# ثكل (ث-ك-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%83%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ك - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والثاء واللام معهما
ك ث ل، ل ك ث، ث ك ل مستعملات كثل: الكَوْثل: فوعل من الكَثْل، وهو مؤخر السفينة، يكون فيه الملاح ومتاعه.
لكث: لَكَثَهُ لَكْثاً: ضربه بيده أو برجله، وهو اللِّكاث، قال:
مدل يعض إذا نالهـن		مراراً، ويدنين فاه لِكاثا
ثكل: الثُّكْلُ: فقدان الحبيب، وأكثر ما يستعمل في فقدان المرأة ولدها.
يقال: ثكلته أمه فهي به ثَكْلَى. وأَثْكَلَتِ المرأة فهي مثكل، لازم لها الثُّكْل، من غير أن يقال: أَثْكَلَتْ ولدها، وأَثكلها الله فهي مُثْكَلَةٌ بولدها، والجميع: مَثاكيل.
والأُثْكُولُ: العرجون بشماريخه.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الثاء** ve **اللام** bunlarla birlikte

**ك ث ل**، **ل ك ث**، **ث ك ل** kullanımdadır: **كثل**: **الكَوْثل**: **الكَثْل**’den **فوعل** veznindedir; o, geminin arka tarafıdır; içinde gemici ve eşyası bulunur.

**لكث**: **لَكَثَهُ لَكْثاً**: onu eliyle veya ayağıyla vurdu; o, **اللِّكاث**’tır. Dedi ki:

Bir sarkık, onlara eriştiğinde ısırır		defalarca; ve ağzını **لِكاثا** olarak yaklaştırırlar

**ثكل**: **الثُّكْلُ**: sevgilinin kaybı; daha çok, kadının çocuğunu kaybetmesinde kullanılır.

Denir ki: **ثكلته أمه**; o hâlde o, onunla **ثَكْلَى**dır. Ve kadın **أَثْكَلَتِ**; o hâlde o, **مثكل**’dir; ona **الثُّكْل** lâzım olur; “**أَثْكَلَتْ ولدها**” denmeksizin. Ve “Allah onu **أَثكلها**” (yaptı); o hâlde o, çocuğuyla **مُثْكَلَةٌ**dir. Ve hepsi: **مَثاكيل**.

Ve **الأُثْكُولُ**: salkımlarıyla birlikte hurma salkımı sapı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الثُكْلُ: فِقدانُ المرأة ولدَها. وكذلك الثَكَلُ بالتحريك. وامرأةٌ ثاكِلٌ وثَكْلى. وثَكِلَتْهُ أمه ثُكْلاً، وأَثْكَلَهُ الله أُمَّهُ. والثَكولُ: التي ثَكِلَتْ ولدها. ويقال: رُمْحُهُ للوالدات مَثْكَلَةٌ، كما يقال: الولد مَبْخَلَةٌ ومَجْبَنَةٌ. والإِثْكالُ الأُثْكولُ: لغةٌ في المِثْكالِ والمُثْكول، وهو الشِمراخُ الذي عليه البُسر.

##### Türkçe

**الثُكْلُ**: kadının çocuğunu yitirmesi. Aynı şekilde harekeli olarak **الثَكَلُ**. Ve **امرأةٌ ثاكِلٌ** ve **ثَكْلى**. Ve annesi onu **ثُكْلاً** olarak yitirdi; ve Allah onun annesini ona yitirmiş kıldı. Ve **الثَكولُ**: çocuğunu yitirmiş olan (kadın). Ve denir: “Onun mızrağı doğuranlar için **مَثْكَلَةٌ**dur”; nitekim denildiği gibi: “çocuk **مَبْخَلَةٌ** ve **مَجْبَنَةٌ**dir.” Ve **الإِثْكالُ الأُثْكولُ**: **المِثْكالِ** ve **المُثْكول** hakkında bir dildir; o, üzerinde **البُسر** bulunan **الشِمراخُ**tur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ث ل
لكث ، ثكل ، كثل
استعمل من وجوهه : لكث ، ثكل ، كثل .
كثل : أَمَّا كثل فأصلُ بناء الكَوْثلِ وهو فَوْعَلٌ .
وقال الليث : الكوْثَلُ : مُؤخّر السفينة ، وفي الكوثَلِ يكون الملاّحونَ وأداتهم ، وأنشد :
حَملْتُ في كوْثَلِها عُوَيفَا
وقال أبو عمرو : المرْنَحةُ : صدرُ السفينةِ ، والدَّوْطِيرَةُ : كوثَلُهَا .
وقال أبو عبيد : الخَيْزرانةُ : السُّكّانُ وهو الكَوْثَلُ . وقال الأعشى :
من الخوف كوثلُها يُلتزمْ
لكث : ( ثعلب عن سلمة عن الفراء ) قال : اللَّكاثِيُّ من الرجالِ : الشديد البَيَاض ، مأخوذٌ من اللُّكاث وهو الحجرُ البَرَّاقُ الأملس يكون في الجِصِّ .
وقال اللحياني : اللكاث ، والنُّكاثُ : داءٌ يَأْخُذُ الإِبلَ وهو شبْه البَثْر يأخذها في أفواهِها :
( عمرو عن أبيه ) : اللُّكَّاثُ : الجَصَّاصون . الصُّناعُ منهم لا التُّجّارُ .
ثكل : قال الليث : يقال : ثَكِلَتْه أُمُّه تثكلهُ ، فهي به ثَكْلى ، وقد أُثكِلَتْ وَلَدهَا فهي
مُثْكلةٌ بولدها ، والجميع : مثاكيلُ .
وقال غيره : امرأةٌ مُثْكِلٌ بغير هاء .
وقال أبو عبيد : الثّكُولُ : المرأةُ الفاقِدُ .
وقال غيره : فَلاَةٌ ثَكُولٌ : مَن سَلَكها فُقِدَ ، وثُكلَ ، ومنه قول الجُمَيح :
إذا ذَاتُ أَهْوَالٍ ثَكُولٌ تَغَوَّلَتْ
بهَا الرُّبْدُ فَوْضَى والنّعَامُ السَّوَارِحُ
وقال الليث : الثُّكْلُ : فِقْدَانُ الحبيب ، وأكثرُ ما يستعمل في فِقدان المرأة زوجَها ، وامرأةٌ ثَكلَى ، ونسوة ثَكالى .
قال ابن السكيت ، قال الأصمعي : الإثكالُ ، والأثْكولُ : الشِّمْراخُ لعِذْق النَّخْل .

##### Türkçe

ك ث ل
**لكث** , **ثكل** , **كثل**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **لكث** , **ثكل** , **كثل** .

**كثل** : **أَمَّا كثل** ise, **الكَوْثلِ** binasının aslıdır; o da **فَوْعَلٌ**’dür.
Leys dedi: **الكوْثَلُ**: geminin kıçı; ve **الكوثَلِ**’de denizciler ve aletleri bulunur; ve inşad etti:
حَملْتُ في **كوْثَلِها** عُوَيفَا
Ebû Amr dedi: **المرْنَحةُ**: geminin başı; **الدَّوْطِيرَةُ** ise onun **كوثَلُهَا**’sıdır.
Ebû Ubeyd dedi: **الخَيْزرانةُ**: dümen; o da **الكَوْثَلُ**’dür. A‘şâ dedi:
من الخوف **كوثلُها** يُلتزمْ

**لكث** : (Sa‘leme’den, Ferrâ’dan, Sa‘leb) dedi: erkeklerden **اللَّكاثِيُّ**: şiddetli beyaz (olan); **اللُّكاث**’tan alınmıştır; o da alçı içinde bulunan parlak, kaygan taştır.
Lihyânî dedi: **اللكاث** ve **النُّكاثُ**: develeri tutan bir hastalıktır; ağızlarında onları tutan, kabarcığa benzer (bir şey)dir:
(Amr, babasından): **اللُّكَّاثُ**: alçıcılar; onlardan zanaatkârlar, tüccarlar değil.

**ثكل** : Leys dedi: denir ki: **ثَكِلَتْه أُمُّه** onu **تثكلهُ**; o, onunla **ثَكْلى**’dır; ve (kadın) **أُثكِلَتْ** (yani) çocuğu (ondan) alındı; böylece o, çocuğuyla **مُثْكلةٌ**’dir; çoğulu: **مثاكيلُ**.
Başkası dedi: **امرأةٌ مُثْكِلٌ** (ه olmaksızın).
Ebû Ubeyd dedi: **الثّكُولُ**: yitiren kadın.
Başkası dedi: **فَلاَةٌ ثَكُولٌ**: ona giren kimse yitirilir ve **ثُكلَ** (yani yitirildi); Cümeyh’in sözü bundandır:
إذا ذَاتُ أَهْوَالٍ **ثَكُولٌ** تَغَوَّلَتْ
بهَا الرُّبْدُ فَوْضَى والنّعَامُ السَّوَارِحُ
Leys dedi: **الثُّكْلُ**: sevgilinin yitirilmesi; en çok, kadının kocasını yitirmesinde kullanılır; ve **امرأةٌ ثَكلَى**; ve **نسوة ثَكالى**.
İbnü’s-Sikkît dedi; Asma‘î dedi: **الإثكالُ** ve **الأثْكولُ**: hurma salkımının dalı için **الشِّمْراخُ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والكاف وما يثلثهما)
(ثكل) الثاء والكاف واللام كلمةٌ واحدة تدلُّ على فُِقدانِ الشيء، وكأنّه يُخْتَصّ بذلك فُِقدانُ الولد. يقال ثَكِلَتْه أُمُّه تثْكَلُه ثكلاً(1). ولأُمِّهِ الثُّكل. فإذا قال القائل لآخَرَ وهو ليس لـه بولد فإنما يحملُه على ذلك، وإلا فإنّ الأصلَ ما ذكرناه.‏
(ثكم) الثاء والكاف والميم كلمةٌ واحدة، وهو مجتمع الشيء. ويقال تنحّ عن ثَكَمِ الطريق(2)، أي مُعْظَمِه وواضحه.‏
(ثكن) الثاء والكاف والنون كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على مُجتَمَع الشيء. يقال تَنَحَّ عن ثَكَنِ الطّريقِ، أي مُعظَمِهِ وواضحه(3). والثُّكْنة السِّرب والجماعة، والجمعُ ثكَنٌ. قال الأعشى:‏
يُسافِعُ وَرْقاءَ جُونِيَّةً *** ليُدرِكَها في حمامٍ ثُكَنْ(4)‏
--------------ــــ
(1) يقال في المصدر ثكل، بالتحريك، وثكل بالضم.‏
(2) ثكم الطريق، بالتحريك وكصرد.‏
(3) زاد ابن فارس في المجمل: "وهو من الإبدال، يقولون ثكم وثكن".‏
(4) ديوان الأعشى 18 والمجمل واللسان (ثكن). ورواية الديوان واللسان: "ورقاء غورية".‏

ـ

##### Türkçe

(ثاء ve كاف ve bunların üçüncüsü olan şeyin bâbı)

(ثكل) **الثاء** ve **الكاف** ve **اللام** tek bir kelimedir; şeyin yitirilmesine delâlet eder; sanki bununla özellikle evlâdın yitirilmesi tahsis olunur. Denir: “Anası onu yitirdi”; **ثَكِلَتْه أُمُّه** onu yitirir: **تثْكَلُه**; yitiriş: **ثكلاً**(1). Ve anası için **الثُّكل** vardır. Şayet söyleyen, bir başkasına—kendisi için evlâd olmadığı hâlde—söylerse, ancak onu buna hamleder; yoksa asl olan, zikrettiğimiz şeydir.

(ثكم) **الثاء** ve **الكاف** ve **الميم** tek bir kelimedir; o, şeyin toplanmış olanıdır. Ve denir: “Yolun **ثَكَمِ**’inden uzak dur”(2); yani onun büyüğü ve açık olanı.

(ثكن) **الثاء** ve **الكاف** ve **النون** tek bir kelimedir; şeyin toplanmış olanına delâlet eder. Denir: “Yolun **ثَكَنِ**’inden uzak dur”; yani onun büyüğü ve açık olanı(3). Ve **الثُّكْنة** sürü ve cemaat(tir); çoğulu **ثكَنٌ**’dür. **الأعشى** dedi ki:
يُسافِعُ وَرْقاءَ جُونِيَّةً *** ليُدرِكَها في حمامٍ ثُكَنْ(4)

--------------ــــ
(1) Masdarda **ثكل** (hareke ile) ve **ثكل** (ضم ile) denir.
(2) **ثكم** yol (hareke ile ve **صرد** gibi).
(3) İbn Fâris **المجمل**’de artırdı: “Ve o, ibdâldendir; **ثكم** ve **ثكن** derler.”
(4) **ديوان الأعشى** 18 ve **المجمل** ve **اللسان** (**ثكن**). Dîvânın ve **اللسان**’ın rivayeti: “**ورقاء غورية**”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ك ل
ثكلتـك الثواكـل وهـي ثاكـل بولدهـا وثكلـى وهـن ثكالـى وأثكلهـا اللـه ولدهـا وأثكلتـه وهي مثكلة إياه‏.‏
ويقال‏:‏ أثكلت‏:‏ صارت ذات ثكل فهي مثكلة ونساء مثاكل‏.‏
وامرأة مثكال‏:‏ كثيرة الثكل‏.‏
ونساء الغزاة مثاكيل‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ ومستشحجـات بالفـراق كأنهـا مثاكيل من صيابـة النـوب نـوح ومن المجاز‏:‏ قصيدة مثكلة وهي التي ذكر فيها الثكل‏.‏

##### Türkçe

ث ك ل
**ثكلتك**: **الثواكل** (yani) o, çocuğuyla **ثاكل** ve **ثكلى**dır; onlar **ثكالى**dır. Allah onu çocuğundan **أثكله** etti. Ve onu **أثكلته**: o, ona göre **مثكلة**dir.

Ve denilir: **أثكلت**: **ثكل** sahibi oldu; bu yüzden o **مثكلة**dir; ve kadınlar **مثاكل**dir.

Ve **امرأة مثكال**: **الثكل**i çok olan.

Ve **نساء الغزاة**: **مثاكيل**.

ذو الرمة dedi:
ومستشحجـات بالفـراق كأنهـا مثاكيل من صيابـة النـوب نـوح

Ve mecazdan: **قصيدة مثكلة**; o, içinde **الثكل**in zikredildiği (kaside)dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثُّكْل: الموت والهلاك. والثُّكْل والثَّكَل، بالتحريك: فِقْدان الحبيب وأَكثر ما يستعمل في فُقْدان المرأَة زَوْجَها، وفي المحكم: أَكثر ما يستعمل في فُقْدان الرجل والمرأَة وَلدَهما، وفي الصحاح: فُِقْدان المرأَة ولدَها. والثَّكُول: التي ثَكِلَتْ وَلَدَها، وقد ثكِلَتْه أُمُّه ثُكْلاً وثَكَلاً، وهي ثَكُولٌ وثَكْلى وثاكِلٌ. وحكى اللحياني: لا تَفْعَلْ ذلك، ثَكِلَتْك الثَّكول قال ابن سيده: أَراه يعني بذلك الأُمَّ. والثَّكُولُ: المرأَة الفاقد، والرجل ثاكِلٌ وثَكْلان. وأَثْكَلَت المرأَةُ ولدَها وهي مُثْكَلة بولدها وهي مُثْكِل، بغير هاء، من نسوة مثاكِيل؛ قال ذو الرمة:
ومُسْتَشْحَجاتٍ لِلفِرَاقِ، كأَنَّها
مَثاكيلُ من صُيَّابةِ النُّوبِ نُوَّحُ
كأَنه جمع مِثْكال؛ وقول الأَخطل:
كلَمْعِ أَيْدِي مَثاكِيلٍ مُسَلَّبَةٍ،
يَنْدُبْنَ ضَرْسَ بَناتِ الدَّهْرِ والخَطْب
قال ابن سيده: أَقوى القياسين أَن ينشد مَثاكيل غيرَ مصروف يصير الجزء فيه من مستفعلن إِلى مفتعلن، وهو مَطْويٌّ، والذي رُوِي مَثاكيلٍ بالصرف. وأَثْكَلها الله وَلدَها وأَثْكَلَه الله أُمَّه، ويقال: رُمْحُه للوالدات مَثْكَلة، كما يقال للولد مَبْخَلة مَجْبَنة؛ أَنشد ابن بري: تَرَى المُلوك حَوْلَه مُغَرْبَلَه،
ورُمْحَه للوالداتِ مَثْكَلَه،
يَقْتُلُ ذا الذَّنْب ومَنْ لا ذنْبَ لَه
وفي الحديث: أَنه قال لبعض أَصحابه ثَكِلَتْك أُمُّك أَي فَقَدتْك؛ الثُّكْل: فقد الوَلد كأَنه دعا عليه بالموت لسوء فعله أَو قوله، والموت يعمُّ كل أَحد فإِذاً هذا الدعاء عليه كلا دعاء، أَو أَراد إِذا كنت هكذا فالموت خير لك لئلاَّ تزداد سوءاً؛ قال: ويجوز أَن يكون من الأَلفاظ التي تجري على أَلسنة العرب ولا يراد بها الدعاء كقولهم: تَرِبَتْ يَداك وقاتَلك الله؛ ومنه قصيد كعب بن
زهير:
قامَتْ فجاوَبَها نُكْدٌ مَثاكَِيلُ
قال: هن جمع مِثكال وهي المرأَة التي فَقَدت ولدها. وقَصِيدة مُثْكِلة: ذكر فيها الثُّكْل؛ هذه عن اللحياني.
والإِثْكال والأُثْكُول: لغة في العِثْكال والعُثْكول وهو العِذْق الذي تكون فيه الشَّماريخ، وقيل: هو الشِّمْراخ الذي عليه البُسْر؛ وأَنشد أَبو عمرو:
قد أَبْصَرَتْ سُعْدى بها كَتائِلي،
مِثْلَ العَذارى الحُسَّرِ العَطابِلِ،
طويلَة الأَقْناء والأَثاكِلِ
كَتائِل: جمع كَتِيلة وهي النخلة. وفَلاة ثَكول: مَنْ سَلَكَها فُقِد وثُكِل؛ قال الجميح:
إِذا ذاتُ أَهْوالٍ ثَكُولٌ تَغَوَّلَتْ
بها الرُّبْدُ فَوْضى، والنَّعامُ السَّوارحُ

##### Türkçe

**الثُّكْل**: ölüm ve helâk. Ve **الثُّكْل** ve **الثَّكَل**, hareke ile: sevgilinin yitirilmesi; ve en çok kadının kocasını yitirmesinde kullanılır. Ve **المحكم**’de: en çok erkeğin ve kadının çocuklarını yitirmesinde kullanılır. Ve **الصحاح**’ta: kadının çocuğunu yitirmesi. Ve **الثَّكُول**: çocuğunu yitirmiş olan (kadın); ve onun annesi onu **ثُكْلاً** ve **ثَكَلاً** ile yitirmiştir; ve o **ثَكُولٌ** ve **ثَكْلى** ve **ثاكِلٌ**’dir. Ve **اللحياني** rivayet etti: “Bunu yapma; **ثَكِلَتْك الثَّكول**.” **ابن سيده** dedi: Bana göre bununla anneyi kastediyor. Ve **الثَّكُولُ**: yitirmiş kadın; ve erkek **ثاكِلٌ** ve **ثَكْلان**’dır. Ve kadın çocuğunu **أَثْكَلَت**; ve o, çocuğuyla **مُثْكَلة**’dir; ve o **مُثْكِل**’dir, **هاء** olmaksızın; **مثاكِيل** kadınlardan; **ذو الرمة** dedi:

ومُسْتَشْحَجاتٍ لِلفِرَاقِ، كأَنَّها
مَثاكيلُ من صُيَّابةِ النُّوبِ نُوَّحُ

Sanki **مِثْكال**’ın çoğulu gibidir; ve **الأَخطل**’ın sözü:

كلَمْعِ أَيْدِي مَثاكِيلٍ مُسَلَّبَةٍ،
يَنْدُبْنَ ضَرْسَ بَناتِ الدَّهْرِ والخَطْب

**ابن سيده** dedi: İki kıyasın en güçlüsü, **مَثاكيل**’in gayr-i munsarif olarak okunmasıdır; böylece onda cüz, **مستفعلن**’den **مفتعلن**’e döner; ve o **مَطْويٌّ**’dur. Rivayet edilen ise, sarf ile **مَثاكيلٍ**’dir. Ve Allah onu çocuğuyla **أَثْكَلها**; ve Allah onu annesiyle **أَثْكَلَه**. Ve denilir: “Onun mızrağı anneler için **مَثْكَلة**’dir”; tıpkı çocuğa **مَبْخَلة** **مَجْبَنة** denildiği gibi. **ابن بري** inşad etti:

تَرَى المُلوك حَوْلَه مُغَرْبَلَه،
ورُمْحَه للوالداتِ مَثْكَلَه،
يَقْتُلُ ذا الذَّنْب ومَنْ لا ذنْبَ لَه

Ve hadiste: onun bazı ashabına “**ثَكِلَتْك أُمُّك**” dediği (rivayet edilmiştir); yani “seni yitirdi.” **الثُّكْل**: çocuğun yitirilmesidir; sanki kötü fiili veya sözü sebebiyle ona ölümle beddua etti; ve ölüm herkesi kapsar; o hâlde bu beddua, beddua gibi değildir. Yahut “Eğer sen böyle isen, daha fazla kötülüğe artmaman için ölüm senin için daha hayırlıdır” demek istedi. Dedi: Arapların dillerinde dolaşan ve onunla beddua kastedilmeyen lafızlardan olması da caizdir; onların “**تَرِبَتْ يَداك**” ve “**قاتَلك الله**” demeleri gibi. Ondan, **كعب بن زهير**’in kasidesi:

قامَتْ فجاوَبَها نُكْدٌ مَثاكَِيلُ

Dedi: Onlar **مِثكال**’ın çoğuludur; ve o, çocuğunu yitirmiş kadındır. Ve **قَصِيدة مُثْكِلة**: içinde **الثُّكْل**’ün zikredildiği (kaside); bu, **اللحياني**’dendir.

Ve **الإِثْكال** ve **الأُثْكُول**: **العِثْكال** ve **العُثْكول** hakkında bir lehçedir; ve o, içinde **الشَّماريخ** bulunan **العِذْق**’tur. Ve denildi: O, üzerinde **البُسْر** bulunan **الشِّمْراخ**’tır. Ve **أَبو عمرو** inşad etti:

قد أَبْصَرَتْ سُعْدى بها كَتائِلي،
مِثْلَ العَذارى الحُسَّرِ العَطابِلِ،
طويلَة الأَقْناء والأَثاكِلِ

**كَتائِل**: **كَتِيلة**’nin çoğuludur; ve o, hurma ağacıdır. Ve **فَلاة ثَكول**: ona giren yitirilir ve **ثُكِل** olunur. **الجميح** dedi:

إِذا ذاتُ أَهْوالٍ ثَكُولٌ تَغَوَّلَتْ
بها الرُّبْدُ فَوْضى، والنَّعامُ السَّوارحُ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ث ك ل * * الثَّكْلُ * بوزن القفل فقدت المرأة ولدها وكذا * الثَّكَلُ * بفتحتين وامرأة * ثَاكِلٌ * و * ثَكْلَى * و * ثَكَلَتْهُ * أمه بالكسر * ثَكْلاً * و * أَثْكَلَهُ * الله أمه

##### Türkçe

* ث ك ل * * **الثَّكْلُ** * (قفل vezninde): kadın çocuğunu kaybetti; aynı şekilde * **الثَّكَلُ** * (iki fetha ile). Ve (böyle) bir kadın: * **ثَاكِلٌ** * ve * **ثَكْلَى** *. Ve annesi onu (kesra ile) * **ثَكَلَتْهُ** *; (mastarı) * **ثَكْلاً** *. Ve Allah onun annesini (çocuğundan) mahrum bıraktı: * **أَثْكَلَهُ** * .

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الثكل، بالضم: الموت والهلاك وفقدان الحبيب والولد وعلى الأخير اقتصر الأكثرون ويحرك وفي المثل: العقوق ثكل من لم يثكل. وقد ثكله، كفرح ثكلا فهو ثاكل وثكلان: فقده، وثكلته وهي ثاكل وثكلانة وهذه عن ابن الأعرابي، وهي قليلة، وثكول فعول بمعنى فاعل وثكلى كسكرى. وأثكلت المرأة: لزمها الثكل وصارت ذات ثكل، وجمع ثاكل: ثواكل، يقال: ثكلتك الثواكل، وجمع ثكلى: ثكالى فهي مثكل، من نسوة مثاكيل يقال: نساء الغزاة مثاكيل، وقال كعب بن زهير رضي الله عنه:
  شد النهار ذراعا عيطل نصف                      قامت فجاوبها نكد مثـاكـيل وأثكلها الله تعالى ولدها. من المجاز: قصيدة مثكلة كمحسنة وهي التي ذكر فيها الثكل عن ابن عباد والزمخشري. وقول الشاعر:
  ورمحه للوالدات مثكله كمرحلة. كما في الحديث:  الولد مبخلة مجبنة  . من المجاز: فلاة ثكول: من سلكها فقد وثكل، ومنه قول الجميح:
  إذا ذات أهوال ثكول تـغـولـت                      بها الربد فوضى والنعام السوارح والإثكال، بالكسر، الأثكول كأطروش لغة في العثكال والعثكول، وهو الشمراخ الذي عليه البسر، هنا ذكره الجوهري والصاغاني، وقلدهما المصنف، والصواب ذكرهما في فصل الهمزة، لأنها أصلية مبدلة من العين، وقد مرت الإشارة إليه، وأنشد أبو عمرو:
  قد أبصرت سعدى بها كتائلي
  طويلة الأقنـاء والأثـاكـل قال الصاغاني: والتركيب يدل على فقدان الشيء، وكأنه يختص بذلك فقدان الولد.
 ومما يستدرك عليه: امرأة مثكال: كثيرة الثكل، ونساء مثاكل. والثكل، بالفتح: لغة في الثكل، بالضم والتحريك، عن الزمخشري.

##### Türkçe

**الثكل**, ötre ile: ölüm ve helâk ve sevgiliyi ve evladı kaybetmek; ve sonuncusu üzerine çoğunluk kısıtladı; ve harekelenir. Ve meselde: “**العقوق** **ثكل** من لم يثكل.” Ve onu **ثكله**, **فرح** gibi, **ثكلا**; o hâlde o **ثاكل** ve **ثكلان**: onu kaybetti; ve **ثكلته**; ve o **ثاكل** ve **ثكلانة**; ve bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir; ve o azdır. Ve **ثكول** **فعول** vezninde, **فاعل** mânâsındadır; ve **ثكلى** **سكرى** gibi. Ve kadın **أثكلت**: **الثكل** ona lâzım oldu ve **ثكل** sahibi oldu. Ve **ثاكل**’in cemi: **ثواكل**; denir: “**ثكلتك الثواكل**”. Ve **ثكلى**’nın cemi: **ثكالى**; o hâlde o **مثكل**; **مثاكيل** kadınlardan; denir: “**نساء الغزاة مثاكيل**”. Ve Ka‘b b. Züheyr (Allah ondan razı olsun) dedi:
  “Gündüzü bir kolca çekti; yarım, uzun boylu;                      kalktı da ona cevap verdi: uğursuz **مثـاكـيل**.”

Ve Allah Teâlâ onu, evladını, **أثكلها**. Mecazdandır: **قصيدة مثكلة**; **محسنة** gibi; ve o, içinde **الثكل** zikredilen (kaside)dir; İbn Abbâd ve Zemahşerî’den. Ve şairin sözü:
  “Ve mızrağı, doğuranlar için, onun **مثكله**’sidir; bir **مرحلة** gibi.”

Hadiste olduğu gibi: “**الولد مبخلة مجبنة**”. Mecazdandır: **فلاة ثكول**: onu kim kat ederse kaybolur ve **وثكل**; ve ondan Cemîh’in sözü:
  “Eğer dehşetler sahibi, **ثكول** (bir çöl) azgınlaştıysa,                      onda benekli (hayvanlar) karmakarışık, ve otlayan devekuşları.”

Ve **الإثكال**, esre ile; **الأثكول** **أطروش** gibi: **العثكال** ve **العثكول** hakkında bir lugattır; ve o, üzerinde **البسر** bulunan **الشمراخ**’tır. Burada onu Cevherî ve Sâğânî zikretti; ve musannif de onları taklit etti. Ve doğrusu, onları **الهمزة** faslında zikretmektir; çünkü o aslîdir, **العين**’den bedel olarak ibdâl edilmiştir; ve ona işaret geçmişti. Ve Ebû Amr inşâd etti:
  “Sü‘dâ’yı onda gördüm: benim **كتائلي**’m,
  uzun **الأقنـاء** ve **الأثـاكـل**.”

Sâğânî dedi: Ve terkîb, şeyin kaybına delâlet eder; ve sanki o, evladın kaybına mahsustur.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **امرأة مثكال**: **الثكل**’i çok olan; ve **نساء مثاكل**. Ve **الثكل**, fetha ile: ötre ile ve harekeleme ile olan **الثكل**’de bir lugattır; Zemahşerî’den.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَكِلَتْهُ
1 ثَكِلَتْهُ ثكلته ثكلتة , (S, Mgh, Msb,) aor. ثَكَلَ , (Msb,) inf. n. ثَكَلٌ, (S, Msb,) or ثُكْلٌ, (Mgh,) or this is a simple subst., (Msb,) and ثَكْلٌ, (Mgh,) [or this last is also a simple subst.,] She (a mother) lost him, or became bereft of him; namely, her child, (S, Mgh, Msb,) by death: (Mgh:) and ثَكِلَهُ, aor. ثَكَلَ , (K,) inf. n. ثَكَلٌ, (TA,) he lost him; namely, a friend, or person beloved, or a child. (K.) ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ [lit. meaning May thy mother be bereft of thee] is an imprecation against him to whom it is addressed, not said with the desire of its having effect, but on an occasion of vehement love, like لَا أَبَا لَكَ, [and قَاتَلَكَ اللّٰهُ,] &c. (Har p. 165.)

أَثْكَلَتْ
4 أَثْكَلَتْ ذ A state of bereavement clave to her; (K;) namely, a woman: or she became in a state of bereavement. (TA.) -A2- أَثْكَلَهَا اللّٰهُ وَلَدَهَا God made her to be bereft of her child [by death]. (Msb, K.) And اثكلهُ اللّٰهُ أُمَّهُ God made him to be bereft of his mother [by death]. (S.)

ثَكْلٌ
ثَكْلٌ ثكل : see what next follows.

ثُكْلٌ
ثُكْلٌ ثكل The loss, or the state of being bereft, of a child [by death], (S, Msb, K,) or of a friend, or person beloved; (K;) i. e., a woman's loss of her child; (S, Msb;) as also ↓ ثَكَلٌ [which is the inf. n. by general consent], (S, K,) and ↓ ثَكْلٌ. (TA.) It is said in a prov., العُقُوقُ ثُكْلُ مَنْ لَمْ يَثْكَلٌ [Undutiful treatment of a parent is (like) the bereavement of him who is not (really) bereft of his child]. (TA.) ― -b2- Also Death: and a state of perdition or destruction. (K.)

ثَكَلٌ
ثَكَلٌ ثكل : see ثُكْلٌ.

ثَكْلَان
ثَكْلَان ثكلان ; fem. ثَكْلَى and ثَكْلَانَةٌ: see ثَاكِلٌ.

ثَكُولٌ
ثَكُولٌ ثكول : see ثَاكِلٌ. ― -b2- فَلَاةٌ ثَكُولٌ (tropical:) A desert in which the traveller becomes lost. (K, TA.)

ثَاكِلٌ
ثَاكِلٌ ثاكل , applied to a man, Bereft of a child, or of a friend, or person beloved; as also ↓ ثَكْلَانُ or ثَكْلَانٌ [with or without tenween, as is shown by the two forms of the fem. mentioned in what follows, but generally without]: (K:) and applied to a woman; (S, Msb, K;) and sometimes ثَاكِلَةٌ; (Msb;) as also ثَكْلَى (S, Msb, K) and ثَكْلَانَةٌ, (IAar, K,) which is rare, (K,) and ↓ ثَكُولٌ; (S, K;) meaning bereft of her child [by death]; (S, Msb;) pl. (of ثَاكِلٌ, TA, [and of ثَاكِلَةٌ,]) ثَوَاكِلُ, [and of ثاكل also ثَكْلَى, as is implied in the TA voce عُبْرٌ,] and (of ثَكْلَى, TA) ثَكَالَى. (Msb, TA.)

اـِثْكَالٌ
اـِثْكَالٌ اثكال and ↓ أُثْكُولٌ i. q. عِثْكَالٌ (S, K) and عُثْكُولٌ, i. e., The fruit-stalk (شِمْرَاخ) upon which are the ripening dates: pl. أَثَاكِلُ, [app. a contraction of أَثَاكِيلُ, like عَثَاكِيلُ,] occurring in poetry. (S.) These two words are mentioned here by J and Sgh, and F has followed them; but they should be mentioned among words whose first radical letter is hemzeh, for the أ is a radical, substituted for ع. (TA.)

أُثْكُولٌ
أُثْكُولٌ ذ : see what next precedes.

مُثْكِلٌ
مُثْكِلٌ مثكل A woman whose state of bereavement is constant: (K:) or who is in a state of bereavement: (TA:) pl. مَثَاكِيلُ (K) [or this is pl. of مِثْكَالٌ]. Hence, نِسَآءُ الغُزَاةِ مَثَاكِيلُ [The wives of the warriors are constantly bereft, or often bereft, of their husbands]. (TA.) ― -b2- قَصِيدَةٌ مُثْكِلَةٌ (tropical:) An ode in which bereavement is mentioned. (Ibn- 'Abbلd, Z, K.)

رُمْحُهُ لِلْوَالِدَاتِ مَثْكَلَةٌ
رُمْحُهُ لِلْوَالِدَاتِ مَثْكَلَةٌ رمحه للوالدات مثكله رمحه للوالدات مثكلة [His spear is a cause of bereavement to mothers] (S, K) is a saying similar to الوَلَدُ مَبْخَلَةٌ وَمَجْبَنَةٌ [explained in art. بخل]. (S.)

مِثْكَالٌ
مِثْكَالٌ مثكال A woman much, or often, bereft of her children: (Msb, TA:) pl. مَثَاكِلُ (TA) [or مَثَاكِيلُ: see مُثْكِلٌ]. ― -b2- And A she-camel that is accustomed to lose her young by death or by slaughter or by gift: pl. مَثَاكِيلُ. (Ham p. 746.)

##### Türkçe

**ثَكِلَتْهُ**
1 **ثَكِلَتْهُ** **ثكلته** **ثكلتة** , (S, Mgh, Msb,) muzâri‘i **ثَكَلَ** , (Msb,) mastar ismi **ثَكَلٌ**, (S, Msb,) yahut **ثُكْلٌ**, (Mgh,) yahut bu, basit bir isimdir, (Msb,) ve **ثَكْلٌ**, (Mgh,) [yahut bu sonuncu da basit bir isimdir,] O (bir anne) onu kaybetti, yahut ondan mahrum kaldı; yani, onun çocuğunu, (S, Mgh, Msb,) ölüm sebebiyle: (Mgh:) ve **ثَكِلَهُ**, muzâri‘i **ثَكَلَ** , (K,) mastar ismi **ثَكَلٌ**, (TA,) o onu kaybetti; yani, bir dostu, yahut sevilen bir kimseyi, yahut bir çocuğu. (K.) **ثَكِلَتْكَ أُمُّكَ** [lafzen mânâsı: Annen senden mahrum kalsın] kendisine hitap edilene karşı bir bedduadır; onun gerçekleşmesini isteme ile söylenmez; fakat şiddetli sevgi hâlinde, **لَا أَبَا لَكَ**, [ve **قَاتَلَكَ اللّٰهُ**,] vb. gibi. (Har p. 165.)

**أَثْكَلَتْ**
4 **أَثْكَلَتْ** ذ Mahrumiyet hâli ona yapıştı; (K;) yani, bir kadın: yahut o mahrumiyet hâline girdi. (TA.) -A2- **أَثْكَلَهَا اللّٰهُ وَلَدَهَا** Allah onu çocuğundan mahrum kıldı [ölüm sebebiyle]. (Msb, K.) Ve **اثكلهُ اللّٰهُ أُمَّهُ** Allah onu annesinden mahrum kıldı [ölüm sebebiyle]. (S.)

**ثَكْلٌ**
**ثَكْلٌ** **ثكل** : hemen sonra gelen şeye bak.

**ثُكْلٌ**
**ثُكْلٌ** **ثكل** Bir çocuğun [ölüm sebebiyle] kaybı, yahut mahrum kalma hâli, (S, Msb, K,) yahut bir dostun, yahut sevilen bir kimsenin; (K;) yani, bir kadının çocuğunu kaybetmesi; (S, Msb;) bunun gibi ↓ **ثَكَلٌ** [ki bu, genel ittifakla mastar ismidir], (S, K,) ve ↓ **ثَكْلٌ**. (TA.) Bir meselde şöyle denir: **العُقُوقُ ثُكْلُ مَنْ لَمْ يَثْكَلٌ** [Ana-babaya asi davranış, çocuğundan (gerçekte) mahrum olmayan kimsenin mahrumiyeti (gibi)dir]. (TA.) ― -b2- Ve ayrıca Ölüm: ve helâk yahut yok oluş hâli. (K.)

**ثَكَلٌ**
**ثَكَلٌ** **ثكل** : **ثُكْلٌ**’e bak.

**ثَكْلَان**
**ثَكْلَان** **ثكلان** ; müennesi **ثَكْلَى** ve **ثَكْلَانَةٌ**: **ثَاكِلٌ**’e bak.

**ثَكُولٌ**
**ثَكُولٌ** **ثكول** : **ثَاكِلٌ**’e bak. ― -b2- **فَلَاةٌ ثَكُولٌ** (mecaz:) Yolcunun kaybolduğu bir çöl. (K, TA.)

**ثَاكِلٌ**
**ثَاكِلٌ** **ثاكل** , bir erkeğe uygulanır, Bir çocuktan, yahut bir dosttan, yahut sevilen bir kimseden mahrum; bunun gibi ↓ **ثَكْلَانُ** yahut **ثَكْلَانٌ** [tenvîn ile yahut tenvînsiz; nitekim, hemen sonra zikredilen müennesin iki şekli bunu gösterir; fakat genellikle tenvînsiz]: (K:) ve bir kadına uygulanır; (S, Msb, K;) ve bazen **ثَاكِلَةٌ**; (Msb;) bunun gibi **ثَكْلَى** (S, Msb, K) ve **ثَكْلَانَةٌ**, (IAar, K,) ki bu nadirdir, (K,) ve ↓ **ثَكُولٌ**; (S, K;) mânâsı, onun çocuğundan [ölüm sebebiyle] mahrum kalmış; (S, Msb;) cem‘i ( **ثَاكِلٌ**’in, TA, [ve **ثَاكِلَةٌ**’in]) **ثَوَاكِلُ**, [ve **ثاكل**’in de **ثَكْلَى**, nitekim TA’da **عُبْرٌ** maddesinde ima edildiği üzere,] ve ( **ثَكْلَى**’nın, TA) **ثَكَالَى**. (Msb, TA.)

**اـِثْكَالٌ**
**اـِثْكَالٌ** **اثكال** ve ↓ **أُثْكُولٌ** i. q. **عِثْكَالٌ** (S, K) ve **عُثْكُولٌ**, yani, olgunlaşan hurmaların üzerinde bulunduğu meyve sapı (**شِمْرَاخ**): cem‘i **أَثَاكِلُ**, [görünüşe göre **أَثَاكِيلُ**’ün kısaltmasıdır; **عَثَاكِيلُ** gibi,] şiirde vârid olur. (S.) Bu iki kelime burada J ve Sgh tarafından zikredilmiştir ve F onlara tâbi olmuştur; fakat bunlar, birinci aslî harfi hemze olan kelimeler arasında zikredilmelidir; çünkü **أ** aslîdir, **ع** yerine ikame edilmiştir. (TA.)

**أُثْكُولٌ**
**أُثْكُولٌ** ذ : hemen önce gelene bak.

**مُثْكِلٌ**
**مُثْكِلٌ** **مثكل** Mahrumiyet hâli sürekli olan bir kadın: (K:) yahut mahrumiyet hâlinde olan: (TA:) cem‘i **مَثَاكِيلُ** (K) [yahut bu, **مِثْكَالٌ**’ın cem‘idir]. Buradan, **نِسَآءُ الغُزَاةِ مَثَاكِيلُ** [Savaşçıların eşleri sürekli mahrumdur, yahut sıkça mahrumdur, kocalarından]. (TA.) ― -b2- **قَصِيدَةٌ مُثْكِلَةٌ** (mecaz:) İçinde mahrumiyetin zikredildiği bir kaside. (Ibn- 'Abbلd, Z, K.)

**رُمْحُهُ لِلْوَالِدَاتِ مَثْكَلَةٌ**
**رُمْحُهُ لِلْوَالِدَاتِ مَثْكَلَةٌ** **رمحه للوالدات مثكله** **رمحه للوالدات مثكلة** [Onun mızrağı anneler için mahrumiyet sebebidir] (S, K) **الوَلَدُ مَبْخَلَةٌ وَمَجْبَنَةٌ**’ye benzer bir sözdür [**بخل** maddesinde açıklanmıştır]. (S.)

**مِثْكَالٌ**
**مِثْكَالٌ** **مثكال** Çocuklarından çok, yahut sıkça, mahrum kalan bir kadın: (Msb, TA:) cem‘i **مَثَاكِلُ** (TA) [yahut **مَثَاكِيلُ**: **مُثْكِلٌ**’e bak]. ― -b2- Ve (dişi deve:) yavrusunu ölümle yahut boğazlama ile yahut bağış ile kaybetmeye alışmış olan: cem‘i **مَثَاكِيلُ**. (Ham p. 746.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَكِلَ
ثَكِلَ A ( n. ac. ثَكْل 1 ,  ثَكَل 4 ),
a.  Was bereft of, lost.

أَثْكَلَ
أَثْكَلَ IV ,
a.  Bereaved of.

ثَكْلَى
ثَكْلَى 1ya ,
a.  Bereaved ( mother ).

ثُكْل
ثُكْل 3 ,  ثَكَل 4 ,
a.  Bereavement.

b.  Destruction, perdition, death.

ثَاْكِل
ثَاْكِل 21 ,
a.  Bereaved.

ثَكُوْل
ثَكُوْل 26 ,
a.  see 1ya .

ثَكْلَاْنُ
ثَكْلَاْنُ 33 ,
a.  see 21 .

مِثْكَاْل
مِثْكَاْل 45 ( pl. مَثَاْكِيْلُ 65 ),
a.  Bereaved of many children ( mother ).

أَثْكَلَ
N. Ag. أَثْكَلَ IV ,
a.  see 1ya .

b.  Dirge.

##### Türkçe

ثَكِلَ
ثَكِلَ A ( i. is. **ثَكْل** 1 ,  **ثَكَل** 4 ),
a.  Yoksun kaldı, kaybetti.

أَثْكَلَ
أَثْكَلَ IV ,
a.  Yoksun bıraktı.

ثَكْلَى
ثَكْلَى 1ya ,
a.  Yoksun kalmış (anne).

ثُكْل
ثُكْل 3 ,  **ثَكَل** 4 ,
a.  Yoksun kalma.

b.  Helâk, mahvolma, ölüm.

ثَاْكِل
ثَاْكِل 21 ,
a.  Yoksun kalmış.

ثَكُوْل
ثَكُوْل 26 ,
a.  bkz. 1ya .

ثَكْلَاْنُ
ثَكْلَاْنُ 33 ,
a.  bkz. 21 .

مِثْكَاْل
مِثْكَاْل 45 ( çoğ. **مَثَاْكِيْلُ** 65 ),
a.  Birçok çocuktan yoksun kalmış (anne).

أَثْكَلَ
İsm-i fâil **أَثْكَلَ** IV ,
a.  bkz. 1ya .

b.  Ağıt.
