# ثكم — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%85/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%83%D9%85/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%85.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: ثكم

(باب الثاء والكاف وما يثلثهما)
(ثكل) الثاء والكاف واللام كلمةٌ واحدة تدلُّ على فُِقدانِ الشيء، وكأنّه يُخْتَصّ بذلك فُِقدانُ الولد. يقال ثَكِلَتْه أُمُّه تثْكَلُه ثكلاً(1). ولأُمِّهِ الثُّكل. فإذا قال القائل لآخَرَ وهو ليس لـه بولد فإنما يحملُه على ذلك، وإلا فإنّ الأصلَ ما ذكرناه.‏
(ثكم) الثاء والكاف والميم كلمةٌ واحدة، وهو مجتمع الشيء. ويقال تنحّ عن ثَكَمِ الطريق(2)، أي مُعْظَمِه وواضحه.‏
(ثكن) الثاء والكاف والنون كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على مُجتَمَع الشيء. يقال تَنَحَّ عن ثَكَنِ الطّريقِ، أي مُعظَمِهِ وواضحه(3). والثُّكْنة السِّرب والجماعة، والجمعُ ثكَنٌ. قال الأعشى:‏
يُسافِعُ وَرْقاءَ جُونِيَّةً *** ليُدرِكَها في حمامٍ ثُكَنْ(4)‏
--------------ــــ
(1) يقال في المصدر ثكل، بالتحريك، وثكل بالضم.‏
(2) ثكم الطريق، بالتحريك وكصرد.‏
(3) زاد ابن فارس في المجمل: "وهو من الإبدال، يقولون ثكم وثكن".‏
(4) ديوان الأعشى 18 والمجمل واللسان (ثكن). ورواية الديوان واللسان: "ورقاء غورية".‏

ـ

### Türkçe

(ثاء ile كاف ve onları üçleyen şeyin bâbı)

(**ثكل**) **الثاء** ve **الكاف** ve **اللام** bir tek kelimedir; şeyin yitirilmesine delâlet eder; sanki bununla özellikle evlâdın yitirilmesi tahsis olunur. Denir: “Anası onu yitirdi”; onu yitirir; yitiriş (1). Anası için **الثُّكل** vardır. Eğer söyleyen, bir başkasına—kendisi için evlâd olmadığı hâlde—söylerse, ancak onu buna hamleder; yoksa asl olan, zikrettiğimizdir.

(**ثكم**) **الثاء** ve **الكاف** ve **الميم** bir tek kelimedir; o, şeyin toplanmış olanıdır. Denir: “Yolun **ثَكَمِ**’inden uzak dur” (2); yani onun en büyük kısmından ve açık olanından.

(**ثكن**) **الثاء** ve **الكاف** ve **النون** bir tek kelimedir; şeyin toplanmış olanına delâlet eder. Denir: “Yolun **ثَكَنِ**’inden uzak dur”; yani onun en büyük kısmından ve açık olanından (3). **الثُّكْنة** sürü ve cemaat(tir); çoğulu **ثكَنٌ**’dur. A‘şâ dedi ki:
يُسافِعُ وَرْقاءَ جُونِيَّةً *** ليُدرِكَها في حمامٍ ثُكَنْ(4)

--------------ــــ
(1) Masdarda “**ثكل**”, hareke ile; ve “**ثكل**”, zamme ile denir.
(2) “**ثكم الطريق**”, hareke ile ve “**صرد**” gibi.
(3) İbn Fâris, el-Mücmel’de ziyade etti: “Ve o, ibdâldendir; **ثكم** ve **ثكن** derler.”
(4) A‘şâ Dîvânı 18 ve el-Mücmel ve Lisân (**ثكن**). Dîvânın ve Lisân’ın rivayeti: “ورقاء غورية”.
