# ثلل (ث-ل-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%84%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Selle koyun sürüsü demektir

- Harfler: ث - ل - ل
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 2 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [ثُلَّةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/siga/%D8%AB%D9%8F%D9%84%D9%8E%D9%91%D8%A9%D9%8C.md) | فُعْلَةٌ | Kalabalık | 2 | 2 | [56:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/ayet/56:13.md) |
| [وَثُلَّةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AB%D9%8F%D9%84%D9%8E%D9%91%D8%A9%D9%8C.md) | وَفُعْلَةٌ | Ve kalabalık | 1 | 1 | [56:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/ayet/56:40.md) |

## Mücavir kökler — 2 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Alet kaldıraç demektir
2. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Uhur ense demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثلل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [حزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%A8.md), [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md), [فوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AC.md), [عصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [فرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Koyun sürüsü, kırkılmış yün yığını ve bir şeyi döküp üst üste yığma |
| Çekirdek Özet 2 | Belirli bir ortak nitelikte bir araya gelmiş kesif insan topluluğu, zümre |
| Çekirdek Özet 3 | Birikimli toplumsal gövde ve bu gövdenin oluşturduğu kurumsal yekûn |
| Kritik Hata Riski | Kavramı rastgele ve hedefsiz bir kalabalık sanarak nitelikli öncü veya ardıl zümre vasfını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثل | Bir şeyin dökülmesi, akıtılması, yığılması ve birikinti oluşturması; nitekim aynı ikili tabanı taşıyan [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) kökünde de bütünün parçalanıp belirli bir pay olarak ayrışması ve kümelenmesi esastır | ل | İkinci lam harfinin eklenmesi ve şeddeli katlanma ile dökülen ve yığılan nesnelerin (koyunlar, yünler, fertler) birbiri üzerine binerek kesif, yekpare ve ayrılmaz bir kütle ya da sürü oluşturmasını sağlamıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, çarpı imgesinin (ت) ikizi olarak yoğunlaşmış çatallanma ve çoğalma (türetme imge) | Bir kökten veya kaynaktan birden fazla yöne dallanıp yayılan, çatallanarak artan unsurları temsil eder |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Sevk etme, bir istikamete yöneltme, toparlama ve otoriteyle gütme hareketini simgeler |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Yöneltme ve sevk eyleminin sürekliliğini, toplanan unsurların dağılmadan bir arada tutulmasını pekiştirir |
| ثلل | Çatallanıp çoğalan fertlerin çoban değneğiyle bir istikamete sevk edilip yekpare bir sürü ve yığın haline getirilmesi | Çok sayıda ferdin bir araya toplanarak tek bir idare veya müşterek yöneliş altında kesif bir topluluk meydana getirmesi hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Davar veya koyun sürüsü (özellikle ak koyunlar topluluğu), kırkılarak biriktirilmiş bol yün yığını; ayrıca bir yapıyı veya tümseği döküp yerle bir etmek (ثَلَّ عَرْشَهُ) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiir ve darbımesellerinde koyun sürüsü ve yün bolluğu anlamında kullanılmıştır: آليت بالله ربي لا أسالمهم / حتى يسالم رب الثلة الذيب |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayet ve deyimlerinde kök hem sürü mülkiyeti hem de bol yün anlamında yaygındır; nitekim beceriksiz birinin eline bol malzeme geçmesini anlatan «خرقاء وجدت ثلة» meseli ile Muâviye hakkındaki «لم تكن أمه براعية ثلة» rivayeti bu somut kullanımı gösterir |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça ثلل kökü, Sami dillerinde dökme, yığma, tepeleme biriktirme ve çökertme semantik ekseniyle irtibatlı görünmektedir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında doğrudan koyun sürüsü anlamında birebir ses denkliği sınırlı olmakla birlikte, yığmak, höyük veya tepe yapmak, yıkıp dökmek anlam alanındaki תלל (t-l-l / tel, yığın, höyük) köküyle kavramsal ve fonetik bir akrabalık sezilmektedir. Arapçada ث harfi Proto-Sami /ṯ/ sesini korurken, İbranicede bu ses çoğunlukla /š/ sesine, kimi durumlarda ise ikincil köklerde t sesine kayabilmektedir. Arapça iç gelişiminde kök, hem fiziksel olarak yün ve koyunların üst üste yığılmasını hem de mecazen bir iktidar ve yapının çökertilip yıkılmasını (ثَلَّ عرشه) bünyesinde toplamıştır. Erken göçebe hayvancılık kültüründe koyun sürüsünün oluşturduğu beyaz, dalgalı yığın ile kırkılmış yünün oluşturduğu yumuşak tepe imgesi, kökün Arap Yarımadası'ndaki özgün somutlaşma zeminini kurmuştur.

Güven: Muhtemel

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ثلل | Koyun sürüsü, yün yığını ve bir yapının dökülüp yıkılması anlamlarından türeyerek insan cemaatine ve büyük zümreye ad olmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami תלל | Yığın, höyük, tepeleme biriktirme ve yıkıntı anlamındaki köklerle kavramsal paralellik taşır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrulanabilir bir köken bağı tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثلل | Anlamlı | Sürü, yün yığını, insan kalabalığı, yıkmak | Koyun sürüsü, kırkılmış yün yığını, büyük insan topluluğu ve bir yapının temelini yıkıp dökmek anlamlarını taşır | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| [لثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AB%D9%84.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak mühmel kabul edilmiş, yalnızca katlamalı [لثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) formu kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| للث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dil fonetiğinde iki lam ile peltek se harfinin bu dizilişi mühmeldir, kelime türetilmemiştir | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثلل | Merkez | Topluluk | Birbirine kenetlenmiş, yığın halinde ve kesif bir bütün oluşturan büyük insan kümesi | Koyun sürüsü veya yün yığını gibi fertleri birbirine kaynaşmış kalabalığı ifade eder |
| [حزب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D8%A8.md) | Komşu | Topluluk | Belirli bir fikir, çıkar veya ideoloji etrafında örgütlenmiş sert ve tarafgir hizip | Aralarında fikrî veya siyasi bir dayanışma ve bağ bulunan hizipleşmiş grubu anlatır |
| [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | Topluluk | Dağınık unsurların bir araya getirilmesiyle oluşan genel topluluk | Nitelik veya iç kaynaşma şartı aranmaksızın her türlü birikmeyi kapsayan en genel köktür |
| [فوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%AC.md) | Komşu | Topluluk | Dalga dalga, grup grup ve hızla akıp gelen hareketli kitle | Mekâna peyderpey ve akın akın giren toplulukları resmeder |
| [عصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D8%A8.md) | Komşu | Topluluk | Kan veya menfaat bağıyla birbirine sıkıca bağlanmış taassup ehli zümre | Akrabalık veya aidiyet bağıyla birbirini savunan kemikleşmiş grubu belirtir |
| [فرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AF.md) | Zıt | Yalnızlık | Kendi başına kalma, topluluktan ayrılma ve teklik | Herhangi bir topluluk veya yığın içinde yer almayan tekil durumu bildirir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثلل | Kalabalık, kesif insan topluluğu | Bir arada kümelenmiş, homojen ve büyük zümreyi karşılar | Kesin |
| Latince | Turba, grex, multitudo | Kalabalık, sürü, yığın | Grex kelimesi kökün koyun sürüsü kökenini, multitudo ise insan kalabalığını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Throng, multitude, flock | Kesif kalabalık, yığın, sürü | Throng sıkışık insan topluluğunu, flock ise sürü birlikteliğini verir; ancak zümre asaletini tam taşımaz | Güçlü |
| Almanca | Schar, Menge, Haufen | Topluluk, yığın, kalabalık | Schar düzenli bir grubu, Menge genel çokluğu, Haufen ise yığınlaşmayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Foule, troupe, multitude | Kalabalık, insan topluluğu | Foule yoğun kitleyi, troupe birlikte hareket eden zümreyi karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ | Önceki ümmetlerden veya İslam'ın ilk öncülerinden oluşan büyük cemaat | Âhiret sahnelerinde sabikûn zümresinin büyüklüğünü açıklayan bağlam; Vâkıa [56:13](https://lisan.digital/tr/ayet/56:13.md) |
| ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ | Hem önceki hem de sonraki nesillerden teşekkül eden kalabalık mümin topluluğu | Ashâb-ı yemînin hem geçmiş hem gelecek ümmetler içindeki geniş temsilini anlatan bağlam; Vâkıa [56:39](https://lisan.digital/tr/ayet/56:39.md), [56:40](https://lisan.digital/tr/ayet/56:40.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kurtuluş ehlinin nispeti | Cennete girecek olan sabikûn ve ashâb-ı yemîn zümrelerinin tarihsel ümmetler arasındaki dağılımı ve kurtuluşun genişliği | Azınlık-çoğunluk dengesinde müminlerin mutlak yekûnunu ifade eden zümre |
| Fıkıh | Zekât ve yetim malı hukuku | Sürü (koyun/keçi) mülkiyeti, bunların yününden ve sütünden yararlanma şartları (hadisteki ثلة kullanımı) | Koyun sürüsü ve kırkılan yünün aynî değeri |
| Tefsir | Vâkıa suresindeki zümre taksimi | İlk ayetteki sülle ile sonraki ayetlerdeki sülle arasındaki kemmiyet ve keyfiyet farkı | Nitelikli ve seçkin öncüler kalabalığı ile genel mümin kitle |
| Hadis | Yetim vesayeti ve toplumsal tasvirler | Yetim malındaki sağmal ve yünlü hayvanların bakımı ile erken dönem kabilevi sürü zenginliği | Sürü bereketi ve yün hasılatı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Âhiret hiyerarşisi ve zümreleşme | Temsil kabiliyeti yüksek salihler kütlesi | Hakikate topluca şahitlik etme | Dinin bireysel bir iddia değil, tarihler boyu biriken kalabalık bir ümmet olduğunu gösterir | Güçlü |
| İlmi | Belli bir ekole veya ilkeye bağlı ulema gövdesi | Külli cemaat | İlmî mirası taşıma ve aktarma | Tekil alimlerin ötesinde ilmin sürekliliğini sağlayan ana gövdeyi kurar | Muhtemel |
| Siyasi | Yönetimin meşruiyet tabanı | Geniş halk kütlesi ve taban | Siyasal nizamı taşıma ve ayakta tutma | Dağınık bireylerin değil, organize ve yekvücut olmuş bir kitlenin iradesini yansıtır | Güçlü |
| İktisadi | Üretim araçları ve hayvancılık sermayesi | Sürü varlığı ve tekstil hammaddesi (yün) | Aynî sermaye birikimi | Göçebe ve yerleşik iktisatta sürünün temel zenginlik ve üretim unsuru olmasını sağlar | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yoğun kümeleşme ve kütle çekimsel yığılma (Cluster) | Bağımsız parçacıkların birbirinin çekim alanına girerek ayrışmaz, kesif ve tekil bir kütle gibi davranan bir küme (cluster) meydana getirmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif gövde ve kitle dayanışması (Solidarity) | Fertlerin müşterek değerler etrafında kendi tekilliklerini eriterek homojen ve yekpare bir toplumsal zümre teşkil etmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca «kalabalık» veya «grup» diyerek sıradan, gayesiz ve niceliksel bir insan yığını seviyesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu kavram, hakikatin öncüleri (sâbikûn) veya amel ehli (ashâb-ı yemîn) gibi müşterek ahlaki nitelikle bütünleşmiş, birbirine kenetlenmiş seçkin insan kütlelerini ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet ehlinin rastgele fertlerden ibaret olduğu sanılır; oysa ayetler kurtuluşun tarihler üstü bir cemaatleşme ve nitelikli kitle şuuru gerektirdiğini gösterir |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vâkıa suresinde âhiret sahnelerindeki insan sınıflarının kemmiyet ve keyfiyet dengesini kavramak, kurtuluşun hem öncüler hem de geniş kitleler için nasıl gerçekleştiğini anlamak bakımından merkezîdir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vâkıa suresinin insanın üç sınıfını (sâbikûn, ashâb-ı yemîn, ashâb-ı şimâl) ve bunların ahiretteki karşılıklarını anlatan ayet gruplarında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikat ehlinin daima parmakla sayılacak kadar az kalacağı ve tarihin hiçbir döneminde büyük topluluklar kuramadığı yönündeki peşin hükmü tashih eder |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Koyun sürüsü, kırkılmış ve tepeleme yığılmış yün kütlesi; bir yapıyı veya tümseği dökerek yerle bir etme hali.
- Soyut anlam: Ortak bir nitelik veya inanç etrafında bir araya gelmiş, fertleri yekvücut olmuş kesif ve bereketli insan topluluğu.
- Sistematik karşılık: Dağınık bireylerin kurumsal ve toplumsal bir blok oluşturarak tarihsel süreçte bir zümre kimliği kazanması.
- LaTeX modeli: $$S = \sum_{i=1}^{n} u_i \quad \text{koşuluyla} \quad \rho(S) > \theta$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $S$ meydana gelen kesif topluluğu (ثُلَّة), $u_i$ bu topluluğu oluşturan her bir bağımsız ferdi temsil eder. $\rho(S)$ topluluğun iç kaynaşma ve yoğunluk derecesini, $\theta$ ise sıradan bir kalabalığı nitelikli bir zümre kılan kritik eşik değerini simgeler. Fertlerin toplamı ancak yoğunluk ve kaynaşma kritik eşiği aştığında kökün ifade ettiği yekpare gövdeyi oluşturur.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%84%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Vakıa 56:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/ayet/56:13.md) — ثُلَّةٌ

ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Bir çoğu öncekilerden,

### [Vakıa 56:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/ayet/56:39.md) — ثُلَّةٌ

ثُلَّةٌ مِنَ الْأَوَّلِينَ

Meal (IK): Bir çoğu öncekilerden,

### [Vakıa 56:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/ayet/56:40.md) — وَثُلَّةٌ

وَثُلَّةٌ مِنَ الْآخِرِينَ

Meal (IK): Bir çoğu da sonrakilerdendir.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Selle koyun sürüsü demektir. Sülle insan topluluğu, kalabalığıdır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء واللام
ل ث، ث ل يستعملان
لث:
التَثَّ السَّحابُ التِثاناً: دامَ بالمكان لايبرَح، قال:
أَلَثَّ بها عارضٌ مُمطِرُ
ولَثلَثَ السحابُ: تَردَّدَ في مكانٍ كلّما ظنَنْتَ أنّه ذَهَبَ عادَ، قال:
لَثْلاثةٌ مُدْجَوْجنٌ مُلَثْلِثْ
ورجلٌ لَثْلاثُ: بطيءٌ في كلِّ أمرٍ، كُلَّما ظنَنْتَ أنَّه أَجابك إلى القيام في حاجتِك تقاعَسَ، وأنشد لرؤبة:
لا خيْرَ في وُدِّ امرئٍ مُلَثلِثِ
ولم يُلِثَّ أَنْ صَنَعَ كذا، أي لم يلبَثْ.
ولَثلَث البعيرُ رَحْلَه إذا أنتَقَه أي زَعْزَعَه، قال:
قد طالَ ما لَثلَثَتْ رَحْلي مَطّيتُه		في دِمْنةٍ وسَرَتْ صَفْواً بأكدارِ
ثلث:
الثلاثة: من العدد.
وثَلَثتْ القوم أثْلِثُهم ثَلْثاً، إذا أخَذْتُ ثُلُثَ أموالهم.
وقد يال: ثَلَثتُ الرجلَيْن أي كانا اثنَيْن فصرتُ لهما ثالثاً.
وثُلاثُ ومَثْلَثُ لا تدخل عليهما اللام ولا يُصرَفانِ.
والمُثَلَّثُ من الأشياء: ما كان على ثلاثة أَثناء.
والمُثلُوثُ من الحبل: ما كان عل ثلاثِ قُوَى، وكذلك ما يُنسَجُ ويُضْفَر، والمَضفور والمفتُول والمَثلُوث: ما أخذ ثُلُثُه.
والثُلاثاء: لمّا جُعِلَ اسماً جُعِلَت الهاءُ التي كانت في العدد مَدَّةً، فَرْقاً بين الحالَيْن، وكذلك الأربِعاء من الأربعة، فهذه الأسماء جُعِلَت بالمدِّ توكيداً للأسْم، كما قالوا: حَسَنةٌ وحَسناءُ، وقصَبَةٌ وقَصْباءُ، حيث ألزَموا النعتَ إلزامَ الاسمِ، وكلك الشّجْراء والطَّرْفاء، وكان في الأصل نعتاً فجُعِلَ اسماً، لأنّ حَسَنةً نعتٌ، وحَسْناءُ اسمٌ من الحُسْنِ موضوع، والواحدُ من كل ذلك بوزن فَعله.
وإذا أُرسِلَتِ الخيل في الرِّهان، فالأولُ السابق، الثاني المُصَلِّي لأنه يَتْلُو أصلاً الذي قبله، ثم يقال بعد ذلك: ثِلتٌ ورِبعٌ وحِمسٌ، قال: سَبَّقَ عَبّادٌ وصَلَّتْ لِحيتُهْ وثَلَّثَتْ بعدَهُما مِرْزَبَّتُه والثّليث في وجهٍ واحد الثُّلُثُ ولكنّ أحسنَ ما تكلَّمَتْ به العرب أن يقال: عُشَرُ وثُلَثُ وكذلك المُثْلاثُ والمَثلَثُ كقولِكَ: جاءوا مَثْلَثَ مَثْلَثَ ومَوْحَدَ مَوْحَدَ ومَثْنَى مَثنى، لا يُجَرُّ، وكذلك ثُلاثَ، ثُلاثَ، ورُباعَ رُباع، أي ثلاثةً ثلاثةً وأربعةً أربعةً لا يُجَرُّ.
والثلاثيٌّ: ما نُسِبَ إلى ثلاثةِ أشياءَ، أو كانَ طولُه ثَلاثةَ أذرُعِ ثَوْبٌ ثُلاثيٌّ ورُباعيٌّ.
وغُلامٌ ثُلاثيٌّ ورُباعيٌّ وخماسيٌّ، ولا يقال سُداسيٌّ، لأنّه إذا تمَّت له ستة أشبار صارَ رجلاً.
والثِّلْثُ في الإِبِل: ظِمْءُ يَومَيْنِ بعدَ شُربَيْنِ، ولكن لم يستعملْ إنما يُخرَجُ في القياس على الأظماء.
ثل:
وثُلَّ عَرشُه أي زال قِوامُ أمره، واَثَلَّه اللهُ.
ويقال: لِعَرْش الكَرْم، وعَرْش العريش الذي تُتَّخَذُ منه ظُلَّلةٌ ونحوه من الأشياء إذا انهَدَمَ: قَدْ ثُلَّ.
والثُلَّةُ: قطيعٌ من الغَنَم غير كثبر، قال:
آلَيتُ باللهِ ربّي لا أُسالِمُهـم		حتى يُسالِمَ ربَّ الثُلَّةِ الذِّيبُ
وقول لبيد:
وصُداءٍ ألَحَقَتْهُم بالثِّلَل
أي الثِّلاث، يعني أغناماً أي يَرْعَوْنها فقَصَرَ.
والثُلَّةُ: جماعة من الناس كثيرة.
والثُلَّةُ: تراب البِئرِ.
والثَلَّةُ: الهَلاك، وكذلك الثَّلَلُ والثِّلال، قال الكميت:
تَناوُم أَيْقاظٍ أيقاظ واِغضاءُ أعيُنٍ		على مُخزياتٍ أن يَهيجَ ثلالُها

##### Türkçe

باب **الثاء** واللام
**ل ث**، **ث ل** kullanılırlar.

**لث**:
**التَثَّ السَّحابُ التِثاناً**: Mekânda devam etti, ayrılmayıp yerinden oynamadı; dedi ki:
أَلَثَّ بها عارضٌ مُمطِرُ

Ve **لَثلَثَ السحابُ**: Bir mekânda tereddüt etti; her ne zaman onun gittiğini zannetsen geri döndü; dedi ki:
لَثْلاثةٌ مُدْجَوْجنٌ مُلَثْلِثْ

Ve **رجلٌ لَثْلاثُ**: Her işte yavaştır; her ne zaman onun, ihtiyacında kalkmaya seni cevapladığını zannetsen ağırdan alır; ve Rü’be’den inşad etti:
لا خيْرَ في وُدِّ امرئٍ مُلَثلِثِ

Ve **ولم يُلِثَّ أَنْ صَنَعَ كذا**: Yani, beklemedi.

Ve **لَثلَث البعيرُ رَحْلَه**: Sen onu **أنتَقَه** ettiğinde; yani onu sarstı; dedi ki:
قد طالَ ما لَثلَثَتْ رَحْلي مَطّيتُه		في دِمْنةٍ وسَرَتْ صَفْواً بأكدارِ

**ثلث**:
**الثلاثة**: Sayıdan.

Ve **ثَلَثتْ القوم أثْلِثُهم ثَلْثاً**: Onların mallarının üçte birini aldığım zaman.

Ve denilir: **ثَلَثتُ الرجلَيْن**; yani ikiydiler de ben onlara üçüncü oldum.

Ve **ثُلاثُ** ve **مَثْلَثُ**: Onların üzerine **اللام** girmez ve ikisi de i‘rab almaz.

Ve eşyalardan **المُثَلَّثُ**: Üç köşe üzere olan şey.

Ve ipten **المُثلُوثُ**: Üç kuvvet üzere olan şey; ve yine dokunan ve örülen şey; ve **المَضفور** ve **المفتُول** ve **المَثلُوث**: Üçte biri alınmış olan şey.

Ve **الثُلاثاء**: İsim kılındığında, sayıda bulunan **الهاء** iki hâl arasında fark olsun diye bir uzatma kılındı; ve yine **الأربِعاء** **الأربعة**’den (böyledir). Şu isimler, ismi te’kîd olarak uzatma ile kılındı; nitekim dediler: **حَسَنةٌ** ve **حَسناءُ**, ve **قصَبَةٌ** ve **قَصْباءُ**; sıfatı isme iltizam ettirdikleri yerde; ve yine **الشّجْراء** ve **الطَّرْفاء** (böyledir). Asılda sıfat idi de isim kılındı; çünkü **حَسَنةً** bir sıfattır, **حَسْناءُ** ise güzellikten vaz‘ olunmuş bir isimdir; ve bunların her birinin teki **فَعله** veznindedir.

Ve atlar yarışta salıverildiğinde: birinci öne geçen; ikinci **المُصَلِّي**’dir, çünkü kendisinden önce olan birincinin izinden gider; sonra bunun ardından denilir: **ثِلتٌ** ve **رِبعٌ** ve **حِمسٌ**; dedi ki:
سَبَّقَ عَبّادٌ وصَلَّتْ لِحيتُهْ وثَلَّثَتْ بعدَهُما مِرْزَبَّتُه

Ve **الثّليث** tek bir vecihte **الثُّلُثُ**’tur; fakat Arapların onunla konuştuğu en güzel şey, **عُشَرُ** ve **ثُلَثُ** denilmesidir. Ve yine **المُثْلاثُ** ve **المَثلَثُ** senin “**جاءوا مَثْلَثَ مَثْلَثَ** ve **مَوْحَدَ مَوْحَدَ** ve **مَثْنَى مَثنى**” demen gibidir; cer edilmez. Ve yine **ثُلاثَ، ثُلاثَ** ve **رُباعَ رُباع** (böyledir); yani üçer üçer ve dörder dörder; cer edilmez.

Ve **والثلاثيٌّ**: Üç şeye nisbet edilen, yahut uzunluğu üç arşın olan şey; **ثَوْبٌ ثُلاثيٌّ** ve **رُباعيٌّ**.

Ve **غُلامٌ ثُلاثيٌّ** ve **رُباعيٌّ** ve **خماسيٌّ**; ve **سُداسيٌّ** denilmez; çünkü ona altı karış tamam olduğunda erkek olur.

Ve develerde **الثِّلْثُ**: İki içişten sonra iki günün susuzluğu; fakat kullanılmadı; ancak susuzluklar üzerine kıyasta çıkarılır.

**ثل**:
Ve **ثُلَّ عَرشُه**: Yani işinin direği gitti; Allah onu **اَثَلَّه** etti.

Ve denilir: Üzüm çardağının **عَرْش**’i için; ve ondan gölgelik yapılan arişin **عَرْش**’i ve benzeri şeylerden yıkıldığında: **قَدْ ثُلَّ**.

Ve **الثُلَّةُ**: Çok olmayan bir koyun sürüsü; dedi ki:
آلَيتُ باللهِ ربّي لا أُسالِمُهـم		حتى يُسالِمَ ربَّ الثُلَّةِ الذِّيبُ

Ve Lebîd’in sözü:
وصُداءٍ ألَحَقَتْهُم بالثِّلَل

Yani **الثِّلاث**; yani koyunlar; yani onları otlatırlar; böylece kısalttı.

Ve **الثُلَّةُ**: İnsanlardan çok bir cemaat.

Ve **الثُلَّةُ**: Kuyunun toprağı.

Ve **الثَلَّةُ**: Helâk; ve yine **الثَّلَلُ** ve **الثِّلال** (böyledir); Kümeyt dedi ki:
تَناوُم أَيْقاظٍ أيقاظ واِغضاءُ أعيُنٍ		على مُخزياتٍ أن يَهيجَ ثلالُها

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

يقال للضأن الكثيرة: ثَلَّةٌ. والجمع ثِلَلٌ. والثَلَّةُ أيضاً: الصُوف. يقال: كساءٌ جيدُ الثَلّة. وحبلُ ثَلّةٍ، أي صوفٍ. قال: ولا يقال للشَعَرِ ثَلّةٌ ولا للوبر، فإذا اجتمعَ الصُوف والشعر والوبر قيل: عند فلان ثَلّةٌ كثيرةٌ. وقد أَثَلَّ الرجل فهو مُثِلٌّ، إذا كثُرت عنده الثَلَّة. وثَلَّةُ البئر أيضاً: ما أُخْرِجَ من ترابها. والثُلَّةُ، بالضم: الجماعة من الناس. وثَلَّت الدابةُ تَثُلُّ، أي راثَتْ؛ وكذلك كلُّ ذي حافر. وَثَلَلْتُ التراب في البئر وغيرها، إذا هِلْتَهُ. ؤَثَلَلْتُ البيت أَثُلُّهُ: هدمته، وهو أن تحفِر أصلَ الحائط ثم تدفعَ فينقاض؛ وهو أهْولُ الهدمِ. يقال: ثَلَّ الله عرشهم: أي هدم ملكهم. ويقال للقوم إذا ذهب عزّهم: قد ثُلَّ عرشهم، ومنه قول زهير:
تَدارَكْتُما الأَحلافَ قد ثُلَّ عَرْشُها كأنه هُدِمَ وأُهْلِكَ.
وأَثْلَلْتُهُ، إذا أمرت بإصلاح ما ثُلَّ منه. والثَلَلُ بالتحريك: الهلاك. تقول منه. ثَلَلْتُ الرجل أَثُلُّهُ ثَلاًّ وثلَلاً.

##### Türkçe

Çok olan koyuna: **ثَلَّةٌ** denir. Çoğulu: **ثِلَلٌ**. **الثَلَّةُ** ayrıca: **الصُوف**tur. Denir ki: iyi **الثَلّة**li bir örtü. Ve **حبلُ ثَلّةٍ**; yani **صوفٍ**. Dedi ki: **الشَعَرِ** için **ثَلّةٌ** denmez, ne de **الوبر** için; **الصُوف** ile **الشعر** ve **الوبر** bir araya toplandığında “falancanın yanında çok **ثَلّةٌ** vardır” denir. Ve adam **أَثَلَّ** etmiştir; o hâlde o **مُثِلٌّ**dür; yanında **الثَلَّة** çok olduğunda. Ve kuyunun **ثَلَّةُ**si de: toprağından çıkarılan şeydir. Ve **الثُلَّةُ** (ضم ile): insanlardan topluluk. Ve binek hayvanı **ثَلَّت** eder, **تَثُلُّ**; yani dışkıladı; ve aynı şekilde her toynak sahibi. Ve ben toprağı kuyuya ve başkasına **ثَلَلْتُ**; onu döktüğümde. Ve evi **ؤَثَلَلْتُ**; onu **أَثُلُّهُ**: onu yıktım; o, duvarın temelini kazıp sonra itip de yıkılmasıdır; o, yıkımın en dehşetlisidir. Denir ki: Allah onların tahtını **ثَلَّ** etti; yani mülklerini yıktı. Ve kavme, izzetleri gittiğinde, denir ki: “tahtları **ثُلَّ** edildi”; ve ondan Züheyr’in sözü:
تَدارَكْتُما الأَحلافَ قد ثُلَّ عَرْشُها كأنه هُدِمَ وأُهْلِكَ.
Ve onu **أَثْلَلْتُ**; ondan **ثُلَّ** olanın ıslahını emrettiğimde. Ve **الثَلَلُ** (hareke ile): helâk. Ondan dersin: adamı **ثَلَلْتُ**; onu **أَثُلُّهُ**; **ثَلاًّ** ve **ثلَلاً**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ل ل
آليت بالله ربي لا أسالمهم حتى يسالم رب الثلـة الذيـب وبنو فلان مثلون‏:‏ أصحاب غنم‏.‏
وكساء جيد الثلـة أي الصـوف سمِّـي باسـم مـا هـو منـه كتسمية المطر بالسماء‏.‏
وفي الحديث في ماشية اليتيم‏:‏ ‏"‏ للوصيّ أن يصيب من ثلتها ورسلها ‏"‏‏.‏
وفـي المثـل ‏"‏ خرقـاء وجـدت ثلـة ‏"‏‏.‏
وقـد أثـل فلـان‏:‏ كثـر عنده الصوف‏.‏
وثللت عرش البيت وهو سقفه‏:‏ هدمته وبيت مثلول‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ثل عرشه إذا ذهب قوام أمره‏.‏
وفلان كثير الثلة إذا كان أشعر البدن‏.‏
قال‏:‏ وأنت في الحي قليل العلة ضخـم الكراديس كثير الثلة ذو سبلات ولحىً عثولة

##### Türkçe

ث ل ل
Allah’a, Rabbime yemin ettim; onları barışmam, ta ki **رب الثلـة** olan kurt ve falan oğulları barışıncaya kadar: **مثلون**: koyun sahipleri.
Ve iyi bir **الثلـة** elbisesi; yani yün; ondan olan şeyin adıyla adlandırıldı; yağmurun gökle adlandırılması gibi.
Ve hadiste, yetimin hayvanları hakkında: “Vasîye, onun **ثلتها**’sından ve **رسلها**’sından alması vardır.”
Ve meselde: “**خرقـاء** bir **ثلـة** buldu.”
Ve gerçekten falan **أثل** etti: yanında yün çoğaldı.
Ve evin arşını, o da tavanıdır, **ثللت**: onu yıktım; ve **بيت مثلول**.
Ve mecazdan: arşını **ثل** etti; işi(nin) düzeni gidince.
Ve falan **كثير الثلة**’dir; beden kıllı olunca.
Dedi: Ve sen mahallede **قليل العلة**’sin; eklemleri iri, **كثير الثلة**, bıyıklar ve sakallar sahibi, **عثولة**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثَّلَّة: جَماعة الغَنَم وأَصْوافُها. ابن سيده: الثَّلَّة جماعة الغنم، قليلةً كانت أَو كثيرة، وقيل: الثَّلَّة الكثير منها، وقيل: هي القَطِيع من الضَّأْن خاصة، وقيل: الثَّلَّة الضأْن الكثيرة، وقيل: الضأْن ما كانت؛ ولا يقال للمِعْزى الكثيرة ثَلَّة ولكن حَيْلة إِلاَّ أَن يخالطها الضأْن فتكثر فيقال لهما ثَلَّة، وإِذا اجتمعت الضأْن والمِعْزى فكَثُرَتا قيل لهما ثَلَّة، والجمع من ذلك كله ثِلَلٌ، نادر مثل بَدْرَة وبِدَر. وفي حديث معاوية: لم تكن أُمُّه بِراعِيَةِ ثَلَّة؛ الثَّلَّة، بالفتح: جماعة الغنم، والثَّلَّة: الصُّوف فقط؛ عن ابن دريد. يقال: كساء جَيِّد الثَّلَّة أَي الصوف. وحَبْلُ ثَلَّة أَي صُوف؛ قال الراجز: قد قَرَنوني بامْرِئٍ قِثْوَلِّ،
رَثٍّ كَحَبْل الثَّلَّة المُبْتَلِّ
وفي حديث الحسن: إِذا كانت لليتيم ماشية فللوصي أَن يصيب من ثَلَّتِها ورِسْلِها أَي من صُوفها ولَبنها؛ قال ابن الأَثير: سمي الصوف بالثَّلَّة مجازاً، وقيل: الثَّلَّة الصوف والشعر والوبر إِذا اجتمعت ولا يقال لواحد منها دون الآخر ثَلَّة. ورَجُل مُثِلٌّ: كثير الثَّلَّة، ولا يقال للشَّعر ثَلَّة ولا للوَبَر ثَلَّة، فإِذا اجتمع الصوف والشعر والوبر قيل: عند فلان ثَلَّة كثيرة.
والثُّلَّة، بالضم: الجماعة من الناس، وقد أَثَلَّ الرجل فهو مُثِلُّ إِذا كثرت عنده الثُّلَّة. وفي التنزيل العزيز: ثُلَّة من الأَولين وثُلَّة من الآخرين؛ وقال الفراء: نزل في أَول السورة ثُلَّة من الأَولين وقليل من الآخرين، فشَقَّ عليهم ذلك فأَنزل الله تعالى في أَصحاب اليمين أَنهم ثُلَّتان: ثُلَّة من هؤلاء، وثُلَّة من هؤلاء، والمعني هم فرقتان فرقة من هؤلاء وفرقة من هؤلاء. وقال الفراء: الثُّلَّة الفِئَة. وفي كتابه لأَهل نَجْران: إِن لهم ذِمَّة الله وذِمَّة رسوله على ديارهم وأَموالهم وثُلَّتِهم؛ الثُّلَّة: الجماعة من الناس، بالضم. والثُّلَّة: الكثير من الدراهم.
والثَّلَّة: شيء من طين يجعل في الفَلاة يُسْتَظَلُّ به. والثَّلَّة: التراب الذي يُخْرَج من البئر. والثَّلَّة: ما أَخرجت من أَسفل الرَّكِيَّة من الطين، وقد ثَلَّ البِئْرَ يثُلُّها ثَلاًّ. وثَلَّة البئر: ما أُخْرِج من ترابها. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: لا حِمىً إِلا في ثلاث: ثَلَّة البِئْر، وطِوَل الفَرَس، وحَلْقَة القوم؛ قال أَبو عبيد: أَراد بِثَلَّة البئر أَن يحتفر الرجل بئراً في موضع ليس بملك لأَحد، فيكون له من حَوالي البئر من الأَرض ما يكون مُلْقىً لثَلَّة البئر، وهو ما يخرج من ترابها ويكون كالحَريم لها، لا يدخل فيه أَحد عليه حريماً للبئر
(* قوله «حريماً للبئر» كذا في الأصل، وليست في عبارة ابن الأثير وهي كعبارة أبي عبيد) وتَثَلَّل الترابُ إِذا مارَ فَذَهب وجاء؛ قال أُمية:
له نَفَيانٌ يَحْفِشُ الأُكْمَ وَقْعَهُ،
تَرى التُّرْبَ منه مائراً يَتَثَلَّلُ
وثُلَّ إِذا هَلَكَ، وثُلَّ إِذا اسْتَغْنى. ابن سيده: الثَّلَل، بالتحريك، الهلاك. ثَلَلْت الرجل أَثُلُّه ثَلاًّ وثَلَلاً؛ عن الأَصمعي، وثَلَّهم يَثُلُّهم ثَلاًّ: أَهلكهم؛ قال لبيد:
فَصَلَقْنا في مُرادٍ صَلْقَةً،
وصُداءٍ أَلْحَقَتْهُم بالثَّلَل
أَي بالهلاك، ويروى بالثِّلَل، أَراد الثِّلال
(* قوله «أَراد الثلال
إلخ» عبارة القاموس وشرحه: والثلة، بالكسر، الهلكة جمع ثلل كعنب، قال لبيد، رضي الله عنه: فصلقنا البيت أَي بالهلكات) جمع ثَلَّة من الغنم فقصر أَي أَغنام يعني يَرْعَوْنها؛ قال ابن سيده: والصحيح الأَول؛ وقال الراجز: إِن يَثْقَفُوكم يُلْحِقُوكم بالثَّلَل
أَي بالهلاك. وثَلَّ البَيْتَ يَثُلُّه ثَلاًّ: هَدَمه، وهو أَن يُحْفَر أَصل الحائط ثم يُدْفَع فيَنْقاض، وهو أَهول الهَدْم. وتثَلَّل هو: تَهَدَّم وتساقط شيئاً بعد شيء؛ قال طُرَيْح:
فيُجْلبُ من جَيْشٍ شَآمٍ بِغارَةٍ،
كشُؤْبُوب عَرْضِ الأَبْرَدِ المُتَثَلِّل
وثُلَّ عَرْشُ فلان ثَلاًّ: هُدِم وزال أَمر قَوْمه. وفي التهذيب: وزال قِوام أَمره وأَثَلَّه الله. وقال ابن دريد: ثُلَّ عرشه ثَلاًّ تضعضعت حاله؛ قال زهير:
تَدارَكْتُما الأَحْلافَ قد ثُلَّ عَرْشُها،
وذُبْيانَ قد زَلَّتْ بأَقدامِها النَّعْل
كأَنه هُدِم وأُهْلك. ويقال للقوم إِذا ذهب عِزُّم: قد ثُلَّ عَرْشُهُم. الجوهري: يقال ثَلَّ اللهُ عَرْشَهم أَي هَدَم مُلْكَهم. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: رؤي في المنام وسئل عن حاله فقال: كاد يُثَلُّ عَرْشِي أَي يُكْسر ويُهْدَم، وهو مَثَل يضرب للرجل إِذا ذَلَّ وهَلِك، قال: وللعرش ههنا معنيان: أَحدهما السرير والأَسِرَّة للمُلوك فإِذا هُدِم عرشُ المَلِك فقد ذهب عِزُّه، والثاني البيت يُنْصَبُ بالعيدان ويُظَلَّل، فإِذا هُدِم فقد ذَلَّ صاحبُه. وثُلَّ عَرْشُه وعُرْشُه: قُتِل؛ وأَنشد: وعَبْدُ يَغُوثَ تَحْجِلُ الطَّيْرُ حَوْلَه،
وقد ثَلَّ عُرْشيه الحُسامُ المُذْكَّرُ
العُرْشان ههنا: مَغْرِزُ العُنقِ في الكاهل؛ وكل ما انهدم من نحو عَرْش الكَرْم والعَريش الذي يُتَّخذ شِبه الظُّلَّة، فقد ثُلَّ. وثَلَّ الشيء: هَدَمه وكَسَره. وأَثَلَّه: أَمر بإصلاحه، تقول منه: أَتْلَلْت الشيءَ أَي أَمرت بإِصلاح ما ثُلَّ منه. وقد أَثْلَلْته إِذا هَدَمْتَه وكسرتَه. وثَلَّ الدراهم يثُلُّها ثَلاًّ: صَبَّها.
وثَلِيلُ الماء: صَوْت انصبابه؛ عن كراع. وقال ابن دريد: الثَّلِيل صوت الماء، ولم يَخُصَّ صوت الانصباب.
وثَلَّت الدابة تَثُلُّ أَي راثت، وكذلك كل ذي حافر، ومُهْرٌ مِثَلُّ؛ قال يصف بِرْذَوْناً:
مِثَلٌّ على آرِيِّه الرَّوْثُ مُنْثَلُّ
ويروى على آرِيِّه الرَّوْثَ، بنصبه بِمِثَلٌّ؛ قال ابن سيده: وهذا لا يَقْوى لأَن ثَلَّ الذي في معنى راث لا يتعدّى. ابن سيده: ثلَّ الحافرُ راث، وثَلَّ الترابَ المجتمع حَرَّكه بيده أَو كَسَره من أَحد جوانبه. ويقال: ثَلَلت الترابَ في القبر والبئر أَثُلُّه ثَلاًّ إِذا أَعَدْتَه فيه بعدما تَحْفِره، وفي الصحاح: إِذا هِلْتَه. وثَلَّة مَثْلولة أَي تُرْبة مكبوسة بعد الحَفْر. والثُّلْثُل: الهَدْم، بضم الثاءين. والثُّلْثُل أَيضاً: مِكْيال صغير. والثِّلْثِلانُ: يَبيسُ الكَلإِ، والضَّمُّ لغة. ابن الأَعرابي: يقال للرجل: ثُلْ ثُلْ إِذا أَمرته أَن يَحْمُق ويَجْهَل.

##### Türkçe

**الثَّلَّة**: koyun topluluğu ve yünleri. İbn Sîde: **الثَّلَّة** koyun topluluğudur; az da olsa çok da olsa; ve denildi ki: **الثَّلَّة** ondan (koyundan) çok olanıdır; ve denildi ki: o, özellikle **الضَّأْن**’dan sürüdür; ve denildi ki: **الثَّلَّة** çok **الضَّأْن**’dır; ve denildi ki: **الضَّأْن** her ne olursa olsun; ve çok olan keçilere **ثَلَّة** denilmez, fakat **حَيْلة** (denir); ancak ona **الضَّأْن** karışır da çoğalırsa ikisine **ثَلَّة** denir; ve **الضَّأْن** ile keçiler bir araya toplanır da ikisi çoğalırsa ikisine **ثَلَّة** denir; bunun hepsinin çoğulu **ثِلَلٌ**’dür; nadirdir, **بَدْرَة** ve **بِدَر** gibi. Muâviye hadîsinde: “Annesi **ثَلَّة** güden değildi”; **الثَّلَّة** fetha ile: koyun topluluğu; ve **الثَّلَّة**: yalnız yün; İbn Düreyd’den. Denir: “**الثَّلَّة**’si iyi bir örtü” yani yün. Ve “**ثَلَّة** ipi” yani yün; râciz dedi ki:
قد قَرَنوني بامْرِئٍ قِثْوَلِّ،
رَثٍّ كَحَبْل الثَّلَّة المُبْتَلِّ

Hasen hadîsinde: “Yetimin davarı olursa vasîye onun **ثَلَّتِها**’sından ve **رِسْلِها**’sından isabet etmesi (pay alması) vardır” yani yününden ve sütünden; İbnü’l-Esîr dedi ki: yüne mecazen **الثَّلَّة** adı verildi; ve denildi ki: **الثَّلَّة** yün, kıl ve tüy (deve tüyü) bir araya toplandığında (denir) ve bunlardan birine diğerinden ayrı olarak **ثَلَّة** denilmez. Ve **رَجُل مُثِلٌّ**: **الثَّلَّة**’si çok olan; ve kıla **ثَلَّة** denilmez, deve tüyüne de **ثَلَّة** denilmez; yün, kıl ve deve tüyü bir araya toplandığında: “Falanda çok **ثَلَّة** vardır” denir.

Ve **الثُّلَّة** damme ile: insanlardan topluluk; ve adam **أَثَلَّ** etti, o **مُثِلُّ** olur; yanında **الثُّلَّة** çoğaldığında. Aziz tenzilde: **ثُلَّة** ilkinlerden ve **ثُلَّة** sonrakilerden; ve Ferrâ dedi ki: sûrenin başında “**ثُلَّة** ilkinlerden ve sonrakilerden az” indi; bu onlara ağır geldi; bunun üzerine Allah Teâlâ sağ ehli hakkında onların iki **ثُلَّة** olduklarını indirdi: “**ثُلَّة** bunlardan ve **ثُلَّة** bunlardan”; mânâ: onlar iki fırkadır; bunlardan bir fırka ve bunlardan bir fırka. Ferrâ dedi ki: **الثُّلَّة** **الفِئَة**’dir. Necrân ehline yazdığı kitabında: “Onların diyarları, malları ve **ثُلَّتِهم** üzerine Allah’ın zimmeti ve Resûlünün zimmeti vardır”; **الثُّلَّة**: insanlardan topluluk, damme ile. Ve **الثُّلَّة**: dirhemlerin çokluğu.

Ve **الثَّلَّة**: kırda gölgelenilen, çamurdan yapılan bir şey. Ve **الثَّلَّة**: kuyudan çıkarılan toprak. Ve **الثَّلَّة**: **الرَّكِيَّة**’nin altından çamurdan çıkardığın şey; ve kuyuya **ثَلَّ** eder, onu **ثَلاًّ** ile **يثُلُّها**. Ve **ثَلَّة البئر**: toprağından çıkarılan şey. Hadîste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “Üç şeyde olan dışında himâ yoktur: **ثَلَّة البِئْر**’de, atın koşu mesafesinde, ve kavmin halkasında”; Ebû Ubeyd dedi ki: **ثَلَّة البئر** ile şunu kastetti: bir adam, kimsenin mülkü olmayan bir yerde bir kuyu kazar; o zaman kuyunun çevresinden, **ثَلَّة البئر**’in atıldığı yer olacak kadar toprak onun olur; o da toprağından çıkan şeydir ve onun için bir **حَريم** gibi olur; bir kimse onun içine, kuyu için bir **حَريم** olarak, onun aleyhine girmez
(* “**حريماً للبئر**” sözü asılda böyledir; İbnü’l-Esîr’in ibaresinde değildir; Ebû Ubeyd’in ibaresi gibidir) Ve toprak **تَثَلَّل** ettiğinde: dalgalandı da gidip geldi; Ümeyye dedi ki:
له نَفَيانٌ يَحْفِشُ الأُكْمَ وَقْعَهُ،
تَرى التُّرْبَ منه مائراً يَتَثَلَّلُ

Ve **ثُلَّ**: helâk olduğunda; ve **ثُلَّ**: zengin olduğunda. İbn Sîde: **الثَّلَل** (harekeli), helâktir. Asmaî’den: adamı **ثَلَلْت**; onu **ثَلاًّ** ve **ثَلَلاً** ile **أَثُلُّه**; ve onları **ثَلَّ** eder, onları **ثَلاًّ** ile **يَثُلُّهم**: onları helâk etti; Lebîd dedi ki:
فَصَلَقْنا في مُرادٍ صَلْقَةً،
وصُداءٍ أَلْحَقَتْهُم بالثَّلَل

yani helâkle; ve **بالثِّلَل** ile rivayet edilir; **الثِّلال**’ı kastetti
(* “**أَراد الثلال** …” sözü Kâmûs ve şerhinin ibaresidir: ve **الثلة** kesra ile, helâket; **ثلل**’ün çoğulu, **عنب** gibi; Lebîd, radıyallahu anh, dedi ki: “فصلقنا …” beyti; yani helâketlerle) koyundan **ثَلَّة**’nin çoğulu; kısalttı; yani koyunlar; yani onları otlatıyorlar; İbn Sîde dedi ki: doğru olan birincisidir; ve râciz dedi ki:
إِن يَثْقَفُوكم يُلْحِقُوكم بالثَّلَل

yani helâkle. Ve evi **ثَلَّ** eder, onu **ثَلاًّ** ile **يَثُلُّه**: onu yıktı; o da duvarın temelinin kazılması, sonra itilmesi ve yıkılıp dökülmesidir; o, yıkımın en dehşetlisidir. Ve o **تثَلَّل** etti: yıkıldı ve parça parça döküldü; Turayh dedi ki:
فيُجْلبُ من جَيْشٍ شَآمٍ بِغارَةٍ،
كشُؤْبُوب عَرْضِ الأَبْرَدِ المُتَثَلِّل

Ve falanın arşı **ثَلاًّ** ile **ثُلَّ**: yıkıldı ve kavminin işi ortadan kalktı. Tehzîb’de: işinin direği ortadan kalktı ve Allah onu **أَثَلَّه** etti. İbn Düreyd dedi ki: arşı **ثَلاًّ** ile **ثُلَّ**: hâli sarsıldı; Züheyr dedi ki:
تَدارَكْتُما الأَحْلافَ قد ثُلَّ عَرْشُها،
وذُبْيانَ قد زَلَّتْ بأَقدامِها النَّعْل

sanki yıkılmış ve helâk edilmiş gibi. Kavme, izzetleri gittiğinde: “Arşları **ثُلَّ** oldu” denir. Cevherî: “Allah onların arşını **ثَلَّ** etsin” denir; yani mülklerini yıktı. Ömer hadîsinde, radıyallahu anh: rüyada görüldü ve hâli soruldu; dedi ki: “Neredeyse arşım **يُثَلُّ** olacaktı” yani kırılacak ve yıkılacak; bu, zelil olup helâk olan adam için vurulan bir meseldir. Dedi ki: arşın burada iki mânâsı vardır: birincisi, krallar için sedir ve sedirlerdir; kralın arşı yıkıldığında izzeti gitmiştir; ikincisi, çubuklarla dikilen ve gölgelendirilen evdir; yıkıldığında sahibi zelil olmuştur. Ve onun arşı ve **عُرْشُه** **ثُلَّ**: öldürüldü; ve şu beyit okundu:
وعَبْدُ يَغُوثَ تَحْجِلُ الطَّيْرُ حَوْلَه،
وقد ثَلَّ عُرْشيه الحُسامُ المُذْكَّرُ

Burada iki **العُرْشان**: boynun omuz başına giriş yeridir; ve **عَرْش الكَرْم** ve gölgelik benzeri yapılan **العَريش** gibi arştan her ne yıkılırsa, **ثُلَّ** olmuştur. Ve **ثَلَّ** şeyi: onu yıktı ve kırdı. Ve onu **أَثَلَّه**: onu onarmayı emretti; bundan denirsin: “Şeyi **أَتْلَلْت**” yani ondan **ثُلَّ** olanın onarılmasını emrettim. Ve onu **أَثْلَلْته**: onu yıktığım ve kırdığım zaman. Ve dirhemleri **ثَلَّ** eder, onları **ثَلاًّ** ile **يثُلُّها**: onları döktü.

Ve **ثَلِيلُ الماء**: akışının sesi; Kurâ‘dan. İbn Düreyd dedi ki: **الثَّلِيل** suyun sesidir; akış sesini tahsis etmedi.

Ve binek hayvanı **ثَلَّت** eder, **تَثُلُّ**: yani pisledi; aynı şekilde her toynaklı. Ve **مُهْرٌ مِثَلُّ**; bir **بِرْذَوْن**u vasfederken dedi ki:
مِثَلٌّ على آرِيِّه الرَّوْثُ مُنْثَلُّ

Ve “**على آرِيِّه الرَّوْثَ**” diye rivayet edilir; **مِثَلٌّ** ile onu nasb ederek; İbn Sîde dedi ki: bu güçlü değildir; çünkü “pisledi” mânâsındaki **ثَلَّ** geçişli olmaz. İbn Sîde: toynaklı **ثلَّ** etti: pisledi; ve birikmiş toprağı **ثَلَّ** etti: eliyle oynattı yahut yanlarından birinden kırdı. Ve denir: kabirde ve kuyuda toprağı **ثَلَلت**; onu **ثَلاًّ** ile **أَثُلُّه**: onu kazdıktan sonra içine geri koyduğunda; Sıhâh’ta: onu döktüğünde. Ve **ثَلَّة مَثْلولة**: yani kazıdan sonra sıkıştırılmış toprak. Ve **الثُّلْثُل**: yıkım; iki **الثاء**’ın dammesiyle. Ve **الثُّلْثُل** ayrıca: küçük bir ölçek. Ve **الثِّلْثِلانُ**: otun kurusu; ve damme bir lehçedir. İbnü’l-A‘râbî: adama denir: “**ثُلْ ثُلْ**” onu ahmaklık etmeye ve cahillik etmeye emrettiğinde.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ث ل ل * * الثُّلَّةُ * بالضم الجماعة من الناس

##### Türkçe

* ث ل ل * * **الثُّلَّةُ** * (ضم ile): insanlardan topluluk.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الثلة بالفتح: جماعة الغنم، أو الكثيرة منها، أو من الضأن خاصة قال يعقوب: ولا يقال: للمعزى الكثيرة: ثلة، ولكن حيلة. ج: ثلل وثلال كبدر وسلال قال يعقوب: فإذا اجتمعت الضأن والمعزى فكثرتا قيل لهما: ثلة. والصوف وحده أيضا ثلة، وقال الراغب: الثلة: القطعة المجتمعة من الصوف، ولذلك قيل للغنم: ثلة. ويقال: كساء جيد الثلة، وحبل ثلة: أي صوف. وفي حديث الحسن:  فإذا كانت لليتيم ماشية فللوصي أن يصيب من ثلتها ورسلها  أي من صوفها ولبنها. وفي المثل: لا تعدم صناع ثلة يضرب للرجل الحاذق، وقال:
  قد قرنوني بامرئ قثول
  رث كحبل الثلة المبتل الثلة أيضا: الصوف مجتمعا بالشعر وبالوبر يقال: عند فلان ثلة كثيرة، ولا يقال للشعر: ثلة ولا للوبر: ثلة. وأثل الرجل فهو مثل: كثرت عنده الثلة يحتمل أن يكون الصوف، وأن يكون جماعة الغنم، وبالوجهين فسر الزمخشري. الثلة: ما أخرج من تراب البئر ومنه الحديث:  لا حمى إلا في ثلاث: ثلة البئر وطول الفرس وحلقة القوم  قال أبو عبيد: أراد بثلة البئر: أن يحتفر الرجل بئرا في موضع ليس بملك لأحد، فيكون له من حوالى البئر ما يكون ملقى لثلة البئر، لا يدخل فيه أحد، حريما للبئر ج: ثلل كصرد، وقد ثل البئر يثلها ثلا. الثلة: شيء كالمنارة في الصحراء يستظل بها عن ابن عباد. قال: الثلة في موارد الإبل: ظمء يومين بين شربين. قال الراغب: ولاعتبار الاجتماع قيل: الثلة بالضم: الجماعة منا ومنه قوله تعالى:  ثلة من الأولين. وثلة من الآخرين  . قال الزمشري: ويقال: فلان لا يفرق بين الثلة والثلة: أي بين جماعة الغنم وبين جماعة الناس. الثلة: الكثير من الدراهم عن ابن سيد ويفتح. الثلة بالكسر: الهلكة، ج: ثلل كعنب قال لبيد رضي الله عنه:
  فصلقنا في مراد صلقة                      وصداء ألحقتهم بالثلل أي بالهلكات. قال الأصمعئ: ثلهم يثلهم ثلا وثللا محركة: أهلكهم وأنشد البيت المذكور. ثلت الدابة تثل ثلا: راثت وكذلك كل ذي حافر، كما في العباب. ثل التراب المجتمع أو الكثيب وفي العباب: أو البيت، يثله ثلا: حركه بيده، أو كسره من إحدى جوانبه أو حفره كثلثله وهذه عن ابن دريد. ثل الدار يثلها ثلا: هدمه كذا في النسخ، والصواب: هدمها فتثلثل صوابه فتثلثلت، وهو أن يحفر أصل الحائط، ثم تدفع فتنقاض، وهو أهول الهدم. ثل التراب في البئر وغيرها: هاله، ثل الدراهم يثلها ثلا: صبها ومنه الثلة. من المجاز: ثل الله تعالى عرشه: أي أماته أو أذهب ملكه أو عزه قال زهير:
  تداركتما الأحلاف قد ثل عرشها                      وذبيان قد زلت بأقدامها النعـل

  كأنه هدم وأهلك. وفي حديث عمر رضي الله عنه:  أنه رؤى في المنام وسئل عن حاله، فقال: كاد يثل عرشي لولا إني صادفت ربا رحيما  وقال القتيبي: للعرش هاهنا معنيان: أحدهما السرير، والأسرة للملوك، فإذا ثل عرش الملك فقد ذهب عزه، والمعنى الآخر: البيت ينصب من العيدان، ويظلل، وجمعه عروش، فإذا كسر عرش الرجل فقد هلك وذل. وفي الأساس: ثل عرشه: ذهب قوام أمره. وقال الراغب: ثل عرشه: أسقطت ثلة منه.والثلل، محركة: الهلاك: وشاهده قول لبيد المتقدم. الثلل في الفم: أن تسقط أسنانه. وقال الراغب: الثلل: قصر الأسنان بسقوط ثلة منها. قال ابن الأعرابي: أثللته: إذا أمرت بإصلاح ما ثل منه. قال: والثلثل، كهدهد: الهدم. الثليل كأمير: صوت الماء، أو صوت انصبابه. قال ابن عباد: الثلثال: ضرب من الحمض. يقال: انثلوا بمعنى انثالوا وسيأتي. والمثلل، كمحدث: الجامع للمال المصلح له، عن ابن عباد. والثلى، كربى: العزة الهالكة وهو مجاز. والثلثلان، بالضم: عنب الثعلب عن الأصمعي. أيضا يبيس الكلأ، ويكسر، وهو أعلى.
 ومما يستدرك عليه: ثل الوعاء يثله ثلا، واثتله: أخذ ما فيه، الأخيرة عن ابن عباد. وانثل الشيء: انصب، والبيت: انهدم، وبيت مثلول: منهدم. وعنده ثلال من تمر، بالكسر: أي صبر. وأثل فمه: سقطت أسنانه. وتثللت الركية: تهدمت. وفلان كثير الثلة، بالفتح: إذا كان أشعر البدن، وهو مجاز.

##### Türkçe

**الثلة** fetih ile: koyun topluluğu; yahut onlardan çok olanı; yahut özellikle koyundan. Yakub dedi: Çok olan keçiye: **ثلة** denilmez, fakat **حيلة** (denir). Çoğulu: **ثلل** ve **ثلال**; **بدر** ve **سلال** gibi. Yakub dedi: Koyun ve keçi bir araya gelip ikisi de çoğalınca onlara: **ثلة** denir. Ve yün tek başına da **ثلة**’dir. Râgıb dedi: **الثلة**: yünden toplanmış parça; bundan dolayı koyuna: **ثلة** denildi. Ve denilir: **كساء** iyi **الثلة**’li; ve **حبل ثلة**: yani yün. Hasan’ın hadîsinde: “Yetimin bir hayvanı olursa, vasi onun **ثلتها**’sından ve **رسلها**’sından alabilir”; yani onun yününden ve sütünden. Ve meselde: “**لا تعدم صناع ثلة**”; mahir adam için darb olunur. Ve dedi ki:
  “Beni **قثول** bir adamla eşleştirdiler;
  Islak **حبل الثلة** gibi yıpranmış.”

**الثلة** ayrıca: yün, kıl ile ve tüy ile toplanmış olarak. Denilir: Falanın yanında çok **ثلة** vardır; ve kıla: **ثلة** denilmez, ne de tüye: **ثلة**. Ve “adam **أثل** oldu”; bu, “onun yanında **الثلة** çoğaldı” gibidir; yün olması da muhtemeldir, koyun topluluğu olması da muhtemeldir; Zemahşerî iki vecihle tefsir etti.

**الثلة**: kuyunun toprağından çıkarılan şey; ve ondan hadîs: “Üçte olandan başka himâ yoktur: **ثلة البئر** ve atın boyu ve kavmin halkası.” Ebû Ubeyd dedi: **ثلة البئر** ile murad etti: Bir adam, kimsenin mülkü olmayan bir yerde kuyu kazarsa, kuyunun çevresinden, kuyunun **ثلة**’sinin atıldığı yer kadar olan kısım onun olur; kimse oraya girmez; kuyu için bir **حريم**. Çoğulu: **ثلل**; **صرد** gibi. Ve “kuyuyu **ثل** etti, onu **يثلها** **ثلا**.”

**الثلة**: çölde bir minare gibi bir şey; onunla gölgelenilir; İbn Abbâd’dan. Dedi: **الثلة** deve su yerlerinde: iki içiş arasında iki gün susuzluk. Râgıb dedi: Toplanma itibarıyla denildi ki: **الثلة** zamme ile: bizden bir topluluk; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “**ثلة من الأولين. وثلة من الآخرين**.” Zemahşerî dedi: Ve denilir: Falan **الثلة** ile **الثلة**’yi ayırmaz; yani koyun topluluğu ile insan topluluğu arasında.

**الثلة**: İbn Seyyid’den, dirhemlerin çok olanı; ve fetih ile (de gelir).

**الثلة** kesra ile: helâk; çoğulu: **ثلل**; **عنب** gibi. Lebîd (Allah ondan razı olsun) dedi ki:
  “Bir **صلقة**’da **مراد** içinde çarpıştık;
  Ve bir **صداء**; onları **الثلل**’e ilhak ettim”; yani helâklere. Asmaî dedi: “Onları **ثلهم**; onları **يثلهم** **ثلا** ve **ثللا** (harekeli)”; onları helâk etti; ve zikredilen beyti inşad etti.

“Binek hayvanı **ثلت** eder, **تثل** **ثلا**”: pisledi; ve aynı şekilde her toynak sahibi; **العباب**’da olduğu gibi.

Toplanmış toprağı yahut kum tepesini **ثل** etti; ve **العباب**’da: yahut evi; onu **يثله** **ثلا**: eliyle hareket ettirdi; yahut yanlarından birinden kırdı; yahut onu **ثلثله** gibi kazdı; bu İbn Düreyd’dendir.

Evi **ثل** etti, onu **يثلها** **ثلا**: onu yıktı; nüshalarda böyle; doğrusu: onu yıktı, böylece **فتثلثل**; doğrusu: **فتثلثلت**; o da şudur: duvarın temelini kazar, sonra itilir de yıkılır; bu, yıkımın en dehşetlisidir.

Kuyuda ve başkasında toprağı **ثل** etti: onu yığdı. Dirhemleri **ثل** etti, onları **يثلها** **ثلا**: onları döktü; ve ondan **الثلة**.

Mecazdan: Yüce Allah onun arşını **ثل** etti: yani onu öldürdü; yahut mülkünü yahut izzetini giderdi. Züheyr dedi ki:
  “İkiniz ahitleri yetiştirdiniz; onun arşı **ثل** oldu;
  Ve **ذبيان**; ayaklarıyla nal kaydı.”

Sanki yıkıldı ve helâk oldu. Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Rüyada görüldü ve hâli soruldu; dedi ki: ‘Rabbim merhametli bir Rabbe rastlamasaydım arşım neredeyse **يَثُلّ** olacaktı.’” Kuteybî dedi: Arşın burada iki manası vardır: birincisi sedir; sedirler krallar içindir; kralın arşı **ثل** olursa izzeti gitmiştir. İkinci mana: çubuklardan kurulan ve gölgelendirilen ev; çoğulu **عروش**; adamın arşı kırılırsa helâk olur ve zelil olur. **الأساس**’ta: “Arşını **ثل** etti”: işinin kıvamı gitti. Râgıb dedi: “Arşını **ثل** etti”: ondan bir **ثلة** düşürdüm.

**الثلل** (harekeli): helâk; şahidi Lebîd’in geçen sözüdür.

Ağızda **الثلل**: dişlerinin düşmesidir. Râgıb dedi: **الثلل**: dişlerin, onlardan bir **ثلة**’nin düşmesiyle kısalmasıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi: “Onu **أثللته**”: ondan **ثل** olanı düzeltmeyi emrettiğin zaman. Dedi: Ve **الثلثل**, **هدهد** gibi: yıkım.

**الثليل**, **أمير** gibi: suyun sesi; yahut onun dökülüşünün sesi.

İbn Abbâd dedi: **الثلثال**: ekşimsilerden bir tür. Denilir: **انثلوا**; **انثالوا** manasında; ve gelecektir.

**المثلل**, **محدث** gibi: malı toplayan, onu ıslah eden; İbn Abbâd’dan.

**والثلى**, **ربى** gibi: helâk olmuş izzet; ve o mecazdır.

**والثلثلان**, zamme ile: Asmaî’den, tilki üzümü. Ayrıca otun kurusu; ve kesra ile (de gelir); ve o daha yüksektir.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: Kabı **ثل** etti, onu **يثله** **ثلا**; ve onu **اثتله**: içindekini aldı; sonuncusu İbn Abbâd’dandır. Ve şey **انثل** oldu: döküldü; ve ev: yıkıldı; ve **بيت مثلول**: yıkık. Ve onun yanında **ثلال** hurmadan vardır; kesra ile: yani yığın. Ve ağzını **أثل** etti: dişleri düştü. Ve kuyu **تثللت**: yıkıldı. Ve falan çok **الثلة**’lidir; fetih ile: bedeni çok kıllı olduğu zaman; ve o mecazdır.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَلَّ
ثَلَّ U ( n. ac. ثَلّ 1 ),
a.  Poured out, emptied.

b.  Threw or pulled down.

c.  Moved, set in motion.

d.  Destroyed, killed.

أَثْلَلَ
أَثْلَلَ IV ,
a.  Repaired; caused to be repaired.

b.  Was rich in wool, or in sheep.

تَثَلَّلَ
تَثَلَّلَ V ,
a.  Fell into ruin; was pulled down.

اِنْثَلَلَ
اِنْثَلَلَ VII
a.  [ 'Ala ], Poured forth upon.

ثَلَّة
ثَلَّة 1t , ( pl. ثِلَل 7 ,  ثُلَل 9 ,  ثِلَاْل 23 ),
a.  Earth, mud.

b.  Wool, hair.

c.  Flock of sheep.

ثِلَّة
ثِلَّة 2t , ( pl. ثِلَل 7 ),
a.  see 4 .

ثُلَّة
ثُلَّة 3t ,
a.  Company, party of men.

ثَلَل
ثَلَل 4 ,
a.  Destruction, ruin; death.

ثَلِيْل
ثَلِيْل 25 ,
a.  Sound, splashing ( of water ).

##### Türkçe

ثَلَّ
ثَلَّ I (n. ac. **ثَلّ** 1),
a. Döktü, boşalttı.

b. Attı veya aşağı çekti.

c. Hareket ettirdi, harekete koydu.

d. Tahrip etti, öldürdü.

أَثْلَلَ
أَثْلَلَ IV,
a. Onardı; onarılmasına sebep oldu.

b. Yünde veya koyunda zengin oldu.

تَثَلَّلَ
تَثَلَّلَ V,
a. Harabeye düştü; aşağı çekildi.

اِنْثَلَلَ
اِنْثَلَلَ VII
a. [ 'Ala ], üzerine boşandı.

ثَلَّة
ثَلَّة 1t, (pl. **ثِلَل** 7, **ثُلَل** 9, **ثِلَاْل** 23),
a. Toprak, çamur.

b. Yün, kıl.

c. Koyun sürüsü.

ثِلَّة
ثِلَّة 2t, (pl. **ثِلَل** 7),
a. 4’e bak.

ثُلَّة
ثُلَّة 3t,
a. Topluluk, erkeklerden bir grup.

ثَلَل
ثَلَل 4,
a. Yıkım, harabe; ölüm.

ثَلِيْل
ثَلِيْل 25,
a. Ses, şapırtı (suyun).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ثلل
ثَلَّ - يَثُلُّ - ثًلَّة
ثَلَّ - يَثُلُّ + كائن + شيئاً + من شيء: يقتطف ويقتطع شيئا ًمن أصله كله: يقتطع أو يجز قطعة من صوف الغنم أو يستخرج قطعة أو كومة من تراب أو طين، أو يحتفر ويستخرج حجراً أو قطعة من جدار أو حائط
ثًلَّة: على وزن " فـًعـْـلـّـة: اسم فعل بمعنى مفعول للمرة القليلة من " ثَلَّ - يَثُلُّ": القطفة أو القطعة أو الكومة أو المجموعة الصغيرة المقتطعة والمأخوذة من شيء أو جمع من الأشياء: وهي اصطلاحاً:  مجموعة صغيرة قليلة من مجموعة  كبيرة من الناس
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " ضم وأخذ واقتطاع مجموعة أو كمية  وعزلها وتفريقها عن باقي الكمية"، وهي:
عَطَا - يَعْطُوْ، عَضَا - يَعْضُوْ، بَضَعَ- يَبْضَعُ، صَاع َ- يَصُوْعُ، غَرَفَ - يَغْرِفُ (غَرَفَ - يََعْرُفُ)، ثَلَّ - يَثُلُّ

ثلة
	﴿ثلة من الأولين(13)﴾ الواقعة ﴿ثلة من الأولين(39)﴾ الواقعة
	﴿وثلة من الآخرين(40)﴾ الواقعة
مختار الصحاح
● [ثلل] ث ل ل: الثُّلَّةُ بالضم الجماعة من الناس
الراغب
ثل
- الثلة: قطعة مجتمعة من الصوف، ولذلك قيل للمقيم ثلة، ولاعتبار الاجتماع قيل: }ثلة من الأولين وثلة من الآخرين{ [الواقعة/39 - 40]، أي: جماعة (قال ابن مالك:
ضأن وصوف وتراب ثله *** وعن حلاك عبروا بثله
وزمرة الناس تسمى ثله *** شاهده في محكم الكتاب)،
وثللت كذا: تناولت ثلة منه، وثل عرشه: أسقط ثله منه، والثلل: قصر الأسنان لسقوط ثلة منه، وأثل فمه: سقطت أسنانه، وتثللت الركية، أي: تهدمت.
ملخص اللسان
1.    وثَلَّ البَيْتَ يَثُلُّه ثَلاًّ: هَدَمه،
2.    وتثَلَّل هو:تَهَدَّم وتساقط شيئاً بعد شيء؛
3.    وثُلَّ إِذا هَلَكَ،
4.    وثُلَّ إِذا اسْتَغْنى.
5.    بالثَّلَل أَي بالهلاك.
6.    ثَلَّ البِئْرَ يثُلُّها ثَلاًّ. وثَلَّة البئر: ماأُخْرِج من ترابها.
7.    والثَّلَّة:التراب الذي يُخْرَج من البئر.
8.    والثَّلَّة: ما أَخرجت من أَسفل الرَّكِيَّة من الطين،
9.    والثُّلَّة: الجماعة من الناس،
10.                       الثُّلَّة الفِئَة.
11.                       الثَّلَّة: جَماعة الغَنَم وأَصْوافُها.
12.                        الثَّلَّة الضأْن الكثيرة،
13.                       والثَّلَّة: الصُّوف فقط؛
14.                       إِذا كانت لليتيم ماشية فللوصي أَن يصيب من ثَلَّتِهاورِسْلِها أَي من صُوفها ولَبنها؛
15.                        الثَّلَّة الصوف والشعر والوبر إِذا اجتمعت.
16.                       ثُلَّة من الأَولين وثُلَّة من الآخرين: هم فرقتان فرقة من  هؤلاء وفرقة من هؤلاء.
17.                       والثُّلَّة: الكثير من الدراهم.
18.                       والثَّلَّة: شيء من طين يجعل في الفَلاة يُسْتَظَلُّ به.
19.         أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: لا حِمىً إِلا في ثلاث: ثَلَّة البِئْر، وطِوَل الفَرَس، وحَلْقَة القوم؛ ثَلَّة البئر أَن يحتفر الرجل بئراً في موضع ليس بملك لأَحد،
20.                       وثُلَّ عَرْشُ فلان ثَلاًّ: هُدِم وزال أَمر قَوْمه.
21.                       ثُلَّ عرشه ثَلاًّ تضعضعت حاله؛
22.                       وثُلَّ عَرْشُه وعُرْشُه: قُتِل؛
23.                       وأَثَلَّه: أَمر بإصلاحه، تقول منه:
24.                       أَتْلَلْت الشيءَ أَي أَمرت بإِصلاح ما ثُلَّ منه.
25.                       وثَلَّ الدراهم يثُلُّها ثَلاًّ: صَبَّها.
26.                       وثَلِيلُ الماء: صَوْت انصبابه؛
27.                       الثَّلِيل صوت     الماء،
28.                       وثَلَّت الدابة تَثُلُّ أَي راثت،
29.                       وثَلَّ الترابَ المجتمع حَرَّكه بيده أَو كَسَره من أَحد جوانبه.
30.                       ثَلَلت الترابَ في القبر والبئر أَثُلُّه ثَلاًّ إِذا أَعَدْتَه فيه بعدما تَحْفِره،
31.                        وثَلَّة مَثْلولة أَي تُرْبة مكبوسة بعد الحَفْر.
32.                       والثُّلْثُل: مِكْيال صغير.
33.                       والثِّلْثِلانُ: يَبيسُ الكَلإِ،
34.                        ثُلْ ثُلْ إِذا أَمرته أَن يَحْمُق ويَجْهَل.
لسان العرب
● - ثلل: الثَّلَّة: جَماعة الغَنَم وأَصْوافُها. ابن سيده: الثَّلَّة جماعة     الغنم، قليلةً كانت أَو كثيرة، وقيل: الثَّلَّة الكثير منها، وقيل: هي     القَطِيع من الضَّأْن خاصة، وقيل: الثَّلَّة الضأْن الكثيرة، وقيل: الضأْن     ما كانت؛ ولا يقال للمِعْزى الكثيرة ثَلَّة ولكن حَيْلة إِلاَّ أَن     يخالطها الضأْن فتكثر فيقال لهما ثَلَّة، وإِذا اجتمعت الضأْن والمِعْزى     فكَثُرَتا قيل لهما ثَلَّة، والجمع من ذلك كله ثِلَلٌ، نادر مثل بَدْرَة     وبِدَر. وفي حديث معاوية: لم تكن أُمُّه بِراعِيَةِ ثَلَّة؛ الثَّلَّة،     بالفتح: جماعة الغنم، والثَّلَّة: الصُّوف فقط؛ عن ابن دريد. يقال: كساء     جَيِّد الثَّلَّة أَي الصوف. وحَبْلُ ثَلَّة أَي صُوف؛ قال الراجز:     قد قَرَنوني بامْرِئٍ قِثْوَلِّ،     رَثٍّ كَحَبْل الثَّلَّة المُبْتَلِّ     وفي حديث الحسن: إِذا كانت لليتيم ماشية فللوصي أَن يصيب من ثَلَّتِها     ورِسْلِها أَي من صُوفها ولَبنها؛ قال ابن الأَثير: سمي الصوف بالثَّلَّة     مجازاً، وقيل: الثَّلَّة الصوف والشعر والوبر إِذا اجتمعت ولا يقال لواحد     منها دون الآخر ثَلَّة. ورَجُل مُثِلٌّ: كثير الثَّلَّة، ولا يقال     للشَّعر ثَلَّة ولا للوَبَر ثَلَّة، فإِذا اجتمع الصوف والشعر والوبر قيل: عند     فلان ثَلَّة كثيرة.     والثُّلَّة، بالضم: الجماعة من الناس، وقد أَثَلَّ الرجل فهو مُثِلُّ     إِذا كثرت عنده الثُّلَّة. وفي التنزيل العزيز: ثُلَّة من الأَولين وثُلَّة     من الآخرين؛ وقال الفراء: نزل في أَول السورة ثُلَّة من الأَولين وقليل     من الآخرين، فشَقَّ عليهم ذلك فأَنزل الله تعالى في أَصحاب اليمين أَنهم     ثُلَّتان: ثُلَّة من هؤلاء، وثُلَّة من هؤلاء، والمعني هم فرقتان فرقة من     هؤلاء وفرقة من هؤلاء. وقال الفراء: الثُّلَّة الفِئَة. وفي كتابه لأَهل     نَجْران: إِن لهم ذِمَّة الله وذِمَّة رسوله على ديارهم وأَموالهم     وثُلَّتِهم؛ الثُّلَّة: الجماعة من الناس، بالضم. والثُّلَّة: الكثير من     الدراهم.     والثَّلَّة: شيء من طين يجعل في الفَلاة يُسْتَظَلُّ به. والثَّلَّة:     التراب الذي يُخْرَج من البئر. والثَّلَّة: ما أَخرجت من أَسفل الرَّكِيَّة     من الطين، وقد ثَلَّ البِئْرَ يثُلُّها ثَلاًّ. وثَلَّة البئر: ما     أُخْرِج من ترابها. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: لا حِمىً     إِلا في ثلاث: ثَلَّة البِئْر، وطِوَل الفَرَس، وحَلْقَة القوم؛ قال     أَبو عبيد: أَراد بِثَلَّة البئر أَن يحتفر الرجل بئراً في موضع ليس بملك     لأَحد، فيكون له من حَوالي البئر من الأَرض ما يكون مُلْقىً لثَلَّة البئر،     وهو ما يخرج من ترابها ويكون كالحَريم لها، لا يدخل فيه أَحد عليه     حريماً للبئر     (* قوله «حريماً للبئر» كذا في الأصل، وليست في عبارة ابن الأثير     وهي كعبارة أبي عبيد) وتَثَلَّل الترابُ إِذا مارَ فَذَهب وجاء؛ قال     أُمية:     له نَفَيانٌ يَحْفِشُ الأُكْمَ وَقْعَهُ،     تَرى التُّرْبَ منه مائراً يَتَثَلَّلُ     وثُلَّ إِذا هَلَكَ، وثُلَّ إِذا اسْتَغْنى. ابن سيده: الثَّلَل،     بالتحريك، الهلاك. ثَلَلْت الرجل أَثُلُّه ثَلاًّ وثَلَلاً؛ عن الأَصمعي،     وثَلَّهم يَثُلُّهم ثَلاًّ: أَهلكهم؛ قال لبيد:     فَصَلَقْنا في مُرادٍ صَلْقَةً،     وصُداءٍ أَلْحَقَتْهُم بالثَّلَل     أَي بالهلاك، ويروى بالثِّلَل، أَراد الثِّلال     (* قوله «أَراد الثلال     إلخ» عبارة القاموس وشرحه: والثلة، بالكسر، الهلكة جمع ثلل كعنب، قال لبيد،     رضي الله عنه: فصلقنا البيت أَي بالهلكات) جمع ثَلَّة من الغنم فقصر أَي     أَغنام يعني يَرْعَوْنها؛ قال ابن سيده: والصحيح الأَول؛ وقال الراجز:     إِن يَثْقَفُوكم يُلْحِقُوكم بالثَّلَل     أَي بالهلاك. وثَلَّ البَيْتَ يَثُلُّه ثَلاًّ: هَدَمه، وهو أَن يُحْفَر     أَصل الحائط ثم يُدْفَع فيَنْقاض، وهو أَهول الهَدْم. وتثَلَّل هو:     تَهَدَّم وتساقط شيئاً بعد شيء؛ قال طُرَيْح:     فيُجْلبُ من جَيْشٍ شَآمٍ بِغارَةٍ،     كشُؤْبُوب عَرْضِ الأَبْرَدِ المُتَثَلِّل     وثُلَّ عَرْشُ فلان ثَلاًّ: هُدِم وزال أَمر قَوْمه. وفي التهذيب: وزال     قِوام أَمره وأَثَلَّه الله. وقال ابن دريد: ثُلَّ عرشه ثَلاًّ تضعضعت     حاله؛ قال زهير:     تَدارَكْتُما الأَحْلافَ قد ثُلَّ عَرْشُها،     وذُبْيانَ قد زَلَّتْ بأَقدامِها النَّعْل     كأَنه هُدِم وأُهْلك. ويقال للقوم إِذا ذهب عِزُّم: قد ثُلَّ عَرْشُهُم.     الجوهري: يقال ثَلَّ اللهُ عَرْشَهم أَي هَدَم مُلْكَهم. وفي حديث عمر،     رضي الله عنه: رؤي في المنام وسئل عن حاله فقال: كاد يُثَلُّ عَرْشِي أَي     يُكْسر ويُهْدَم، وهو مَثَل يضرب للرجل إِذا ذَلَّ وهَلِك، قال: وللعرش     ههنا معنيان: أَحدهما السرير والأَسِرَّة للمُلوك فإِذا هُدِم عرشُ     المَلِك فقد ذهب عِزُّه، والثاني البيت يُنْصَبُ بالعيدان ويُظَلَّل، فإِذا     هُدِم فقد ذَلَّ صاحبُه. وثُلَّ عَرْشُه وعُرْشُه: قُتِل؛ وأَنشد:     وعَبْدُ يَغُوثَ تَحْجِلُ الطَّيْرُ حَوْلَه،     وقد ثَلَّ عُرْشيه الحُسامُ المُذْكَّرُ     العُرْشان ههنا: مَغْرِزُ العُنقِ في الكاهل؛ وكل ما انهدم من نحو عَرْش     الكَرْم والعَريش الذي يُتَّخذ شِبه الظُّلَّة، فقد ثُلَّ. وثَلَّ     الشيء: هَدَمه وكَسَره. وأَثَلَّه: أَمر بإصلاحه، تقول منه: أَتْلَلْت الشيءَ     أَي أَمرت بإِصلاح ما ثُلَّ منه. وقد أَثْلَلْته إِذا هَدَمْتَه وكسرتَه.     وثَلَّ الدراهم يثُلُّها ثَلاًّ: صَبَّها.     وثَلِيلُ الماء: صَوْت انصبابه؛ عن كراع. وقال ابن دريد: الثَّلِيل صوت     الماء، ولم يَخُصَّ صوت الانصباب.     وثَلَّت الدابة تَثُلُّ أَي راثت، وكذلك كل ذي حافر، ومُهْرٌ مِثَلُّ؛     قال يصف بِرْذَوْناً:     مِثَلٌّ على آرِيِّه الرَّوْثُ مُنْثَلُّ     ويروى على آرِيِّه الرَّوْثَ، بنصبه بِمِثَلٌّ؛ قال ابن سيده: وهذا لا     يَقْوى لأَن ثَلَّ الذي في معنى راث لا يتعدّى. ابن سيده: ثلَّ الحافرُ     راث، وثَلَّ الترابَ المجتمع حَرَّكه بيده أَو كَسَره من أَحد جوانبه.     ويقال: ثَلَلت الترابَ في القبر والبئر أَثُلُّه ثَلاًّ إِذا أَعَدْتَه فيه     بعدما تَحْفِره، وفي الصحاح: إِذا هِلْتَه. وثَلَّة مَثْلولة أَي تُرْبة     مكبوسة بعد الحَفْر. والثُّلْثُل: الهَدْم، بضم الثاءين. والثُّلْثُل     أَيضاً: مِكْيال صغير. والثِّلْثِلانُ: يَبيسُ الكَلإِ، والضَّمُّ لغة. ابن     الأَعرابي: يقال للرجل: ثُلْ ثُلْ إِذا أَمرته أَن يَحْمُق ويَجْهَل.
مقاييس اللغة:
(ثل) الثاء واللام أصلانِ متباينان: أحدهما التجمُّع، والآخر السُّقوط والهَدْم والذُّلّ.
فالأوّل: الثَّلَّة الجماعة من الغَنَم. وقال: بعضهم يخصّ بهذا الاسم الضَّأن، ولذلك قالوا: حبلُ ثَلَّةٍ أي صوفٍ، وقالوا: كساء جيِّد الثَّلَّة. قال:
قد قَرَنوني بامرئٍ قِثْوَلِّ  *** رثٍّ كحبل الثلَّة المبْتَلِّ([6])
والثُّلَّة: الجماعة من الناس، قال الله تعالى: ﴿ثُلَّةٌ مِنَ الأَوَّلِينَ وَثُلَّةٌ مِنَ الآخِرِينَ([7])﴾.
والثاني: ثَلَلْتُ البيتَ هدمتُه. والثلَّة تُراب البِئر. والثَّلَل الهَلاك. قال لبيد:
فصَلَقْنَا في مُرادٍ صَلْقَةً *** وصُدَاءًٍ ألحقتهُمْ بالثَّلَلْ([8])
ويقال ثُلَّ عرشُه، إذا ساءَتْ حالُه. قال زُهير:
تداركتُما الأحلافَ قد ثُلَّ عرشُها  *** وذُبْيانَ إذْ زَلَّتْ بأقدامها النَّعْل([9])
وقال قوم: ثُلَّ عَرْشُه وعُرْشه، إذا قُتِل. وأنشَدوا:
وعَبْدُ يَغُوثٍَ تحْجُِلُ الطّيرُ حَولَه *** وقد ثَلَّ عُرْشَيْهِ الحُسامُ المذَكَّرُ([10])
والعُرْشانِ: مَغْرِز العُنُق في الكاهل.
القاموس المحيط:
الثَّلَّةُ جَماعةُ الغَنَمِ، أو الكثيرَةُ منها، أو من الضَّأنِ خاصَّةً، ج كبِدَرٍ وسِلالٍ، والصوفُ وحْدَه ومُجْتَمِعاً بالشَّعَرِ وبالوَبَرِ. وأثَلَّ فهو مُثِلٌّ كثُرَتْ عندَه الثَّلَّةُ. و ما أُخْرِجَ من تُرابِ البِئْرِ،
ج: كصُرَدٍ، وقد ثَلَّ البئْرَ. و : كالمَنارَةِ في الصَّحْراءِ يُسْتَظَلُّ بها، ومَوارِدُ الإِبِلِ ظِمْءَ يَوْمَينِ بين شِرْبَيْنِ، وبالضم: الجماعةُ مِنَّا، والكثيرُ من الدَّراهِمِ، ويُفْتَحُ، وبالكسر: الهَلَكَةُ، ج: كعنبٍ.
وثَلَّهُمْ ثَلاًّ وثَلَلاً: أهْلَكَهُمْ، و الدابَّةُ: راثَتْ، و التُّرابَ المُجْتَمِعَ، أو الكَثيبَ: حَرَّكَهُ بيدِه، أو كَسَرَ من إِحْدَى جَوانِبِه، كثَلْثَلَهُ، و الدارَ: هَدَمَهُ فَتَثَلْثَلَ، و التُّرابَ في البِئْرِ: هالَهُ، و الدراهمَ: صَبَّها، و اللّهُ تعالى عَرْشَه: أماتَهُ، أو أذْهَبَ مُلْكَهُ أو عِزَّهُ. والثَّلَلُ، محرَّكةً: الهَلاكُ، و في الفَمِ: أن تَسْقُطَ أسْنانُه. وأثْلَلْتُه: إذا أمَرْتَ بإِصْلاحِ ما ثُلَّ منه.
والثُّلْثُلُ، كهُدْهُدٍ: الهَدْمُ. وكأميرٍ: صَوتُ الماءِ، أو صَوتُ انصِبابِه. والثَّلْثالُ: ضَرْبٌ من الحَمْضِ. وانْثَلُّوا: انْثالوا. والمُثَلِّلُ، كمُحَدِّثٍ: الجامِعُ للمالِ. والثُّلّى، كرُبَّى: العِزَّةُ الهالِكَةُ.
والثُّلْثُلانُ، بالضم: عِنَبُ الثَّعْلَبِ، ويَبيسُ الكَلأَِ، ويُكْسَرُ، وهو أعْلَى.
تاج العروس:
ث - ل - ل
الثَّلَّةُ بالفتح : جَماعَةُ الغَنَم أو الكثيرةُ منها أو من الضَّأْنِ خاصَّةً قال يَعقوبُ : ولا يُقال : لِلمِعْزَى الكَثيرةِ : ثَلَّةٌ ولكنْ حَيلَةٌ . ج : ثِلَلٌ وثِلالٌ كبِدَرٍ وسِلالٍ قال يعقوبُ : فإذا اجتمعتّ الضَّأنُ والمِعْزَى فكَثُرتا قِيل لهما : ثَلَّةٌ . والصُّوفُ وَحْدَه أيضاً ثَلَّةٌ وقال الراغِبُ : الثَّلَّةُ : القِطْعَةُ المُجتمِعةُ من الصًّوف ولذلك قِيل للغَنَم : ثَلَّةٌ . ويُقال : كِساءٌ جَيِّدُ الثَّلَّةِ وحَبلُ ثَلَّةٍ : أي صُوفٍ . وفي حديث الحَسن : " فإذا كانت لليتيم ماشِيَةٌ فللوَصِيّ أن يُصِيبَ مِنْ ثَلَّتِها ورِسْلِها " أي مِن صُوفِها ولَبَنِها . وفي المَثَل : لا تَعْدَمُ صَناعٌ ثَلَّةً يُضْرَب للرجُلِ الحاذِق وقال :
" قَدْ قَرَنُونِي بامْرِئ قِثْوَلِّ
" رَث كحَبلِ الثلَّةِ المُبتَلِّ الثَّلَّةُ أيضاً : الصُّوفُ مُجْتَمِعاً بالشَّعَرِ وبالوَبَرِ يُقال : عندَ فُلانٍ ثَلَّةٌ كثيرةٌ ولا يُقال للشَّعَر : ثَلَّةٌ ولا للوَبَرِ : ثَلَّةٌ . وأَثَلَّ الرجُلُ فهو مُثِلٌّ : كَثُرَتْ عِندَه الثَّلَّةُ يَحْتَمِلُ أن يكونَ الصُّوفَ وأن يكونَ جماعةَ الغَنَم وبالوَجهين فَسَر الزَّمخشريُّ . الثَّلَّةُ : ما أُخْرِج من تُراب البِئْر ومنه الحَديثُ : " لا حِمًى إلّا في ثَلاثٍ : ثَلَّةِ البِئْرِ وطِوَلِ الفَرَسِ وحَلْقَةِ القَوْمِ " قال أبو عبيد : أراد بثَلَّةِ البِئر : أن يَحْتَفِرَ الرجلُ بِئراً في موضعٍ ليس بمِلكٍ لأحد فيكونَ له من حَوالَىِ البِئر ما يكونُ مَلْقى لِثَلَّةِ البِئر لا يدخلُ فيه أحدٌ حَرِيماً للبِئر ج : ثُلَلٌ كصُرَدٍ وقَد ثَلَّ البِئْرَ يَثُلُّها ثَلّاً . الثَّلَّةُ : شيء كالمَنارَةِ في الصَّحراء يُسْتَظَلُّ بها عن ابن عَبّاد . قال : الثَّلَّةُ في مَوارِدِ الإبِلِ : ظِمءُ يَوْمَيْنِ بَيْنَ شِربَيْنِ . قال الراغِبُ : ولاعتِبار الاجتماع قِيل : الثُّلَّةُ بالضَّم : الجَماعَةُ مِنَّا ومنه قولُه تعالى : " ثُلَّةٌ مِنَ الأَوَّلِينَ . وَثُلَّةٌ مِنَ الآخِرِينَ " . قال الزَّمشرِيُّ : ويُقال : فُلانٌ لا يَفْرُقُ بينَ الثَّلَّةِ والثُّلَّةِ : أي بينَ جَماعةِ الغَنَمِ وبينَ جماعةِ النَّاس . الثُّلَّةُ : الكَثِيرُ مِن الدَّراهِم عن ابنِ سِيدَ ويُفْتَحُ . الثِّلَّةُ بالكسر : الهَلَكَةُ ج : ثِلَلٌ كعِنَبٍ قال لَبِيدٌ رضي اللّه عنه :
فَصَلَقْنَا في مُرادٍ صَلْقَةً ... وصُداءٍ أَلْحَقَتْهُم بالثِّلَلْ أي بالهَلَكات . قال الأصْمَعِئ : ثَلَّهُم يَثُلُّهُم ثَلّاً وثَلَلاً مُحرَّكةً : أَهلَكَهم وأنشد البيتَ المذكور . ثَلَّت الدابَّةُ تَثُلًّ ثَلّاً : راثَتْ وكذلك كُلُّ ذِي حافِرٍ كما في العُباب . ثَلَّ التُّرابَ المُجْتَمِعَ أو الكَثِيبَ وفي العُباب : أو البيتَ يَثُلّه ثَلّاً : حَرَّكهُ بيدِه أو كَسَره مِن إحْدَى جَوانِبِهِ أو حَفَره كثَلْثَلَه وهذه عن ابنِ دُرَيد . ثَلَّ الدارَ يَثُلُّها ثَلّاً : هَدَمَهُ كذا في النسَخ والصوابُ : هَدَمها فَتَثَلْثَلَ صوابه فتَثلْثَلَتْ وهو أن يَحْفِرَ أصلَ الحائطِ ثم تُدْفَعَ فتَنْقاض وهو أَهْوَلُ الهَدْم . ثَلَّ التُّرابَ في البِئرِ وغيرِها : هالَهُ ثَلَّ الدَّراهِمَ يَثُلُّها ثَلّاً : صَبَّها ومنه الثُّلَّةُ . مِن المَجاز : ثَلَّ اللَّهُ تعالَى عَرشَه : أي أماتَهُ أو أذْهَبَ مُلْكَه أو عِزَّه قال زُهَير :
تَدارَكْتُما الأَحْلافَ قَدْ ثُلَّ عَرشُها ... وذُبْيانَ قد زَلَّتْ بأقدامِها النَّعْلُ
كأنهُ هُدِم وأُهْلِك . وفي حديث عُمرَ رضي اللّه عنه : " أنه رُؤِى في المَنامِ وسُئِل عن حالِه فقال : كادَ يُثَل عَرشِي لولا إني صادَفْتُ رَبّاً رحيماً " وقال القُتَيبِي : للعَرش هَاهنَا معنيان : أحدُهما السَّرِيرُ والأَسرَّةُ للمُلُوك فإذا ثُلَّ عَرش المَلِك فقد ذَهب عِزه والمعنى الآخَر : البَيتُ يُنْصَبُ مِن العِيدان ويُظَلَّلُ وجَمْعُه عُرُوشٌ فإذا كُسِر عَرشُ الرجُلِ فقد هَلَك وذَلَّ . وفي الأساس : ثلَّ عَرشه : ذَهَب قِوامُ أَمْرِه . وقال الراغِبُ : ثُلَّ عَرشُه : أُسْقِطَتْ ثَلَّةٌ منه . والثَّلَلُ مُحَرَّكةً : الهَلاكُ : وشاهِدُه قولُ لَبِيدٍ المُتقدِّمُ . الثَّلَل في الفَمِ : أن تَسْقُطَ أسنانُه . وقال الراغِب : الثَّلَلُ : قِصَرُ الأَسنانِ بسُقُوطِ ثَلَّةٍ منها . قال ابنُ الأعرابي : أثْلَلْتُه : إذا أَمَرتَ بإصلاحِ ما ثُلَّ منه . قال : والثُّلْثُلُ كهُدْهُدٍ : الهَدْمُ . الثَّلِيلُ كأمِيرٍ : صَوْتُ الماءِ أو صَوتُ انْصِبابِه . قال ابنُ عَبّاد : الثَّلْثال : ضَربٌ مِن الحَمْضِ . يُقال : انْثَلُّوا بمَعْنى انْثالُوا وسيأتي . والمُثَلِّلُ كمُحَدِّثٍ : الجامِعُ للمالِ المُصْلِحُ له عن ابن عَبّاد . والثّلَّى كرُبَّى : العِزَّةُ الهالِكَةُ وهو مَجازٌ . والثُّلْثُلانُ بالضمّ : عِنَبُ الثَّعْلَبِ عن الأصمَعِي . أيضاً يَبِيسُ الكَلأِ ويُكْسَرُ وهو أَعْلَى
ومما يستدرك عليه : ثَلَّ الوِعاءَ يثُلّه ثَلّاً واثْتَلَّهُ : أخَذَ ما فيه الأخيرةُ عن ابنِ عَبّاد . وانْثَلَّ الشيء : انْصَبَّ والبيتُ : انْهَدَم وبَيتٌ مَثْلولٌ : مُنْهَدِمٌ . وعِندَه ثِلالٌ مِن تَمْرٍ بالكسر : أي صُبَرٌ . وأثلَّ فَمُه : سَقَطَتْ أسنانُه . وتَثَلَّلَت الرَّكِيَّةُ : تَهَدَّمَتْ . وفلانٌ كثيرُ الثَّلَّةِ بالفتح : إذا كان أَشْعَرَ البَدَنِ وهو مَجازٌ

##### Türkçe

ثلل
**ثَلَّ** - **يَثُلُّ** - **ثًلَّة**
Salı, 08 Şubat/Şubat 2011 12:47 yazar: Administrator
**ثَلَّ** - **يَثُلُّ** + bir varlık + bir şeyi + bir şeyden: aslının bütününden bir şeyi koparıp alır ve kesip çıkarır: koyun yününden bir parça kesip çıkarır yahut topraktan veya çamurdan bir parça veya bir yığın çıkarır; yahut kazar ve bir taşı veya bir duvardan ya da bir çitten bir parçayı çıkarır.
**ثًلَّة**: “**فـًعـْـلـّـة**” vezninde: **ثَلَّ - يَثُلُّ**’den az bir defa için “mef‘ûl” mânasında fiil ismi: koparılmış parça yahut kesilmiş parça yahut yığın yahut bir şeyden veya şeyler toplamından kesilip çıkarılmış ve alınmış küçük topluluk: ve o, ıstılah olarak: insanlardan büyük bir topluluktan küçük, az bir topluluktur.
Ve lafız, “bir topluluğu veya bir miktarı bir araya toplama, alma ve kesip çıkarma ve onu kalan miktardan ayırma ve dağıtma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**عَطَا - يَعْطُوْ**، **عَضَا - يَعْضُوْ**، **بَضَعَ- يَبْضَعُ**، **صَاع َ- يَصُوْعُ**، **غَرَفَ - يَغْرِفُ** (**غَرَفَ - يََعْرُفُ**)، **ثَلَّ - يَثُلُّ**

**ثلة**
	﴿**ثلة من الأولين(13)**﴾ **الواقعة** ﴿**ثلة من الأولين(39)**﴾ **الواقعة**
	﴿**وثلة من الآخرين(40)**﴾ **الواقعة**

مختار الصحاح
● [**ثلل**] ث ل ل: **الثُّلَّةُ** (damme ile): insanlardan topluluk.

الراغب
**ثل**
- **الثلة**: yünden bir araya gelmiş parça; bundan dolayı yerleşik olana **ثلة** denilmiştir; ve bir araya gelme dikkate alınarak şöyle denilmiştir: }**ثلة من الأولين وثلة من الآخرين**{ [**الواقعة/39 - 40**] yani: topluluk. (İbn Mâlik dedi ki:
**ضأن وصوف وتراب ثله \*\*\* وعن حلاك عبروا بثله**
**وزمرة الناس تسمى ثله \*\*\* شاهده في محكم الكتاب**),
ve **ثللت كذا**: ondan bir **ثلة** aldım; ve **ثل عرشه**: ondan bir **ثله** düşürdü; ve **الثلل**: ondan bir **ثلة**’nin düşmesi sebebiyle dişlerin kısalığıdır; ve **أثل فمه**: dişleri düştü; ve **تثللت الركية**: yani yıkıldı.

ملخص اللسان
1. **وثَلَّ البَيْتَ يَثُلُّه ثَلاًّ**: onu yıktı,
2. ve **تثَلَّل** o: bir şeyden sonra bir şey yıkılıp döküldü;
3. ve **ثُلَّ**: helâk oldu;
4. ve **ثُلَّ**: müstağni oldu.
5. **بالثَّلَل** yani helâk ile.
6. **ثَلَّ البِئْرَ يثُلُّها ثَلاًّ**. Ve **وثَلَّة البئر**: toprağından çıkarılan şey.
7. ve **الثَّلَّة**: kuyudan çıkarılan toprak.
8. ve **الثَّلَّة**: **الرَّكِيَّة**’nin altından çamurdan çıkardığın şey,
9. ve **الثُّلَّة**: insanlardan topluluk,
10. **الثُّلَّة**: fırka.
11. **الثَّلَّة**: koyun topluluğu ve yünleri.
12. **الثَّلَّة**: çok koyun.
13. ve **الثَّلَّة**: yalnız yün;
14. yetimin bir hayvanı olursa, vasiye onun **ثَلَّتِها** ve **ورِسْلِها**’sından yani yününden ve sütünden alması vardır;
15. **الثَّلَّة**: yün, kıl ve tüy bir araya geldiğinde;
16. **ثُلَّة من الأَولين وثُلَّة من الآخرين**: onlar iki fırkadır; bunlardan bir fırka ve bunlardan bir fırka.
17. ve **الثُّلَّة**: dirhemlerin çokluğu.
18. ve **الثَّلَّة**: ıssız yerde gölgelenmek için yapılan çamurdan bir şey.
19. Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “Üç şeyde olan dışında himâ yoktur: **ثَلَّة البِئْر** ve **طِوَل الفَرَس** ve **حَلْقَة القوم**”; **ثَلَّة البئر**: bir kimsenin, kimseye ait olmayan bir yerde kuyu kazmasıdır,
20. **وثُلَّ عَرْشُ فلان ثَلاًّ**: yıkıldı ve kavminin işi zail oldu.
21. **ثُلَّ عرشه ثَلاًّ**: hâli sarsıldı;
22. ve **وثُلَّ عَرْشُه وعُرْشُه**: öldürüldü;
23. ve **وأَثَلَّه**: onu ıslah etmeyi emretti; bundan denir:
24. **أَتْلَلْت الشيءَ** yani ondan **ثُلَّ** olanın ıslahını emrettim.
25. **وثَلَّ الدراهم يثُلُّها ثَلاًّ**: onları döktü.
26. **وثَلِيلُ الماء**: akışının sesi;
27. **الثَّلِيل**: suyun sesi,
28. **وثَلَّت الدابة تَثُلُّ** yani dışkıladı,
29. **وثَلَّ الترابَ المجتمع**: onu eliyle hareket ettirdi yahut yanlarından birinden kırdı.
30. **ثَلَلت الترابَ في القبر والبئر أَثُلُّه ثَلاًّ**: onu kazdıktan sonra içine geri koyduğumda,
31. **وثَلَّة مَثْلولة** yani kazmadan sonra sıkıştırılmış toprak.
32. **والثُّلْثُل**: küçük bir ölçek.
33. **والثِّلْثِلانُ**: otun kurusu,
34. **ثُلْ ثُلْ**: ona ahmaklık edip cahillik etmesini emrettiğinde.

لسان العرب
● - **ثلل**: **الثَّلَّة**: koyun topluluğu ve yünleri. İbn Sîdeh: **الثَّلَّة** koyun topluluğudur; az da olsa çok da olsa; ve denildi ki: **الثَّلَّة** onun çoğudur; ve denildi ki: özellikle koyun sürüsüdür; ve denildi ki: **الثَّلَّة** çok koyundur; ve denildi ki: koyun ne olursa olsun; ve çok keçiye **ثَلَّة** denilmez, fakat **حَيْلة** (denir); ancak koyun ona karışır da çoğalırsa ikisine **ثَلَّة** denir; ve koyun ile keçi bir araya gelip çoğalırsa ikisine **ثَلَّة** denir; bütün bunların çoğulu **ثِلَلٌ**’dür; nadirdir, **بَدْرَة** ve **بِدَر** gibi. Muâviye hadîsinde: “Annesi **بِراعِيَةِ ثَلَّة** değildi”; **الثَّلَّة** (fetha ile): koyun topluluğu; ve **الثَّلَّة**: yalnız yün; İbn Düreyd’den. Denir: **كساء جَيِّد الثَّلَّة** yani yün. Ve **حَبْلُ ثَلَّة** yani yün; râciz dedi ki:
**قد قَرَنوني بامْرِئٍ قِثْوَلِّ،
رَثٍّ كَحَبْل الثَّلَّة المُبْتَلِّ**
Hasen hadîsinde: “Yetimin bir hayvanı olursa, vasiye onun **ثَلَّتِها** ve **رِسْلِها**’sından yani yününden ve sütünden alması vardır”; İbnü’l-Esîr dedi ki: yüne mecazen **الثَّلَّة** adı verildi; ve denildi ki: **الثَّلَّة** yün, kıl ve tüy bir araya geldiğinde (denir) ve bunlardan birine diğerinden ayrı olarak **ثَلَّة** denilmez. Ve **رَجُل مُثِلٌّ**: **الثَّلَّة**’si çok olan; ve kıla **ثَلَّة** denilmez, tüye **ثَلَّة** denilmez; yün, kıl ve tüy bir araya gelirse: falanda çok **ثَلَّة** vardır denir.
Ve **الثُّلَّة** (damme ile): insanlardan topluluk; ve adam **أَثَلَّ** etti, o halde o **مُثِلُّ**’dür; yanında **الثُّلَّة** çoğaldığında. Aziz tenzilde: **ثُلَّة من الأَولين وثُلَّة من الآخرين**; Ferrâ dedi ki: sûrenin başında **ثُلَّة من الأَولين وقليل من الآخرين** indi; bu onlara ağır geldi; bunun üzerine Allah Teâlâ sağ ehli hakkında onların iki **ثُلَّة** olduklarını indirdi: bunlardan bir **ثُلَّة**, bunlardan bir **ثُلَّة**; mânâ: iki fırkadır; bunlardan bir fırka ve bunlardan bir fırka. Ferrâ dedi ki: **الثُّلَّة** fırkadır. Necran ehline yazdığı kitabında: “Onlar için Allah’ın zimmeti ve Resulünün zimmeti, diyarları, malları ve **ثُلَّتِهم** üzerinedir”; **الثُّلَّة**: insanlardan topluluk; damme ile. Ve **الثُّلَّة**: dirhemlerin çokluğu.
Ve **الثَّلَّة**: ıssız yerde gölgelenmek için çamurdan yapılan bir şey. Ve **الثَّلَّة**: kuyudan çıkarılan toprak. Ve **الثَّلَّة**: **الرَّكِيَّة**’nin altından çamurdan çıkardığın şey; ve **ثَلَّ البِئْرَ يثُلُّها ثَلاًّ**. Ve **ثَلَّة البئر**: toprağından çıkarılan şey. Hadîste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “Üç şeyde olan dışında himâ yoktur: **ثَلَّة البِئْر** ve **طِوَل الفَرَس** ve **حَلْقَة القوم**”; Ebû Ubeyd dedi ki: **ثَلَّة البئر** ile muradı: bir kimsenin, kimseye ait olmayan bir yerde kuyu kazmasıdır; böylece kuyunun çevresinden, **ثَلَّة البئر**’in atıldığı yer olacak kadar toprak onun olur; o da toprağından çıkan şeydir ve onun için bir **حَريم** gibi olur; kimse onun üzerine girmez; kuyu için bir **حَريم** olarak.
Ve **تَثَلَّل الترابُ**: dalgalanıp gidip geldiğinde; Ümeyye dedi ki:
**له نَفَيانٌ يَحْفِشُ الأُكْمَ وَقْعَهُ،
تَرى التُّرْبَ منه مائراً يَتَثَلَّلُ**
Ve **ثُلَّ**: helâk oldu; ve **ثُلَّ**: müstağni oldu. İbn Sîdeh: **الثَّلَل** (hareke ile): helâk. **ثَلَلْت الرجل أَثُلُّه ثَلاًّ وثَلَلاً**; Asmaî’den; ve **ثَلَّهم يَثُلُّهم ثَلاًّ**: onları helâk etti; Lebîd dedi ki:
**فَصَلَقْنا في مُرادٍ صَلْقَةً،
وصُداءٍ أَلْحَقَتْهُم بالثَّلَل**
yani helâk ile; **بالثِّلَل** rivayet edilir; **الثِّلال**’ı kastetti; **ثَلَّة**’nin çoğulu; koyunlardan; kısalttı yani koyunlar demektir; onları otlatırlar; İbn Sîdeh dedi ki: doğru olan birincisidir; râciz dedi ki:
**إِن يَثْقَفُوكم يُلْحِقُوكم بالثَّلَل**
yani helâk ile. **ثَلَّ البَيْتَ يَثُلُّه ثَلاًّ**: onu yıktı; o, duvarın temelinin kazılması, sonra itilmesi ve yıkılıp çökmesidir; o, yıkımın en dehşetlisidir. Ve **تثَلَّل** o: bir şeyden sonra bir şey yıkılıp döküldü; **طُرَيْح** dedi ki:
**فيُجْلبُ من جَيْشٍ شَآمٍ بِغارَةٍ،
كشُؤْبُوب عَرْضِ الأَبْرَدِ المُتَثَلِّل**
**وثُلَّ عَرْشُ فلان ثَلاًّ**: yıkıldı ve kavminin işi zail oldu. Tehzîb’de: işinin direği zail oldu ve Allah onu **أَثَلَّه** etti. İbn Düreyd dedi ki: **ثُلَّ عرشه ثَلاًّ**: hâli sarsıldı; Züheyr dedi ki:
**تَدارَكْتُما الأَحْلافَ قد ثُلَّ عَرْشُها،
وذُبْيانَ قد زَلَّتْ بأَقدامِها النَّعْل**
sanki yıkıldı ve helâk edildi. Kavme, izzetleri gittiğinde: “**قد ثُلَّ عَرْشُهُم**” denir. Cevherî: “**ثَلَّ اللهُ عَرْشَهم**” yani mülklerini yıktı denir. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: rüyada görüldü ve hâli soruldu; dedi ki: “Neredeyse **يُثَلُّ عَرْشِي**” yani kırılacak ve yıkılacaktı; bu, zelil olup helâk olan kimse için vurulan bir meseldir. Dedi ki: burada **العرش**’ın iki mânası vardır: biri, krallar için sedir ve sedirlerdir; kralın arşı yıkılırsa izzeti gitmiştir; ikincisi, çubuklarla kurulan ve gölgelendirilen evdir; yıkılırsa sahibinin zelil olduğu (anlaşılır). Ve **ثُلَّ عَرْشُه وعُرْشُه**: öldürüldü; ve şu beyit okunmuştur:
**وعَبْدُ يَغُوثَ تَحْجِلُ الطَّيْرُ حَوْلَه،
وقد ثَلَّ عُرْشيه الحُسامُ المُذْكَّرُ**
Burada **العُرْشان**: boynun omuz başına saplandığı yer. Üzüm asmasının arşı ve gölgelik gibi yapılan **العَريش** türünden her ne yıkılırsa, **ثُلَّ** olmuştur. Ve **ثَلَّ الشيء**: onu yıktı ve kırdı. Ve **أَثَلَّه**: onu ıslah etmeyi emretti; bundan denir: **أَتْلَلْت الشيءَ** yani ondan **ثُلَّ** olanın ıslahını emrettim. Ve onu yıkıp kırdığımda **أَثْلَلْته**. Ve **ثَلَّ الدراهم يثُلُّها ثَلاًّ**: onları döktü.
Ve **ثَلِيلُ الماء**: akışının sesi; Kırâ‘dan. İbn Düreyd dedi ki: **الثَّلِيل** suyun sesidir; akış sesini tahsis etmedi.
Ve **ثَلَّت الدابة تَثُلُّ** yani dışkıladı; aynı şekilde her toynaklı; ve **مُهْرٌ مِثَلُّ**; bir **بِرْذَوْن**’u vasfederken dedi ki:
**مِثَلٌّ على آرِيِّه الرَّوْثُ مُنْثَلُّ**
**على آرِيِّه الرَّوْثَ** diye de rivayet edilir; **مِثَلٌّ** ile nasb üzere; İbn Sîdeh dedi ki: bu güçlü değildir; çünkü dışkılama mânasındaki **ثَلَّ** müteaddî olmaz. İbn Sîdeh: **ثلَّ الحافرُ**: dışkıladı; ve **ثَلَّ الترابَ المجتمع**: onu eliyle hareket ettirdi yahut yanlarından birinden kırdı. Denir: **ثَلَلت الترابَ في القبر والبئر أَثُلُّه ثَلاًّ**: onu kazdıktan sonra içine geri koyduğumda; صحاح’ta: onu döktüğünde. Ve **ثَلَّة مَثْلولة** yani kazmadan sonra sıkıştırılmış toprak. Ve **الثُّلْثُل**: yıkım; iki **ثاء**’ın dammesiyle. Ve **الثُّلْثُل** ayrıca: küçük bir ölçek. Ve **الثِّلْثِلانُ**: otun kurusu; damme bir lehçedir. İbnü’l-A‘râbî: adama “**ثُلْ ثُلْ**” denir; ona ahmaklık edip cahillik etmesini emrettiğinde.

مقاييس اللغة:
(**ثل**) **الثاء** ve **اللام** iki ayrı asıldır: biri toplanma, diğeri düşme, yıkım ve zillet.
Birincisi: **الثَّلَّة** koyunlardan topluluktur. Ve dedi ki: bazısı bu isimle özellikle koyunu tahsis eder; bundan dolayı “**حبلُ ثَلَّةٍ**” yani yün dediler; ve “**كساء جيِّد الثَّلَّة**” dediler. Dedi ki:
**قد قَرَنوني بامرئٍ قِثْوَلِّ  \*\*\* رثٍّ كحبل الثلَّة المبْتَلِّ([6])**
Ve **الثُّلَّة**: insanlardan topluluk; Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**ثُلَّةٌ مِنَ الأَوَّلِينَ وَثُلَّةٌ مِنَ الآخِرِينَ([7])**﴾.
İkincisi: **ثَلَلْتُ البيتَ**: onu yıktım. Ve **الثلَّة** kuyunun toprağıdır. Ve **الثَّلَل** helâktir. Lebîd dedi ki:
**فصَلَقْنَا في مُرادٍ صَلْقَةً \*\*\* وصُدَاءًٍ ألحقتهُمْ بالثَّلَلْ([8])**
Ve denir: **ثُلَّ عرشُه**; hâli kötü olduğunda. Züheyr dedi ki:
**تداركتُما الأحلافَ قد ثُلَّ عرشُها  \*\*\* وذُبْيانَ إذْ زَلَّتْ بأقدامها النَّعْل([9])**
Ve bir kavim dedi ki: **ثُلَّ عَرْشُه وعُرْشه**; öldürüldüğünde. Ve şu beyiti okudular:
**وعَبْدُ يَغُوثٍَ تحْجُِلُ الطّيرُ حَولَه \*\*\* وقد ثَلَّ عُرْشَيْهِ الحُسامُ المذَكَّرُ([10])**
Ve **العُرْشانِ**: boynun omuz başına saplandığı yer.

القاموس المحيط:
**الثَّلَّةُ**: koyun topluluğu; yahut onun çoğu; yahut özellikle koyundan; çoğulu: **كبِدَرٍ وسِلالٍ** gibi; ve yün tek başına ve kıl ve tüyle birlikte (olan). Ve **أثَلَّ** etti; o halde o **مُثِلٌّ**’dür: yanında **الثَّلَّةُ** çoğaldı. Ve kuyunun toprağından çıkarılan şey; çoğulu: **كصُرَدٍ** gibi; ve **ثَلَّ البئْرَ** etti. Ve: çölde gölgelenilen, bir minare gibi olan; ve develerin su başlarında iki içiş arasında iki gün susuzluk; ve damme ile: bizden topluluk; ve dirhemlerin çokluğu; ve fetha da yapılır; ve kesra ile: helâk; çoğulu: **كعنبٍ** gibi.
Ve **وثَلَّهُمْ ثَلاًّ وثَلَلاً**: onları helâk etti; ve binek: dışkıladı; ve birikmiş toprak yahut kum tepeciği: onu eliyle hareket ettirdi yahut yanlarından birinden kırdı; **كثَلْثَلَهُ** gibi; ve ev: onu yıktı da **فَتَثَلْثَلَ** oldu; ve kuyudaki toprak: onu döktü; ve dirhemler: onları döktü; ve Allah Teâlâ onun arşını: onu öldürdü; yahut mülkünü veya izzetini giderdi. Ve **الثَّلَلُ** (harekeli): helâk; ve ağızda: dişlerinin düşmesidir. Ve **أثْلَلْتُه**: ondan **ثُلَّ** olanın ıslahını emrettiğinde.
Ve **الثُّلْثُلُ** **كهُدْهُدٍ** gibi: yıkım. Ve **كأميرٍ** gibi: suyun sesi; yahut akışının sesi. Ve **الثَّلْثالُ**: **الحَمْض**’dan bir tür. Ve **انْثَلُّوا**: **انْثالوا**. Ve **المُثَلِّلُ** **كمُحَدِّثٍ** gibi: malı toplayan. Ve **الثُّلّى** **كرُبَّى** gibi: helâk olmuş izzet.
Ve **الثُّلْثُلانُ** damme ile: **عِنَبُ الثَّعْلَبِ**; ve otun kurusu; ve kesra yapılır; ve o daha üstündür.

تاج العروس:
ث - ل - ل
**الثَّلَّةُ** (fetha ile): koyun topluluğu yahut onun çoğu yahut özellikle koyundan; Ya‘kūb dedi ki: çok keçiye **ثَلَّةٌ** denilmez, fakat **حَيلَةٌ** (denir). Çoğulu: **ثِلَلٌ** ve **ثِلالٌ**; **كبِدَرٍ وسِلالٍ** gibi. Ya‘kūb dedi ki: koyun ile keçi bir araya gelip çoğalırsa ikisine **ثَلَّةٌ** denir. Ve yalnız yün de **ثَلَّةٌ**’dir. Râgıb dedi ki: **الثَّلَّةُ**: yünden bir araya gelmiş parça; bundan dolayı koyunlara **ثَلَّةٌ** denilmiştir. Ve denir: **كِساءٌ جَيِّدُ الثَّلَّةِ** ve **حَبلُ ثَلَّةٍ**: yani yün. Hasen hadîsinde: “Yetimin bir hayvanı olursa, vasiye onun **ثَلَّتِها** ve **رِسْلِها**’sından alması vardır” yani yününden ve sütünden. Meselde: **لا تَعْدَمُ صَناعٌ ثَلَّةً**; mahir adam için vurulur. Ve dedi ki:
**قَدْ قَرَنُونِي بامْرِئ قِثْوَلِّ
رَث كحَبلِ الثلَّةِ المُبتَلِّ**
**الثَّلَّةُ** ayrıca: yün, kıl ve tüyle birlikte toplanmış yündür; denir: falanda çok **ثَلَّةٌ** vardır; kıla **ثَلَّةٌ** denilmez, tüye **ثَلَّةٌ** denilmez. Ve **أَثَلَّ** adam; o halde o **مُثِلٌّ**: yanında **الثَّلَّةُ** çoğaldı; yün olması da muhtemeldir, koyun topluluğu olması da muhtemeldir; Zemahşerî iki vecihle tefsir etti. **الثَّلَّةُ**: kuyunun toprağından çıkarılan şey; hadîsten: “Üç şeyde olan dışında himâ yoktur: **ثَلَّةِ البِئْرِ** ve **طِوَلِ الفَرَسِ** ve **حَلْقَةِ القَوْمِ**”; Ebû Ubeyd dedi ki: **ثَلَّةِ البِئر** ile muradı: bir kimsenin, kimseye ait olmayan bir yerde kuyu kazmasıdır; böylece kuyunun çevresinden, **ثَلَّةِ البِئر**’in atıldığı yer olacak kadar yer onun olur; kimse oraya girmez; kuyu için bir **حَرِيماً** olarak. Çoğulu: **ثُلَلٌ**; **كصُرَدٍ** gibi; ve **ثَلَّ البِئْرَ يَثُلُّها ثَلّاً**. **الثَّلَّةُ**: çölde gölgelenilen, minare gibi bir şey; İbn Abbâd’dan. Dedi ki: **الثَّلَّةُ** develerin su başlarında: iki içiş arasında iki gün susuzluktur. Râgıb dedi ki: ve bir araya gelme dikkate alınarak **الثُّلَّةُ** (damme ile): bizden topluluk denildi; ondan Allah Teâlâ’nın sözü: “**ثُلَّةٌ مِنَ الأَوَّلِينَ . وَثُلَّةٌ مِنَ الآخِرِينَ**”. Zemahşerî dedi ki: denir: falan, **الثَّلَّة** ile **الثُّلَّة** arasında ayırt etmez; yani koyun topluluğu ile insan topluluğu arasında. **الثُّلَّةُ**: dirhemlerin çoğu; İbn Sîdeh’den; ve fetha yapılır. **الثِّلَّةُ** (kesra ile): helâk; çoğulu: **ثِلَلٌ**; **كعِنَبٍ** gibi. Lebîd, Allah ondan razı olsun, dedi ki:
**فَصَلَقْنَا في مُرادٍ صَلْقَةً ... وصُداءٍ أَلْحَقَتْهُم بالثِّلَلْ**
yani helâklerle. Asmaî dedi ki: **ثَلَّهُم يَثُلُّهُم ثَلّاً وثَلَلاً** (harekeli): onları helâk etti; ve zikredilen beyiti okudu. **ثَلَّت الدابَّةُ تَثُلًّ ثَلّاً**: dışkıladı; aynı şekilde her toynaklı; **العُباب**’da olduğu gibi. **ثَلَّ التُّرابَ المُجْتَمِعَ** yahut kum tepeciğini; ve **العُباب**’da: yahut evi; **يَثُلّه ثَلّاً**: onu eliyle hareket ettirdi yahut yanlarından birinden kırdı yahut kazdı; **كثَلْثَلَهُ** gibi; bu, İbn Düreyd’dendir. **ثَلَّ الدارَ يَثُلُّها ثَلّاً**: onu yıktı; nüshalarda böyle; doğrusu: onu yıktı da **فَتَثَلْثَلَتْ** oldu; o, duvarın temelinin kazılması, sonra itilmesi ve yıkılıp çökmesidir; o, yıkımın en dehşetlisidir. **ثَلَّ التُّرابَ في البِئرِ** ve başkasında: onu döktü. **ثَلَّ الدَّراهِمَ يَثُلُّها ثَلّاً**: onları döktü; ondan **الثُّلَّةُ**. Mecazdan: **ثَلَّ اللَّهُ تعالَى عَرشَه**: yani onu öldürdü yahut mülkünü veya izzetini giderdi; Züheyr dedi ki:
**تَدارَكْتُما الأَحْلافَ قَدْ ثُلَّ عَرشُها ... وذُبْيانَ قد زَلَّتْ بأقدامِها النَّعْلُ**
sanki yıkıldı ve helâk edildi. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Rüyada görüldü ve hâli soruldu; dedi ki: ‘Merhametli bir Rabbe rastlamasaydım neredeyse **يُثَل عَرشِي** olacaktı’.” Kuteybî dedi ki: burada **العرش**’ın iki mânası vardır: biri krallar için sedir ve sedirlerdir; kralın arşı **ثُلَّ** olursa izzeti gitmiştir; diğer mânâ: çubuklardan kurulan ve gölgelendirilen evdir; çoğulu **عُرُوشٌ**; adamın arşı kırılırsa helâk olur ve zelil olur. **الأساس**’ta: **ثلَّ عَرشه**: işinin direği gitti. Râgıb dedi ki: **ثُلَّ عَرشُه**: ondan bir **ثَلَّةٌ** düşürüldü. **الثَّلَلُ** (harekeli): helâk; şahidi, Lebîd’in geçen sözüdür. **الثَّلَل** ağızda: dişlerinin düşmesidir. Râgıb dedi ki: **الثَّلَلُ**: dişlerin, onlardan bir **ثَلَّةٌ**’nin düşmesiyle kısalığıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **أثْلَلْتُه**: ondan **ثُلَّ** olanın ıslahını emrettiğinde. Dedi ki: ve **الثُّلْثُلُ** **كهُدْهُدٍ** gibi: yıkım. **الثَّلِيلُ** **كأمِيرٍ** gibi: suyun sesi yahut akışının sesi. İbn Abbâd dedi ki: **الثَّلْثال**: **الحَمْض**’dan bir tür. Denir: **انْثَلُّوا** mânasıyla **انْثالوا**; ileride gelecektir. Ve **المُثَلِّلُ** **كمُحَدِّثٍ** gibi: malı toplayan, onu ıslah eden; İbn Abbâd’dan. Ve **الثّلَّى** **كرُبَّى** gibi: helâk olmuş izzet; bu mecazdır. Ve **الثُّلْثُلانُ** damme ile: **عِنَبُ الثَّعْلَبِ**; Asmaî’den; ayrıca otun kurusu; ve kesra yapılır; ve o daha üstündür.
Ve buna eklenenlerden: **ثَلَّ الوِعاءَ يثُلّه ثَلّاً واثْتَلَّهُ**: içindekini aldı; sonuncusu İbn Abbâd’dandır. Ve **انْثَلَّ الشيء**: döküldü; ve ev: yıkıldı; ve **بَيتٌ مَثْلولٌ**: yıkık. Ve yanında **ثِلالٌ مِن تَمْرٍ** (kesra ile): yani yığınlar. Ve **أثلَّ فَمُه**: dişleri düştü. Ve **تَثَلَّلَت الرَّكِيَّةُ**: yıkıldı. Ve falan **كثيرُ الثَّلَّةِ** (fetha ile): bedeni çok kıllı olduğunda; bu mecazdır.
