şüphesiz Rabbiniz çok şefkatli, çok merhametlidir (7)﴾ Nahl ﴿Ve elbette kendi **أثقال**larını ve **أثقال**larla birlikte **أثقال**ı yüklenirler; ve kıyamet günü uydurmakta oldukları şeylerden mutlaka sorgulanırlar (13)﴾ Ankebût
 	﴿Ve yer **أثقال**ını çıkardı (2)﴾ Zelzele

**مثقال**
**لا يظلم مثقال** ﴿Şüphesiz Allah bir zerre **مثقال**ı zulmetmez; eğer bir iyilik olursa onu kat kat artırır ve kendi katından büyük bir ecir verir (40)﴾ Nisâ ﴿Ve kıyamet günü için adalet terazilerini koyarız; hiçbir nefis hiçbir şeyle zulme uğratılmaz; eğer hardal tanesi **مثقال**ı olsa onu getiririz; hesap gören olarak bize yeter (47)﴾ Enbiyâ

**مثقال حبة من خردل**	﴿Ve kıyamet günü için adalet terazilerini koyarız; hiçbir nefis hiçbir şeyle zulme uğratılmaz; eğer hardal tanesi **مثقال**ı olsa onu getiririz; hesap gören olarak bize yeter (47)﴾ Enbiyâ ﴿Ey oğulcuğum, şüphesiz o, hardal tanesi **مثقال**ı olsa da bir kayanın içinde yahut göklerde yahut yerde bulunsa, Allah onu getirir; şüphesiz Allah latîftir, habîrdir (16)﴾ Lokmân
 	﴿Kim bir zerre **مثقال**ı hayır işlerse onu görür (7)﴾ Zelzele ﴿Kim bir zerre **مثقال**ı şer işlerse onu görür (8)﴾ Zelzele

**لا يعزب عنه مثقال ذرة في السماوات ولا في الأرض**	﴿Kâfir olanlar dedi ki: Kıyamet bize gelmez. De ki: Hayır, gaybı bilen Rabbime andolsun, elbette size gelecektir; göklerde ve yerde bir zerre **مثقال**ı ondan uzak kalmaz; bundan daha küçük ve daha büyük hiçbir şey yoktur ki apaçık bir kitapta olmasın (3)﴾ Sebe’ ﴿Ve sen herhangi bir işte olmazsın, ondan herhangi bir Kur’an okumazsın ve siz herhangi bir iş yapmazsınız ki, siz ona daldığınızda biz üzerinize şahitler olmayalım; ve yerde ve gökte bir zerre **مثقال**ı Rabbinden uzak kalmaz; bundan daha küçük ve daha büyük hiçbir şey yoktur ki apaçık bir kitapta olmasın (61)﴾ Yûnus
 	﴿De ki: Allah’tan başka zannettiğiniz kimseleri çağırın; göklerde ve yerde bir zerre **مثقال**ına sahip olmazlar; ve onların ikisinde hiçbir ortaklıkları yoktur; ve O’nun için onlardan hiçbir yardımcı yoktur (22)﴾ Sebe’ ﴿Ey oğulcuğum, şüphesiz o, hardal tanesi **مثقال**ı olsa da bir kayanın içinde yahut göklerde yahut yerde bulunsa, Allah onu getirir; şüphesiz Allah latîftir, habîrdir (16)﴾ Lokmân

**أثقلت**
 ﴿O, sizi tek bir nefisten yarattı ve ondan eşini kıldı ki ona sükûn bulsun; sonra onu örtüp bürüyünce hafif bir yük yüklendi de onunla geçti; sonra ağırlaşınca ikisi Rableri Allah’a dua ettiler: Eğer bize salih bir (evlat) verirsen elbette şükredenlerden olacağız (189)﴾ A‘râf

**مُثْقَل**
 ﴿Yoksa onlardan bir ücret mi istiyorsun da onlar bir borçtan dolayı **مثقلون**dur (40)﴾ Tûr ﴿Yoksa onlardan bir ücret mi istiyorsun da onlar bir borçtan dolayı **مثقلون**dur (46)﴾ Kalem
 	﴿Ve hiçbir yük taşıyan başka birinin yükünü taşımaz; eğer yükü ağır olan kendi yüküne çağırsa, ondan hiçbir şey taşınmaz, yakınlığı olan biri olsa bile; sen ancak gayb ile Rablerinden korkanları ve namazı ikame edenleri uyarırsın; kim arınırsa ancak kendi nefsi için arınır; dönüş Allah’adır (18)﴾ Fâtır

**اثاقلتم**
 ﴿Ey iman edenler, size ne oldu ki size “Allah yolunda çıkın” denildiğinde yere doğru **اثاقلتم**; ahirete karşı dünya hayatına razı mı oldunuz? Dünya hayatının ahiretteki metaı ancak azdır (38)﴾ Tevbe

Muhtârü’s-Sıhâh

● [**ثقل**] ث ق ل: **الثِقْلُ** **الأَثْقالِ**’ın biridir; **حمل** ve **أحمال** gibi. Ondan onların sözü: “Ona **ثقله** verdi” yani “onun tartısını”; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿**وأخرجت الأرض أثقالها**﴾ dediler: Âdemoğullarının cesetleri. Ve **الثِقّلَ** hafifliğin zıddıdır. Şey **ثَقُلَ** (damme ile) olur; o hâlde o **ثَقِيلٌ**’dir. Ve **الثَّقَلُ** (iki fetha ile) yolcunun eşyası ve hizmetkârlarıdır. Ve **الثَّقَلانِ** insanlar ve cinlerdir. Ve **التَّثْقيلُ** hafifletmenin zıddıdır. Yük onu **أثْقَلَهُ** etti; kadın **أثْقَلَتِ** oldu; o hâlde o **مُثْقِلٌ**’dir; yani karnındaki yükü ağırlaştı; **أثمر** gibi, meyveli hâle geldiği zaman. Ve **المِثْقَالُ** altının **مثَاقِيلِ**’inden biridir. Ve **مِثْقَالُ** şeyin, onun benzerinden olan terazisidir.

**الراغب**
**ثقل**
- **الثقل** ve **الخفة** karşılıklıdır; öyle ki, kendisiyle tartılan veya kendisiyle takdir edilen şeye göre ağır basan her şeye “o **ثقيل**’dir” denir. Aslı cisimlerdedir; sonra manalarda söylenir; şu gibi: borç ve günah onu ağırlaştırdı. Allah تعالى dedi: }**أم تسألهم أجرا فهم من مغرم مثقلون**{ [الطور/40]. Ve insanda **الثقيل** bazen zemmde kullanılır; ve bu, örfte daha çoktur; bazen de medihte kullanılır; şairin sözü gibi:
- 81 -
Üzerinden ayrılmadıkça yer hafifler *** ve sen onda kaldıkça ağır kalırsın
- 82 -
Onun içinde izzetin durağına indin *** böylece iki yanını eğilmekten alıkoyarsın
(**الأشطار الثلاثة الأولى لزهير بن أبي سلمى، والأخير لابنه كعب، ولها قصة انظرها في أمالي المرتضى 1/97. وهما في ديوان زهير ص 71؛ وبصائر ذوي التمييز 1/334**)
Ve denir: “Onun kulağında **ثقل** vardır”: işitmesini bulmadığı zaman; “kulağında **خفة** vardır” denildiği gibi: işitmesi iyi olduğu zaman. Sanki kendisine atılanı kabul etmekten ağırlaşır. Ve denebilir: “Söz **ثقل** etti” işitilmesi istenmediği zaman. Bunun için kıyamet gününün sıfatında dedi: }**ثقلت في السموات والأرض**﴿[الأعراف/187]. Ve Yüce Allah’ın sözü:﴾**وأخرجت الأرض أثقالها**﴿[الزلزلة/2]; denildi: hazineleri; ve denildi: haşir ve dirilişte insan cesetlerinden içerdiği şey. Ve تعالى dedi:﴾**وتحمل أثقالكم إلى بلد**﴿[النحل/7]; yani: ağır yükleriniz. Ve عز وجل dedi:﴾**وليحملن أثقالهم أثقالا مع أثقالهم**﴿[العنكبوت/13]; yani: onları ağırlaştıran ve onları sevaptan alıkoyan günahları; Yüce Allah’ın sözü gibi:﴾**ليحملوا أوزارهم كاملة يوم القيامة ومن أوزار الذين يضلونهم بغير علم ألا ساء ما يزرون**﴿[النحل/25]. Ve عز وجل’nin sözü:﴾**انفروا خفافا وثقالا**﴿[التوبة/41]; denildi: gençler ve ihtiyarlar (âyetin tefsirinde bk. **الدر المنثور** 4/208); ve denildi: fakirler ve zenginler; ve denildi: gurbetçiler ve yerleşikler; ve denildi: istekli ve tembeller; bunların hepsi onun umumuna girer; çünkü âyetle kasıt, her hâlde—zorlaşsa da kolaylaşsa da—sefere çıkmaya teşviktir. Ve **المثقال**: kendisiyle tartılan şeydir; o, **الثقل**’dendir; bu, her **سنج** için bir isimdir. تعالى dedi:﴾**وإن كان مثقال حبة من خردل أتينا بها وكفى بنا حاسبين**﴿[الأنبياء/47]. Ve تعالى dedi:﴾**فمن يعمل مثقال ذرة خيرا يره** *** **ومن يعمل مثقال ذرة شرا يره**﴿[الزلزلة/7 - 8]. Ve Yüce Allah’ın sözü:﴾**فأما من ثقلت موازينه** *** **فهو في عيشة راضية**﴿[القارعة/6 - 7]; hayırların çokluğuna işarettir. Ve Yüce Allah’ın sözü:﴾**وأما من خفت موازينه**{ [القارعة/8]; hayırların azlığına işarettir.
Ve **الثقيل** ile **الخفيف** iki vecih üzere kullanılır:
Birincisi, izafet yoluyla; o da şudur: bir şeye, başkasıyla itibarı olmaksızın ağır veya hafif denmez. Bunun için tek bir şey hakkında, kendisinden daha ağır olana göre itibara alırsan hafif denmesi; kendisinden daha hafif olana göre itibara alırsan ağır denmesi sahih olur. Ve bu, az önce geçen âyet üzerinedir.
İkincisi: **الثقيل** aşağıya doğru ağır basan cisimlerde kullanılır; taş ve kerpiç gibi. Ve **الخفيف** yukarı çıkmaya meyleden cisimlerde söylenir; ateş ve duman gibi. Ve bu ağırlıktandır, Yüce Allah’ın sözü: }**اثاقلتم إلى الأرض**{ [التوبة/38].

**ملخص اللسان**
1. **ثَقَل** şeyi, eliyle **يَثْقُله** **ثَقْلاً**: onun ağırlığını yokladı.
2. **الثِّقَل**: **الخِفَّة**’nin zıddı.
3. Ve **الثِّقَل**: ağır olanın ağır basması.
4. Ve **الثِّقْل**: ağır yük,
5. **أَثْقَالُها**: hazineleri ve ölüleri;
6. **أَثقالُها**: Âdemoğullarının cesetleri,
7. “Yer onunla **أَثْقالَها** çözdü mü?” yani: benzeri olmayan bu şerefli adamla onları süsledi.
8. Ve **الثِّقْل**: günah,
9. “**وليَحْمِلُنَّ أَثقالهم وأَثقالاً مع أَثقالهم**”; yani: onların yükleri ve saptırdıklarının yükleri; o da günahlardır.
10. “**ثَقُلت في السموات والأَرض**”: mânâ, onun bilgisinin göklerin ve yerin ehline ağır gelmesidir;
11. “**ثَقُلت في السموات والأَرض**”: gizlendi,
12. Ve **التثقيل**: hafifletmenin zıddı,
13. Ve onu **أَثقله**: ona ağır yük yükledi.
14. Ve kadın **أَثْقَلَت**; o hâlde o **مُثْقِل**’dir: karnındaki yük ağırlaştı,
15. “**فلما أَثْقَلَت دَعَوَا اللهَ ربَّهُما**”; yani: ağırlık sahibi oldu.
16. “**إِنا سنلقي عليك قولاً ثَقِيلاً**”; yani: Allah’ın ona indirdiği vahiy; Allah ona salât ve selâm olsun; onu, kadrinin büyüklüğü ve tehlikesinin celâli cihetinden ağır kıldı; ve onun, hafife alınan bayağı sözden olmadığını,
17. **الثَّقيل**: onda amel bakımından üzerine farz kılınan şeydir; çünkü o ağırdır,
18. Ve **مِثْقال** şey: onun ağırlığı ağırlaştı diye onun tartısını bildiren şeydir.
19. “Ona **ثِقْله** ver” yani: onun tartısını.
20. “Kalbinde imandan bir zerre **مِثْقالُ** bulunan kimse ateşe girmez”; **المِثْقال**: az veya çok, her ne olursa olsun, ağırlıktan bir miktardır,
21. Ve **المِثْقال**: altının **مثاقيل**’inden biridir.
22. **دينار ثاقل**: eksik olmadığı zaman.
23. Ve **مِثقال** şey: onun benzerinden olan terazisidir.
24. “Üzerine **مَثاقيله** attı” yani: onun külfetini ve ağırlığını;
25. Ve **المُثَقَّلة**: halının ağırlaştırıldığı mermer parçası.
26. Ve **امرأَة ثَقال**: çok yiyen,
27. Ve **بَعِيرٌ ثَقَالٌ**: yavaş;
28. Ve “Koyunu **ثَقَلْت**; onu **أَثْقُلُها** **ثَقْلاً**”: onu ağır buldum,
29. “**اثَّاقَلْتم إِلى الأَرض**”: meylettiniz.
30. “Yere **ثَقَل** etti”: ona bağlandı ve onda sükûn buldu,
31. Kavim **تَثاقل** etti: yardıma kaldırılmak istendiler de ona kalkmadılar.
32. Ve **التَّثاقُل**: cima’da yüklenmeden kaynaklanan ağırdan alma,
33. Ve **الثَّقَل**: eşya ve hizmetkârlar,
34. Kavim **ثَقَلَتهم** ve **ثَقْلَتهم** ve **ثِقْلَتهم** ile göçtü; yani: eşyalarıyla ve bütün yükleriyle. **الك**
35. Ve adam **ثَقُل** **ثِقَلاً**; o hâlde o **ثَقِيل** ve **ثاقل**’dir: hastalığı şiddetlendi.
36. “Falan **ثاقلاً** sabahladı” yani: hastalık onu ağırlaştırdı;
37. Ve **الثَّقْلة**: baskın uyku hâli.
38. Ve **المُستَثْقَل**: insanlardan ağır olan.
39. Ve **المُسْتَثْقَل**: onu uyku ağırlaştıran; o da **الثَّقْلة**’dir.
40. Ve **ثَقُل** **العَرْفَج** ve **الثُّمام** ve **الضَّعَةُ**: yeşerdi ve dalları suya kandı.
41. Ve “Onun işitmesi **ثَقُل** etti”: onun bir kısmı gitti,
42. Ve **الثَّقَلانِ**: cin ve insan.

43. Ben sizin için **الثَّقَلين**’i bırakıyorum: Allah’ın kitabı ve **عِتْرَتي**.

● - **ثقل**: **الثِّقَل**: **الخِفَّة**’nin zıddı. Ve **الثِّقَل**: **الثَّقِيل**’in mastarıdır; dersin ki: **ثَقُل** şey **ثِقَلاً** ve **ثَقَالة** (olarak ağırlaştı), artık o **ثَقِيل**’dir; cem‘i **ثِقالٌ**’dır. Ve **الثِّقَل**: **الثَّقِيل**’in ağır basmasıdır. Ve **الثِّقْل**: ağır yük, cem‘i **أَثْقال**; tıpkı **حِمْل** ve **أَحمال** gibi. Ve O’nun (Allah’ın) sözü: **وأَخرجت الأَرض أَثقالها**; **أَثْقَالُها**: onun hazineleri ve ölüleridir; el-Ferrâ dedi: İçinde olan altın yahut gümüş yahut ölüyü dışarı attı. Ve denildi: manası, ölülerini çıkardı; dediler ki: **أَثقالُها** Âdemoğullarının cesetleridir. Ve denildi: manası, içinde olan altın ve gümüş hazineleridir; dedi: ve bundan sonra ölülerin çıkışı. Ve kıyamet alâmetlerindendir ki yer, ciğer parçalarını kusar; o da hazinelerdir. Ve el-Hansâ’nın sözü:
     **أَبْعَدَ ابنِ عَمْرو من آل الشّريـ     دِ حَلَّتْ به الأَرضُ أَثْقالَها؟**
     Ancak şunu kastetti: yer onunla ölülerini indirdi; yani onları, benzeri olmayan bu şerefli adamla bir süs olarak süsledi. Araplar şöyle derdi: cömert süvari yer üzerinde bir **ثِقْل**’dür; öldürülür yahut ölürse onunla yerden bir **ثِقْل** düşer. Ve el-Hansâ’nın beytini şahit getirdi; yani cesur olduğundan, ölümüyle yerden bir **ثِقْل** düşmüştür. Ve **الثِّقْل**: günah, cem‘i cem‘ gibidir. Ve tenzilde: **وليَحْمِلُنَّ أَثقالهم وأَثقالاً مع أَثقالهم**; bu da onun gibidir; yani onların yükleri ve saptırdıklarının yükleri; bunlar günahlardır. Ve O’nun sözü: **وإِن تَدْعُ مُثْقَلة إِلى حِمْلها لا يُحْملْ منه شيء ولو كان ذا قربى**; der ki: günahları onu ağırlaştırmış bir çağırıcı nefis, yüküne yani günahlarına, günahlardan bir şeyi onun üzerinden taşısın diye çağırsa, bunu bulamaz; çağrılan, ondan bir yakınlık sahibi olsa bile. Ve O’nun, aziz ve celil, sözü: **ثَقُلت في السموات والأَرض**; denildi: mana, onun bilgisinin göklerin ve yerin ehline ağır gelmesidir. Ebû Ali dedi: **ثَقُلت في السموات والأَرض**: gizlendi; şey sana gizli olunca ağır gelir. Ve **التثقيل**: **التخفيف**’in zıddıdır; yük onu ağırlaştırmıştır. Ve **ثَقَّل** şeyi: onu ağır kıldı; ve **أَثقله**: ona ağır yük yükledi. Ve aziz tenzilde: **فهم من مَغْرَم مُثْقَلون**. Ve **استثقله**: onu ağır gördü. Ve kadın **أَثْقَلَت**; artık o **مُثْقِل**’dir: karnındaki yükü ağırlaştı. Ve **المحكم**’de: ağırlaştı ve hamli belirginleşti. Ve aziz tenzilde: **فلما أَثْقَلَت دَعَوَا اللهَ ربَّهُما**; yani bir **ثِقْل** sahibi oldu; tıpkı “**أَتْمَرْنا**” demen gibi, yani hurma sahipleri olduk. Ve **مُثْقِل** kadın, **هاء**sız: hamlinden ağırlaştı. Ve O’nun, aziz ve celil, sözü: **إِنا سنلقي عليك قولاً ثَقِيلاً**; yani Allah’ın ona indirdiği vahiy; onu, kadrinin büyüklüğü ve tehlikesinin celâli cihetinden ağır kıldı; ve o, hafife alınan bayağı söz değildir. Şu halde her nefis ve değerli, tehlikeli şey **ثَقَل** ve **ثَقِيل** ve **ثاقل**’dir. Ve O’nun “**قولاً ثَقِيلاً**” sözü, insanların ağır bulup bıkkınlık duyduğu **الثَّقيل** manasında değildir. Ve tefsirde geldi: onunla amel etmenin ağırlığıdır; çünkü haram ve helal ve namaz ve oruç ve Allah’ın emrettiği bütün şeyler, ancak bir külfetle yerine getirilir; o da ağır gelir. İbn Sîde: denildi ki **الثَّقيل**’in manası, onda kendisine farz kılınan ameldir; çünkü o ağırdır. Ve denildi: ancak bununla sözün sağlamlığına ve kalitesine kinaye yaptı. ez-Zeccâc dedi: dil ehlinin mezhebine göre, manası, onun doğruluğunda, açıklığında ve faydasında bir ağırlığı olan söz olması caizdir; tıpkı “bu söz sağlamdır” denmesi gibi; ve “bu sözün ağırlığı var” denir; onu beğeniyor ve onun hikmet ve beyan yerine oturduğunu biliyorsan. Ve onun sözü:
     **لا خَيْرَ فيه غير أَن لا يَهْتَدِي،     وأَنه ذو صَوْلةٍ في المِذْوَدِ،     وأَنه غَيْرُ ثَقيل في اليَدِ**
     Ancak şunu ister: onunla ıslanırsan, elinde ondan bir hayır olmaz da elinde ağırlaşır.

     Ve **مِثْقال** şey: ağırlığına işaret eden şeydir; böylece ağırlığı ağırlaştı. Ve aziz tenzilde: **يا بُني إِنها إِن تك مِثْقالُ حَبَّة من خَرْدل**; **تك**’deki dişillik alâmetiyle birlikte **مِثْقال**’ın ref‘iyle; çünkü **مِثْقال حبة** “tane” manasına racidir; sanki “eğer hardaldan bir **حَبَّةٌ** olursa” dedi. **التهذيب**: **المِثْقال** miktarı bilinen bir ağırlıktır; ve **المثقال**’ın nasbı da ref‘i de caizdir. Kim onu ref‘ ederse, onu **تَكُ** ile ref‘ eder; kim nasb ederse, **تك**’de meçhul bir zamir isim kılar; tıpkı O’nun, aziz ve celil, sözü: **إِنها إِن تك**’deki **الهاء** gibi. Dedi: **تَكُ**’nün müennes kılınması caiz oldu, hâlbuki **المِثْقال** müzekkerdir; çünkü o, **الحبة**’ye muzâftır; mana **الحبة**’yedir; böylece te’nîs ona gitti; nitekim el-A‘şâ dedi:
     **كما شَرِقَتْ صَدْرُ القَناة من الدَّم**
     Ve denir: ona **ثِقْله**’ni ver; yani ağırlığını. İbnü’l-Esîr: hadiste: “Kalbinde imandan bir **مِثْقالُ ذَرَّة** bulunan kimse ateşe girmez”; **المِثْقال** aslında: az yahut çok, her ne olursa olsun, ağırlıktan bir miktardır. Şu halde **مِثْقال ذرَّة**’nin manası: zerre ağırlığıdır. İnsanlar örfte onu özellikle dinar üzerine kullanırlar; öyle değildir. Muhammed b. el-Mukrem dedi: İbnü’l-Esîr’in “insanlar onu örfte özellikle dinar üzerine kullanırlar” sözü, içinde mecaz olan bir sözdür; çünkü eğer dinarın şahsını kastettiyse, onun şahsı **مِثْقال** da olabilir, daha çok da, daha az da. Eğer bilinen ağırlık olan **المِثْقال**’ı kastettiyse, insanlar bunu altın üzerine, amber üzerine, misk üzerine, cevher üzerine ve ağırlıkları **المثاقيل** ile bilinir olmuş birçok şey üzerine kullanırlar; tıpkı **التِّرياق** ve **الرَّاوَنْد** ve bunun dışındakiler gibi. Şimdi onunla muamele edilen bu **المِثْقال**’ın tartısı: tahkike göre bir dirhem ve dirhemin üç yedisi; onunla, onunla tartılması seçilen şey tartılır. Ve o, Mısır **رِطْل**’üne nispetle, onunla tartılan **عُشْرُ عُشْرِ رطل**dür. İbn Sîde, “**إِنها إن تك مثقال حبة من خردل فتكن في صخرة أَو في السموات أَو في الأَرض يأْت بها الله**” sözünün manasında dedi: mana, insanın fiilidir; küçük olsa bile, Allah Teâlâ’nın ilmindedir; onu getirir. Ve **المِثْقال**: altın **مثاقيل**’inden biridir. el-Asma‘î dedi: eksilmiyorsa **دينار ثاقل**; ve **دنانير ثَواقل**. Ve **مِثقال** şey: onun benzerinden olan terazisidir. Ve onların sözü: “Onun üzerine **مَثاقيله**’ni attı”; yani onun masrafını ve ağırlığını; bunu Ebû Nasr nakletti. Dedim: Ebû Nasr’ın “altın **مثاقيل**’inden biri” sözü de böyledir; onun, “altın ve başkasının **مثاقيل**’inden biri” demesi daha evlâ idi; yoksa tahsisin bir vechi yoktur.

     Ve **المُثَقَّلة**: halının onunla ağırlaştırıldığı bir mermer parçasıdır.

     Ve **ثَقال** kadın: **مِكْفال**; ve **ثَقَال**: meclisinde ağır olup hafiflemeyen; “taşınan şey” ile “meclisinde ağır olup hafiflemeyen şey” arasında ayırım yaptılar; erkek de böyledir. Ve denir: onda **ثِقَل** vardır; o **ثاقل**’dir. Kesîr ‘Azze dedi:
     **وفيك، ابْنَ لَيْلى، عِزَّةٌ وبَسالة،     وغَرْبٌ ومَوْزونٌ من الحِلْمِ ثاقل**
     Bu, nisbet üzere de olabilir; yani **ثِقَل** sahibi. Ve **ثَقَالٌ** deve: yavaş. Ebû Hanîfe, Lebîd’in sözünü bununla tefsir etti:
     **فبات السَّيْلُ يَحْفِرُ جانبيه،     من البَقَّار،**

**كالعَمِد الثَّقَال**     (* onun «**يحفر**» sözü ki Sıhâh’ta olan: **يركب** «biner»dir, **يحفر** «kazar» yerine)     Ve **ثَقَل** şeyi, eliyle onu **يَثْقُله** **ثَقْلاً**: onun ağırlığını yokladı. Ve **ثَقَلْت الشاةَ**     yine **أَثْقُلُها ثَقْلاً**: onu tarttım; bu, onu kaldırdığın zaman,     onun ağırlığının hafifliğinden ne olduğunu görmek içindir.     Ve **تَثاقل عنه**: ağır geldi. Ve aziz tenzilde: **اثَّاقَلْتم إِلى الأَرض**;     ve onu **إِلى** ile geçişli kıldı; çünkü onda “meylettiniz” manası vardır.     Ve Nadr b. Şümeyl nakletti: **ثَقَل إِلى الأَرض**: ona yerleşti ve onda sükûnet buldu;     artık bu sahih olursa, Aziz ve Celil olanın sözü **اثَّاقَلْتم إِلى الأَرض**’deki     **اثَّاقَلْتم** fiili, onu aslî babından çıkaran bir te’vil olmaksızın, **إِلى** ile geçişli olur.     Ve **تَثاقل القومُ**: yardıma kaldırılmak istendiler de ona kalkmadılar.     Ve **التَّثاقُل**: cima’da yüklenmeden (tahammülden) yavaşlama; denir ki: “Mutethâkilin basışı gibi basacağım.”     Ve **الثَّقَل** (harekeli): eşya ve hizmetkârlar; çoğulu **أَثقال**; ve Tehzîb’de: **الثَّقَل** yolcunun eşyası ve hizmetkârlarıdır;     İbn Berrî inşad etti:     لا ضَفَفٌ يَشْغَلُه ولا ثَقَل     Ve İbn Abbâs hadîsinde: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, beni, gecenin bir vaktinde cem’den **الثَّقَل** içinde gönderdi.     Ve Sâib b. Zeyd hadîsinde: Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, **ثَقَل**’inde onunla haccedildi.

Ve **ثَقِلة القوم** (kāf’ın kesriyle): onların yükleri. Ve kavim, **ثَقَلَتهم**     ve **ثَقْلَتهم** ve **ثِقْلَتهم** ile göçtü; yani eşyalarıyla ve bütün yükleriyle. Kisâî: **الثَّقِلة** kavmin yükleridir; kāf’ın kesri ve s̱â’nın fethiyle; ve hafifletilir de **الثَّقْلة** denir. Ve **الثَّقْلة**     yine: adamın karnında yemekten bulduğu şey. Ve bedeninde **ثَقَلة** buldu;     yani ağırlık ve gevşeklik.

Ve **ثَقُل الرجلِ ثِقَلاً**; artık o **ثَقِيل** ve **ثاقل**’dir: hastalığı şiddetlendi. Denir ki: “Falan sabahladı **ثاقلاً**”; yani hastalık onu ağırlaştırdı; Lebîd dedi ki:
رأَيت التُّقَى والحَمْدَ خَيْرَ تِجارةٍ     رَباحاً، إِذا ما المَرْءُ أَصْبَح ثاقلاً
Yani hastalıktan ağır; onu bitkin düşürmüş ve ölüme yaklaşmış. Ve **ناقلاً** diye rivayet edilir; yani dünyadan ötekine nakledilmiş. Ve hastalık ve uyku onu ağırlaştırmıştır.     Ve **الثَّقْلة**: galip bir uyuklama. Ve **المُثْقَل**: hastalığın ağırlaştırdığı kimse.     Ve **المُستَثْقَل**: insanlardan ağır olan. Ve **المُسْتَثْقَل**: uykunun ağırlaştırdığı kimse; o da **الثَّقْلة**’dir. Ve **ثَقُل العَرْفَج** ve **الثُّمام** ve **الضَّعَةُ**: kurtlandı; ve çubukları suya kandı. Ve **ثَقُلَ سَمْعُه**: onun bir kısmı gitti; artık ondan hiçbir şey kalmazsa **وُقِر** denir. Ve **الثَّقَلانِ**: cin ve ins. Ve aziz tenzilde: **سنَفْرُغ لكم أَيها الثَّقَلان**; ve “size” dedi; çünkü **الثَّقَلين** her ne kadar tesniye lafzıyla ise de manası cemi’dir. Ve Zü’r-Rumme’nin sözü:
ومَيَّةُ أَحسنُ الثَّقَلين وَجْهاً     وسالفةً، وأَحْسَنُه قَذَالا
Kim onu zamirin tekiliyle “**أَحسنه**” diye rivayet ederse, onu tekil kılmıştır; onu cem’ etmeye gücü varken; çünkü bu, içinde tekilin çok olduğu bir yerdir; senin “Meyye yüzce en güzel insandır ve en güzeldir” demen gibi. Ve bunun benzeri onların sözü: “O, delikanlıların en güzeli ve en güzeldir”; çünkü bu, dediğimiz gibi, içinde tekilin çok olduğu bir yerdir; sanki sen “O, insanlar içinde en güzel bir delikanlıdır ve en güzeldir” demiş gibisin; yoksa “delikanlılar”a hamlen “ve en güzelleridir” derdin. Tehzîb: Nebî’den, sallallahu aleyhi ve sellem, ömrünün sonunda şöyle dediği rivayet edildi: “Şüphesiz ben, içinizde **الثَّقَلين**’i bırakıyorum: Allah’ın kitabı ve itretim”; böylece onu, Aziz ve Celil olan Allah’ın kitabı ve itreti kıldı; ve **العِتْرة**’nin zikri geçmişti. Ve Sa‘leb dedi: İkisine **ثَقَلَين** denildi; çünkü onlarla almak ağırdır ve onlarla amel etmek ağırdır. Dedi ki: **الثَّقَل**’in aslı, Arapların her nefis, hatîr, korunmuş şeye **ثَقَل** demeleridir; artık ikisine, değerlerini büyütmek ve şanlarını yüceltmek için **ثَقَلين** adını verdi; ve aslı, korunmuş devekuşu yumurtasındadır. Ve Sa‘lebe b. Su‘ayr el-Mâzinî, **الظَّليم** ve **النَّعانة**’yi anarak dedi ki:فَتَذَكَّرا ثَقَلاً رَثِيداً، بَعْدَما     أَلْقَتْ ذُكاءٌ يَمينَها في كافِر
Ve aziz efendiye “bundan bir **ثَقَل**” denir. Ve Allah Teâlâ cin ve insi **الثَّقَلَين** diye adlandırdı; ikisine **ثَقَلَين** denildi; Allah Teâlâ’nın onları, yeryüzünde yaratılmış diğer hayvanlara, kendilerine tahsis edilen temyiz ve akıl ile üstün kılması sebebiyle. İbnü’l-Enbârî dedi: Cin ve inse **الثَّقَلان** denildi; çünkü ikisi, yeryüzü için ve onun üzerinde bir yük gibidir.     Ve **الثَّقَل** **الثِّقْل** manasındadır; çoğulu **اثقال**; ve ikisinin cereyanı, Arapların “**مَثَل** ve **مِثْل**” ve “**شَبَه** ve **شِبْه**” ve “**نَجَس** ve **نِجْس**” sözü gibidir. Ve kabir suali hadîsinde: “Onu, doğu ile batı arasındaki kimse işitir; **الثَّقَلين** hariç”; **الثَّقَلانِ**: ins ve cindir; çünkü ikisi yeryüzünün sakinleridir.

مقاييس اللغة:
(**ثقل**) **الثاء** ve **القاف** ve **اللام** tek bir asıldır; ondan birbirine yakın kelimeler dallanır; o, **الخِفّة**’nin zıddıdır. Bu sebeple cin ve insan **الثَّقَلَين** diye adlandırıldı; sayı çokluğundan dolayı. Yerin **أثقال**’ı onun hazineleridir; Yüce Allah’ın sözü olan: ﴿وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقَالَهَا﴾ [الزلزلة 2]’de. Ve denilir ki: onlar Âdemoğullarının cesetleridir. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ﴾ [النحل 7], yani cesetlerinizi. Ve Hansâ dedi:
أَبَعْدَ ابنِ عمرٍو مِنْ آلِ الشّريـ  *** دِ حَلَّتْ به الأرضُ أثقالَها
Yani onunla ölülerini süsledi. Ve denilir: kavim **بثقلتهم** ([1]) ile göçtü; yani eşyalarıyla. Ve nefsimde **ثقلة**([2]) buluyorum. İşte böyle derler; **الفَرْق**([3]) yolundan; kıyas ise birdir.

القاموس المحيط:
**الثِّقَلُ** (tıpkı **عِنَب** gibi): **الخِفَّة**’nin zıddı. **ثَقُلَ** (tıpkı **كَرُمَ** gibi), **ثِقَلاً** ve **ثَقالةً**; o hâlde o **ثَقيلٌ** ve **ثَقالٌ**dur (tıpkı **سحاب** ve **غُراب** gibi).
Çoğulu: **ثِقالٌ** ve **ثُقْلٌ** (ötre ile). Ve **الثَّقَلُ** (harekeli): yolcunun eşyası ve hizmetkârları; ve her korunmuş kıymetli şey. Ondandır hadis: " إِنِّي تارِكٌ فيكُم الثَّقَلَيْنِ: كِتابَ اللهِ وعِتْرَتي " ; ve **الثَّقَلانِ**: insan ve cin. Ve **الأثقالُ**: yerin hazineleri, ölüleri, günahlar ve ağır yükler; hepsinin bir teki: **ثِقْلٌ** (kesre ile). Ve **ثَقَّلَهُ تَثْقيلاً**: onu ağır kıldı. Ve **أثْقَلَهُ**: ona ağır yük yükledi. Ve **أثْقَلَتْ** ve **ثَقُلَتْ** (tıpkı **كَرُمَ** gibi); o hâlde o **مُثْقِلٌ**dür: hamli belirginleşti. Ve **المُثَقَّلَةُ** (tıpkı **مُعَظَّمَة** gibi): halının onunla ağırlaştırıldığı bir mermer parçası. Ve bir şeyin **مثْقالُ**’ı: onun benzerinden olan terazisi; ve altının **مَثاقيل**’inin bir teki; ve şurada zikredildi: م ك ك. Ve bir kadın **ثَقالٌ** (tıpkı **سَحاب** gibi): çok kilitleyen; yahut ağırbaşlı. Ve bir deve **ثَقالٌ**: yavaş. Ve **ثَقَلَ** bir şeyi eliyle **ثَقْلاً**: onun ağırlığını tarttı. Ve ondan **تَثاقَلَ**: ağırlaştı ve ağır davrandı; ve kavim: yardıma kalkmadılar; hâlbuki ona çağrılmışlardı.
Ve **بثَقَلَتِهِم** ile göç ettiler; harekeli olarak; ve kesre ile ve fetha ile; ve (tıpkı) **عِنَبة** ve **فَرِحَة** gibi; yani: bütün yükleri ve eşyalarıyla.
Ve **الثَّقَلَةُ** (fetha ile) ve harekelenir: karında yemeğin ağırlığından bulunan şey; ve fetha ile: sana galip gelen bir uyuklama.
Ve **ثَقِلَ** (tıpkı **فَرِح** gibi); o hâlde o **ثَقيلٌ** ve **ثاقِلٌ**dür: hastalığı şiddetlendi. Ve hastalık, uyku ve alçaklık onu **أثْقَلَهُ**; o hâlde o **مُسْتَثْقَلٌ**dür.
Ve insanların **ثِقالُ**’ı ve **ثُقَلاؤُهُمْ**: arkadaşlığı kerih görülen kimse. Ve **ثَقُلَ** **العَرْفَجُ** ve **الثُّمامُ** (tıpkı **كَرُمَ** gibi): dalları suya kandı. Ve onun işitmesi: bir kısmı gitti. Ve **الثِقْلُ** (kesre ile): ع. Ve onun üzerine **مَثاقيلَهُ**’ini attı: onun külfetini. Ve **دينارٌ ثاقِلٌ**: tam; ve **دَنانيرُ ثَوَاقِلُ**. Ve **ثاقِلٌ**: د. Ve **ثاقِلاً** sabahladı; yani hastalık onu ağırlaştırdı.

تاج العروس:
ث - ق - ل
**الثِّقَلُ** (tıpkı **عِنَب** gibi): **الخِفّة**’nin zıddı. Râgıb dedi: ikisi karşılıklıdır; tartılan şeye yahut onunla takdir edilene göre ağır basan her şeye: o **ثَقِيلٌ** denir. Aslı cisimlerdedir; sonra mânalarda da denir; şu gibi: borç ve günah yükü onu **أَثْقَلَه**. Allah Teâlâ dedi: " أَمْ تَسألهُم أَجْراً فَهُم مِن مَغْرَمٍ مُثْقَلونَ " . **ثَقُلَ** şey (tıpkı **كَرُمَ** gibi) **ثِقَلاً** (tıpkı **صَغُرَ**’un **صغَراً**’ı gibi) ve **ثَقالَةً** (tıpkı **كَرامَة** gibi); o hâlde o **ثَقِيلٌ** ve **ثَقالٌ**dur (tıpkı **سَحاب** ve **غُراب** gibi). Çoğul: kesre ile **ثِقالٌ** ve ötre ile **ثُقْلٌ**. **الثِّقال**’a şahit, Yüce Allah’ın sözü: " أنفِروا خِفَافاً وَثِقَالاً " . Ve **الثَّقَلُ** (harekeli): yolcunun eşyası ve hizmetkârları; çoğulu **أَثْقالٌ**. Ve değeri ve ağırlığı olan her tehlikeli, kıymetli, korunmuş şey: Araplar yanında **ثَقَلٌ**dür. Ondandır devekuşu yumurtasına **ثَقَل** denilmesi; çünkü onu alan onunla sevinir ve o azıktır. Yine bunun gibi hadis: " إنِّي تارِكٌ فيكُم الثَّقَلَيْنِ كِتابَ اللَّهِ وعِتْرَتِي " ; ikisini, değerlerini büyütmek ve onları yüceltmek için **ثَقَلَيْنِ** kıldı. Ve Sa‘leb dedi: onları **ثَقَلَيْن** diye adlandırdı; çünkü onlarla almak ve onlarla amel etmek ağırdır. Ve **الثَّقَلانِ**: insan ve cin; çünkü ikisi, kendilerinde bulunan temyiz ile diğer hayvanlara üstün kılındı. Mecazdandır: Yüce Allah’ın sözü: " وَأَخْرَجَتِ الأَرْضُ أَثْقالَها " : **الأَثْقالُ**: yerin hazineleri; denildi ki: haşir ve diriliş sırasında ölülerinin cesetlerinden içine aldığı şey. **الثِّقَلُ** mânalarda olur; ondandır **الأثقالُ** günahlar mânasında; ondandır Yüce Allah’ın sözü: " وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُم وأَثْقَالاً مَعَ أَثْقالِهِم " yani sevapdan onları ağırlaştıran ve onları geri bırakan günahları; Yüce Allah’ın sözü gibi: " لِيَحْمِلُوا أَوْزَارَهُم كَامِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَمِنْ أَوْزَارِ الَّذِينَ يُضِلُّونَهُم بِغَيرِ عِلْمٍ أَلَا سَاءَ مَا يَزِرُونَ " . **الأَثْقالُ**: ağır yükler; ondandır Yüce Allah’ın sözü: " وَتَحْمِلُ أَثْقَالَكُمْ إلى بَلَدٍ " . Hepsinin bir teki: **ثِقْلٌ** (kesre ile), **حِمْلٍ** ve **أَحْمالٍ** gibi. Ve **ثَقَّلَهُ تَثْقِيلاً**: onu ağır kıldı. Ve **أَثْقَلَه**: ona ağır yük yükledi; o hâlde o **مُثْقَلٌ**dür: gücünün üstünde taşıdı. Ve kadın **أَثْقَلَت** ve **ثَقُلَتْ** (tıpkı **ككَرُم** gibi); o hâlde o **مُثْقِلٌ**dür: hamli belirginleşti. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: " فَلَمَّا أَثْقَلَتْ دَعَوَا اللّه " yani karnındaki hamli ağırlaştı. Ahfeş dedi: **أَثْقَلَتْ**: yani ağırlık sahibi oldu; tıpkı “**أَتْمَرْنا**” denildiği gibi: yani hurma sahipleri olduk. Ve **المُثَقَّلَةُ** (tıpkı **مُعَظَّمة** gibi): halının onunla ağırlaştırıldığı bir mermer parçası; kıyas, onun **مُحَدِّثة** gibi olmasıydı. Ve bir şeyin **مِثْقالُ**’ı: onun benzerinden olan terazisi. Ve Yüce Allah’ın sözü: " مِثْقالَ ذَرَّةٍ " yani bir zerre ağırlığı. Şair dedi:
" وَكُلّاً يُوافِيهِ الجَزاءَ بمِثْقالِ

Yani, ağırlık ile. **الرّاغِبُ** dedi ki: **المِثْقالُ**: kendisiyle tartılan şeydir; o da **الثِّقَلُ**’dür. Bu, her bir **سَنْجٍ** için bir isimdir. Ondan, O’nun (yüce) sözü: “Ve eğer bir hardal tanesi ağırlığınca olursa onu getiririz; hesap görenler olarak bize yeter.” **المِثْقالُ**: altın **مَثاقِيلِ**’inin biridir. **الكِرمانيُّ** **البُخارِي** şerhinde dedi ki: o, yetmiş iki **شَعِيرةً**’den ibarettir. **الاختِيار**’da: **المِثقالُ** yirmi **قِيراطاً**’dır; **الهِداية**’da böyledir. Ve **م - ك - ك**’de tafsilat üzere zikredildi. Ve **ثَقالٌ** bir kadın, **سَحابٍ** gibi: **مِكْفالٌ**; yani **الكَفَلِ**’i büyük olan; yahut **رَزانٌ**. Bu, manalara döner. Ve **ثَقالٌ** bir deve: yavaştır. Bunun benzeri geçti: bu manada **ثَفالٌ** bir deve; **الفاء** ile. Ve **ثَقَلَ** şeyi eliyle, onu **يَثْقُلُه**; fetha ile **ثَقْلاً**: onun ağırlığını tarttı; bu, onu bakmak için kaldırdığı vakittir: hafifliğinden onun ağırlığı nedir? Ve ondan **تَثاقَلَ**: yani ağırlaştı ve ağırdan aldı. **ابنُ دُرَيْد** dedi ki: **تَثاقَلَ القَومُ**: yardım için kalkmadıkları zaman; hâlbuki ona çağrılmışlardır. Denilir: **بِثَقَلَتهِم** ile göçtüler; harekeli olarak, kesre ile ve fetha ile ve **عِنَبَةٍ** ve **فَرِحَةٍ** gibi; beş lugat: yani bütün **أَثْقالِهِم** ve eşyalarıyla. **الثَّقْلَةُ** fetha ile ve harekelenir: karında yemekten bulunan ağırlıktır; denilir: bedenimde bir **ثَقْلَةً** buldum; bu mecazdır. **الثَّقْلَةُ** fetha ile: seni bastıran bir uyku hâli; **المُحْكَم**’de olduğu gibi. Ve adam **ثَقِلَ**; **فَرِح** gibi; o **ثَقِيلٌ** ve **ثاقِلٌ**’dir: hastalığı şiddetlendi; bu mecazdır. **الحافِظُ** **فَتح البارِي**’de dedi ki: “**ثَقُلَ**” yani hastalıkta: **القاف**’ın zammı iledir; bunu **الجوهري** söyledi. Ve şeyhimizin **شرح القاموس**’unda: **فَرِح** gibi; öyleyse nüshada bir düşme olması umulur; bitti. Şeyhimiz dedi ki: bunun bir vehim yahut gaflet olması uzak değildir. Ve hastalık, uyku ve alçaklık onu ağırlaştırdı; o, hepsinde **مُستَثْقَلٌ**’dir. Ve insanların **ثِقالُ**’ı kesre ile ve onların **ثُقَلاؤُهم**’u: sohbeti kerih görülen ve insanlarca ağır bulunan kimsedir; ikisinin birisi **ثَقِيلٌ**’dir. Denilir: sen oturanlarına karşı **ثَقِيلٌ**’sin; sen ancak gölgesi ağır, esintisi soğuk birisin. Ve denilir: **الثَّقِيلِ** ile oturup kalkmak ruhu zayıflatır. Ve onda bize bazı şeyhlerin okuttuğu en bedî‘ şeylerdendir:
Ve bir **ثَقِيلٍ**: “Beni vasfet” dedi; “sende ne var ki vasfedeyim?”
Sende olanın hepsi **ثَقِيلٌ**; benden uzaklaş ve dön git. **الراغِبُ** dedi ki: insanda **الثَّقِيلُ** bazen zemmde kullanılır; bu, örfte daha çoktur; bazen de medihte; şairin sözü gibi:
“Sen ondan ayrıldığında yer hafifler; sen onda kaldıkça onda **ثَقِيلا** kalırsın.
Onun içinde izzetin yerleştiği yere indin; böylece iki yanının eğilmesini engellersin.”
Ve **الثقَلاء** haberleri hakkında bir kitap telif edilmiştir. Ve **العَرفَجُ** ve **الثُّمامُ** **ككَرُم** ağırlaştı: dalları suya kandı; bu mecazdır. Mecazdandır: **ثَقُلَ سَمعُه**: onun bir kısmı gittiği zaman. Ve denilir: kulağında bir **ثِقَلٌ** var: işitmesi iyi olmadığı zaman; denildiği gibi: kulağında bir **خِفَّةٌ** var: işitmesi iyi olduğu zaman; sanki kendisine atılanı kabulden ağırlaşır. Ve **الثِّقْلُ** kesre ile: **ع**; ve onunla **زُهَير**’in sözü rivayet edilmiştir:
“Ve **سَلْمَى**’dan **التَّعانِيقُ** ıssız kaldı; sonra **الثِّقْلُ**.”
Ve “**الثَّجْل**” diye rivayet olunur; geçmişti. Mecazdandır: ona **مَثاقِيلَه**’ini attı; yani yükünü; bunu **أبو نصر** hikâye etti. **الأَصْمَعِي** dedi ki: **ثاقِلٌ** bir dinar: yani tamdır, eksilmez. Ve **ثَواقِلُ** dinarlar: **كَوامِلُ**. **الزمخشري** dedi ki: yani ağır basanlar. Ve **ثاقِلٌ**: **د**. Mecazdandır: **ثاقِلاً** sabahladı: yani hastalık onu ağırlaştırdı; bunu **أبو نصر** hikâye etti. **لَبِيدٌ** (Allah ondan razı olsun) dedi ki:
Takvayı ve hamdi en hayırlı ticaret gördüm… kâr olarak; kişi **ثاقِلا** sabahladığı zaman,
yani hastalık onu bitkin düşürdü. Ve **ناقِلا** diye rivayet olunur; **النون** ile: yani âhirete nakleden.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir:
Denilir: ona **ثِقْلَه**’ini kesre ile ver: yani ağırlığını. Ve dünyaya doğru **اثَّاقَلَ**: ona yerleşti. Ve **المُتثَاقِلُ**: ağırlığıyla şeye yüklenen kimsedir. Ondandır onların sözü: **وَطْأةَ المُتَثاقِل**’in basışı gibi bastı. Ve bu kefelerden biri ötekinden **أَثْقَلُ**: yani daha ağır basandır. Ve âlim, oğlanına der ki: “**ثَقَلِي**’mi getir”; kitaplarını ve kalemlerini ister. Ve her sanat sahibinin bir **ثَقَلٌ**’i vardır; bu mecazdır; onu **الزَّمَخشريُّ** nakletti. Ve söz **ثَقُلَ**: işitilmesi hoş olmadığı zaman; bu mecazdır. Ve O’nun (yüce) sözü: “**قَولاً ثَقِيلاً**” yani onun bir ağırlığı vardır. Ve O’nun (yüce) sözü: “**أنفِرُوا خِفَافاً وَثِقَالاً**” denildi ki: varlıklı ve darlıklı. Ve denildi ki: hareket size hafif geldi yahut ağır geldi. Ve **قَتادَةُ** dedi ki: istekli ve isteksiz. Ve denildi ki: gençler ve ihtiyarlar. Ve bunların hepsi onun umumuna girer; çünkü âyetle kasıt, her hâlde; kolay olsun yahut zor olsun; sefere çıkmaya teşviktir. Ve **الثَّقَلُ** harekeli olarak: devekuşu yumurtasıdır; geçmişti. **ثَعْلَبَةُ بن صُعَير** dedi ki:
“Sonra, **ذُكاءُ** sağını bir **كافِرِ**’e bıraktıktan sonra, yığılmış bir **ثَقَلاً** hatırladılar.”
Ve O’nun (yüce) sözü: “**ثَقُلَتْ في السَّمَواتِ وَالأَرْضِ**”; **ابنُ عرَفَة** dedi ki: yani ilim ve mevki bakımından ağır geldi. **القُتَيبِيُّ** dedi ki: **ثَقُلَتْ**: yani gizlendi; bir şey sana gizli olunca ağır gelir. **الراغِبُ** dedi ki: **الثَّقِيلُ** ve **الخَفيفُ** iki vecih üzere kullanılır: birincisi, izâfet yoluyla; o da, bir şeye ancak başkası itibarıyla ağır yahut hafif denilmesidir. Bunun için, tek bir şeye, ondan daha ağır olana göre değerlendirdiğinde hafif denilmesi; ondan daha hafif olana göre değerlendirdiğinde ağır denilmesi sahih olur. Bunun üzerine O’nun (yüce) sözü: “**فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوَازِينُهُ**” ve “**وَأَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوَازِينُهُ**”. İkincisi: **الثَّقيلُ**’in, taş ve kesek gibi aşağıya doğru ağır basan cisimlerde kullanılması; **الخفيفُ**’in ise yukarı çıkmaya meyleden cisimlerde söylenmesi; ateş ve duman gibi. Ve bu **الثِّقَلِ**’dendir O’nun (yüce) sözü: “**اثَّاقَلْتُم إِلَى الأَرْضِ**”.
