# ثمغ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%BA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%85%D8%BA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثمغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%BA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ثمغ

ثمغ بثمغ ثمغا: خلط البياض بالسواد، عن الليث.
 قال: وثمغ رأسه بالحناء والخلوق: غمسه وأكثر وكذا ثمغ لحيته في الخضاب: إذا غمسها، وأنشد الأصمعي: للعليكم يذكر امرأته، وقد رأت شيبا برأسه:
  ولحية تثمغ في خلوقها
  كأنما غدى على فروقها
  ضار يمج الدم من عروقها وفي المحيط والصحاح: يقال: ثمغ رأسه بالدهن أو بخلوق: بله.
 وقال أبو عمرو: ثمغ الثوب يثمغه ثمغا: صبغه مشبعا، قال ضمرة بن ضمرة:
  تركت بني الغزيل غير فخر                      كأن لحاهم ثمغت بـورس ولا يكون الثمغ إلا من حمرة أو صفرة.
 وثمغ، بالفتح وإنما قيده دفعا لمن قاله بالتحريك: مال بالمدينة المشرفة، هكذا هو في النهاية، لعمر رضي الله تعالى عنه فجعله صدقة حبيسا ووقفه، وقد جاء ذكره في حديث صدقة عمر: إن حدث به حدث إن ثمغا وصرمة ابن الأكوع، وكذا وكذا جعله وقفا، ونقل شيخنا عن شراح البخاري وغيرهم أنه كان بخيبر ونقل الفراء عن الكسائي، قال: ثمغة الجبل، مقتضى سياقه أن يكون بالفتح، وليس كذلك، بل الصواب بالتحريك، كما ضبطه الصاغاني وهو أعلاه، قال الفراء: هكذا قاله الكسائي، و الذي سمعته أنا نمغة الجبل، بالنون.
 وقال ابن عباد: الثميغة، كسفينة: ما رق من الطعام واختلط بالودك.
 قال: والثميغة: أرض رطبة.
 قال: والثميغة: الشجة في لحم الرأس.
 قال: ويقال: تركه مثموغا، أي: مسترخيا.
 ونقل ابن بري: ثمغ رأسه تثميغا: غلفه بالحناء، قال رؤبة:
  قد عجبت لباسة المصبـغ
  أن لاح شيب الشمط المثمغ وانثمغت الرطبة: انفضخت، وذلك حين تسقط من الشجر.
 وقال ابن عباد: وانثمغت القروح: ابتلت.
 ومما يستدرك عليه: الثمغ: الكسر في الرطب خاصة: ثمغه يثمغه ثمغا.
 وثمغ رأسه بالعصا ثمغا: شدخه، مثل ثلغه.
 وثمغ البياض بسواد: اختلطا يتعدى ولا يتعدى.
 وثمغ ثوبه تثميغا: أشبعه من الصبغ، عن ابن بري.
 وثمغ الشيء تثميغا: كسره.

### Türkçe

**ثمغ** ile **ثمغ** etti, **ثمغا**: beyazlığı siyahlıkla karıştırdı; Leys’ten.
Dedi ki: Ve başını **الحناء** ve **الخلوق** ile **ثمغ** etti: onu daldırdı ve çoğalttı; yine bunun gibi sakalını boyada **ثمغ** etti: onu daldırdığı zaman. Asmaî inşad etti: (Âliykum’a; karısını zikrederken; başında aklık görmüştü):
  Ve bir sakal ki **خلوق**’unda **تثمغ** eder,
  sanki ayrımlarının üzerine sabahlamış,
  damarlarından kanı emen bir zararlı. Ve **المحيط** ve **الصحاح**’ta: denir ki: başını yağ ile yahut **خلوق** ile **ثمغ** etti: onu ıslattı.
Ebu Amr dedi: elbiseyi **ثمغ** eder, onu **ثمغ** eder, **ثمغا**: onu doyurucu biçimde boyadı. Damra b. Damra dedi:
  Benî’l-Guzeyl’i övünçsüz bıraktım,                      sanki sakalları **ورس** ile **ثمغت** edilmiş. Ve **الثمغ** ancak bir kızıllıktan yahut bir sarılıktan olur.
Ve **ثمغ** (fetha ile; onu hareke ile söyleyen kimseye karşı def için onu kayıtladı): Medine-i müşerrefe’de bir maldır; **النهاية**’de böyledir. Ömer’e—Allah Teâlâ ondan razı olsun—aitti; onu sadaka, hapsedilmiş kıldı ve onu vakfetti. Ömer’in sadakası hadîsinde onun zikri gelmiştir: “Eğer onunla bir hadise vuku bulursa, şüphesiz **ثمغا** ve İbnü’l-Ekva‘ın **صرمة**’si; ve şöyle şöyle; onu vakıf kıldı.” Şeyhimiz, Buhârî şârihlerinden ve başkalarından nakletti ki o Hayber’de idi. Ferrâ, Kisâî’den nakletti; dedi ki: **ثمغة الجبل**. Siyakının gereği fetha ile olmasıdır; öyle değildir; bilakis doğru olan hareke iledir; Sâğânî’nin ضبط ettiği gibi; o, onun en üstüdür. Ferrâ dedi ki: Kisâî onu böyle söyledi. Benim işittiğim ise **نمغة الجبل**’dir; **النون** ile.
İbn Abbâd dedi: **الثميغة**; **سفينة** gibi: yiyecekten incelen şey ve içyağıyla karışan.
Dedi ki: Ve **الثميغة**: rutubetli bir arazi.
Dedi ki: Ve **الثميغة**: baş etinde bir yarık.
Dedi ki: Ve denir ki: onu **مثموغا** bıraktı; yani: gevşek.
İbn Berrî nakletti: başını **تثميغا** **ثمغ** etti: onu **الحناء** ile kapladı. Ru’be dedi:
  Boyanmış elbiseye şaştım,
  **المثمغ** aklığın aklığı belirdiğinde. Ve yaş hurma **انثمغت**: ezildi; bu, ağaçtan düştüğü zamandır.
İbn Abbâd dedi: Ve yaralar **انثمغت**: ıslandı.
Ona istidrâk edilenlerdendir: **الثمغ**: özellikle yaş hurmada kırılmadır: onu **ثمغه** eder, onu **ثمغه** eder, **ثمغا**.
Ve başını değnekle **ثمغ** etti, **ثمغا**: onu yardı; **ثلغه** gibi.
Ve beyazlığı siyahlıkla **ثمغ** etti: ikisi karıştı; geçişli olur ve geçişsiz olur.
Ve elbisesini **تثميغا** **ثمغ** etti: onu boyadan doyurdu; İbn Berrî’den.
Ve şeyi **تثميغا** **ثمغ** etti: onu kırdı.
