# ثمل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%85%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ثمل

الثُّمْلة والثَّمِيلة: الحَبُّ والسَّويق والتمر يكون في الوِعاء يكون نِصْفَه فما دونه، وقيل: نِصْفَه فصاعداً. والثُّمَل: جمع ثُمْلة. أَبو حنيفة: الثَّمِيل الحَبُّ لأَنه يُدَّخر؛ وأَنشد لتأَبَّط شَرّاً: ويَوْماً على أَهل المَواشي، وتارةً
لأَهْلِ رَكيبٍ ذي ثَمِيلٍ وسُنْبُل
والثُّمْلة والثَّمَلة والثَّمِيلة والثُّمالة: الماء القليل يبقى في أَسفل الحوض أَو السِّقاء أَو في أَي إِناء كان. والمَثْمَلة: مُسْتَنْقَع الماء، وقيل: الثُّمالةُ الماء القليل في أَيّ شيء كان. وقد أَثْمَل اللبنُ أَي كثرت ثُمالته. ويقال لبقية الماء في الغُدْران والحَفير: ثَمِيلة وثَمِيل؛ قال الأَعشى:
بعَيْرانَةٍ كأَتان الثَّميل،
توافي السُّرى بعد أَيْنٍ عَسِيرا
(* قوله «توافي السرى» كذا بالأصل، وفي ترجمة عسر: تقضي بدل توافي). توافي السُّرى أَي توافيها. والثَّمِيلة: البَقِيَّة من الماء في الصَّخرة وفي الوادي، والجمع ثَمِيل؛ ومنه قول أَبي ذؤيب: ومُدَّعَسٍ فيه الأَنِيضُ اخْتَفَيْتُه
بِجَرْداءَ، يَنْتابُ الثَّمِيلَ حِمارُها
أَي يرد حِمارُ هذه المَفازة بقايا الماء في الحوض لأَن مياه الغُدْران قد نَضَبَت؛ وقال دُكَيْن:
جادَ به من قَلْتِ الثَّمِيل
الثَّميل: جمع ثَمِيلة وهي بقِيَّة الماء في القَلْتِ أَعْنِي النُّقْرة التي تُمْسِك الماء في الجبل. والثَّمِيلة: البَقِيَّة من الطعام والشراب تبقى في البطن؛ قال ذو الرمة يصف عَيْراً وابنه:
وأَدْرَكَ المُتَبَقَّى من ثَمِيلَتِه
ومِن ثَمائِلِها، واسْتُنْشِيءَ الغَرَبُ
يعني ما بقي في أَمعائها وأَعضائها من الرُّطْب والعَلَف؛ وأَنشد ثعلب في صفة الذئب:
وطَوى ثَمِيلَتَه فأَلْحَقها
بالصُّلْبِ، بَعْدَ لُدُونَةِ الصُّلْب
وقال اللحياني: ثَميلة الناس ما يكون فيه الطعام والشراب. والثَّمِيلة أَيضاً: ما يكون فيه الشراب في جَوْفِ الحِمار. وما ثَمَل شرابَه بشيء من طعام أَي ما أَكل شيئاً من الطعام قبل أَن يشرب، وذلك يسمى الثَّميلة. ويقال: ما ثَمَلْتُ طعامي بشيء من شراب أَي ما أَكلت
(* قوله «أَي ما أَكلت
إلخ» هكذا في الأصل) بعد الطعام شَراباً. والثَّمِيلة: البَقِيَّة تبقى من العَلَف والشراب في بطن البعير وغيره، فكل بَقِيَّة ثَمِيلة. وقد أَثْملت الشيء أَي أَبقيته. وثمَّلته تثميلاً: بَقَّيته. وفي حديث عبد الملك: قال للحجاج أَما بعد فقد وَلَّيتُكَ العِرَاقَيْن صَدْمة فسِر إِليها مُنْطَوِيَ الثَّمِيلة؛ أَصل الثَّمِيلة: ما يبقى في بطن الدابة من العَلَف والماء وما يَدَّخِرْه الإِنسان من طعام أَو غيره، المعنى سِرْ إِليها مُخِفّاً.
والثُّمْلة: ما اُخْرجَ من أَسفل الرَّكيَّة من الطين والتراب، والميم فيها وفي الحَبِّ والسَّويق ساكنة، والثاء مضمونة. قال القالي: روينا الثَّمْلة في طين الرَّكِيِّ وفي التمر والسَّويق بالفتح؛ عن أَبي نصر، وبالضم عن أَبي عبيد.
والثَّمَل: السُّكْر. ثَمِل، بالكسر، يَثْمَل ثَمَلاً، فهو ثَمِل إِذا سَكِر وأَخذ فيه الشَّرابُ؛ قال الأَعشى:
فَقُلْت للشَّرْب في دُرْنَى، وقد ثَمِلوا:
شِيمُوا، وكَيْف يَشِيمُ الشَّارب الثَّمِلُ؟
وفي حديث حمزة وشارِفَيْ عليٍّ، رضي الله عنهما: فإِذا حمزة ثَمِل مُحْمَرَّةٌ عيناه؛ الثَّمِل: الذي قد أَخذ منه الشرابُ والسُّكْر؛ ومنه حديث تزويج خديجة، رضي الله عنها: أَنها انطلقت إِلى أَبيها وهو ثَمِل؛ وجعل ساعدةُ بن
جُؤَيَّة الثَّمَل السُّكْرَ من الجِراح؛ قال:
ماذا هُنالك من أَسْوانَ مُكْتَئِبٍ،
وسَاهِفٍ ثَمِلٍ في صَعْدَةٍ حِطَم
والثَّمَل: الظِّلُّ. والثَّمْلة والثَّمَلة، بتحريك الميم: الصُّوفة أَو الخِرْقة التي تُغْمَس في القَطِران ثم يُهْنَأُ بها الجَرِب ويُدْهَن بها السِّقاء؛ الأُولى عن كراع؛ قال الراجز صخر بن عمير:
مَمْغُوثَة أَعراضُهم مُمَرْطَله،
في كُلِّ ماء آجِنٍ وسَمَله،
كما تُلاثُ بالهِنَاءِ الثَّمَله
وهي المِثْمَلة أَيضاً، بالكسر. وفي حديث عمر، رضي افيفي عنه: أَنه طَلَى بعيراً من الصدقة بقَطِران فقال له رجل: لو أَمَرْتَ عَبْداً كَفاكَهُ، فَضَرَب بالثَّمَلة في صدره وقال: عَبْدٌ أَعْبَدُ مِنِّي الثَّمَلة، بفتح الثاء والميم: صُوفَة أَو خِرْقة يُهْنَأُ بها البعير ويُدْهَن بها السِّقاء؛ وفي حديثه الآخر: أَنه جاءته امرأَة جَلِيلَةٌ فَحَسَرَتْ عن ذراعيها وقالت: هذا من احْتِراش الضِّباب، فقال: لو أَخَذْتِ الضَّبَّ فورَّيْتِه ثم دعَوْتِ بمكتفه
(* قوله «بمكتفه» هكذا في الأصل وسيأتي في وري
مثله، وفي ثمل من النهاية: بمنكفة) فَثَمَلْتِه كان أَشْبَع أَي أَصلحته. والثَّمَلة: خِرْقة الحَيضِ، والجمع ثَمَل. والثَّمَل: بَقِيَّة الهِناء في الإِناء. والثُّمُول والثَّمَل: الإِقامة والمُكْث والخَفْض. يقال: ما دارُنا بدار ثَمَل أَي بدار إِقامة. وحكى الفارسي عن ثعلب: مكان ثَمْل عامر؛ وأَنشد بيت زهير:
مَشارِبُها عَذْب وأَعْلامُها ثَمْل
وقال أُسامة الهذلي:
إِذا سَكَنَ الثَّمْل الظِّباءُ الكَواسِعُ
ودارُ ثَمَلٍ وثَمْل أَي إِقامة. وسَيْفٌ ثامل أَي قديم طال عَهْدُه بالصِّقال فدرس وبَلِي؛ قال ابن مقبل:
لِمَنِ الدِّيارُ عَرَفْتُها بالسَّاحِلِ،
وكأَنَّها أَلواحُ سَيْفٍ ثامِلِ؟
الأَصمعي: الثَّامل القديم العَهْدِ بالصِّقَال كأَنه بقي في أَيدي أَصحابه زماناً من قولهم ارتحل بنو فلان وثَمَل فلان في دارهم أَي بقي. والثَّمْل: المُكْث.
والثُّمال، بالضم: السُّمُّ المُنْقَع. ويقال: سَقاه المُثَمَّلَ أَي سقاه السُّمَّ، قال الأَزهري: ونُرى أَنه الذي أُنْقِع فَبَقِي وثَبَت. والمُثَمَّل: السُّم المُقَوَّى بالسَّلَع وهو شجر مُرٌّ. ابن سيده: وسُمٌّ مُثَمَّل طال إِنقاعُه وبَقِي، وقيل: إِنه من المَثْمَلة الذي هو المُسْتَنْقَع؛ قال العباس بن مِرْداس السُّلَمي:
فَلا تَطْعَمَنْ ما يَعْلِفونَكَ، إِنَّهُم
أَتَوْكَ على قُرْبانِهم بالمُثَمَّل
وهو الثُّمال. والمَثْمِل: أَفضل العَشِيرة. وقال شمر: المُثَمَّل من السُّمِّ المُثَمَّن المجموع.
وكل شيء جمعته فقد ثَمَّلْته وثَمَّنْته. وثَمَلْت الطعام: أَصلحته، وثَمَلْته سَتَرته وغَيَّبته.
والثُّمالُ: جمع ثُمالة وهي الرَّغوة. ابن سيده: والثُّمالة رَغْوة اللبن. والثُّمالة: بياض البَيْضة الرَّقِيقُ ورَغْوَتُه، وبه شبهت رَغْوَة اللبن؛ قال مُزَرِّد:
إِذا مَسَّ خِرْشاءَ الثُّمالة أَنْفُه،
ثَنى مِشْفَرَيْه للصَّرِيح فأَقْنَعا
ابن سيده: الثُّمالة رَغْوَة اللَّبن إِذا حُلِب، وقيل: هي الرَّغْوة ما كانت، وأَنشد بيت مُزَرِّد؛ وأَنشد الأَزهري في ترجمة قشعم: وقِصَعٍ تُكْسَى ثُمالاً قَشْعَما
وقال: الثُّمال الرَّغْوة؛ وقال آخر:
وقِمَعاً يُكْسى ثُمالاً زَغْرَبا
وجمعها ثُمال؛ قال الشاعر:
وأَتَتْه بزَغْرَبٍ وحَتِيٍّ،
بَعْدَ طِرْمٍ وتامِكٍ وثُمال
تامكٍ يعني سَنَاماً تامِكاً. ولبن مُثَمِّل ومُثْمِل: ذُو ثُمَالة، يقال: احْقِن الصَّريح وأَثْمِل الثُّمالةَ أَي أَبْقِها في المِحْلَب. وقال أَبو عبيد في باب فُعَالة: الثُّمالة بَقِيَّة الماء وغيره، وفي حديث أُم مَعْبَد: فحَلَب فيه ثَجًّا حتى عَلاه الثُّمال؛ هو، بالضَّم، جمع ثُمالة الرَّغوة. والثُّمال: كهيئة زُبْد الغنم، وتقول العرب في كلامها: قالت اليَنَمة أَنا اليَنَمه، أُغْبُق الصَّبيَّ قبل العَتَمه، وأَكُبّ الثُّمَال فوق الأَكَمه؛ اليَنَمة: نَبْتٌ لَيِّنٌ تَسْمَن عليه الإِبل، وقيل: بَقْلَة طَيِّبة، وقولها أُغْبُق الصَّبيَّ قبل العَتَمة أَي أُعَجِّل ولا أُبْطِئ، وقولها وأَكُبُّ الثُّمَال فوق الأَكَمَة، تقول: ثُمَال لَبَنِها كَثيرٌ، وقيل: أَراد بالثُّمَال جمع الثُّمَالة وهي الرغوة، وزعم ثعلب أَن الثُّمَال رغوة اللبن فجعله واحداً لا جمعاً؛ قال ابن سيده: فالثُّمَال والثُّمَالة على هذا من باب كَوْكَبٍ وكَوْكَبَة، فأَما أَبو عبيد فجعله جمعاً كما بيَّنَّا. ابن بزرج: ثَمَلت القومَ وأَنا أُثْمِلُهم، قال أَبو منصور: معناه أَن يكون ثِمَالاً لهم أَي غِيَاثاً وقِوَاماً يَفْزَعون إِليه.
والثَّمل: المُقام والخَفْض، يقال: ثَمَل فلان فما يَبْرَح. واختار فلان دار الثَّمل أَي دار الخَفْض والمُقَام.
والثِّمَال، بالكسر: الغِيَاث. وفلان ثِمَال بني فلان أَي عِمَادُهم وغِيَاثٌ لهم يقوم بأَمرهم؛ قال الحطيئة:
فِدًى لابن حِصْنٍ ما أريح، فإِنه
ثِمَالُ اليَتَامى، عِصْمَةٌ في المَهَالِكِ
وقال اللحياني: ثِمَال اليتامى غِياثُهم. وثَمَلهم ثَمْلاً: أَطعمهم وسقاهم وقام بأَمرهم؛ وقال أَبو طالب يمدح سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم:
وأَبيَض يُستَسقَى الغَمامُ بوجهه،
ثِمَال اليتَامى، عِصْمَة للأَرامل
والثِّمَال، بالكسر: المَلْجأُ والغِيَاث والمُطْعِم في الشِّدَّة. ويقال: أَكَلَتِ الماشية من الكَلإِ ما يثمل ما في أَجوافها من الماء أَي يكون سواء لما شربت من الماء. وقال الخليل: المَثْمِل المَلْجأُ؛ أَنشد ابن بري لأَبي كبير الهذلي:
وعَلَوْت مُرْتَقِباً على مَرْهُوبَةٍ
حَصَّاءَ، ليس رَقِيبُها في مَثْمِل
وفي حديث عمر، رضي الله عنه: فإِنها ثِمال حاضرتهم أَي غِيَاثُهم وعِصْمَتُهم.
وثَمَلَت المَرْأَةُ الصِّبيانَ تَثْمُلهم: كانت لهم أَصلاً يُقيم مَعَهم. والمِثْمَلة: خَريطة وَسَطٌ يَحْمِلها الراعي في مَنكِبه. والثَّمَائل: الضفائر التي تُبْنَى بالحجارة لِتُمسِكَ الماء على الحَرْث، واحدتها ثَميلة، وقيل: الثَّميلة الجَدْر نَفْسُه، وقيل: الثَّمِيلة البناء الذي فيه الغِراس
(* قوله: الغراس، هكذا في الأصل. وفي القاموس:
الفراش) والخَفْضُ والوقائد. والثَّمِيلة: طائر صغير يكون بالحجاز. وبنو ثُمَالَة: بطن من الأَزْدِ إِليهم يُنسب المُبَرَّد. وثُمالة: لَقَبٌ. وثُمَالة: حَيٌّ من العَرَب.

### Türkçe

**الثُّمْلة** ve **الثَّمِيلة**: kapta bulunan tane, kavut ve hurmadır; kabın yarısı kadar olur, ondan aşağısı; ve denildi: yarısı ve daha fazlası. Ve **الثُّمَل**: **ثُمْلة**’nin çoğuludur.

Ebû Hanîfe: **الثَّمِيل** tanedir; çünkü o biriktirilir. Ve Teebbata Şerran’ın şu beyti okundu:
Ve bir gün davar sahiplerine karşı, bir defa da
Başaklı ve **ثَمِيل** sahibi binek ehline (karşı).

Ve **الثُّمْلة** ve **الثَّمَلة** ve **الثَّمِيلة** ve **الثُّمالة**: havuzun yahut kırbanın yahut herhangi bir kabın dibinde kalan az sudur. Ve **المَثْمَلة**: suyun birikintisidir; ve denildi: **الثُّمالةُ** herhangi bir şeyde olan az sudur. Ve süt **أَثْمَل** etti; yani **ثُمالته** çoğaldı. Ve gölcüklerde ve çukurda suyun artığına **ثَمِيلة** ve **ثَمِيل** denir; A‘şâ dedi:
İki eşekle, **الثَّميل** eşeği gibi,
Zor bir gecikmeden sonra gece yürüyüşüne varır.
(* “توافي السرى” sözü asılda böyledir; ve عسر maddesinde “تقضي” “توافي” yerine.)

**توافي السُّرى** yani ona varır. Ve **الثَّمِيلة**: kayada ve vadide sudan artıktır; çoğulu **ثَمِيل**’dir; ondan Ebû Züeyb’in sözü:
Ve içinde olgunlaşmış (şey) bulunan bir çiğnenmiş (yerde) onu gizledim
Çıplak bir (yerde); onun **الثَّمِيل**’ine onun eşeği gelir gider.
Yani bu çölün eşeği havuzdaki su artıklarına gelir; çünkü gölcüklerin suları çekilmiştir. Ve Dükeyn dedi:
Ona **الثَّمِيل**’in azlığından (bir şey) cömertçe verdi.

**الثَّميل**: **ثَمِيلة**’nin çoğuludur; o da **القَلْت**’teki su artığıdır; yani dağda suyu tutan oyuk. Ve **الثَّمِيلة**: karında kalan yiyecek ve içecek artığıdır; Zû’r-Rumme bir yaban eşeğini ve yavrusunu vasfederek dedi:
Onun **ثَمِيلَتِه**’sinden kalan (şeyi)
Ve onun **ثَمائِلِها**’sından (kalanı) idrak etti; ve karga kusturuldu.
Yani bağırsaklarında ve organlarında yaş ot ve yemden kalan (şey). Ve Sa‘leb kurt sıfatında şu beyti okudu:
**ثَمِيلَتَه**’sini dürdü de onu
Bel kemiğine kattı; bel kemiğinin yumuşaklığından sonra.

Lihyânî dedi: **ثَميلة الناس** içinde yiyecek ve içecek bulunan şeydir. Ve **الثَّمِيلة** ayrıca: eşeğin karnında içecek bulunan şeydir. Ve “**ما ثَمَل شرابَه** bir şeyle **من طعام**” denir; yani içmeden önce yiyecekten bir şey yemedi; ve buna **الثَّميلة** denir. Ve “**ما ثَمَلْتُ طعامي** bir şeyle **من شراب**” denir; yani yedim
(* “yani yedim vb.” sözü asılda böyledir) yemekten sonra bir içecek (içmedim). Ve **الثَّمِيلة**: deve ve başkasının karnında yem ve içecekten kalan artıktır; her artık **ثَمِيلة**’dir. Ve “şeyi **أَثْملت**” yani onu bıraktım. Ve onu **ثمَّلته تثميلاً**: onu artı bıraktım. Abdülmelik hadîsinde:
Haccâc’a dedi: “Amma ba‘d, seni Irakeyn’e bir darbe olarak tayin ettim; ona git, **مُنْطَوِيَ الثَّمِيلة** olarak.” **الثَّمِيلة**’nin aslı: binek hayvanının karnında yem ve sudan kalan şey ve insanın yiyecekten yahut başkasından biriktirdiği şeydir; mânâ: ona hafif olarak git.

Ve **الثُّمْلة**: kuyunun dibinden çamur ve topraktan çıkarılan şeydir; mîm onda ve tane ile kavutta sâkindir; ve sâ mضمومdur. Kâlî dedi: kuyunun çamurunda ve hurma ile kavutta **الثَّمْلة**’yi fetha ile rivayet ettik; Ebû Nasr’dan; ve damme ile Ebû Ubeyd’den.

Ve **الثَّمَل**: sarhoşluktur. **ثَمِل** (kesre ile), **يَثْمَل ثَمَلاً**; o **ثَمِل**’dir; sarhoş olunca ve içki onda etkisini alınca. A‘şâ dedi:
Durnâ’da içenlere dedim, hâlbuki sarhoş olmuşlardı:
“Çekin!”; sarhoş içen nasıl çeker?

Hamza ve Ali’nin iki yaşlı devesi hadîsinde, Allah ikisinden de razı olsun: “Bir de baktım ki Hamza **ثَمِل**; gözleri kızarmış.” **الثَّمِل**: içki ve sarhoşluk kendisinden etkisini almış olandır. Ondan Hatice’nin evlendirilmesi hadîsi, Allah ondan razı olsun: “Babası **ثَمِل** iken ona gitti.” Ve Sâ‘ide b. Cüeyye **الثَّمَل**’i yaralardan olan sarhoşluk yaptı; dedi ki:
Orada ne var: kederli bir **أَسْوان**,
Ve Sa‘de’de kırık dökük bir **ثَمِل** sâhif.

Ve **الثَّمَل**: gölgedir. Ve **الثَّمْلة** ve **الثَّمَلة**, mîmi harekeli kılmakla: yüne yahut bez parçasına denir; katrana batırılır, sonra onunla uyuz deve katranlanır ve onunla kırba yağlanır; birincisi Kurâ‘dan. Recez şairi Sahr b. Umeyr dedi:
Onların yanları çiğnenmiş, soyulmuş,
Her bayat suda ve onun tortusunda,
Nasıl ki **الثَّمَله** hınâ ile yoğrulur.

Ve o **المِثْمَلة**’dir de; kesre ile. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: sadaka devesini katranla sıvadı; bir adam ona dedi: “Bir köleye emretseydin sana yeterdi.” Bunun üzerine **الثَّمَلة** ile göğsüne vurdu ve dedi: “Benden daha köle olan bir köle (var mı)? **الثَّمَلة**.” **الثَّمَلة**, sâ ve mîm fetha ile: deveye hınâ yapılan ve kırbaya yağ sürülen yün yahut bez parçasıdır. Ve onun diğer hadîsinde: “Ona iri bir kadın geldi; kollarını açtı ve dedi: ‘Bu, kelerlerin tahrîşindendir.’ Dedi: ‘Keleri alsaydın da onu ateşte kızartsaydın, sonra onun kürek kemiğini isteseydin
(* “بمكتفه” sözü asılda böyledir; ve وري maddesinde bunun benzeri gelecek; ve النهاية’de ثمل maddesinde: “بمنكفة”) sonra onu **فَثَمَلْتِه** (yapsaydın) daha doyurucu olurdu’; yani onu ıslah ettin.”

Ve **الثَّمَلة**: hayız bezi; çoğulu **ثَمَل**. Ve **الثَّمَل**: kapta kalan hınâ artığıdır. Ve **الثُّمُول** ve **الثَّمَل**: ikamet, durma ve sükûnettir. “Evimiz **بدار ثَمَل** değildir” denir; yani ikamet evi değildir. Fârisî, Sa‘leb’den nakletti: “**مكان ثَمْل**” mamur (yerdir). Ve Züheyr’in beytini okudu:
İçilecekleri tatlıdır ve işaretleri **ثَمْل**’dir.

Üsâme el-Hüzelî dedi:
**الثَّمْل** sükûn bulunca, geniş kalçalı ceylanlar (sükûn bulur).

Ve “**دارُ ثَمَلٍ**” ve “**ثَمْل**” yani ikamet. Ve “**سَيْفٌ ثامل**” yani eski; cilâ ile uzun zaman geçmiş, böylece silinmiş ve yıpranmış. İbn Mukbil dedi:
Kıyıda tanıdığım yurtlar kimin?
Sanki onlar **سَيْفٍ ثامِل**’in levhalarıdır.

Asma‘î: **الثَّامل** cilâ ile eski ahitli olandır; sanki sahiplerinin ellerinde bir zaman kalmıştır; “Falan oğulları göçtü ve falan onların evinde **ثَمَل** etti” sözünden; yani kaldı. Ve **الثَّمْل**: durmadır.

Ve **الثُّمال** (damme ile): ıslatılmış zehirdir. Ve “ona **المُثَمَّلَ** içirdi” denir; yani ona zehri içirdi. Ezherî dedi: Biz, onun ıslatılıp sonra kalmış ve sabit olmuş olan olduğunu görüyoruz. Ve **المُثَمَّل**: **السَّلَع** ile kuvvetlendirilmiş zehirdir; o acı bir ağaçtır. İbn Sîde: ve **سُمٌّ مُثَمَّل** ıslatılması uzamış ve kalmış (zehirdir); ve denildi: o, birikinti olan **المَثْمَلة**’dendir. Abbâs b. Mirdâs es-Sülemî dedi:
Sana yedirdiklerini sakın yeme; çünkü onlar
Sana kurbanlarıyla birlikte **بالمُثَمَّل** ile geldiler.

Ve o **الثُّمال**’dır. Ve **المَثْمِل**: aşiretin en faziletlisidir. Şemmer dedi: **المُثَمَّل** zehirden, toplanmış **المُثَمَّن**’dendir.

Ve her şeyi topladıysan onu **ثَمَّلْته** ve **ثَمَّنْته** etmişsindir. Ve “yemeği **ثَمَلْت**” yani onu ıslah ettim; ve onu **ثَمَلْته**: onu örttüm ve gizledim.

Ve **الثُّمالُ**: **ثُمالة**’nin çoğuludur; o da köpüktür. İbn Sîde: ve **الثُّمالة** sütün köpüğüdür. Ve **الثُّمالة**: yumurtanın ince beyazı ve onun köpüğüdür; onunla sütün köpüğü benzetilmiştir. Müzerrid dedi:
**الثُّمالة**’nin burununa sert (şey) dokununca,
Saf (süt)e (yönelerek) iki dudağını büktü de (onlara) yaklaştı.

İbn Sîde: **الثُّمالة** süt sağılınca sütün köpüğüdür; ve denildi: o, her ne olursa köpüktür. Ve Müzerrid’in beytini okudu. Ve Ezherî, قشعم maddesinde şu beyti okudu:
Ve kaseler ki **ثُمالاً** قشعم ile kaplanır.

Ve dedi: **الثُّمال** köpüktür. Ve bir başkası dedi:
Ve huni (gibi kap) ki **ثُمالاً** زَغْرَبا ile kaplanır.

Ve onun çoğulu **ثُمال**’dır. Şair dedi:
Ona **زَغْرَب** ve **حَتِيّ** ile geldi,
**طِرْم** ve **تامِك** ve **ثُمال**’dan sonra.

**تامك** yani kabarık bir hörgüç. Ve **لبن مُثَمِّل** ve **مُثْمِل**: **ذُو ثُمَالة** (köpüklü) olandır. “Saf sütü sağ ve **أَثْمِل الثُّمالةَ**” denir; yani köpüğü sağım kabında bırak. Ebû Ubeyd, **فُعَالة** babında dedi: **الثُّمالة** suyun ve başkasının artığıdır. Ümm Ma‘bed hadîsinde: “Onda bol bol sağdı, ta ki **الثُّمال** onun üstüne çıktı.” O, damme ile, köpük olan **ثُمالة**’nin çoğuludur. Ve **الثُّمال**: koyunların kaymağı gibi bir şeydir. Ve Araplar sözlerinde derler: “**قالت اليَنَمة أَنا اليَنَمه، أُغْبُق الصَّبيَّ قبل العَتَمه، وأَكُبّ الثُّمَال فوق الأَكَمه**.” **اليَنَمة**: develerin üzerinde semirdiği yumuşak bir bitkidir; ve denildi: hoş bir ot. “**أُغْبُق الصَّبيَّ قبل العَتَمة**” sözü: yani acele ederim, geciktirmem. “**وأَكُبُّ الثُّمَال فوق الأَكَمَة**” sözü: der ki, sütünün **ثُمَال**’ı çoktur. Ve denildi: **الثُّمَال** ile **الثُّمَالة**’nin çoğulunu kastetti; o da köpüktür. Sa‘leb, **الثُّمَال**’ın sütün köpüğü olduğunu iddia etti; onu çoğul değil tekil yaptı. İbn Sîde dedi: Buna göre **الثُّمَال** ve **الثُّمَالة**, **كَوْكَبٍ** ve **كَوْكَبَة** babındandır. Ebû Ubeyd ise onu, açıkladığımız gibi, çoğul yaptı. İbn Bezrec: “Kavmi **ثَمَلت** ettim ve ben onları **أُثْمِلُهم**” dedi. Ebû Mansûr dedi: mânâsı, onlara **ثِمَالاً** olmasıdır; yani onlara imdat ve dayanak olmasıdır; ona sığınırlar.

Ve **الثَّمل**: ikamet ve sükûnettir; “falan **ثَمَل** etti, artık ayrılmaz” denir. Ve falan **دار الثَّمل**’i seçti; yani sükûnet ve ikamet evi.

Ve **الثِّمَال** (kesre ile): imdattır. Ve “falan, falan oğullarının **ثِمَال**’ıdır” denir; yani onların direği ve onlara imdat (olan), işlerini üstlenendir. Hutay’e dedi:
İbn Hısn’a feda olsun, ne rahatım; çünkü o
Yetimlerin **ثِمَال**’ıdır; helâklerde bir korumadır.

Lihyânî dedi: **ثِمَال اليتامى** onların imdadıdır. Ve onları **ثَمَلهم ثَمْلاً**: onları doyurdu ve suladı ve işlerini üstlendi. Ebû Tâlib, Efendimiz Resûlullah’ı, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, överek dedi:
Ve beyaz (yüzlü) ki yüzüyle bulut yağmur istenir,
Yetimlerin **ثِمَال**’ı, dullar için bir korumadır.

Ve **الثِّمَال** (kesre ile): sığınak, imdat ve şiddette yedirendir. Ve “davarlar ottan, karınlarındaki sudan olanı **يثمل** edecek kadar yedi” denir; yani içtiği suya denk olur. Halîl dedi: **المَثْمِل** sığınaktır. İbn Berî, Ebû Kebîr el-Hüzelî için şu beyti okudu:
Korkulu bir (yerde) gözetleyerek yükseldim,
Çakıllı (bir yerde); onun gözcüsü **في مَثْمِل** değildir.

Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Şüphesiz o, onların hazır bulunanlarının **ثِمال**’ıdır”; yani onların imdadı ve korumasıdır.

Ve kadın, çocukları **ثَمَلَت**; onları **تَثْمُلهم**: onlara, onlarla birlikte duran bir asıl (dayanak) oldu. Ve **المِثْمَلة**: çobanın omzunda taşıdığı orta boy bir torbadır.

Ve **الثَّمَائل**: ekin üzerinde suyu tutmak için taşlarla yapılan örgülerdir; tekili **ثَميلة**’dir. Ve denildi: **الثَّميلة** bizzat duvardır. Ve denildi: **الثَّمِيلة** içinde fidan
(* “الغراس” sözü asılda böyledir; ve قاموس’ta: “الفراش”) ve sükûnet ve ocaklar bulunan yapıdır. Ve **الثَّمِيلة**: Hicaz’da bulunan küçük bir kuştur. Ve Benû **ثُمَالَة**: Ezd’den bir batındır; Müberred onlara nisbet edilir. Ve **ثُمالة**: bir lakaptır. Ve **ثُمَالة**: Araplardan bir kabiledir.
