# ثلث — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%84%D8%AB/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: ثلث

الثلاثة في عدد المذكر، والثلاث في عدد المؤنث. والثلاثاء من الأيام ويجمع على ثَلاثاواتٍ. والثُلُثُ: سهمٌ من ثلاثة، فإذا فتحت الثاء زدت ياءً فقلت ثَليثٌ، مثل ثَمينٍ وسَبيعٍ وسَديسٍ وخَميسٍ ونَصيفٍ. والثِلْثُ، بالكسر، من قولهم هو يَسْقي نخْلة الثِلْثِ، لا يُستعملُ الثِلْثُ إلا في هذا الموضع. وثُلاثُ ومَثْلَثُ غير مصروف للعدل والصفة، لأنه عدل من ثَلاثَةٍ إلى ثُلاثَ ومَثْلَثَ، وهو صفةٌ لأنّك تقول: مررت بقوم مَثْنى وثُلاثَ. وثَلَثْتُ القومَ أَثْلَثُهُمْ بالضم، إذا أخذتَ ثُلُثَ أموالهم. وأَثْلِثُهُمْ بالكسر، إذا كنت ثالِثَهُمْ أو كَمَّلْتَهُمْ ثلاثةً بنفسك قال الشاعر:
فإنْ تَثْلِثوا نَرْبَعْ وإنْ يَكُ خامسٌيَكُنْ سادسٌ حتّى يُبيرَكُمُ القَتْلُ
 وثالثة الأَثافي: الحَيْدُ النادر من الجبل، يثجمع إليه صخرتان ثم تُنْصَبُعليهما القِدْر. وأَثْلَثَ القومُ: صاروا ثلاثة. وكانوا ثلاثة فأربَعوا كذلك، إلى العشرة. والثَلوثُ من النوق: التي تجمع بين ثَلاثِ آنية تملؤها إذا حُلِبَتْ، وكذلك التي تَيْبَسُ ثلاثةٌ من أخلافها. والمثلوثة: مَزادةٌ تكون من ثلاثة جلود. وحبلٌ مثلوثٌ، إذا كان على ثَلاثِ قُوىً. وشيءٌ مُثَلَّثٌ، أي ذو أركان ثلاثة. والمثلَّثَّ من الشراب: الذي طُبِخَ حتَّى ذهب ثُلُثاهُ. ويقال أيضاً: ثَلَّثَ بناقته، إذا صَرَّ منها ثلاثةَ أخلافٍ. فإن صَرَّ خِلْفَيْنِ قيل: شَطَّرَ بها.

### Türkçe

**الثلاثة** erkek cinsin sayısında, **الثلاث** dişi cinsin sayısındadır. **الثلاثاء** günlerdendir ve **ثَلاثاواتٍ** üzere cem‘ olunur. **الثُلُثُ**: üçten bir paydır; **الثاء**’yı fetha ile okuduğun zaman bir **ياء** artırırsın da **ثَليثٌ** dersin; **ثَمينٍ** ve **سَبيعٍ** ve **سَديسٍ** ve **خَميسٍ** ve **نَصيفٍ** gibi. **الثِلْثُ**, kesre ile, onların “o, **الثِلْثِ** hurma fidanını sular” sözündendir; **الثِلْثُ** ancak bu yerde kullanılır. **ثُلاثُ** ve **مَثْلَثُ** adl ve sıfat sebebiyle gayr-i munsarıftır; çünkü **ثَلاثَةٍ**’den **ثُلاثَ** ve **مَثْلَثَ**’a adl edilmiştir; ve o bir sıfattır; zira sen “**مَثْنى** ve **ثُلاثَ** kavimlere uğradım” dersin. “Kavmin mallarının **ثُلُثَ**’ünü aldığın zaman” **ثَلَثْتُ** kavmi, onları damme ile **أَثْلَثُهُمْ**. “Onların üçüncüsü olduğun yahut kendinle onları üçe tamamladığın zaman” kesre ile **أَثْلِثُهُمْ**; şair dedi ki:
فإنْ تَثْلِثوا نَرْبَعْ وإنْ يَكُ خامسٌيَكُنْ سادسٌ حتّى يُبيرَكُمُ القَتْلُ

**ثالثة الأَثافي**: dağdan nadir çıkan **الحَيْدُ**’dur; ona iki kaya toplanır, sonra onların üzerine **القِدْر** dikilir. **أَثْلَثَ** kavim: üç oldular. Ve onlar üç idiler de dört oldular; bunun gibi, ona kadar. Develerden **الثَلوثُ**: sağıldığı zaman doldurduğu üç kap arasında toplayan; yine, memelerinden üçü kuruyan. **المثلوثة**: üç deriden olan bir su tulumudur. **مثلوثٌ** bir ip: üç büküm üzere olduğu zaman. **مُثَلَّثٌ** bir şey: yani üç köşeli olan. İçecekten **المثلَّثَّ**: iki **ثُلُثاهُ** gidinceye kadar pişirilmiş olan. Yine denir: devesiyle **ثَلَّثَ**, ondan üç meme bağladığı zaman. Eğer iki meme bağlarsa, onunla **شَطَّرَ** denir.
