# ثلل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%84%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ثلل

الثلة بالفتح: جماعة الغنم، أو الكثيرة منها، أو من الضأن خاصة قال يعقوب: ولا يقال: للمعزى الكثيرة: ثلة، ولكن حيلة. ج: ثلل وثلال كبدر وسلال قال يعقوب: فإذا اجتمعت الضأن والمعزى فكثرتا قيل لهما: ثلة. والصوف وحده أيضا ثلة، وقال الراغب: الثلة: القطعة المجتمعة من الصوف، ولذلك قيل للغنم: ثلة. ويقال: كساء جيد الثلة، وحبل ثلة: أي صوف. وفي حديث الحسن:  فإذا كانت لليتيم ماشية فللوصي أن يصيب من ثلتها ورسلها  أي من صوفها ولبنها. وفي المثل: لا تعدم صناع ثلة يضرب للرجل الحاذق، وقال:
  قد قرنوني بامرئ قثول
  رث كحبل الثلة المبتل الثلة أيضا: الصوف مجتمعا بالشعر وبالوبر يقال: عند فلان ثلة كثيرة، ولا يقال للشعر: ثلة ولا للوبر: ثلة. وأثل الرجل فهو مثل: كثرت عنده الثلة يحتمل أن يكون الصوف، وأن يكون جماعة الغنم، وبالوجهين فسر الزمخشري. الثلة: ما أخرج من تراب البئر ومنه الحديث:  لا حمى إلا في ثلاث: ثلة البئر وطول الفرس وحلقة القوم  قال أبو عبيد: أراد بثلة البئر: أن يحتفر الرجل بئرا في موضع ليس بملك لأحد، فيكون له من حوالى البئر ما يكون ملقى لثلة البئر، لا يدخل فيه أحد، حريما للبئر ج: ثلل كصرد، وقد ثل البئر يثلها ثلا. الثلة: شيء كالمنارة في الصحراء يستظل بها عن ابن عباد. قال: الثلة في موارد الإبل: ظمء يومين بين شربين. قال الراغب: ولاعتبار الاجتماع قيل: الثلة بالضم: الجماعة منا ومنه قوله تعالى:  ثلة من الأولين. وثلة من الآخرين  . قال الزمشري: ويقال: فلان لا يفرق بين الثلة والثلة: أي بين جماعة الغنم وبين جماعة الناس. الثلة: الكثير من الدراهم عن ابن سيد ويفتح. الثلة بالكسر: الهلكة، ج: ثلل كعنب قال لبيد رضي الله عنه:
  فصلقنا في مراد صلقة                      وصداء ألحقتهم بالثلل أي بالهلكات. قال الأصمعئ: ثلهم يثلهم ثلا وثللا محركة: أهلكهم وأنشد البيت المذكور. ثلت الدابة تثل ثلا: راثت وكذلك كل ذي حافر، كما في العباب. ثل التراب المجتمع أو الكثيب وفي العباب: أو البيت، يثله ثلا: حركه بيده، أو كسره من إحدى جوانبه أو حفره كثلثله وهذه عن ابن دريد. ثل الدار يثلها ثلا: هدمه كذا في النسخ، والصواب: هدمها فتثلثل صوابه فتثلثلت، وهو أن يحفر أصل الحائط، ثم تدفع فتنقاض، وهو أهول الهدم. ثل التراب في البئر وغيرها: هاله، ثل الدراهم يثلها ثلا: صبها ومنه الثلة. من المجاز: ثل الله تعالى عرشه: أي أماته أو أذهب ملكه أو عزه قال زهير:
  تداركتما الأحلاف قد ثل عرشها                      وذبيان قد زلت بأقدامها النعـل

  كأنه هدم وأهلك. وفي حديث عمر رضي الله عنه:  أنه رؤى في المنام وسئل عن حاله، فقال: كاد يثل عرشي لولا إني صادفت ربا رحيما  وقال القتيبي: للعرش هاهنا معنيان: أحدهما السرير، والأسرة للملوك، فإذا ثل عرش الملك فقد ذهب عزه، والمعنى الآخر: البيت ينصب من العيدان، ويظلل، وجمعه عروش، فإذا كسر عرش الرجل فقد هلك وذل. وفي الأساس: ثل عرشه: ذهب قوام أمره. وقال الراغب: ثل عرشه: أسقطت ثلة منه.والثلل، محركة: الهلاك: وشاهده قول لبيد المتقدم. الثلل في الفم: أن تسقط أسنانه. وقال الراغب: الثلل: قصر الأسنان بسقوط ثلة منها. قال ابن الأعرابي: أثللته: إذا أمرت بإصلاح ما ثل منه. قال: والثلثل، كهدهد: الهدم. الثليل كأمير: صوت الماء، أو صوت انصبابه. قال ابن عباد: الثلثال: ضرب من الحمض. يقال: انثلوا بمعنى انثالوا وسيأتي. والمثلل، كمحدث: الجامع للمال المصلح له، عن ابن عباد. والثلى، كربى: العزة الهالكة وهو مجاز. والثلثلان، بالضم: عنب الثعلب عن الأصمعي. أيضا يبيس الكلأ، ويكسر، وهو أعلى.
 ومما يستدرك عليه: ثل الوعاء يثله ثلا، واثتله: أخذ ما فيه، الأخيرة عن ابن عباد. وانثل الشيء: انصب، والبيت: انهدم، وبيت مثلول: منهدم. وعنده ثلال من تمر، بالكسر: أي صبر. وأثل فمه: سقطت أسنانه. وتثللت الركية: تهدمت. وفلان كثير الثلة، بالفتح: إذا كان أشعر البدن، وهو مجاز.

### Türkçe

**الثلة** fetih ile: koyun topluluğu; yahut onlardan çok olanı; yahut özellikle koyundan. Yakub dedi: Çok olan keçiye: **ثلة** denilmez, fakat **حيلة** (denir). Çoğulu: **ثلل** ve **ثلال**; **بدر** ve **سلال** gibi. Yakub dedi: Koyun ve keçi bir araya gelip ikisi de çoğalınca onlara: **ثلة** denir. Ve yün tek başına da **ثلة**’dir. Râgıb dedi: **الثلة**: yünden toplanmış parça; bundan dolayı koyuna: **ثلة** denildi. Ve denilir: **كساء** iyi **الثلة**’li; ve **حبل ثلة**: yani yün. Hasan’ın hadîsinde: “Yetimin bir hayvanı olursa, vasi onun **ثلتها**’sından ve **رسلها**’sından alabilir”; yani onun yününden ve sütünden. Ve meselde: “**لا تعدم صناع ثلة**”; mahir adam için darb olunur. Ve dedi ki:
  “Beni **قثول** bir adamla eşleştirdiler;
  Islak **حبل الثلة** gibi yıpranmış.”

**الثلة** ayrıca: yün, kıl ile ve tüy ile toplanmış olarak. Denilir: Falanın yanında çok **ثلة** vardır; ve kıla: **ثلة** denilmez, ne de tüye: **ثلة**. Ve “adam **أثل** oldu”; bu, “onun yanında **الثلة** çoğaldı” gibidir; yün olması da muhtemeldir, koyun topluluğu olması da muhtemeldir; Zemahşerî iki vecihle tefsir etti.

**الثلة**: kuyunun toprağından çıkarılan şey; ve ondan hadîs: “Üçte olandan başka himâ yoktur: **ثلة البئر** ve atın boyu ve kavmin halkası.” Ebû Ubeyd dedi: **ثلة البئر** ile murad etti: Bir adam, kimsenin mülkü olmayan bir yerde kuyu kazarsa, kuyunun çevresinden, kuyunun **ثلة**’sinin atıldığı yer kadar olan kısım onun olur; kimse oraya girmez; kuyu için bir **حريم**. Çoğulu: **ثلل**; **صرد** gibi. Ve “kuyuyu **ثل** etti, onu **يثلها** **ثلا**.”

**الثلة**: çölde bir minare gibi bir şey; onunla gölgelenilir; İbn Abbâd’dan. Dedi: **الثلة** deve su yerlerinde: iki içiş arasında iki gün susuzluk. Râgıb dedi: Toplanma itibarıyla denildi ki: **الثلة** zamme ile: bizden bir topluluk; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “**ثلة من الأولين. وثلة من الآخرين**.” Zemahşerî dedi: Ve denilir: Falan **الثلة** ile **الثلة**’yi ayırmaz; yani koyun topluluğu ile insan topluluğu arasında.

**الثلة**: İbn Seyyid’den, dirhemlerin çok olanı; ve fetih ile (de gelir).

**الثلة** kesra ile: helâk; çoğulu: **ثلل**; **عنب** gibi. Lebîd (Allah ondan razı olsun) dedi ki:
  “Bir **صلقة**’da **مراد** içinde çarpıştık;
  Ve bir **صداء**; onları **الثلل**’e ilhak ettim”; yani helâklere. Asmaî dedi: “Onları **ثلهم**; onları **يثلهم** **ثلا** ve **ثللا** (harekeli)”; onları helâk etti; ve zikredilen beyti inşad etti.

“Binek hayvanı **ثلت** eder, **تثل** **ثلا**”: pisledi; ve aynı şekilde her toynak sahibi; **العباب**’da olduğu gibi.

Toplanmış toprağı yahut kum tepesini **ثل** etti; ve **العباب**’da: yahut evi; onu **يثله** **ثلا**: eliyle hareket ettirdi; yahut yanlarından birinden kırdı; yahut onu **ثلثله** gibi kazdı; bu İbn Düreyd’dendir.

Evi **ثل** etti, onu **يثلها** **ثلا**: onu yıktı; nüshalarda böyle; doğrusu: onu yıktı, böylece **فتثلثل**; doğrusu: **فتثلثلت**; o da şudur: duvarın temelini kazar, sonra itilir de yıkılır; bu, yıkımın en dehşetlisidir.

Kuyuda ve başkasında toprağı **ثل** etti: onu yığdı. Dirhemleri **ثل** etti, onları **يثلها** **ثلا**: onları döktü; ve ondan **الثلة**.

Mecazdan: Yüce Allah onun arşını **ثل** etti: yani onu öldürdü; yahut mülkünü yahut izzetini giderdi. Züheyr dedi ki:
  “İkiniz ahitleri yetiştirdiniz; onun arşı **ثل** oldu;
  Ve **ذبيان**; ayaklarıyla nal kaydı.”

Sanki yıkıldı ve helâk oldu. Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Rüyada görüldü ve hâli soruldu; dedi ki: ‘Rabbim merhametli bir Rabbe rastlamasaydım arşım neredeyse **يَثُلّ** olacaktı.’” Kuteybî dedi: Arşın burada iki manası vardır: birincisi sedir; sedirler krallar içindir; kralın arşı **ثل** olursa izzeti gitmiştir. İkinci mana: çubuklardan kurulan ve gölgelendirilen ev; çoğulu **عروش**; adamın arşı kırılırsa helâk olur ve zelil olur. **الأساس**’ta: “Arşını **ثل** etti”: işinin kıvamı gitti. Râgıb dedi: “Arşını **ثل** etti”: ondan bir **ثلة** düşürdüm.

**الثلل** (harekeli): helâk; şahidi Lebîd’in geçen sözüdür.

Ağızda **الثلل**: dişlerinin düşmesidir. Râgıb dedi: **الثلل**: dişlerin, onlardan bir **ثلة**’nin düşmesiyle kısalmasıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi: “Onu **أثللته**”: ondan **ثل** olanı düzeltmeyi emrettiğin zaman. Dedi: Ve **الثلثل**, **هدهد** gibi: yıkım.

**الثليل**, **أمير** gibi: suyun sesi; yahut onun dökülüşünün sesi.

İbn Abbâd dedi: **الثلثال**: ekşimsilerden bir tür. Denilir: **انثلوا**; **انثالوا** manasında; ve gelecektir.

**المثلل**, **محدث** gibi: malı toplayan, onu ıslah eden; İbn Abbâd’dan.

**والثلى**, **ربى** gibi: helâk olmuş izzet; ve o mecazdır.

**والثلثلان**, zamme ile: Asmaî’den, tilki üzümü. Ayrıca otun kurusu; ve kesra ile (de gelir); ve o daha yüksektir.

Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: Kabı **ثل** etti, onu **يثله** **ثلا**; ve onu **اثتله**: içindekini aldı; sonuncusu İbn Abbâd’dandır. Ve şey **انثل** oldu: döküldü; ve ev: yıkıldı; ve **بيت مثلول**: yıkık. Ve onun yanında **ثلال** hurmadan vardır; kesra ile: yani yığın. Ve ağzını **أثل** etti: dişleri düştü. Ve kuyu **تثللت**: yıkıldı. Ve falan çok **الثلة**’lidir; fetih ile: bedeni çok kıllı olduğu zaman; ve o mecazdır.
