# ثلب — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%A8/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%84%D8%A8/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%A8.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: ثلب

ثَلَبَهُ
1 ثَلَبَهُ ثلب ثلبه ثلبة , (S, M, A, Msb, K,) aor. ثَلِبَ , (M, Msb, K,) inf. n. ثَلْبٌ (T, S, M, A, Msb) and مَثْلَبٌ, (T,) He blamed him; reprehended him; found fault with him; imputed to him, or charged him with, a fault, vice, or the like: (M, A, Msb, K:) or he charged him plainly, or openly, with a fault, vice, or the like; (S;) spoke against him; (TA;) censured him, reproached him, detracted from his reputation, or impugned his character: (S, Msb:) or he blamed him severely; and assailed him with his tongue; as is done in punishings and the like. (Lth, T.) ― -b2- ثَلَبَهُ, (M, K,) inf. n. ثَلْبٌ, (M,) also signifies He drove him (a man, M) away; expelled him; or put him at a distance, away, or far away. (M, Msb, K.) ― -b3- And He turned it (a thing, M) upside down, or over, or inside out; or changed its manner of being, or state. (M, K.) ― -b4- And I. q. ثَلَمَهُ: (M, K:) formed from the latter by substitution of ب for م. (M.) -A2- ثَلِبَ, (M,) inf. n. ثَلَبٌ, (M, K,) It (one's skin, M, or a garment, TK) was, or became, dirty, or filthy: (M, K:) and it (a thing, TK) was, or became, contracted. (K, TK.) ― -b2- Also It was, or became, broken in the edge or middle, [like ثَلِمَ,] and split, or cracked. (KL.)

ثلّب
2 ثلّب ثلب , (As, S, M,) inf. n. تَثْلِيبٌ, (S,) He (a camel) became such as is termed ثِلْب. (As, S, M.)

ثِلْبٌ
ثِلْبٌ ثلب Blamed; reprehended; found fault with; charged with a fault, vice, or the like; as also ↓ ثَلِبٌ; applied to a man. (M, K.) ― -b2- Also A camel extremely old, or old and weak, (M, A,) and having his teeth much broken: (M:) or a camel whose canine teeth are broken (S, K) much (K) by reason of extreme old age, or age and weakness, and the hair of whose tail has fallen off by degrees: (S, K:) fem. with ة; (S, M, K;) but some disallow this, and say that the female is termed نَابٌ: (M:) pl. [of pauc.] أَثْلَابٌ (M, K) and [of mult.] ثِلَبَةٌ. (S, K.) ― -b3- Hence, (A,) (tropical:) A man extremely old, or old and weak, (A, TA,) whose teeth are much broken: (TA:) or an aged man; a man advanced in years: (IAar, M, K:) [said to be] of the dial. of Hudheyl; but IAar mentions it without assigning it to the dial. of any particular tribe of the Arabs. (M.) ― -b4- Also A camel that does not impregnate. (M, K. *) ― -b5- See also what next follows.

ثَلِبٌ
ثَلِبٌ ثلب : see ثِلْبٌ. ― -b2- Also, applied to a spear, (S, M, A, K, but in a copy of the A written ↓ ثِلْبٌ,) Much notched, or broken in the edges [of the head]: (S, M, K:) or weak, or weak and soft. (A.) You say ثِلْبٌ عَلَى ثِلْبٍ وَبِيَدِهِ ثَلِبٌ [An extremely old, or old and weak, man, whose teeth are much broken, upon a camel in the like condition, and having in his hand a spear that is much notched, or weak, or weak and soft]. (A, TA.)

ثَالِبَةٌ الشَّوَى
ثَالِبَةٌ الشَّوَى ذ A woman having cracked, or chapped, feet: (S, K:) from ثَلبٌ as an epithet applied to a spear. (S.)

أَثْلَبٌ
أَثْلَبٌ ذ and اـِثْلِبٌ, (Fr, T, S, M, K,) the former of which is the more common, (Fr, T,) Dust, or earth; and stones: (Fr, T, M, K:) or small fragments, or particles, of stones, (S, K,) and of dust or earth: (S:) or stone (A' Obeyd, Sh, T) in the dial. of El-Hijلz: and dust, or earth, in the dial. of Temeem: (T:) and El-Hejeree says, الأَثْلَمُ is like الأَثْلَبُ; but [ISd says,] whether it be formed by substitution or be a dial. var., I know not. (M, TA.) One says, بِفِيهِ الأَثْلَبُ and الاـِثْلِبُ In his mouth are, or be, dust, or earth, and stones; (Fr, T;) or, particles of stones and of dust or earth. (S.) Lh mentions the phrase الأَثْلَبَ لَكَ or الاـِثْلِبَ [Dust, or earth, and stones, be thy lot]; and التُّرَابَ: and he says that the noun is thus put in the accus. case, as though the phrase were an imprecation [of the ordinary kind]: he means, as though the noun were an inf. n. used in an imprecation; though it is a simple subst. (M.) لِلْعَاهِرِ الاـِثْلِبُ or الأَثْلَبُ, occurring in a trad., means For the adulterer, or fornicator, stone (الحَجَرُ [but see this word, and see also art. عهر]): or dust, or earth: or small stones. (TA.)

مِثْلَبٌ
مِثْلَبٌ مثلب Accustomed to blame, reprehend, or find fault. (A, TA.)

مَثْلَبَةٌ
مَثْلَبَةٌ مثلبه مثلبة (S, M, Msb, K) and مَثْلُبَةٌ (M, K) A fault, vice, or the like: (S, M, * K: *) or [properly] a cause of [blame or] reviling: (Msb:) pl. مَثَالِبُ. (S, A, Msb.) You say, مَا عَرَفْتُ فِى فُلَانٍ مَثْلَبَةً [I have not known in such a one a fault, or vice, or cause of blame, &c.]. (A, TA.)

### Türkçe

**ثَلَبَهُ**
1 **ثَلَبَهُ** ثلب ثلبه ثلبة, (S, M, A, Msb, K,) muzâri‘i **ثَلِبَ**, (M, Msb, K,) mastarı **ثَلْبٌ** (T, S, M, A, Msb) ve **مَثْلَبٌ**, (T,) Ona sövdü; onu ayıpladı; onda kusur buldu; ona bir kusur, bir ayıp, yahut bunun benzerini isnat etti, yahut onu bununla itham etti: (M, A, Msb, K:) yahut ona bir kusur, bir ayıp, yahut bunun benzerini açıkça, yahut alenen, yükledi; (S;) onun aleyhinde konuştu; (TA;) onu kınadı, azarladı, şöhretinden eksiltti, yahut karakterine dil uzattı: (S, Msb:) yahut onu şiddetle ayıpladı; ve diliyle ona saldırdı; cezalandırmalarda ve benzerlerinde yapıldığı gibi. (Lth, T.) ― -b2- **ثَلَبَهُ**, (M, K,) mastarı **ثَلْبٌ**, (M,) ayrıca şu mânaya gelir: Onu (bir adamı, M) uzaklaştırdı; kovdu; yahut onu uzak bir yere, uzağa, yahut pek uzağa koydu. (M, Msb, K.) ― -b3- Ve onu (bir şeyi, M) altüst etti, yahut ters çevirdi, yahut içini dışına çevirdi; yahut onun oluş tarzını, yahut hâlini değiştirdi. (M, K.) ― -b4- Ve **ثَلَمَهُ** gibidir: (M, K:) ikincisinden, **م** yerine **ب** ikamesiyle türetilmiştir. (M.) -A2- **ثَلِبَ**, (M,) mastarı **ثَلَبٌ**, (M, K,) O (birinin derisi, M, yahut bir elbise, TK) kirliydi, yahut kirlendi: (M, K:) ve o (bir şey, TK) büzüldü, yahut büzüldü hâle geldi. (K, TK.) ― -b2- Ayrıca, o, kenarında yahut ortasında kırıldı, [**ثَلِمَ** gibi,] ve yarıldı, yahut çatladı. (KL.)

**ثلّب**
2 **ثلّب** ثلب, (As, S, M,) mastarı **تَثْلِيبٌ**, (S,) O (bir deve) **ثِلْب** diye adlandırılan türden oldu. (As, S, M.)

**ثِلْبٌ**
**ثِلْبٌ** ثلب Ayıplanmış; kınanmış; onda kusur bulunmuş; bir kusur, bir ayıp, yahut bunun benzeriyle itham edilmiş; bunun gibi ↓ **ثَلِبٌ** de; bir adama uygulanır. (M, K.) ― -b2- Ayrıca, pek yaşlı, yahut yaşlı ve zayıf, (M, A,) ve dişleri çok kırılmış bir deve: (M:) yahut köpekdişleri kırılmış (S, K) çokça (K) aşırı ihtiyarlık, yahut yaşlılık ve zayıflık sebebiyle, ve kuyruğunun kılları derece derece dökülmüş bir deve: (S, K:) müennesi ة ile; (S, M, K;) fakat bazıları bunu kabul etmez ve dişinin **نَابٌ** diye adlandırıldığını söyler: (M:) cem‘ [kıllet] **أَثْلَابٌ** (M, K) ve [kesret] **ثِلَبَةٌ**. (S, K.) ― -b3- Bundan dolayı, (A,) (mecaz:) pek yaşlı, yahut yaşlı ve zayıf, (A, TA,) dişleri çok kırılmış bir adam: (TA:) yahut yaşlı bir adam; yaşça ilerlemiş bir adam: (IAar, M, K:) [denilmiştir ki] Huzeyl lehçesindendir; fakat IAar onu, Arapların herhangi bir kabilesinin lehçesine nisbet etmeksizin zikreder. (M.) ― -b4- Ayrıca, döllemeyen bir deve. (M, K. *) ― -b5- Bundan sonra gelen şeye de bak.

**ثَلِبٌ**
**ثَلِبٌ** ثلب: **ثِلْبٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca, bir mızrağa uygulanarak, (S, M, A, K, fakat A’nın bir nüshasında ↓ **ثِلْبٌ** yazılmıştır,) çok kertikli, yahut [ucunun] kenarları çok kırık: (S, M, K:) yahut zayıf, yahut zayıf ve yumuşak. (A.) Şöyle dersin: **ثِلْبٌ عَلَى ثِلْبٍ وَبِيَدِهِ ثَلِبٌ** [Dişleri çok kırılmış pek yaşlı, yahut yaşlı ve zayıf bir adam, aynı hâldeki bir devenin üzerinde, ve elinde çok kertikli, yahut zayıf, yahut zayıf ve yumuşak bir mızrak olduğu hâlde]. (A, TA.)

**ثَالِبَةٌ الشَّوَى**
**ثَالِبَةٌ الشَّوَى** ذ Ayakları çatlamış, yahut yarılmış bir kadın: (S, K:) bir mızrağa sıfat olarak uygulanan **ثَلبٌ**’den. (S.)

**أَثْلَبٌ**
**أَثْلَبٌ** ذ ve **اـِثْلِبٌ**, (Fr, T, S, M, K,) bunların birincisi daha yaygındır, (Fr, T,) Toz, yahut toprak; ve taşlar: (Fr, T, M, K:) yahut taşların (S, K) ve tozun yahut toprağın (S:) küçük kırıntıları, yahut parçacıkları: (S:) yahut Hicaz lehçesinde taş (A' Obeyd, Sh, T): ve Temîm lehçesinde toz, yahut toprak: (T:) ve el-Hejeree der ki, **الأَثْلَمُ** **الأَثْلَبُ** gibidir; fakat [ISd der ki,] ikame yoluyla mı türetilmiştir yoksa lehçe farklılığı mıdır, bilmem. (M, TA.) Şöyle denir: **بِفِيهِ الأَثْلَبُ** ve **الاـِثْلِبُ** Onun ağzında toz, yahut toprak, ve taşlar vardır; (Fr, T;) yahut taş parçacıkları ve toz yahut toprak. (S.) Lh, **الأَثْلَبَ لَكَ** yahut **الاـِثْلِبَ** [Toz, yahut toprak, ve taşlar, senin payın olsun] ibaresini; ve **التُّرَابَ**’ı zikreder: ve ismin böylece mansûb hâlde getirildiğini, sanki ibare alışılmış türden bir beddua imiş gibi, söyler: demek ister ki, sanki isim, bedduada kullanılan bir mastar imiş gibi; hâlbuki o, basit bir isimdir. (M.) Bir rivayette geçen **لِلْعَاهِرِ الاـِثْلِبُ** yahut **الأَثْلَبُ**, Zina eden, yahut fuhuş yapan için taş ( **الحَجَرُ** [fakat bu kelimeye bak, ve ayrıca عهر maddesine de bak]): yahut toz, yahut toprak: yahut küçük taşlar demektir. (TA.)

**مِثْلَبٌ**
**مِثْلَبٌ** مثلب Ayıplamaya, kınamaya, yahut kusur bulmaya alışkın. (A, TA.)

**مَثْلَبَةٌ**
**مَثْلَبَةٌ** مثلبه مثلبة (S, M, Msb, K) ve **مَثْلُبَةٌ** (M, K) Bir kusur, bir ayıp, yahut bunun benzeri: (S, M, * K: *) yahut [asıl olarak] [ayıplamanın yahut] sövmenin bir sebebi: (Msb:) cem‘i **مَثَالِبُ**. (S, A, Msb.) Şöyle dersin: **مَا عَرَفْتُ فِى فُلَانٍ مَثْلَبَةً** [Falanda bir kusur, yahut ayıp, yahut ayıplama sebebi, vb. bilmedim]. (A, TA.)
