# ثكم (ث-ك-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%83%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ك - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ثَكَمُ الطريق بالتحريك: وسطه. والثَكَمُ أيضاً: مصدر ثَكِمَ بالمكان بالكسر، إذا أقام به. وثَكِمْتُ الطريقَ أيضاً، إذا لَزِمْتُهُ.

##### Türkçe

**ثَكَمُ** yolun, harekeleme ile: ortasıdır. Ve **الثَكَمُ** ayrıca: **ثَكِمَ**’in, mekânda kesre ile, orada ikamet ettiğinde, mastarıdır. Ve ben **ثَكِمْتُ** yolu da, ona yapışıp kaldığımda.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ث م
كثم ، مكث ، ثكم : ( مستعملة ) .
كثم : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكثَمَةُ : المرأة الرَّيّا من شرابٍ أو غيره .
وقال الأصمعيّ : وَطْبٌ أكثمُ أي مملُوءٌ وأنشد :
مُذَممةٌ يُمْسِي ويُصبحُ وَطبُهَا
حراماً عَلَى مُعْتَرِّها وهو أَكثمُ
وقال الفراء : هو يَرْمِي من كثمٍ أي من قُربٍ ، وكمَأَةٌ كَاثمةٌ أي غليظةٌ .
وأَكثمُ : من أسماءِ العرب .
ثكم : أهمله الليث .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الثُّكمةُ : المَحَجَّةُ .
وروي عن أم سلمة أنها قالتْ لعثمانَ رضيَ الله عنه : ( تَوَخَّ حيثُ تَوَخّى صاحبَاكَ فإنهُما ثَكَمَا لكَ الحقَّ ثَكْماً ) أي بيَّنا وأَوضحنا حتى تبيّن كأنَّه مَحَجةٌ ظاهرةٌ .
( أبو عبيد عن الأموي ) : ثَكِمَ بالمكَانِ يَثْكُم إِذا أقامَ به ، وثُكَامةُ : اسمُ بلدٍ .
مكث : قال الليث : المُكْثُ : من الانتظار ، ورجلٌ مَكِيثٌ ، وقد مكثَ مَكَاثةً ، وهو الرَّزِينُ الذي لا يَعجَلُ في أمرِه ، وهم المُكثَاءُ ، والمَكيثُونَ ، والماكثُ : المنتظرُ وإن لم يكنْ مكيثاً في الرَّزَانةِ . وقال الله : ( مُّبِينٍ فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ ) ( النمل : 22 ) .
قال الفراء : قرأها الناسُ بالضمِّ ، وقرأها عاصمٌ بالفتح ( فمكثَ ) .
قال : ومعنى غيرَ بعيد : أي غير طويل من الإقامة .
( قلت ) : اللغة العاليةُ : مكُثَ بالضمِّ جاءَ نادِراً ، ومكَثَ : لُغةٌ ليستْ بالكثيرة وهي القياسُ .
ويقال : تَمكّثَ : إذا انتظرَ أمراً أو أقامَ عليه فهو مُتمكِّثٌ ومُنتظرٌ .
قال الأزهريُّ : يقال : مَكُثَ ومكَثَ بالمكَان إذا لبِثَ ، وأجوَدُهما : مكُثَ .

##### Türkçe

ك ث م
**كثم** , **مكث** , **ثكم** : (kullanılan).

**كثم** : (ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den): **الكثَمَةُ**: içkiden veya başkasından dolayı çokça sulanmış kadın.
Asma‘î dedi: **وَطْبٌ أكثمُ** yani dolu; ve şu beyti okudu:
مُذَممةٌ يُمْسِي ويُصبحُ وَطبُهَا
حراماً عَلَى مُعْتَرِّها وهو أَكثمُ
Ferrâ dedi: O, **كثمٍ**’den yani yakınlıktan atar; ve **كمَأَةٌ كَاثمةٌ** yani kalın.
**أَكثمُ**: Arapların isimlerindendir.

**ثكم** : Leys onu ihmal etti.
(ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den): **الثُّكمةُ**: **المَحَجَّةُ**.
Ümmü Seleme’den rivayet olundu ki o, Osman’a (Allah ondan razı olsun) dedi: (**تَوَخَّ حيثُ تَوَخّى صاحبَاكَ فإنهُما ثَكَمَا لكَ الحقَّ ثَكْماً**) yani açıkladılar ve aydınlattılar; ta ki o, sanki açık bir **مَحَجةٌ** gibi belirginleşti.

( Ebû Ubeyd, Ümevî’den): **ثَكِمَ بالمكَانِ يَثْكُم**: orada ikamet ettiğinde; ve **ثُكَامةُ**: bir beldenin adıdır.

**مكث** : Leys dedi: **المُكْثُ**: beklemeden (bir tür). Ve **رجلٌ مَكِيثٌ**; ve **مكثَ مَكَاثةً**; o, işinde acele etmeyen ağırbaşlıdır. Ve onlar **المُكثَاءُ** ve **المَكيثُونَ**’dur. Ve **الماكثُ**: bekleyendir; ağırbaşlılıkta **مكيثاً** olmasa bile. Ve Allah dedi: (**مُّبِينٍ فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ**) (النمل: 22).
Ferrâ dedi: İnsanlar onu zamme ile okudu; Âsım ise fetha ile okudu (**فمكثَ**).
Dedi: **غيرَ بعيد**’in manası: yani ikametten uzun olmayan.
( Dedim ): yüksek lehçe: zamme ile **مكُثَ** nadir olarak geldi; ve **مكَثَ**: çok olmayan bir dildir ve kıyastır.
Ve denir: **تَمكّثَ**: bir işi beklediğinde veya onun üzerinde ikamet ettiğinde; o, **مُتمكِّثٌ** ve bekleyendir.
Ezherî dedi: Denir: **مَكُثَ** ve **مكَثَ بالمكَان**: kaldığında; ikisinin daha iyisi: **مكُثَ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والكاف وما يثلثهما)
(ثكل) الثاء والكاف واللام كلمةٌ واحدة تدلُّ على فُِقدانِ الشيء، وكأنّه يُخْتَصّ بذلك فُِقدانُ الولد. يقال ثَكِلَتْه أُمُّه تثْكَلُه ثكلاً(1). ولأُمِّهِ الثُّكل. فإذا قال القائل لآخَرَ وهو ليس لـه بولد فإنما يحملُه على ذلك، وإلا فإنّ الأصلَ ما ذكرناه.‏
(ثكم) الثاء والكاف والميم كلمةٌ واحدة، وهو مجتمع الشيء. ويقال تنحّ عن ثَكَمِ الطريق(2)، أي مُعْظَمِه وواضحه.‏
(ثكن) الثاء والكاف والنون كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على مُجتَمَع الشيء. يقال تَنَحَّ عن ثَكَنِ الطّريقِ، أي مُعظَمِهِ وواضحه(3). والثُّكْنة السِّرب والجماعة، والجمعُ ثكَنٌ. قال الأعشى:‏
يُسافِعُ وَرْقاءَ جُونِيَّةً *** ليُدرِكَها في حمامٍ ثُكَنْ(4)‏
--------------ــــ
(1) يقال في المصدر ثكل، بالتحريك، وثكل بالضم.‏
(2) ثكم الطريق، بالتحريك وكصرد.‏
(3) زاد ابن فارس في المجمل: "وهو من الإبدال، يقولون ثكم وثكن".‏
(4) ديوان الأعشى 18 والمجمل واللسان (ثكن). ورواية الديوان واللسان: "ورقاء غورية".‏

ـ

##### Türkçe

(ثاء ile كاف ve onları üçleyen şeyin bâbı)

(**ثكل**) **الثاء** ve **الكاف** ve **اللام** bir tek kelimedir; şeyin yitirilmesine delâlet eder; sanki bununla özellikle evlâdın yitirilmesi tahsis olunur. Denir: “Anası onu yitirdi”; onu yitirir; yitiriş (1). Anası için **الثُّكل** vardır. Eğer söyleyen, bir başkasına—kendisi için evlâd olmadığı hâlde—söylerse, ancak onu buna hamleder; yoksa asl olan, zikrettiğimizdir.

(**ثكم**) **الثاء** ve **الكاف** ve **الميم** bir tek kelimedir; o, şeyin toplanmış olanıdır. Denir: “Yolun **ثَكَمِ**’inden uzak dur” (2); yani onun en büyük kısmından ve açık olanından.

(**ثكن**) **الثاء** ve **الكاف** ve **النون** bir tek kelimedir; şeyin toplanmış olanına delâlet eder. Denir: “Yolun **ثَكَنِ**’inden uzak dur”; yani onun en büyük kısmından ve açık olanından (3). **الثُّكْنة** sürü ve cemaat(tir); çoğulu **ثكَنٌ**’dur. A‘şâ dedi ki:
يُسافِعُ وَرْقاءَ جُونِيَّةً *** ليُدرِكَها في حمامٍ ثُكَنْ(4)

--------------ــــ
(1) Masdarda “**ثكل**”, hareke ile; ve “**ثكل**”, zamme ile denir.
(2) “**ثكم الطريق**”, hareke ile ve “**صرد**” gibi.
(3) İbn Fâris, el-Mücmel’de ziyade etti: “Ve o, ibdâldendir; **ثكم** ve **ثكن** derler.”
(4) A‘şâ Dîvânı 18 ve el-Mücmel ve Lisân (**ثكن**). Dîvânın ve Lisân’ın rivayeti: “ورقاء غورية”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ك م
خل عن ثكم الطريق وهو وضحه‏.‏

##### Türkçe

ث ك م
Yolu **ثكم**’dan boşalt; o, onun açıklığıdır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ثَكَمُ الطريق، بالتحريك: وسَطه؛ قال ابن بري: شاهده قول الشاعر: لمّا خَشِيت بسُحْرَةٍ إِلْحاحَها،
أَلْزَمْتها ثَكَمَ النَّقِيل اللاَّحِبِ
الإِلْحاح: قيامُ الدابة على أَهله فلم يَبرح، والنَّقِيلُ: الطريق. ابن الأَعرابي: الثُّكْمةُ المَحَجَّة. روي عن أُم سلمة أَنها قالت لعثمان بن عفان، رضي الله عنه: تَوَخَّ حَيث تَوَخَّى صاحباك فإِنهما ثَكَما لك الحقَّ ثَكْماً أَي بَيَّناه وأَوضحاه حتى تَبَين كأَنه مَحَجَّة ظاهرة، والثَّكْمُ: مصدر ثَكَمَ؛ قال القتيبي: أَرادت أُم سلمة أَنهما لَزِما الحقَّ ولم يَظْلما ولا خَرَجا عن المَحَجَّة يميناً ولا شمالاً؛ ومنه الحديث الآخر: أَنَّ أَبا بكر وعُمر ثَكَماً الأَمر فلم يَظْلماه؛ قال الأَزهري: أَراد رَكِبا ثَكَم الطريق وهو قَصْده.
وثَكِمَ بالمكان، بالكسر، يَثْكَم إِذا أَقام به، وثَكِمْت الطريق إِذا لَزِمته.
وثُكامة: اسم بلد.

##### Türkçe

**ثَكَمُ** yol, harekeli olarak: onun ortası; İbn Berrî dedi: onun şahidi şairin sözü:
“Ne zaman ki bir seher vaktinde onun ısrarından korktum,
Onu, apaçık **النَّقِيل**’in **ثَكَمَ**’ına yapıştırdım.”
**الإِلْحاح**: binitin ehli üzerinde dikilip ayrılmaması; **النَّقِيلُ**: yol. İbn
el-A‘râbî: **الثُّكْمةُ** **المَحَجَّة**’dir. Ümm Seleme’den rivayet olundu ki o, Osman
b. Affân’a, رضي الله عنه, dedi: “İki arkadaşının gözettiği yeri gözet; çünkü ikisi sana
hakkı **ثَكْماً** **ثَكَما**; yani onu beyan ettiler ve onu açıkladılar; ta ki o, sanki
açık bir **مَحَجَّة** imiş gibi belirginleşti.” Ve **الثَّكْمُ**: **ثَكَمَ**’ın masdarıdır;
Kuteybî dedi: Ümm Seleme, ikisinin hakkı gerekli kıldıklarını, zulmetmediklerini ve
**المَحَجَّة**’den ne sağa ne sola çıkmadıklarını kastetti; ve ondan diğer hadis:
“Şüphesiz Ebû Bekir ve Ömer işi **ثَكَما** ettiler de ona zulmetmediler”; Ezherî dedi:
“**ثَكَم** yoluna bindi”yi kastetti; o da onun kastıdır.
Ve **ثَكِمَ** mekânda, kesre ile, **يَثْكَم**: onda ikamet ettiğinde; ve **ثَكِمْت** yolu:
ona yapıştığımda.
Ve **ثُكامة**: bir beldenin adıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

* | | ( ثَكَمَ آثارَهُمْ ) يَثْكُمُها ثَكْمًا : لَزِمَها | و ( اقْتَصَّها . و ) ثَكَمَ ( الأَمْرَ ) ثَكْمًا | ( لَزِمَهُ ) فلم يَبْرَحْ ، ومنه الحديث : | ( ( أنَّ أبا بَكْرٍ وعُمَرَ ثَكَما الأَمْرَ فلم | يَظْلِمَا ) ) . قالته أُمّ سَلَمَةَ لِعُثْمانَ | رضي اللّه تعالى عنهم ، أي : لَزِما الحَقَّ | ولم يَخْرُجا عن المَحَجَّةِ يَمِينًا ولا | شِمالاً ، قاله القُتَيْبيُّ . ( و ) ثَكَمَ

| ( بالمَكانِ ) ثَكْمَا : ( أقامَ ) به ، ( كَثَكِمَ ) | كَفَرِحَ ثَكَما ( فِيهِما ) . | | وفي الصّحاح . ثَكِمَ بالمَكان ، | بالكسر : إذا أقامَ به . وَثكِمْتُ | الطريقَ أيضَاً : إذا لَزِمْتَه . | | ( وَثَكَمُ الطَّريق ، مُحَرّكَة وكصُرَدٍ ) | وعلى التَّحرِيكِ اقْتَصَرَ الجوهريُّ ، | وعلى الثاني فيكون جَمْعَ ثُكْمَةٍ | بالضم وقد أغفله : ( سَنَنُه ) ، وفي | الصّحاح : وَسَطُهُ ؛ وفي الأساس : | وَضَحُه ؛ وفي التهذيب : قَصْدُه . | وأنشد ابن بَرِّي : | % ( لَمّا خَشِيتُ بسُحْرَةٍ إلْحاحَها % | أَلْزَمْتُها ثَكَمَ الطَّرِيقِ اللاحِبِ ) % | ( و ) ثُكامَة ، ( كَثُمامَةٍ : رسول الله & . و ) | ثُكْمَةُ ، ( كَعُرْوَةَ : اسْمٌ ) . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | الثُّكْمَةُ ، بالضَّمّ : مَحَجَّةُ الطَّرِيق ، | والجَمْع ثُكَمٌ ، كَصُرَدٍ . | | وثَكَمَ لَه الأَمْرَ ثَكْماً : بَيَّنَه وأَوْضَحَه | حَتَّى تَبَيَّن كَأَنَّه مَحَجَةٌ ظاهِرَةٌ . | | وَثَكَمَ ثَكمّا : رَكِبَ وَسَطَ الطَرِيقِ . |

##### Türkçe

* | | (**ثَكَمَ آثارَهُمْ**) onu **يَثْكُمُها** **ثَكْمًا**: ona yapıştı; | ve (**اقْتَصَّها**. ve) **ثَكَمَ** (**الأَمْرَ**) **ثَكْمًا** | (ona yapıştı) da ayrılmadı; ve ondan hadis: | ((Şüphesiz Ebû Bekir ve Ömer **ثَكَما الأَمْرَ** da zulmetmediler)). Bunu Ümmü Seleme, Osman’a | رضي اللّه تعالى عنهم söyledi; yani: hakka yapıştılar | ve açık yoldan sağa da | sola da çıkmadılar; bunu el-Kuteybî söyledi. (Ve) **ثَكَمَ** |

| (**بالمَكانِ**) **ثَكْمًا**: (orada ikamet etti), (**كَثَكِمَ**) | **كَفَرِحَ** **ثَكَما** (**فِيهِما**). | | Ve es-Sıhâh’ta: **ثَكِمَ بالمَكان** | kesre ile: orada ikamet ettiğinde. Ve **ثكِمْتُ** | yolu da: ona yapıştığımda. | | (**وَثَكَمُ الطَّريق ، مُحَرّكَة وكصُرَدٍ**) | ve Cevherî harekeleme üzere iktisar etti; | ve ikincisi üzere olursa **ثُكْمَةٍ**’nin cem‘i olur | damme ile; onu ihmal etti: (onun sünneti/âdeti), ve | es-Sıhâh’ta: onun ortası; ve el-Esâs’ta: | onun açıklığı; ve et-Tehzîb’de: onun kastı. | Ve İbn Berrî inşad etti: | % (لَمّا خَشِيتُ بسُحْرَةٍ إلْحاحَها % | أَلْزَمْتُها ثَكَمَ الطَّرِيقِ اللاحِبِ) % | (Ve) **ثُكامَة**، (**كَثُمامَةٍ**: Allah’ın Resûlü &. ve) | **ثُكْمَةُ**، (**كَعُرْوَةَ**: bir isim). | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **الثُّكْمَةُ**, damme ile: yolun açık yolu, | ve cem‘i **ثُكَمٌ**, **كَصُرَدٍ**. | | Ve **ثَكَمَ لَه الأَمْرَ** **ثَكْماً**: onu beyan etti ve açıkladı | ta ki açıklığa kavuştu; sanki o, zahir bir açık yol gibidir. | | Ve **ثَكَمَ** **ثَكمّا**: yolun ortasına bindi. |

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَكَمَ
ثَكَمَ U ( n. ac. ثَكْم 1 ) ثَكِمَ A ( n. ac. ثَكَم 4 )
a.  Devoted himself to, busied himself with.

b.  [ Bi ], Kept in ( place ).

##### Türkçe

**ثَكَمَ**
**ثَكَمَ** U (n. ac. **ثَكْم** 1) **ثَكِمَ** A (n. ac. **ثَكَم** 4)

a. Kendini adadı, kendini meşgul etti.

b. [Bi], (bir yerde) tuttu.
