# ثكل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%83%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ثكل

الثكل، بالضم: الموت والهلاك وفقدان الحبيب والولد وعلى الأخير اقتصر الأكثرون ويحرك وفي المثل: العقوق ثكل من لم يثكل. وقد ثكله، كفرح ثكلا فهو ثاكل وثكلان: فقده، وثكلته وهي ثاكل وثكلانة وهذه عن ابن الأعرابي، وهي قليلة، وثكول فعول بمعنى فاعل وثكلى كسكرى. وأثكلت المرأة: لزمها الثكل وصارت ذات ثكل، وجمع ثاكل: ثواكل، يقال: ثكلتك الثواكل، وجمع ثكلى: ثكالى فهي مثكل، من نسوة مثاكيل يقال: نساء الغزاة مثاكيل، وقال كعب بن زهير رضي الله عنه:
  شد النهار ذراعا عيطل نصف                      قامت فجاوبها نكد مثـاكـيل وأثكلها الله تعالى ولدها. من المجاز: قصيدة مثكلة كمحسنة وهي التي ذكر فيها الثكل عن ابن عباد والزمخشري. وقول الشاعر:
  ورمحه للوالدات مثكله كمرحلة. كما في الحديث:  الولد مبخلة مجبنة  . من المجاز: فلاة ثكول: من سلكها فقد وثكل، ومنه قول الجميح:
  إذا ذات أهوال ثكول تـغـولـت                      بها الربد فوضى والنعام السوارح والإثكال، بالكسر، الأثكول كأطروش لغة في العثكال والعثكول، وهو الشمراخ الذي عليه البسر، هنا ذكره الجوهري والصاغاني، وقلدهما المصنف، والصواب ذكرهما في فصل الهمزة، لأنها أصلية مبدلة من العين، وقد مرت الإشارة إليه، وأنشد أبو عمرو:
  قد أبصرت سعدى بها كتائلي
  طويلة الأقنـاء والأثـاكـل قال الصاغاني: والتركيب يدل على فقدان الشيء، وكأنه يختص بذلك فقدان الولد.
 ومما يستدرك عليه: امرأة مثكال: كثيرة الثكل، ونساء مثاكل. والثكل، بالفتح: لغة في الثكل، بالضم والتحريك، عن الزمخشري.

### Türkçe

**الثكل**, ötre ile: ölüm ve helâk ve sevgiliyi ve evladı kaybetmek; ve sonuncusu üzerine çoğunluk kısıtladı; ve harekelenir. Ve meselde: “**العقوق** **ثكل** من لم يثكل.” Ve onu **ثكله**, **فرح** gibi, **ثكلا**; o hâlde o **ثاكل** ve **ثكلان**: onu kaybetti; ve **ثكلته**; ve o **ثاكل** ve **ثكلانة**; ve bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir; ve o azdır. Ve **ثكول** **فعول** vezninde, **فاعل** mânâsındadır; ve **ثكلى** **سكرى** gibi. Ve kadın **أثكلت**: **الثكل** ona lâzım oldu ve **ثكل** sahibi oldu. Ve **ثاكل**’in cemi: **ثواكل**; denir: “**ثكلتك الثواكل**”. Ve **ثكلى**’nın cemi: **ثكالى**; o hâlde o **مثكل**; **مثاكيل** kadınlardan; denir: “**نساء الغزاة مثاكيل**”. Ve Ka‘b b. Züheyr (Allah ondan razı olsun) dedi:
  “Gündüzü bir kolca çekti; yarım, uzun boylu;                      kalktı da ona cevap verdi: uğursuz **مثـاكـيل**.”

Ve Allah Teâlâ onu, evladını, **أثكلها**. Mecazdandır: **قصيدة مثكلة**; **محسنة** gibi; ve o, içinde **الثكل** zikredilen (kaside)dir; İbn Abbâd ve Zemahşerî’den. Ve şairin sözü:
  “Ve mızrağı, doğuranlar için, onun **مثكله**’sidir; bir **مرحلة** gibi.”

Hadiste olduğu gibi: “**الولد مبخلة مجبنة**”. Mecazdandır: **فلاة ثكول**: onu kim kat ederse kaybolur ve **وثكل**; ve ondan Cemîh’in sözü:
  “Eğer dehşetler sahibi, **ثكول** (bir çöl) azgınlaştıysa,                      onda benekli (hayvanlar) karmakarışık, ve otlayan devekuşları.”

Ve **الإثكال**, esre ile; **الأثكول** **أطروش** gibi: **العثكال** ve **العثكول** hakkında bir lugattır; ve o, üzerinde **البسر** bulunan **الشمراخ**’tır. Burada onu Cevherî ve Sâğânî zikretti; ve musannif de onları taklit etti. Ve doğrusu, onları **الهمزة** faslında zikretmektir; çünkü o aslîdir, **العين**’den bedel olarak ibdâl edilmiştir; ve ona işaret geçmişti. Ve Ebû Amr inşâd etti:
  “Sü‘dâ’yı onda gördüm: benim **كتائلي**’m,
  uzun **الأقنـاء** ve **الأثـاكـل**.”

Sâğânî dedi: Ve terkîb, şeyin kaybına delâlet eder; ve sanki o, evladın kaybına mahsustur.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **امرأة مثكال**: **الثكل**’i çok olan; ve **نساء مثاكل**. Ve **الثكل**, fetha ile: ötre ile ve harekeleme ile olan **الثكل**’de bir lugattır; Zemahşerî’den.
