# ثكم — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%85/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%83%D9%85/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%83%D9%85.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ثكم

ك ث م
كثم ، مكث ، ثكم : ( مستعملة ) .
كثم : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكثَمَةُ : المرأة الرَّيّا من شرابٍ أو غيره .
وقال الأصمعيّ : وَطْبٌ أكثمُ أي مملُوءٌ وأنشد :
مُذَممةٌ يُمْسِي ويُصبحُ وَطبُهَا
حراماً عَلَى مُعْتَرِّها وهو أَكثمُ
وقال الفراء : هو يَرْمِي من كثمٍ أي من قُربٍ ، وكمَأَةٌ كَاثمةٌ أي غليظةٌ .
وأَكثمُ : من أسماءِ العرب .
ثكم : أهمله الليث .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الثُّكمةُ : المَحَجَّةُ .
وروي عن أم سلمة أنها قالتْ لعثمانَ رضيَ الله عنه : ( تَوَخَّ حيثُ تَوَخّى صاحبَاكَ فإنهُما ثَكَمَا لكَ الحقَّ ثَكْماً ) أي بيَّنا وأَوضحنا حتى تبيّن كأنَّه مَحَجةٌ ظاهرةٌ .
( أبو عبيد عن الأموي ) : ثَكِمَ بالمكَانِ يَثْكُم إِذا أقامَ به ، وثُكَامةُ : اسمُ بلدٍ .
مكث : قال الليث : المُكْثُ : من الانتظار ، ورجلٌ مَكِيثٌ ، وقد مكثَ مَكَاثةً ، وهو الرَّزِينُ الذي لا يَعجَلُ في أمرِه ، وهم المُكثَاءُ ، والمَكيثُونَ ، والماكثُ : المنتظرُ وإن لم يكنْ مكيثاً في الرَّزَانةِ . وقال الله : ( مُّبِينٍ فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ ) ( النمل : 22 ) .
قال الفراء : قرأها الناسُ بالضمِّ ، وقرأها عاصمٌ بالفتح ( فمكثَ ) .
قال : ومعنى غيرَ بعيد : أي غير طويل من الإقامة .
( قلت ) : اللغة العاليةُ : مكُثَ بالضمِّ جاءَ نادِراً ، ومكَثَ : لُغةٌ ليستْ بالكثيرة وهي القياسُ .
ويقال : تَمكّثَ : إذا انتظرَ أمراً أو أقامَ عليه فهو مُتمكِّثٌ ومُنتظرٌ .
قال الأزهريُّ : يقال : مَكُثَ ومكَثَ بالمكَان إذا لبِثَ ، وأجوَدُهما : مكُثَ .

### Türkçe

ك ث م
**كثم** , **مكث** , **ثكم** : (kullanılan).

**كثم** : (ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den): **الكثَمَةُ**: içkiden veya başkasından dolayı çokça sulanmış kadın.
Asma‘î dedi: **وَطْبٌ أكثمُ** yani dolu; ve şu beyti okudu:
مُذَممةٌ يُمْسِي ويُصبحُ وَطبُهَا
حراماً عَلَى مُعْتَرِّها وهو أَكثمُ
Ferrâ dedi: O, **كثمٍ**’den yani yakınlıktan atar; ve **كمَأَةٌ كَاثمةٌ** yani kalın.
**أَكثمُ**: Arapların isimlerindendir.

**ثكم** : Leys onu ihmal etti.
(ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den): **الثُّكمةُ**: **المَحَجَّةُ**.
Ümmü Seleme’den rivayet olundu ki o, Osman’a (Allah ondan razı olsun) dedi: (**تَوَخَّ حيثُ تَوَخّى صاحبَاكَ فإنهُما ثَكَمَا لكَ الحقَّ ثَكْماً**) yani açıkladılar ve aydınlattılar; ta ki o, sanki açık bir **مَحَجةٌ** gibi belirginleşti.

( Ebû Ubeyd, Ümevî’den): **ثَكِمَ بالمكَانِ يَثْكُم**: orada ikamet ettiğinde; ve **ثُكَامةُ**: bir beldenin adıdır.

**مكث** : Leys dedi: **المُكْثُ**: beklemeden (bir tür). Ve **رجلٌ مَكِيثٌ**; ve **مكثَ مَكَاثةً**; o, işinde acele etmeyen ağırbaşlıdır. Ve onlar **المُكثَاءُ** ve **المَكيثُونَ**’dur. Ve **الماكثُ**: bekleyendir; ağırbaşlılıkta **مكيثاً** olmasa bile. Ve Allah dedi: (**مُّبِينٍ فَمَكَثَ غَيْرَ بَعِيدٍ فَقَالَ أَحَطتُ بِمَا لَمْ تُحِطْ بِهِ**) (النمل: 22).
Ferrâ dedi: İnsanlar onu zamme ile okudu; Âsım ise fetha ile okudu (**فمكثَ**).
Dedi: **غيرَ بعيد**’in manası: yani ikametten uzun olmayan.
( Dedim ): yüksek lehçe: zamme ile **مكُثَ** nadir olarak geldi; ve **مكَثَ**: çok olmayan bir dildir ve kıyastır.
Ve denir: **تَمكّثَ**: bir işi beklediğinde veya onun üzerinde ikamet ettiğinde; o, **مُتمكِّثٌ** ve bekleyendir.
Ezherî dedi: Denir: **مَكُثَ** ve **مكَثَ بالمكَان**: kaldığında; ikisinin daha iyisi: **مكُثَ**.
