# ثمغ (ث-م-غ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%BA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%85%D8%BA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - م - غ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%BA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والثاء والميم معهما
ث غ م، ث م غ، م ث غ مستعملات مغث: المَغْثُ: العَرْكُ في المُصارعةِ والخُصُوماتِ.
ومَغَثْتُ الرجل: أَقْبَلْتُ عليه فأَسْمَعْتُه.
والمَغْثُ: التباس الشجعاء في المعركة.
ومَغَثتُ الدواء في الماء إذا مَرَثْتَه.
ثمغ: الثَّمْغُ: خلطُ البياض بالسواد، وثَمَغَ لِحْيَتَه ثَمْغاً: خَضَبَها، قال:
إن لاح شَيْبُ الشَّمَط المُثَمَّغِ
وثَمْغٌ: ضَيْعةٌ لعُمَرَ بن الخَطّاب، صَدَقةٌ مَوقُوفةٌ بالمدينةِ.
ثغم: الثَّغامَةُ: نبات ذو ساقٍ، وجمعُهُ ثَغامٌ مثل هامةِ الشيخ، قال:
إن يكُ أَمْسَى الرَّأسُ كالثَّغام

##### Türkçe

باب **الغين** و**الثاء** و**الميم** bunlarla birlikte
**ث غ م**، **ث م غ**، **م ث غ** kullanımdadır. **مغث**: **المَغْثُ**: güreşte ve çekişmelerde bükme/ovma.
Ve **مَغَثْتُ** adamı: ona yöneldim de ona işittirdim.
Ve **المَغْثُ**: savaşta yiğitlerin birbirine karışması.
Ve ilacı su içinde **مَغَثتُ**; onu ezip karıştırdığın zaman.

**ثمغ**: **الثَّمْغُ**: beyazı siyahla karıştırmak; ve sakalını **ثَمَغَ** **ثَمْغاً**: onu boyadı; dedi ki:
إن لاح شَيْبُ الشَّمَط المُثَمَّغِ
Ve **ثَمْغٌ**: **عُمَرَ بن الخَطّاب**’a ait bir çiftliktir; Medine’de vakfedilmiş bir sadakadır.

**ثغم**: **الثَّغامَةُ**: sapı olan bir bitki; çoğulu **ثَغامٌ**dur; yaşlının başı gibi; dedi ki:
إن يكُ أَمْسَى الرَّأسُ كالثَّغام

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%BA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ثَمَغْتُ رأسَه ثَمْغاً، أي شدختُه. وثَمَغَةُ الجبلِ: أعلاهُ. أبو عمرو: ثَمَغْتُ الثوبَ: صبَغته صبغاً مُشْبَعاً. قال الشاعر:
تَركْتُ بَني الغُزَيِّلِ غيرَ فَخْرٍ		كأنَّ لِحاهُمُ ثُمِغَتْ بـورْسِ

##### Türkçe

**ثَمَغْتُ** başını **ثَمْغاً** (olarak) yaptım; yani onu ezip parçaladım. Ve dağın **ثَمَغَةُ**’si: onun en üstü. Ebû Amr: **ثَمَغْتُ** elbiseyi: onu doyurucu bir boyama ile boyadım. Şair dedi ki:
Bıraktım Benî’l-Ğuzeyyil’i övünçsüz,		sanki sakalları **ثُمِغَتْ** (olarak) **بورْسِ** ile boyanmıştı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%BA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والميم وما يثلثهما)
(ثمن) الثاء والميم والنون أصلان: أحدهما عِوَضُ ما يُباع، والآخَر جزءٌ من ثمانية.
فالأوّل قولهم بِعْتُ كذا وأخذْتُ ثمنَه. وقال زهير:
* وعَزَّتْ أثمُنُ البُدُنِ([1]) *
فمن رواه بالضمّ فهو جمع ثَمَن. ومن رواه بالفتح "أثمَنُ البُدُنِ" فإنه يريد أكثرَها ثمناً.
وأمَّا الثُّمُن فواحدٌ من ثمانية. يقال ثَمَنْتُ القومَ أثْمُنُهم إذا أخذتَ ثُمنَ أموالهم. والثمِينُ: الثمْن. قال:
فإني لستُ مِنك ولست مِنِّي  *** إذا [ما] طار مِن مالي الثَّمِينُ
وقال الشماخُ أو غيرُه([2]):
ومثْلُ سَرَاةِ قومِكَ لَنْ يُجَارَوْا *** إلى رُبُعِ الرِّهانِ ولا الثَّمِينِ
ومما شذَّ عن الباب "ثَمِينَة" وهو بلد. وقال الهذلي([3]):
بأصْدَقَ بأساً مِنْ خليلِ ثَمينةٍ *** وأمْضَى إذا ما أفلطَ القائمَ اليدُ([4])ومنه أيضاً المِثْمَنَة، وهي كالمِخْلاة.
(ثمد) الثاء والميم والدال أصلٌ واحد، وهو القليل من الشيء، فالثَّمْدُ الماء
القليل لا مادّةَ لـه. وثمََدتْ فلاناً النّساءُ إذا قطَعْنَ ماءَه([5]). وفلانٌ مثمودٌ إذا كثُرَ السُّؤال عليه حتى ينفَدَ ما عنده. وقال في المثمود:
أو كماءِ المثْمودِ بعد جِمامٍ *** زَرِم الدَّمْع لا يؤوب نَزُورا([6])والثامد من البَهْم حِينَ قَرِم؛ لأنّ الذي يأخذه يَسِيرٌ.
ومما شذّ عن الباب الإثْمِد، وهو معروف، وكان بعضُ أهل اللغة يقول: هو من الباب، لأنّ الذي يُستعمَل منه يَسيرٌ. وهذا ما لا يُوقَف على وجهه.
(ثمر) الثاء والميم والراء أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يتولّد عن شيءٍ متجمِّعاً، ثم يُحمَل عليه غيرُه استعارةً.
فالثَّمَر معروفٌ. يقال ثَمَرَةٌ وثَمَرٌ وثِمارٌ وثُمُر. والشّجر الثامِر: الذي بلَغَ أوانَ يُثْمرُ. والـمُثْمِر: الذي فيه الثَّمَر. كذا قال ابن دريدُ([7]). وثمّر الرّجلُ مالَه أحسَنَ القيامَ عليه. ويقال في الدعاء: "ثَمَّرَ اللهُ مالَه" أي نمّاه. والثّمِيرة من اللبن حين يُثْمِرُ فيصيرُ مثلَ الجُمَّار الأبيض؛ وهذا هو القياس. ويقال لعُقْدَة السَّوط ثَمَرة؛ وذلك تشبيهٌ.
ومما شذَّ عن الباب* ليلة ابن ثَمِيرٍ، وهي اللّيلة القَمْراءُ([8]). وما أدري ما أصله.
 (ثمغ) الثاء والميم والغين كلمةٌ واحدةٌ لا يُقاس عليها ولا يفرَّع منها. يقال ثَمَغْتُ الثّوب ثَمْغاً إذا صبَغْتُه صبغاً مُشْبَعا. قال:
تركتُ بني الغُزَيِّلِ غيرَ فَخْرٍ *** كأنَّ لِحاهُمُ ثُمِغَتْ بوَرْسِ([9])وهاهنا كلمةٌ ليست من الباب، وهي مع ذلك معلومة، قال الكسائيُّ: ثَمَغَة الجبلِ أعلاه، بالثاء. قال الفرّاء، والذي سمعتُ أنا نَمَغَةٌ([10]).
(ثمأ) الثاء والميم والهمزة كلمةٌ واحدة ليست أصلاً، بل هي فرعٌ لما قبلها. ثمأ لحيتَه صَبَغها. والهمزة كأنها مُبدلةٌ من غين. ويقال ثمأْتُ الكَمْأَة في السَّمْن طرحْتُها. وهذا فيه بعضُ ما فيه. فإنْ كان صحيحاً فهو من الباب، لأن الكمْأة كأنها صُبِغَتْ بالسَّمْن.
(ثمل) الثاء والميم واللام أصلٌ ينقاس مطّرِداً، وهو الشيء يبقى ويثبُت، ويكون ذلك في القليل والكثير. يقال دارُ بني فلانٍ ثَمَلٌ، أي دار مُقام، والثَّميلة: ما بَقي في الكَرِش من العَلَف. وكلُّ بَقِيةٍ ثَميلة. وإنما سُمِّيت بذلك لأنها تبقى ثمَّ([11])تشرب الإبل على تلك الثميلة، وإلا فإنها لا تحتاج إلى شرب، وكيف تشرب على [غير([12])] شيء. ومن ذلك قولهم: فلان ثِمالُ بني فلان، إذا كان مُعْتَمَدَهم. وهو ذلك القياس، لأنَّه يُعوَّل عليه كما تعوِّل الإبلُ على تلك الثَّميلة. وقال في الثِّمال أبو طالبٍ في ابن أخيه رسولِ الله صلى الله عليه وآله وسلم:
وأبيضَ يُستَسقى الغَمامُ بوجهه *** ثِمَالَ اليتامَى عِصمةً للأراملِ([13])والثَّمْلة: بقية الماء ([14]). والثُّمَالُ: السمُّ المُنْقَع. قال الهذلي([15]):
فَعَمّا قليلٍ سقاها معاً  *** بمُزْعِفِ ذَيْفَانِ قِشْبٍ ثُمالِ
والثّمْلَةَ: باقي الهِناءِ في الإناء. قال:
*كما تُلاثُ في الهِناءِ الثَّمَلَهْ([16]) *
فالثَّمَلة هاهنا الخِرْقة التي يُهنأ بها البَعير. وإنما سمِّيت باسم الهِناءِ على معنى المجاوَرَة. وربما سمّيت هذه مِثْمَلَة. فأمّا الثَّمِلُ فإنه السكران، وذلك لبقيّة الشراب التي أسكرَتْه وخَـثَّرَتْهُ. قال:
فقلتُ للقومِ في دُرْنا وقد ثَمِلُوا *** شِيمُوا وكيف يَشِيمُ الشَّارِبُ الثَّمِلُ([17])والثُّمالة: الرُِّغْوَة. وأثْمَلَ اللبن: رَغَّى، وهو حمْلٌ على الأصل؛ وإلاّ فإن الثّمالةَ قليلةُ البقاء. قال:
إذا مَسَّ خِرْشَاءُ الثُّمالةِ أنْفهُ *** ثَنَى مِشْفَرَيْهِ للصَّريحِ فأقْنَعا([18])فجعل الرِّغْوةَ الخِرشاء، وجعل لِلَّبن الثُّمالة. وكلٌّ قريب.
--------------ـــــ
([1]) البيت بتمامه كما في الديوان 122 واللسان (ثمن):
من لا يذاب له شحم السديف إذا  *** زار الشتاء وعزت أثمن البدن
وقبله:
أن نعم معترك الجياد إذا  *** خب السفير ومأوى البائس البطن
([2]) البيت للشماخ في ديوانه 97 من قصيدة يمدح بها عرابة الأوسي.
([3]) هو ساعدة بن جؤية، كما في القسم الأول من أشعار الهذليين 240 طبع دار الكتب واللسان (ثمن، فلط). وروي في معجم البلدان (رسم الثمينة) بدون نسبة.
([4])أفلط: أفلت وزناً ومعنى، وهو لغة تميمية قبيحة. وقد أراد أفلت القائم اليد، فقلب.
([5]) في الأصل "ثمدت فلاناً البناء إذا قطعن ماؤه" تحريف، صوابه في المجمل. وفي اللسان "وثمدته النساء نزفن ماءه من كثرة الجماع ولم يبق في صلبه ماء".
([6]) البيت في اللسان (زرم) لعدي بن زيد، وفي الأصل: "نزور".
([7]) الجمهرة (2: 41).
([8]) شاهده قوله:
وإني لمن عبس وإن قال قائل *** على رغمهم ما أثمر ابن ثمير
([9]) في الأصل: "بني العذيل"، صوابه من المجمل واللسان (ثمغ).
([10]) أورد في اللسان (نمغ) لغتي الفتح والتحريك في "نمغة الجبل" وقال: "والمعروف عن الفراء الفتح".
([11]) في الأصل: "لم".
([12]) بمثل هذه الكلمة تستقيم الجملة.
([13]) انظر الخزانة (1: 251-252) حيث الكلام على قصيدة البيت، والسيرة 172 جوتنجن والروض الأنف (1: 173).
([14]) ويقال أيضاً "ثملة" بالتحريك.
([15]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي، كما في شرح السكري للهذليين 194 ومخطوطة الشنقيطي من الهذليين 82.
([16]) من رجز لصخر بن عمير، في اللسان (ثمل).
([17]) البيت للأعشى في ديوانه 44 واللسان (ثمل) ومعجم البلدان (درنا). والرواية في جميعها: "فقلت للشرب".
([18]) البيت لمزرد بن ضرار، كما في اللسان (خرش، ثمل).

ـ

##### Türkçe

(ثâ ve مîm ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**ثمن**) **الثاء** ve **الميم** ve **النون** iki asıldır: birisi satılan şeyin bedeli, diğeri sekizden bir parçadır.
Birincisi onların sözü: “Şunu sattım ve onun bedelini aldım.” Züheyr dedi:
* Ve **أثمُنُ البُدُنِ** aziz oldu([1]) *
Onu damme ile rivayet eden, o **ثَمَن**’in cem‘idir. Onu fetha ile “**أثمَنُ البُدُنِ**” rivayet eden ise, onunla “en çok bedelli olanlarını” kasteder.
**الثُّمُن** ise sekizden birdir. “Kavmi sekizledim; onları sekizlerim” denir; mallarının sekizde birini aldığın zaman. **الثمِينُ**: **الثمْن**. Dedi:
Şüphesiz ben senden değilim ve sen de benden değilsin  ***  eğer [benim] malımdan **الثَّمِينُ** uçup giderse
Şemmâh yahut başkası([2]) dedi:
Ve senin kavminin ileri gelenleri gibi olanlar asla geçilemezler  ***  ne bahsin dörtte birine, ne de **الثَّمِينِ**’e
Bâbdan şâz olanlardan: “**ثَمِينَة**”, o bir beldedir. Hüzeli([3]) dedi:
**ثَمينة**’nin dostundan daha doğru bir yiğitlikle  ***  ve el ayağa dolaştığında daha keskin; el([4]) ayakta olanı kurtarıp kaçırdığında
Yine ondan: **المِثْمَنَة**, o **المِخْلاة** gibidir.

(**ثمد**) **الثاء** ve **الميم** ve **الدال** tek bir asıldır; o, şeyden az olandır. **الثَّمْدُ**: maddesi olmayan az sudur. “Kadınlar falancayı **ثمََدتْ**” denir; onun suyunu kestikleri zaman([5]). “Falanca **مثمودٌ**”dur; üzerine soru çoğalınca, yanındaki tükenince. **المثمود** hakkında dedi:
Yahut birikimden sonra **المثْمود**’un suyu gibi  ***  gözyaşı kesildi; dönüp gelmez, ziyaretçi olarak([6])
**الثامد**: **البَهْم**’den, **قَرِم** olduğu vakit; çünkü onun aldığı azdır.
Bâbdan şâz olanlardan: **الإثْمِد**, o bilinen bir şeydir. Dil ehlinden bazısı derdi ki: o bâbdandır; çünkü ondan kullanılan azdır. Bu, vechi üzerine durulacak bir şey değildir.

(**ثمر**) **الثاء** ve **الميم** ve **الراء** tek bir asıldır; o, bir şeyden, toplanmış olarak doğan bir şeydir; sonra başkası ona istiâre yoluyla yüklenir.
**الثَّمَر** bilinen şeydir. **ثَمَرَةٌ** ve **ثَمَرٌ** ve **ثِمارٌ** ve **ثُمُر** denir. **الثامِر** ağaç: meyve vereceği vakte ulaşan. **الـمُثْمِر**: içinde **الثَّمَر** olan. İbn Düreyd([7]) böyle dedi. “Adam malını **ثمّر** etti” (denir): onunla ilgilenmeyi güzel yaptı. Duada: “**ثَمَّرَ اللهُ مالَه**” denir; yani onu çoğalttı. **الثّمِيرة** sütten, **يُثْمِرُ** olduğu vakit; beyaz **الجُمَّار** gibi olur; bu kıyastır. Kamçının düğümüne **ثَمَرة** denir; bu bir benzetmedir.
Bâbdan şâz olanlardan: **ليلة ابن ثَمِيرٍ**, o ay ışıklı gecedir([8]). Aslı nedir bilmiyorum.

(**ثمغ**) **الثاء** ve **الميم** ve **الغين** tek bir kelimedir; ona kıyas edilmez ve ondan türetilmez. “Elbiseyi **ثَمَغْتُ**; **ثَمْغاً**” denir; onu doyurucu bir boyayla boyadığın zaman. Dedi:
**بني الغُزَيِّلِ**’i övünçsüz bıraktım  ***  sanki sakalları **بوَرْسِ** ile **ثُمِغَتْ**([9])
Burada bir kelime vardır ki bâbdan değildir; bununla beraber bilinir: Kisâî dedi: dağın **ثَمَغَة**’si, onun en üstüdür; **الثاء** ile. Ferrâ dedi: benim işittiğim ise **نَمَغَةٌ**’dir([10]).

(**ثمأ**) **الثاء** ve **الميم** ve **الهمزة** tek bir kelimedir; asıl değildir, bilakis ondan öncekinin fer‘idir. “Sakalını **ثمأ** etti”: onu boyadı. **الهمزة** sanki **غين**’den bedeldir. “**الكَمْأَة**’yi yağın içine **ثمأْتُ**” denir: onu içine attım. Bunun içinde, içinde olanın bir kısmı vardır. Eğer sahih ise, o bâbdandır; çünkü **الكمْأة** sanki yağ ile boyanmış gibidir.

(**ثمل**) **الثاء** ve **الميم** ve **اللام** ölçülen, düzenli bir asıldır; o, kalan ve sabit olan şeydir; bu azda da çokta da olur. “Falancanın oğullarının evi **ثَمَلٌ**” denir; yani ikamet evidir. **الثَّميلة**: işkembede yemden kalan şeydir. Her kalıntı **ثَميلة**’dir. Ancak ona bu ad verildi; çünkü o orada kalır; sonra([11]) develer o **الثميلة** üzerine su içer; yoksa o, içmeye muhtaç değildir; [bir şey olmayan([12])] üzerine nasıl içer. Bundan: “Falanca, falancanın oğullarının **ثِمالُ**’ıdır” sözleri; onların dayanağı olduğu zaman. Bu, o kıyastır; çünkü ona dayanılır; develerin o **الثَّميلة**’ye dayandığı gibi. **الثِّمال** hakkında Ebû Tâlib, kardeşinin oğlu Allah’ın Resûlü صلى الله عليه وآله وسلم hakkında dedi:
Ve beyaz; yüzüyle bulut yağmur istenir  ***  yetimlerin **ثِمَالَ**’ı; dullar için bir korunak([13])
**الثَّمْلة**: suyun kalıntısı([14]). **الثُّمَالُ**: ıslatılmış zehir. Hüzeli([15]) dedi:
Derken az bir zaman sonra ikisine birden içirdi  ***  **ذَيْفَانِ**’ın **مُزْعِفِ**’iyle; pis, **ثُمالِ**
**الثّمْلَةَ**: kapta kalan **الهِناءِ**’dır. Dedi:
* **الهِناءِ** içinde **الثَّمَلَهْ**’yi üçleyerek([16]) *
Burada **الثَّمَلة**, deveye **يُهنأ** edilen bezdir. Ancak **الهِناءِ** adıyla adlandırıldı; komşuluk manası üzere. Bazen buna **مِثْمَلَة** denirdi. **الثَّمِلُ** ise sarhoştur; onu sarhoş eden ve onu koyulaştıran içkinin kalıntısı sebebiyle. Dedi:
Kavme **دُرْنا**’mızda, sarhoş olduklarında dedim  ***  “Çekin!”; sarhoş içen nasıl çeker, **الثَّمِلُ**([17])
**الثُّمالة**: köpüktür. “Sütü **أثْمَلَ** etti” (denir): köpürttü; bu, asla hamledilmiştir; yoksa **الثّمالة** az kalıcıdır. Dedi:
**الثُّمالة**’nin **خِرْشَاءُ**’sı burnuna dokunduğunda  ***  iki dudağını saf süte doğru büktü; sonra boyun eğdiler([18])
Böylece köpüğü **الخِرشاء** yaptı ve süte **الثُّمالة** yaptı. Her biri yakındır.
--------------ـــــ
([1]) Beytin tamamı divanda 122 ve Lisân’da (**ثمن**) şöyle:
Kış geldiğinde ve bedenlerin bedelleri aziz olduğunda  ***  ona **السديف** yağı eritilmeyen kimse
Ve ondan önce:
Atların çarpışması ne güzel nimettir; elçi hızlı yürüdüğünde  ***  ve karnı aç yoksulun barınağı
([2]) Beyit Şemmâh’ındır; divanında 97; onunla Urâbe el-Evsî’yi övdüğü bir kasidedendir.
([3]) O, Sâide b. Cüeyye’dir; Hüzeli şiirlerinin birinci kısmında 240; Dârü’l-kütüb baskısı ve Lisân (**ثمن**، **فلط**). Mu‘cemü’l-büldân’da (**الثمينة** resmi) nisbesiz rivayet edilmiştir.
([4]) **أفلط**: vezin ve mana bakımından **أفلت**; o çirkin bir Temîmî lugattır. “**أفلت القائم اليد**”i kastetti; ters çevirdi.
([5]) Asılda “Kadınlar falancayı **ثمدت**; onun suyunu kestikleri zaman” tahriftir; doğrusu Mücmel’dedir. Lisân’da: “Kadınlar onu **ثمدته**; çok cima sebebiyle suyunu tükettiler ve belinde su kalmadı.”
([6]) Beyit Lisân’da (**زرم**) Adî b. Zeyd’indir; asılda: “**نزور**”.
([7]) Cemhere (2: 41).
([8]) Şahidi onun sözü:
Ve ben **عبس**’tenim; bir söyleyen dese de  ***  onların rağmına: “**ابن ثمير** meyve vermedi”
([9]) Asılda: “**بني العذيل**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dan (**ثمغ**).
([10]) Lisân’da (**نمغ**) “**نمغة الجبل**”de fetha ve harekeleme lugatlarını zikretti ve dedi: “Ferrâ’dan bilinen fethadır.”
([11]) Asılda: “**لم**”.
([12]) Bu tür bir kelimeyle cümle düzgün olur.
([13]) Hızâne’ye bak (1: 251-252); beyit kasidesi hakkında söz; Sîre 172 Göttingen ve Ravdü’l-Ünüf (1: 173).
([14]) Harekeleme ile “**ثملة**” de denir.
([15]) O, Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’dir; Sükkerî’nin Hüzeli şerhinde 194 ve Şınkîtî’nin Hüzeli yazmasında 82.
([16]) Sahr b. Umeyr’in recezindendir; Lisân’da (**ثمل**).
([17]) Beyit A‘şâ’nındır; divanında 44 ve Lisân’da (**ثمل**) ve Mu‘cemü’l-büldân’da (**درنا**). Hepsinde rivayet: “**فقلت للشرب**”.
([18]) Beyit Mezred b. Dırâr’ındır; Lisân’da (**خرش**، **ثمل**).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%BA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثَّمْغُ: الكَسْر في الرِّطْب خاصّة، ثَمَغَه يَثْمَغُه ثَمْغاً. وثَمَغَ رأْسَه بالعَصا ثَمْغاً: شدَخَه مثل ثَلَغَه. والثَّمْغُ: خَلْطُ البياضِ بالسواد؛ قال رؤبة:
أَنْ لاحَ شَيْبُ الشَّْمَطِ المُثَمَّغِ
وثَمَغ السوادُ والبياضُ: اخْتَلَطا. وثَمَغَ رأْسَه بالحِنَّاءِ والخَلُوقِ يَثّمَغُه: غَمَسَه فأَكثر. وثَمَغَ لِحْيَتَه في الخِضابِ أَي غَمَسَها؛ وأَنشد:
ولِحْيةٍ تُثْمَغُ في خَلُوقِها
وثَمَغَ الثوبَ يَثْمَغُه ثَمْغاً: أَشْبَعَ صَبْغَه؛ قال الشاعر: تَرَكْتُ بَني الغُزَيِّلِ غير فَخْزٍ،
كأَنَّ لِحاهُمُ ثُمِغَتْ بِوَرْس
قال ابن بري: ويجوز ثَمَّغْتُ الثوب، بالتشديد، وكذلك ثَمَّغْتُ الشَّعَر بالحِنَّاء. ويقال: ثَمَّغَ رأْسَه بالدُّهْن أَو بِخَلُوقٍ بَلَّه. وثَمَّغَ الشيءَ: كَسَرَه.
وثَمْغٌ: مال كان لعمر بن الخطاب، رضي الله عنه، فوقَفه. وفي حديث صدَقةِ عمر: إن حَدَثَ به حادِثٌ إنَّ ثَمْغاً وصِرْمةَ ابن الأَكْوَعِ وكذا وكذا جعله وقفاً؛ هما مالان معروفان بالمدينة كانا لعمر بن الخطاب فوقَفهما.
وثَمَغَةُ الجبل: أَعْلاه؛ قال الفراء: سمعت الكسائي يقول ثمغة الجبل، بالثاء، قال: والذي سمعت أَنا نَمَغةُ، بالنون.

##### Türkçe

**الثَّمْغُ**: özellikle yaş (taze) olanda kırılma; **ثَمَغَه يَثْمَغُه ثَمْغاً**.

Ve **ثَمَغَ رأْسَه بالعَصا ثَمْغاً**: onu yardı; **ثَلَغَه** gibi. Ve **الثَّمْغُ**:
beyazın siyahla karışması; Rü’be dedi:
أَنْ لاحَ شَيْبُ الشَّْمَطِ المُثَمَّغِ

Ve **ثَمَغ السوادُ والبياضُ**: karıştılar. Ve **ثَمَغَ رأْسَه بالحِنَّاءِ
والخَلُوقِ يَثّمَغُه**: onu batırdı da çoğalttı. Ve **ثَمَغَ لِحْيَتَه في الخِضابِ** yani
onu batırdı; ve inşad etti:
ولِحْيةٍ تُثْمَغُ في خَلُوقِها

Ve **ثَمَغَ الثوبَ يَثْمَغُه ثَمْغاً**: boyasını doyurdu; şair dedi:
تَرَكْتُ بَني الغُزَيِّلِ غير فَخْزٍ،
كأَنَّ لِحاهُمُ ثُمِغَتْ بِوَرْس

İbn Berrî dedi: ve **ثَمَّغْتُ الثوب** (şeddeli) caizdir; aynı şekilde **ثَمَّغْتُ
الشَّعَر بالحِنَّاء**. Ve denir: **ثَمَّغَ رأْسَه بالدُّهْن أَو بِخَلُوقٍ** onu ıslattı.
Ve **ثَمَّغَ الشيءَ**: onu kırdı.

Ve **ثَمْغٌ**: Ömer b. el-Hattâb’ın, رضي الله عنه, sahip olduğu bir mal; onu vakfetti. Ve Ömer’in sadakası hadîsinde: “Eğer ona bir hâdise vâki olursa, şüphesiz **ثَمْغاً** ve İbn el-Ekva‘ın **صِرْمةَ**’si ve şöyle şöyle, onu vakıf kıldı”; ikisi Medine’de bilinen iki maldır; Ömer b. el-Hattâb’ın idi, ikisini de vakfetti.

Ve **ثَمَغَةُ الجبل**: onun en üstü; Ferrâ dedi: Kisâî’nin “**ثمغة الجبل**” dediğini, **الثاء** ile, işittim; dedi: benim işittiğim ise **نَمَغةُ**’dır, **النون** ile.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%BA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ثمغ بثمغ ثمغا: خلط البياض بالسواد، عن الليث.
 قال: وثمغ رأسه بالحناء والخلوق: غمسه وأكثر وكذا ثمغ لحيته في الخضاب: إذا غمسها، وأنشد الأصمعي: للعليكم يذكر امرأته، وقد رأت شيبا برأسه:
  ولحية تثمغ في خلوقها
  كأنما غدى على فروقها
  ضار يمج الدم من عروقها وفي المحيط والصحاح: يقال: ثمغ رأسه بالدهن أو بخلوق: بله.
 وقال أبو عمرو: ثمغ الثوب يثمغه ثمغا: صبغه مشبعا، قال ضمرة بن ضمرة:
  تركت بني الغزيل غير فخر                      كأن لحاهم ثمغت بـورس ولا يكون الثمغ إلا من حمرة أو صفرة.
 وثمغ، بالفتح وإنما قيده دفعا لمن قاله بالتحريك: مال بالمدينة المشرفة، هكذا هو في النهاية، لعمر رضي الله تعالى عنه فجعله صدقة حبيسا ووقفه، وقد جاء ذكره في حديث صدقة عمر: إن حدث به حدث إن ثمغا وصرمة ابن الأكوع، وكذا وكذا جعله وقفا، ونقل شيخنا عن شراح البخاري وغيرهم أنه كان بخيبر ونقل الفراء عن الكسائي، قال: ثمغة الجبل، مقتضى سياقه أن يكون بالفتح، وليس كذلك، بل الصواب بالتحريك، كما ضبطه الصاغاني وهو أعلاه، قال الفراء: هكذا قاله الكسائي، و الذي سمعته أنا نمغة الجبل، بالنون.
 وقال ابن عباد: الثميغة، كسفينة: ما رق من الطعام واختلط بالودك.
 قال: والثميغة: أرض رطبة.
 قال: والثميغة: الشجة في لحم الرأس.
 قال: ويقال: تركه مثموغا، أي: مسترخيا.
 ونقل ابن بري: ثمغ رأسه تثميغا: غلفه بالحناء، قال رؤبة:
  قد عجبت لباسة المصبـغ
  أن لاح شيب الشمط المثمغ وانثمغت الرطبة: انفضخت، وذلك حين تسقط من الشجر.
 وقال ابن عباد: وانثمغت القروح: ابتلت.
 ومما يستدرك عليه: الثمغ: الكسر في الرطب خاصة: ثمغه يثمغه ثمغا.
 وثمغ رأسه بالعصا ثمغا: شدخه، مثل ثلغه.
 وثمغ البياض بسواد: اختلطا يتعدى ولا يتعدى.
 وثمغ ثوبه تثميغا: أشبعه من الصبغ، عن ابن بري.
 وثمغ الشيء تثميغا: كسره.

##### Türkçe

**ثمغ** ile **ثمغ** etti, **ثمغا**: beyazlığı siyahlıkla karıştırdı; Leys’ten.
Dedi ki: Ve başını **الحناء** ve **الخلوق** ile **ثمغ** etti: onu daldırdı ve çoğalttı; yine bunun gibi sakalını boyada **ثمغ** etti: onu daldırdığı zaman. Asmaî inşad etti: (Âliykum’a; karısını zikrederken; başında aklık görmüştü):
  Ve bir sakal ki **خلوق**’unda **تثمغ** eder,
  sanki ayrımlarının üzerine sabahlamış,
  damarlarından kanı emen bir zararlı. Ve **المحيط** ve **الصحاح**’ta: denir ki: başını yağ ile yahut **خلوق** ile **ثمغ** etti: onu ıslattı.
Ebu Amr dedi: elbiseyi **ثمغ** eder, onu **ثمغ** eder, **ثمغا**: onu doyurucu biçimde boyadı. Damra b. Damra dedi:
  Benî’l-Guzeyl’i övünçsüz bıraktım,                      sanki sakalları **ورس** ile **ثمغت** edilmiş. Ve **الثمغ** ancak bir kızıllıktan yahut bir sarılıktan olur.
Ve **ثمغ** (fetha ile; onu hareke ile söyleyen kimseye karşı def için onu kayıtladı): Medine-i müşerrefe’de bir maldır; **النهاية**’de böyledir. Ömer’e—Allah Teâlâ ondan razı olsun—aitti; onu sadaka, hapsedilmiş kıldı ve onu vakfetti. Ömer’in sadakası hadîsinde onun zikri gelmiştir: “Eğer onunla bir hadise vuku bulursa, şüphesiz **ثمغا** ve İbnü’l-Ekva‘ın **صرمة**’si; ve şöyle şöyle; onu vakıf kıldı.” Şeyhimiz, Buhârî şârihlerinden ve başkalarından nakletti ki o Hayber’de idi. Ferrâ, Kisâî’den nakletti; dedi ki: **ثمغة الجبل**. Siyakının gereği fetha ile olmasıdır; öyle değildir; bilakis doğru olan hareke iledir; Sâğânî’nin ضبط ettiği gibi; o, onun en üstüdür. Ferrâ dedi ki: Kisâî onu böyle söyledi. Benim işittiğim ise **نمغة الجبل**’dir; **النون** ile.
İbn Abbâd dedi: **الثميغة**; **سفينة** gibi: yiyecekten incelen şey ve içyağıyla karışan.
Dedi ki: Ve **الثميغة**: rutubetli bir arazi.
Dedi ki: Ve **الثميغة**: baş etinde bir yarık.
Dedi ki: Ve denir ki: onu **مثموغا** bıraktı; yani: gevşek.
İbn Berrî nakletti: başını **تثميغا** **ثمغ** etti: onu **الحناء** ile kapladı. Ru’be dedi:
  Boyanmış elbiseye şaştım,
  **المثمغ** aklığın aklığı belirdiğinde. Ve yaş hurma **انثمغت**: ezildi; bu, ağaçtan düştüğü zamandır.
İbn Abbâd dedi: Ve yaralar **انثمغت**: ıslandı.
Ona istidrâk edilenlerdendir: **الثمغ**: özellikle yaş hurmada kırılmadır: onu **ثمغه** eder, onu **ثمغه** eder, **ثمغا**.
Ve başını değnekle **ثمغ** etti, **ثمغا**: onu yardı; **ثلغه** gibi.
Ve beyazlığı siyahlıkla **ثمغ** etti: ikisi karıştı; geçişli olur ve geçişsiz olur.
Ve elbisesini **تثميغا** **ثمغ** etti: onu boyadan doyurdu; İbn Berrî’den.
Ve şeyi **تثميغا** **ثمغ** etti: onu kırdı.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%BA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَمَغَ
ثَمَغَ U ( n. ac. ثَمْغ 1 ),
a.  Dyed ( hair, clothes ).

ثَمَّغَ
ثَمَّغَ II ,
a.  Enveloped, covered up ( the head ).

ثَمْغ
ثَمْغ 1 ,
a.  Name of a place in Medina.

##### Türkçe

ثَمَغَ
ثَمَغَ U ( i. ac. **ثَمْغ** 1 ),
a. (saç, elbise) boyadı.

ثَمَّغَ
ثَمَّغَ II ,
a. (başı) sardı, örttü.

ثَمْغ
**ثَمْغ** 1 ,
a. Medine’de bir yerin adı.
