# ثمود (ث-م-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Semûd

- Harfler: ث - م - و
- Kur'an'da: 26 geçiş · 25 ayet · 5 sîga
- 12 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ثمد

## Sîgalar (5)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَثَمُودَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8E.md) | وَفَعُولَ | Ve semûd | 9 | 9 | [9:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/9:70.md) |
| [ثَمُودُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/siga/%D8%AB%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8F.md) | فَعُولُ | Semûd | 7 | 7 | [11:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/11:95.md) |
| [ثَمُودَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/siga/%D8%AB%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8E.md) | فَعُولَ | Semûd | 6 | 6 | [7:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/7:73.md) |
| [وَثَمُودُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8F.md) | وَفَعُولُ | Ve semûd | 3 | 3 | [22:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/22:42.md) |
| [لِثَمُودَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/siga/%D9%84%D9%90%D8%AB%D9%8E%D9%85%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8E.md) | لِفَعُولَ | Semûd için | 1 | 1 | [11:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/11:68.md) |

## Mücavir kökler — 31 mücavir (113 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عاد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A7%D8%AF.md) — 8 ortak ayet · G² 62 · Âd
2. [نوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AD.md) — 5 ortak ayet · G² 26 · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
3. [رسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 22 · Çekirge yuvasıdır
4. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 17 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
5. [نوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Dişi devedir
6. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 13 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
7. [صعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Yıldırım demektir
8. [مدين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Medyen
9. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 8 ortak ayet · G² 10 · Hayvanların ön ayaklarına denir
10. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
11. [طغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Taşkınlaştıran
12. [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
13. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Baid uzak demektir
14. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Ana kapının önündeki bekçidir
15. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Önce
16. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Saçak demektir
17. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
18. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
19. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Beyn topraktaki yarık demektir
20. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
21. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
22. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
23. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Zalimler
24. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
25. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
26. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
27. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
28. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
29. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Su yosunudur
30. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
31. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Hufre, çukur demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثمود |
| Yapı | Dörtlü kök veya özel ad (kavim adı) |
| Özel Durum | İlletli ve gayr-i munsarif kullanım |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عاد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A7%D8%AF.md), [مدين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86.md), [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) |
| Zıt Kök | هداية |
| Çekirdek Özet 1 | Suyu az olan yer, tükenmeye yüz tutmuş birikinti veya kadim bir kavmin özel adı |
| Çekirdek Özet 2 | Kendilerine verilen maddi güç ve mimari imkânlara rağmen ilahi uyarıyı ve mucizeyi hiçe sayarak helak olan kavim |
| Çekirdek Özet 3 | Kaynakların haksızca tüketilmesi, ortak hakların gaspı ve uyarılara meydan okumanın kaçınılmaz ontolojik ve toplumsal çöküşü |
| Kritik Hata Riski | İsmi yalnızca tarihsel-coğrafi bir kavim kıssası sayıp Kur’an’ın bu isim üzerinden kurduğu kaynak yönetimi, ortak miras ve kibir uyarısını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثم | Birikme, toplanma, az miktarda olanı bir araya getirme veya meyve/sebat verme ([ثمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md), [ثمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%86.md)) | و | Çekirdeğin işaret ettiği toplanma ve birikme hareketine uzama, süreklilik ve nesneleşme yönü katmıştır. |
| ثم | Birikme, toplanma, az miktarda olanı bir araya getirme veya meyve/sebat verme ([ثمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md), [ثمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%86.md)) | د | Birikintinin durağanlaşması, sınırlandırılması ve tükenmeye yüz tutan nihai bir sonuca ulaşması anlamını pekiştirmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, sınır veya antlaşma imgesinin (türetme) ses yoğunlaşmasıyla pekişmesi | Belirgin bir im, fiziki kalıntı ve tarihsel işaret bırakma hareketi |
| م | Su | Kaynak, akış, hayatiyet sağlayan sıvı ve birikinti imgesi |
| و | Çengel, bağlama kazığı | İki unsuru birbirine tutturma, süreklilik ve bağ kurma işlevi |
| د | Kapı | Geçiş, sınır, açılma veya bütünüyle kapanma hareketi |
| ثمود | Su kaynağı etrafında kurulan ve kapalı bir sınıra/kayaya tutunup sonradan kapanan yapı | Kıt su kaynakları ve kayadan oyma kapılar/meskenler etrafında medeniyet kurup kendi sınırına hapsolarak helak olan kavmin somut tablosu |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Klasik dilcilere göre kökün kökeni ثمد birimine dayanır; kışın birikip yazın tükenmeye yüz tutan az miktardaki kuyu veya yağmur suyunu ifade eder. Özel ad olarak ise Kuzey Hicaz ile Şam arasında (Hicr bölgesinde) yaşamış kadim bir Sami halkını adlandırır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays ve Züheyr b. Ebî Sülmâ gibi Cahiliye şairlerinin şiirlerinde helak olmuş, izi silinmiş ve yurtları harabeye dönmüş ibretlik bir kadim topluluk olarak anılır. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem metinlerinde ve nesep rivayetlerinde Âd kavminden sonra gelen, kayaları yontan ve «Âd-ı Sâniye» (ikinci Âd) olarak anılan Arap/Sami topluluğu için kullanılır. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs, Maqāyīs al-Lugha ve erken Arap şiiri divanları.

### Sami etimolojik katman

Arapça dışındaki Sami dillerinde ve kadim kitabelerde bu isim bağımsız bir kavim veya federasyon adı olarak belgelenmiştir. Asur Kralı II. Sargon’un MÖ 8. yüzyıla ait kitabelerinde Tamudi biçiminde geçen halk, Hicaz bölgesinde yaşayan göçebe veya yerleşik bir Arap topluluğudur. Helenistik ve Roma coğrafyacılarında Thamudeni olarak kaydedilmiştir. İbranice veya Süryanice sözlüklerde doğrudan bir kök türetimi bulunmayıp Sami coğrafyasına ait bir etnonim (kavim adı) olarak değerlendirilir. Kelimenin Arapça ثمد kökünden (az su kaynağı) türediği görüşü, kavmin Hicr gibi kurak vadilerde kuyu sularını tutarak kaya yerleşimleri kurması gerçeğiyle semantik açıdan örtüşür; ancak ismin doğrudan kadim Proto-Arapça bir kavim adı olması da kuvvetle muhtemeldir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Asur çivi yazılı yıllıklar ve epigrafik Kuzey Arapça kitabeler.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ثمد kökünden türetme veya müstakil dörtlü ad | Az su birikintisi anlamındaki kökten fâ‘ûl vezninde türetildiği yahut doğrudan donmuş bir kavim adı olduğu kabul edilir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca ve epigrafik metinlerde Tamudi | Asur kitabelerinde ve Nabati-Aramice yazıtlarda Hicaz havzasındaki bir Sami topluluğu olarak geçer. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe ve Latince kaynaklarda Thamudeni | Roma dönemi coğrafya ve askeri kayıtlarında Arap yarımadasının kuzeyinde yaşayan halklar arasında sayılır. | Kesin |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Corpus Inscriptionum Semiticarum ve epigrafik Asur metinleri.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثمود | Anlamlı | Bir kavmin adı | Kayaları oyan, kıt kaynakları tekeline alan ve mucize deveyi keserek helak olan kadim kavim. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثمود | Merkez | İbretlik helak ve kavim | Kayaları oyup sağlam meskenler kuran, su paylaşımını ihlal eden ve sayha ile helak edilen kavim. | Kur'an'da kıssasıyla öne çıkan kavim. |
| [عاد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A7%D8%AF.md) | Komşu | İbretlik helak ve kavim | ثمود kavminden önce gelen, yüksek kuleler (İrem) kuran ve fırtına ile helak edilen cüsseli topluluk. | İbret bağlamında kardeş kavimdir. |
| [مدين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) | Komşu | İbretlik helak ve kavim | İktisadi ölçü ve tartıyı bozan, ticaret yollarını kesen ve azapla yok edilen Şuayb kavmi. | Sosyo-ekonomik sapma ortaklığı taşır. |
| [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) | Komşu | Sosyolojik birliktelik | Bir arada yaşayan, ortak irade gösteren genel topluluk veya kavim yapısı. | Genel cins isimdir, ثمود ise özel türdür. |
| هداية | Zıt | Kurtuluş ve istikamet | Hakka tabi olma, elçiyi tasdik etme ve yıkımdan korunma hali. | ثمود kavminin körlüğü hidayete tercih etmesinin zıddıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثمود | Kadim kavim | Hicr bölgesinde yaşamış, kayalara evler oymuş kadim Sami kavmi. | Kesin |
| Latince | Thamudeni | Kadim Arap kavmi | Roma haritalarında ve askeri kayıtlarında Hicaz sınırında gösterilen halk. | Kesin |
| İngilizce | Thamud | Thamud kavmi | Kur'an ve antik tarih bağlamında helak olmuş Semitik topluluk. | Kesin |
| Almanca | Thamud | Thamud halkı | Tarihsel ve teolojik metinlerde adı geçen yok olmuş Arap kavmi. | Kesin |
| Fransızca | Thamoud | Thamoud kavmi | Doğu bilimlerinde ve Kur'an tercümelerinde kullanılan kavim adı. | Kesin |

Kaynak: Payne Smith, Oxford Classical Dictionary, TDV İslâm Ansiklopedisi.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ثمود (Gayr-i munsarif) | Helak edilen bir kabile/topluluk | Kavmin dişi deveyi kesmesi, elçileri Salih'i yalanlaması ve sayha ile yok edilmesi bağlamı (A‘râf [7:73](https://lisan.digital/tr/ayet/7:73.md), Hûd [11:61](https://lisan.digital/tr/ayet/11:61.md)). |
| ثمودا (Munsarif/Tenvinli kıraat) | Bir yurt, kabile veya genel halk kütlesi | Tarihsel helakin ibretini vurgulayan ve kavmin kökünün kazındığını bildiren bağlam (Necm [53:51](https://lisan.digital/tr/ayet/53:51.md), Furkân [25:38](https://lisan.digital/tr/ayet/25:38.md)). |
| Salihoğulları/Kaya ustaları | Mimari güç ve fıtratı tahrip | Dağları yontarak güvenli evler inşa eden mütekebbir toplum bağlamı (Hicr [15:80](https://lisan.digital/tr/ayet/15:80.md), Şuarâ [26:141](https://lisan.digital/tr/ayet/26:141.md)-149). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adalet, sünnetullah ve helak yasası | İnkarda ve zulümde ısrar eden toplumların dünyevi cezalandırılması ve hidayet yerine körlüğü seçmeleri (Fussilet [41:17](https://lisan.digital/tr/ayet/41:17.md)). | Toplumsal irade ve hak edilmiş ilahi ceza. |
| Fıkıh | Ortak mülkiyet ve su hakkı | Dişi deve kıssası üzerinden suyun nöbetleşe kullanımı (kısmetü'l-mâ') ve kamu kaynaklarının gasp yasağı (Kamer [54:28](https://lisan.digital/tr/ayet/54:28.md)). | Kaynak paylaşımı ve kamu hakkı ihlali. |
| Tefsir | Kıssa anlatımı ve dilbilgisel morfoloji | Kelimenin kabile adı olarak gayr-i munsarif, topluluk/hayy adı olarak munsarif okunması ve Hicr vadisi kalıntıları. | Tarihsel ibret ve lafız tahlili. |
| Hadis | Hicr harabelerinden geçiş edebiyatı | Tebük Seferi sırasında Hz. Peygamber’in Semûd kavminin harabelerinden ağlayarak ve ibret alarak hızla geçilmesini emretmesi. | İbret mekânı ve gazap yurdundan sakınma. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve mucizeye teslimiyet | İlahi nişane (âyet) | Sınav aracı | İlahi bir işaret olarak gönderilen deveyi boğazlayarak şirki ve fıtrata isyanı tescillemek. | Kesin |
| İlmi | Doğa şartları ve mimari ustalık | Jeolojik mühendislik | Güvenlik aracı | Kayaları ve dağları oyup afetlere karşı sığınak üreterek ontolojik bir yanılgıya düşmek. | Güçlü |
| Siyasi | Şehir yönetimi ve çeteleşme | Dokuzlu oligarşi | İktidar tahakkümü | Şehirde bozgunculuk yapan dokuz kişilik çetenin (Neml [27:48](https://lisan.digital/tr/ayet/27:48.md)) kamu iradesini rehin alması. | Kesin |
| İktisadi | Su ve mera kaynaklarının paylaşımı | Ortak malların tekeli | Kaynak tekeli | Su kaynağının nöbetleşe kullanımını reddedip yaşama hakkını temsil eden deveyi yok etmek. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Taşıma kapasitesinin aşılması ve ani faz çöküşü | Kıt bir ekosistemde kaynakların tek bir grup tarafından aşırı tüketilmesiyle sistemin dengesinin kırılıp sıfırlanması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kaynak gaspına dayalı oligarşik intihar | Güvenliğini sağlam fiziki yapılara bağlayan ancak adil dağıtımı yıkarak kendi çöküşünü hazırlayan medeniyet krizi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | ثمود kelimesini yalnızca geçmişte yaşamış, modern hayatla bağı kalmamış arkaik bir çöl kavminin mitolojik hikâyesi olarak görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur’an’da ثمود, yüksek teknolojiye ve sağlam sığınaklara sahip olmanın ilahi ahlak ve adil kaynak paylaşımı olmaksızın bir toplumu yok olmaktan kurtaramayacağını gösteren evrensel bir prototiptir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kıssanın temelindeki ortak kaynakların tekelleştirilmesi, kamu hakkına saldırı ve ekolojik dengeyi çiğneme suçunu görmezden gelip helaki sadece nedensiz bir efsane gibi okumak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanoğlunun teknolojik ve mimari gücüne güvenerek ilahi uyarıları hiçe saymasının, toplumsal ve ekolojik kaynakları tekeline almasının nasıl mutlak bir yıkımla sonuçlandığını kavratır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamber kıssaları, su ve kamu kaynaklarının paylaşımı (Kamer suresi), şehir eşkıyalığı ve oligarşik yapıların eleştirisi (Neml suresi) ile helak yasalarının açıklandığı surelerde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Güvenliğin sadece sağlam betonarme/kaya yapılarda olduğunu zanneden maddeciliği yıkar; asıl güvenliğin adalet, ölçü ve ilahi sınırlara riayette olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dağları ve kayaları oyup sığınaklar kuran, su birikintilerini ve kuyuları tekelinde tutan kadim bir kavim ve onların coğrafyası.
- Soyut anlam: Maddi ve mimari mukavemete güvenerek ortak yaşam haklarını, ekolojik dengeyi ve ilahi uyarıyı tahrip eden kolektif körlük ve kaçınılmaz ontolojik çöküş.
- Sistematik karşılık: Ortak kaynakların tekelleştirilmesi ve ilahi işaretlerin yok edilmesi durumunda devreye giren toplumsal ve kozmik yıkım yasası (sünnetullah).
- LaTeX modeli: $$S = \{R, M\} \implies (\neg D \land T) \xrightarrow{\omega} \emptyset$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ kurulu medeniyet sistemini, $R$ kıt doğal kaynakları (su), $M$ ise ileri mimari gücü temsil eder. Bu sistemde adil dağıtımın yokluğu ($\neg D$) ve kaynakların tekelleştirilmesi ile elçiye meydan okuma ($T$) birleştiğinde, nihai ilahi müdahale ve helak yasası ($\omega$) sistemi kaçınılmaz bir yok oluşa ($\emptyset$) sürükler.

## Geçtiği ayetler (25 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/7:73.md) — ثَمُودَ

وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ قَدْ جَاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ فَيَأْخُذَكُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Semud’a da kardeşleri Salih’i. Dedi ki: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, sizin için O’ndan başka hiç bir ilah yoktur. Size Rabbınızdan açık bir burhan gelmiştir. İşte size bir ayet olarak Allah’ın dişi devesi. Onu bırakın da Allah’ın toprağında otlasın. Ona bir kötülükle dokunmayın. Yoksa sizi elim bir azab yakalar.

### [Tevbe 9:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/9:70.md) — وَثَمُودَ

أَلَمْ يَأْتِهِمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَقَوْمِ إِبْرَاهِيمَ وَأَصْحَابِ مَدْيَنَ وَالْمُؤْتَفِكَاتِ أَتَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Onlara kendilerinden öncekilerin, Nuh, Ad ve Semud kavminin, İbrahim kavminin, Medyen ve altüst olmuş şehirler halkının haberleri gelmedi mi? Peygamberi onlara apaçık delillerle gelmişlerdi. Allah, onlara zulmediyor değildi. Ama onlar, kendilerine zulmediyorlardı.

### [Hud 11:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/11:61.md) — ثَمُودَ

وَإِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا قَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرُهُ هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُجِيبٌ

Meal (IK): Semud’a da kardeşleri Salih’i, Ey kavmim; Allah’a kulluk edin, sizin O’ndan başka tanrınız yoktur. O’dur sizi yeryüzünden yaratıp orayı i’mar etmenizi isteyen. Mağfiret dileyin O’ndan, sonra da tevbe edin. Şüphesiz Rabbım, size yakındır, kabul edendir, dedi.

### [Hud 11:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/11:68.md) — ثَمُودَ · لِثَمُودَ

كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا أَلَا إِنَّ ثَمُودَ كَفَرُوا رَبَّهُمْ أَلَا بُعْدًا لِثَمُودَ

Meal (IK): Sanki orada hiç yaşamamışlardı. Bilin ki; Semud, Rabblarını inkar etmişlerdi. Ve yine bilin ki; Semud, Allah’ın rahmetinden uzaklaştı.

### [Hud 11:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/11:95.md) — ثَمُودُ

كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا أَلَا بُعْدًا لِمَدْيَنَ كَمَا بَعِدَتْ ثَمُودُ

Meal (IK): Sanki orada hiç yaşamamışlardı. Bilin ki; Semud da Medyen de Allah’ın rahmetinden uzaklaştı.

### [İbrahim 14:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/14:9.md) — وَثَمُودَ

أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَالَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَا يَعْلَمُهُمْ إِلَّا اللَّهُ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِي أَفْوَاهِهِمْ وَقَالُوا إِنَّا كَفَرْنَا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ وَإِنَّا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَنَا إِلَيْهِ مُرِيبٍ

Meal (IK): Sizden önce geçenlerin Nuh, Ad, Semud kavimlerinin ve onlardan sonra Allah’tan başka kimsenin bilmediği kavimlerin haberi size gelmedi mi? Peygamberleri onlara ayetlerle geldiler de onlar, ellerini ağızlarına koyup: Biz, sizin gönderilmiş olduğunuz şeyi inkar ettik, bizi çağırdığınız şeyden şüphe ve endişe içindeyiz, dediler.

### [İsra 17:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/17:59.md) — ثَمُودَ

وَمَا مَنَعَنَا أَنْ نُرْسِلَ بِالْآيَاتِ إِلَّا أَنْ كَذَّبَ بِهَا الْأَوَّلُونَ وَآتَيْنَا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُوا بِهَا وَمَا نُرْسِلُ بِالْآيَاتِ إِلَّا تَخْوِيفًا

Meal (IK): Bizi ayetlerle göndermekten alıkoyan şey; ancak öncekilerin onları yalanlamış olmalarıdır. Semud’a da gözleri göre göre bir dişi deve vermiştik de, ona zulmetmişlerdi. Halbuki Biz; ayetleri ancak korkutmak için göndeririz.

### [Hac 22:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/22:42.md) — وَثَمُودُ

وَإِنْ يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَعَادٌ وَثَمُودُ

Meal (IK): Eğer seni yalanlıyorlarsa; doğrusu onlardan önce Nuh kavmi, Ad ve Semud da yalanlamıştır.

### [Furkan 25:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/25:38.md) — وَثَمُودَ

وَعَادًا وَثَمُودَ وَأَصْحَابَ الرَّسِّ وَقُرُونًا بَيْنَ ذَلِكَ كَثِيرًا

Meal (IK): Ad ve Semud’u da, Ress ashabını ve bunların arasında bir çok nesilleri de

### [Şuara 26:141](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/26:141.md) — ثَمُودُ

كَذَّبَتْ ثَمُودُ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Semud da peygamberleri yalanladı.

### [Neml 27:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/27:45.md) — ثَمُودَ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ فَإِذَا هُمْ فَرِيقَانِ يَخْتَصِمُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Semud’a da kardeşleri Salih’i; Allah’a ibadet edin, diye gönderdik. Hemen birbirleriyle çekişen iki grup oluverdiler.

### [Ankebut 29:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/29:38.md) — وَثَمُودَ

وَعَادًا وَثَمُودَ وَقَدْ تَبَيَّنَ لَكُمْ مِنْ مَسَاكِنِهِمْ وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَكَانُوا مُسْتَبْصِرِينَ

Meal (IK): Ad ve Semud kavmini de. Bunu, oturdukları yerlerden anlamaktasınız. Şeytan kendilerine yaptıkları şeyleri güzel göstermişti de onları doğru yoldan alıkoymuştu. Halbuki kendileri bunu anlayacak durumda idiler.

### [Sad 38:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/38:13.md) — وَثَمُودُ

وَثَمُودُ وَقَوْمُ لُوطٍ وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ أُولَئِكَ الْأَحْزَابُ

Meal (IK): Semud, Lut kavmi ve Eyke halkı da. İşte onlar, ayrı topluluklardı.

### [Mü'min 40:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/40:31.md) — وَثَمُودَ

مِثْلَ دَأْبِ قَوْمِ نُوحٍ وَعَادٍ وَثَمُودَ وَالَّذِينَ مِنْ بَعْدِهِمْ وَمَا اللَّهُ يُرِيدُ ظُلْمًا لِلْعِبَادِ

Meal (IK): Nuh kavminin, Ad, Semud ve onlardan sonra gelenlerin durumu gibi. Allah, kullarına zulüm dilemez.

### [Fussilet 41:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/41:13.md) — وَثَمُودَ

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَقُلْ أَنْذَرْتُكُمْ صَاعِقَةً مِثْلَ صَاعِقَةِ عَادٍ وَثَمُودَ

Meal (IK): Eğer yüz çevirecek olurlarsa; Ad ve Semud’un yıldırımına benzer bir yıldırımla sizi uyarırım, de.

### [Fussilet 41:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/41:17.md) — ثَمُودُ

وَأَمَّا ثَمُودُ فَهَدَيْنَاهُمْ فَاسْتَحَبُّوا الْعَمَى عَلَى الْهُدَى فَأَخَذَتْهُمْ صَاعِقَةُ الْعَذَابِ الْهُونِ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Semud’a gelince; onlara hidayeti göstermiştik, ama onlar körlüğü hidayete tercih ettiler ve yaptıkları yüzünden onları horlayıcı azabın yıldırımı çarptı.

### [Kaf 50:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/50:12.md) — وَثَمُودُ

كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَأَصْحَابُ الرَّسِّ وَثَمُودُ

Meal (IK): Onlardan önce Nuh kavmi, Ress halkı ve Semud da tekzib etmişti.

### [Zariyat 51:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/51:43.md) — ثَمُودَ

وَفِي ثَمُودَ إِذْ قِيلَ لَهُمْ تَمَتَّعُوا حَتَّى حِينٍ

Meal (IK): Semud’da da. Hani onlara: Bir süreye kadar yararlanın, demişti.

### [Necm 53:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/53:51.md) — وَثَمُودَ

وَثَمُودَ فَمَا أَبْقَى

Meal (IK): Semud’u da. Geri bırakmadan.

### [Kamer 54:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/54:23.md) — ثَمُودُ

كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِالنُّذُرِ

Meal (IK): Semud kavmi de uyarıları yalanladı.

### [Hakka 69:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/69:4.md) — ثَمُودُ

كَذَّبَتْ ثَمُودُ وَعَادٌ بِالْقَارِعَةِ

Meal (IK): Semud ve Ad, tepelerine inecek olanı yalanladılar.

### [Hakka 69:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/69:5.md) — ثَمُودُ

فَأَمَّا ثَمُودُ فَأُهْلِكُوا بِالطَّاغِيَةِ

Meal (IK): Bu sebeple Semud, azgın bir sesle helak edildiler.

### [Buruc 85:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/85:18.md) — وَثَمُودَ

فِرْعَوْنَ وَثَمُودَ

Meal (IK): Firavun ve Semud’un.

### [Fecr 89:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/89:9.md) — وَثَمُودَ

وَثَمُودَ الَّذِينَ جَابُوا الصَّخْرَ بِالْوَادِ

Meal (IK): Dağ yamacında kayaları oyan Semud kavmine?

### [Şems 91:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/ayet/91:11.md) — ثَمُودُ

كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِطَغْوَاهَا

Meal (IK): Semud, azgınlığı yüzünden yalanladı.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

#### Madde başı: ثمد

باب الدال والثاء والميم معهما
د م ث، ث م د يستعملان فقط
دمث:
الدَّماثةُ: اللِّينُ، والدَّمْثُ المكان السَّهْلُ.
والدَّميث: السَّهْل الخُلُق، وقد دَمِثَ دَمَثاً، والاسْمُ الدَّماثة.
ثمد:
الثَّمدُ: الماء القليل يبقى في الأرض الجَلد.
ويقال: الثَّمْدُ الماءُ القليل يظهَرُ في الشتاء ويذهَب في الصَّيف.
والإِثمِدُ: حَجَرُ الكُحْل.

##### Türkçe

باب **الدال** و**الثاء** و**الميم** معهما
**د م ث**، **ث م د** yalnızca kullanılırlar.

**دمث**:
**الدَّماثةُ**: yumuşaklık; **الدَّمْثُ** ise kolay (düz) yer(ler)dir.
**الدَّميث**: huyu kolay (yumuşak) olan; ve **دَمِثَ** **دَمَثاً** (diye) olmuştur; isim **الدَّماثة**’dir.

**ثمد**:
**الثَّمدُ**: sert toprakta kalan az su.
Ve denilir: **الثَّمْدُ** kışın görünen ve yazın giden az sudur.
**الإِثمِدُ**: sürme taşı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: ثمد

الثَمَدُ والثَمْدُ: الماء القليل الذي لا مادَّةَ له. واثَّمَدَ الرجلُ واثَّمَدَ بالإدغام، أي ورد الثَمَدَ. وماءٌ مَثْمودٌ، إذا كثُر عليه الناس حتّى يُنفِدوه إلاّ أقلَّه. ورجلٌ مَثْمود، إذا كثر عليه السُؤال حتَّى ينفدَ ما عنده. وكذلك إذا ثَمَدَتْهُ النساء فأكثر الجماعَ حتَّى انقطع ماؤه. والثامِدُ من البَهْمِ، حينَ قَرَمَ، أي أكل، والإثْمِدُ: حجرٌ يكتحل به.

##### Türkçe

**الثَمَدُ** ve **الثَمْدُ**: dayanağı (kaynağı) olmayan az su. Ve adam **اثَّمَدَ** etti; ve idğam ile **اثَّمَدَ** etti; yani **الثَمَدَ**’e vardı. Ve **ماءٌ مَثْمودٌ**: insanlar onun üzerine çoğaldığı zaman, onu tüketinceye kadar; ancak onun en azı (kalır). Ve **رجلٌ مَثْمود**: soru onun üzerine çoğaldığı zaman, yanındaki şey tükeninceye kadar. Ve yine: kadınlar onu **ثَمَدَتْهُ** ettiği zaman; böylece cimaı çoğalttı, suyu kesilinceye kadar. Ve **الثامِدُ** behîmeden: **قَرَمَ** ettiği zaman; yani yedi. Ve **الإثْمِدُ**: onunla sürme çekilen taş.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: ثمد

د ث م
دمث ، ثمد ، مثد ، ثدم : ( مستعملة ) .
ثدم : أهمل الليث . ثدم : ورجلٌ فَدْمٌ ثَدْمٌ بمعنى واحد .
مثد : أهمله الليث . وروى عمرو عن أبيه : الماثِد الدّيْدَبَان وهو اللابدُ والمختَبىءُ الشَّيِّفَةُ والرَّبيئة .
دمث : شمر عن ابن شميل : الدِّماثُ السهول من الأرض الواحدة دَمِثَةٌ ، كلُّ سَهْل دَمِثْ ، والوادي الدَّمِث السهل . ويكونُ الدِّماث في الرمال وغير الرمال ، وقال غيره : الدَّمائثُ ما سهُل ولان واحدها
دَمِيثَةٌ . ومنه قيل للرجل السَّهْل الطَّلق الكريم : دَميثٌ وامرأة دَمِيثةٌ شُبِّهَتْ بِدِماثِ الأرض لأنها أكرم الأرض ، ويقال : دمَّثْتُ له المكانَ . أي سهَّلْتُه له ، ويقال : دَمِّثْ لي ذلك الحديث حتى أطعَن في حوْصِهِ أي اذْكُر لي أَوَّله حتى أَعرِفَ وجهِه ، ومَثَلٌ للعرب : دَمِّثْ لِجَنْبِكَ قَبْلَ اللَّيْلِ مُضْطَجَعاً ، أي خذ أهْبَتَه واستَعِدَّ له وتَقَدَّمْ فيه قبل وُقوعه .
ثمد : قال الليث : الثَّمْدُ الماءُ القليلُ ، والإثمد ضَربٌ من الكُحْل .
وقال أبو مالك : الثَّمْدُ ، أَن تعْمِد إلى مَوضعٍ يَلزمُ ماءَ السماء تجعلُه صَنَعاً ، وهو المكان يجتمع فيه الماء وله مَسَايلُ من الماءِ وتحفر فيه من نواحيه ركايا فتملؤها من ذلك الماء ، فيشربُ الناسُ الماءَ الظَّاهِرَ حتى يجِف إذا أصابَهُ بَوارِحُ القَيْظ ، وتَبْقَى تلك الركايا ، فَهِيَ الثِّماد وأنشد :
لَعَمْرُك إنَّنِي وطِلابَ سَلْمَى
لَكالمُتَبَرِّض الثَّمَدَ الظَّنُونا
والظَّنُون الذي لا يُوثَق بمائه ، ويقال : أصبحَ فلان مَثْموداً إذا أُلِحَّ عليه في السؤال حتى فَنِيَ ما عنده ، وكذلك إذا ثَمَدَتْه النساءُ فلم يَبْقَ في صُلْبه ماءٌ .
شمر عن ابن الأعرابيّ : الثَّمْدُ قَلْتٌ يَجْتَمِعُ فيه ماءُ السماء ، فَيشرب به الناس شهرين من الصَّيف ، فإذا دَخل أولُ القيظ انقطع ، فهو ثَمَدٌ وجمعه ثِمادٌ .
وقال أبو عمرو : يُقال للرجل يَسهر لَيْلَهُ سارياً أو عاملاً : فلانٌ يجعل الليلَ إثْمِداً : أي يسهرُ ، فجعلَ سَوادَ الليل بِعَيْنَيْه كالإثْمد ، لأنه يَسْهَر الليلَ كلّه في طلب المعالي ، وأنشد أبو عمرو :
كَمِيشُ الإزار يَجْعَلُ الليلَ إثْمِداً
ويَغْدُو : علينا مُشْرِقاً غيرَ وَاجِم
ثَمودُ حَيٌ من العَرب الأُوَل ، يقال : إنهم من بقيَّة عادٍ ، بعث الله إليهم صالحاً ، وهو نبيّ عَرَبيّ ، واخْتَلَفَ القُراء في إجرائه في كتاب الله فمنهم من صَرَفه ، ومنهم من لم يَصْرِفه ، فمن صَرفَه ذهب به إلى الحيِّ ، لأنه اسم عربيّ مُذكر سُمِّي بمذكر ، ومن لم يصرفه ذهب به إلى القبيلة وهي مؤنثة .

##### Türkçe

د ث م
**دمث** , **ثمد** , **مثد** , **ثدم** : (kullanılan).

**ثدم** : **الليث** ihmal etti. **ثدم** : ve **رجلٌ فَدْمٌ ثَدْمٌ** tek bir mânâdadır.

**مثد** : **الليث** onu ihmal etti. Ve **عمرو** babasından rivayet etti: **الماثِد** **الدّيْدَبَان**’dır; o da **اللابدُ** ve **المختَبىءُ** **الشَّيِّفَةُ** ve **الرَّبيئة**’dir.

**دمث** : **شمر**’in **ابن شميل**’den (rivayeti): **الدِّماثُ** tek bir yerin arazisinden olan düzlüklerdir; tek bir (parça) **دَمِثَةٌ** (dır); her düz (yer) **دَمِثْ** (tir); ve **الوادي الدَّمِث** düz (vadidir). Ve **الدِّماث** kumlarda ve kum olmayanlarda olur. Ve başkası dedi: **الدَّمائثُ** kolay ve yumuşak olan şeylerdir; onun teki **دَمِيثَةٌ**’dir. Bundan dolayı, kolay-huylu, açık, cömert adama: **دَميثٌ**; ve kadına: **دَمِيثةٌ** denildi; yerin **دِماثِ**’ına benzetildi; çünkü o, yerin en kerimidir. Ve denilir: **دمَّثْتُ له المكانَ**; yani onu onun için kolaylaştırdım. Ve denilir: **دَمِّثْ لي ذلك الحديث حتى أطعَن في حوْصِهِ**; yani onun evvelini bana zikret ki onun yönünü bileyim. Ve Araplar için bir mesel: **دَمِّثْ لِجَنْبِكَ قَبْلَ اللَّيْلِ مُضْطَجَعاً**; yani onun hazırlığını al, ona hazırlan ve vukuundan önce onda öne geç.

**ثمد** : **الليث** dedi: **الثَّمْدُ** az sudur; ve **الإثمد** sürmeden bir türdür.
Ve **أبو مالك** dedi: **الثَّمْدُ**; gök suyunu tutan bir yere yönelmen, onu bir **صَنَعاً** yapmandır; o, suyun toplandığı yerdir; ve onun sudan akıntıları vardır; ve onun içinde, yanlarından kuyular kazarsın da onları o sudan doldurursun; böylece insanlar görünen suyu içerler; ta ki, ona yaz sıcağının yakıcı rüzgârları isabet ettiğinde kuruyuncaya kadar; ve o kuyular kalır; işte onlar **الثِّماد**’dır. Ve (şu beyti) inşad etti:
لَعَمْرُك إنَّنِي وطِلابَ سَلْمَى
لَكالمُتَبَرِّض الثَّمَدَ الظَّنُونا

Ve **الظَّنُون** suyu güvenilmeyen (şey)dir. Ve denilir: **أصبحَ فلان مَثْموداً**; eğer soru sormada ona ısrar edilirse, ta ki yanındaki tükeninceye kadar; ve yine (böyledir) eğer kadınlar onu **ثَمَدَتْه** ise, böylece belinde su kalmaz.

**شمر**’in **ابن الأعرابيّ**’den (rivayeti): **الثَّمْدُ** gök suyunun toplandığı bir çukurdur; böylece insanlar onunla yazdan iki ay içerler; sonra sıcağın evveli girince kesilir; işte o **ثَمَدٌ**’dir; onun çoğulu **ثِمادٌ**’dır.

Ve **أبو عمرو** dedi: geceleyin yürüyerek yahut çalışarak gecesini uykusuz geçiren adama denilir: **فلانٌ يجعل الليلَ إثْمِداً**; yani uykusuz kalır; gecenin karalığını iki gözüyle **الإثْمد** gibi kıldı; çünkü o, yücelikler talebinde gecenin tamamını uykusuz geçirir. Ve **أبو عمرو** (şu beyti) inşad etti:
كَمِيشُ الإزار يَجْعَلُ الليلَ إثْمِداً
ويَغْدُو : علينا مُشْرِقاً غيرَ وَاجِم

**ثَمودُ**: Arapların ilklerinden bir kabiledir; denilir ki onlar **عادٍ**’ın bakiyesindendir. Allah onlara **صالحاً** gönderdi; o, Arap bir nebidir. Ve kurrâ, Allah’ın kitabında onun i‘râbında ihtilaf etti: onlardan onu tenvinli yapan vardır; ve onlardan onu tenvinsiz yapan vardır. Onu tenvinli yapan, onu kabileye götürdü; çünkü o, müzekkerle adlandırılmış müzekker Arapça bir isimdir. Onu tenvinsiz yapan ise onu kabileye götürdü; o da müennestir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: ثمد

(باب الثاء والميم وما يثلثهما)
(ثمن) الثاء والميم والنون أصلان: أحدهما عِوَضُ ما يُباع، والآخَر جزءٌ من ثمانية.
فالأوّل قولهم بِعْتُ كذا وأخذْتُ ثمنَه. وقال زهير:
* وعَزَّتْ أثمُنُ البُدُنِ([1]) *
فمن رواه بالضمّ فهو جمع ثَمَن. ومن رواه بالفتح "أثمَنُ البُدُنِ" فإنه يريد أكثرَها ثمناً.
وأمَّا الثُّمُن فواحدٌ من ثمانية. يقال ثَمَنْتُ القومَ أثْمُنُهم إذا أخذتَ ثُمنَ أموالهم. والثمِينُ: الثمْن. قال:
فإني لستُ مِنك ولست مِنِّي  *** إذا [ما] طار مِن مالي الثَّمِينُ
وقال الشماخُ أو غيرُه([2]):
ومثْلُ سَرَاةِ قومِكَ لَنْ يُجَارَوْا *** إلى رُبُعِ الرِّهانِ ولا الثَّمِينِ
ومما شذَّ عن الباب "ثَمِينَة" وهو بلد. وقال الهذلي([3]):
بأصْدَقَ بأساً مِنْ خليلِ ثَمينةٍ *** وأمْضَى إذا ما أفلطَ القائمَ اليدُ([4])ومنه أيضاً المِثْمَنَة، وهي كالمِخْلاة.
(ثمد) الثاء والميم والدال أصلٌ واحد، وهو القليل من الشيء، فالثَّمْدُ الماء
القليل لا مادّةَ لـه. وثمََدتْ فلاناً النّساءُ إذا قطَعْنَ ماءَه([5]). وفلانٌ مثمودٌ إذا كثُرَ السُّؤال عليه حتى ينفَدَ ما عنده. وقال في المثمود:
أو كماءِ المثْمودِ بعد جِمامٍ *** زَرِم الدَّمْع لا يؤوب نَزُورا([6])والثامد من البَهْم حِينَ قَرِم؛ لأنّ الذي يأخذه يَسِيرٌ.
ومما شذّ عن الباب الإثْمِد، وهو معروف، وكان بعضُ أهل اللغة يقول: هو من الباب، لأنّ الذي يُستعمَل منه يَسيرٌ. وهذا ما لا يُوقَف على وجهه.
(ثمر) الثاء والميم والراء أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يتولّد عن شيءٍ متجمِّعاً، ثم يُحمَل عليه غيرُه استعارةً.
فالثَّمَر معروفٌ. يقال ثَمَرَةٌ وثَمَرٌ وثِمارٌ وثُمُر. والشّجر الثامِر: الذي بلَغَ أوانَ يُثْمرُ. والـمُثْمِر: الذي فيه الثَّمَر. كذا قال ابن دريدُ([7]). وثمّر الرّجلُ مالَه أحسَنَ القيامَ عليه. ويقال في الدعاء: "ثَمَّرَ اللهُ مالَه" أي نمّاه. والثّمِيرة من اللبن حين يُثْمِرُ فيصيرُ مثلَ الجُمَّار الأبيض؛ وهذا هو القياس. ويقال لعُقْدَة السَّوط ثَمَرة؛ وذلك تشبيهٌ.
ومما شذَّ عن الباب* ليلة ابن ثَمِيرٍ، وهي اللّيلة القَمْراءُ([8]). وما أدري ما أصله.
 (ثمغ) الثاء والميم والغين كلمةٌ واحدةٌ لا يُقاس عليها ولا يفرَّع منها. يقال ثَمَغْتُ الثّوب ثَمْغاً إذا صبَغْتُه صبغاً مُشْبَعا. قال:
تركتُ بني الغُزَيِّلِ غيرَ فَخْرٍ *** كأنَّ لِحاهُمُ ثُمِغَتْ بوَرْسِ([9])وهاهنا كلمةٌ ليست من الباب، وهي مع ذلك معلومة، قال الكسائيُّ: ثَمَغَة الجبلِ أعلاه، بالثاء. قال الفرّاء، والذي سمعتُ أنا نَمَغَةٌ([10]).
(ثمأ) الثاء والميم والهمزة كلمةٌ واحدة ليست أصلاً، بل هي فرعٌ لما قبلها. ثمأ لحيتَه صَبَغها. والهمزة كأنها مُبدلةٌ من غين. ويقال ثمأْتُ الكَمْأَة في السَّمْن طرحْتُها. وهذا فيه بعضُ ما فيه. فإنْ كان صحيحاً فهو من الباب، لأن الكمْأة كأنها صُبِغَتْ بالسَّمْن.
(ثمل) الثاء والميم واللام أصلٌ ينقاس مطّرِداً، وهو الشيء يبقى ويثبُت، ويكون ذلك في القليل والكثير. يقال دارُ بني فلانٍ ثَمَلٌ، أي دار مُقام، والثَّميلة: ما بَقي في الكَرِش من العَلَف. وكلُّ بَقِيةٍ ثَميلة. وإنما سُمِّيت بذلك لأنها تبقى ثمَّ([11])تشرب الإبل على تلك الثميلة، وإلا فإنها لا تحتاج إلى شرب، وكيف تشرب على [غير([12])] شيء. ومن ذلك قولهم: فلان ثِمالُ بني فلان، إذا كان مُعْتَمَدَهم. وهو ذلك القياس، لأنَّه يُعوَّل عليه كما تعوِّل الإبلُ على تلك الثَّميلة. وقال في الثِّمال أبو طالبٍ في ابن أخيه رسولِ الله صلى الله عليه وآله وسلم:
وأبيضَ يُستَسقى الغَمامُ بوجهه *** ثِمَالَ اليتامَى عِصمةً للأراملِ([13])والثَّمْلة: بقية الماء ([14]). والثُّمَالُ: السمُّ المُنْقَع. قال الهذلي([15]):
فَعَمّا قليلٍ سقاها معاً  *** بمُزْعِفِ ذَيْفَانِ قِشْبٍ ثُمالِ
والثّمْلَةَ: باقي الهِناءِ في الإناء. قال:
*كما تُلاثُ في الهِناءِ الثَّمَلَهْ([16]) *
فالثَّمَلة هاهنا الخِرْقة التي يُهنأ بها البَعير. وإنما سمِّيت باسم الهِناءِ على معنى المجاوَرَة. وربما سمّيت هذه مِثْمَلَة. فأمّا الثَّمِلُ فإنه السكران، وذلك لبقيّة الشراب التي أسكرَتْه وخَـثَّرَتْهُ. قال:
فقلتُ للقومِ في دُرْنا وقد ثَمِلُوا *** شِيمُوا وكيف يَشِيمُ الشَّارِبُ الثَّمِلُ([17])والثُّمالة: الرُِّغْوَة. وأثْمَلَ اللبن: رَغَّى، وهو حمْلٌ على الأصل؛ وإلاّ فإن الثّمالةَ قليلةُ البقاء. قال:
إذا مَسَّ خِرْشَاءُ الثُّمالةِ أنْفهُ *** ثَنَى مِشْفَرَيْهِ للصَّريحِ فأقْنَعا([18])فجعل الرِّغْوةَ الخِرشاء، وجعل لِلَّبن الثُّمالة. وكلٌّ قريب.
--------------ـــــ
([1]) البيت بتمامه كما في الديوان 122 واللسان (ثمن):
من لا يذاب له شحم السديف إذا  *** زار الشتاء وعزت أثمن البدن
وقبله:
أن نعم معترك الجياد إذا  *** خب السفير ومأوى البائس البطن
([2]) البيت للشماخ في ديوانه 97 من قصيدة يمدح بها عرابة الأوسي.
([3]) هو ساعدة بن جؤية، كما في القسم الأول من أشعار الهذليين 240 طبع دار الكتب واللسان (ثمن، فلط). وروي في معجم البلدان (رسم الثمينة) بدون نسبة.
([4])أفلط: أفلت وزناً ومعنى، وهو لغة تميمية قبيحة. وقد أراد أفلت القائم اليد، فقلب.
([5]) في الأصل "ثمدت فلاناً البناء إذا قطعن ماؤه" تحريف، صوابه في المجمل. وفي اللسان "وثمدته النساء نزفن ماءه من كثرة الجماع ولم يبق في صلبه ماء".
([6]) البيت في اللسان (زرم) لعدي بن زيد، وفي الأصل: "نزور".
([7]) الجمهرة (2: 41).
([8]) شاهده قوله:
وإني لمن عبس وإن قال قائل *** على رغمهم ما أثمر ابن ثمير
([9]) في الأصل: "بني العذيل"، صوابه من المجمل واللسان (ثمغ).
([10]) أورد في اللسان (نمغ) لغتي الفتح والتحريك في "نمغة الجبل" وقال: "والمعروف عن الفراء الفتح".
([11]) في الأصل: "لم".
([12]) بمثل هذه الكلمة تستقيم الجملة.
([13]) انظر الخزانة (1: 251-252) حيث الكلام على قصيدة البيت، والسيرة 172 جوتنجن والروض الأنف (1: 173).
([14]) ويقال أيضاً "ثملة" بالتحريك.
([15]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي، كما في شرح السكري للهذليين 194 ومخطوطة الشنقيطي من الهذليين 82.
([16]) من رجز لصخر بن عمير، في اللسان (ثمل).
([17]) البيت للأعشى في ديوانه 44 واللسان (ثمل) ومعجم البلدان (درنا). والرواية في جميعها: "فقلت للشرب".
([18]) البيت لمزرد بن ضرار، كما في اللسان (خرش، ثمل).

ـ

##### Türkçe

(ثاء, ميم ve onları üçleyen şeyin babı)
(**ثمن**) **الثاء** ve **الميم** ve **النون** iki asıldır: birisi satılan şeyin bedelidir, diğeri sekizden bir parçadır.
Birincisi onların sözü: “Şunu sattım ve onun **ثمن**’ini aldım.” Züheyr dedi:
* Ve **أثمن**’ler (bedeller) **البُدُن**’ün([1]) aziz oldu *
Onu zamme ile rivayet eden, o **ثَمَن**’ın cem‘idir. Onu fetha ile “**أثمَنُ البُدُنِ**” rivayet eden ise, onunla “onların bedelce en çoğunu” kasteder.
**الثُّمُن**’e gelince, o sekizden birdir. “Kavmi **ثَمَنْتُ** ederim, onları **أثْمُنُهم**” denir; sen onların mallarının **ثُمن**’ünü aldığın zaman. **الثمِين**: **الثمْن**. Dedi:
Şüphesiz ben senden değilim ve ben benden değilim  *** [ne zaman ki] malımdan **الثَّمِينُ** uçup giderse
Şemmâh yahut başkası([2]) dedi:
Ve kavminin seçkinleri gibi olanlar asla geçilemezler *** ne bahsin rub‘una, ne de **الثَّمِينِ**’e
Babdan şâz olan şeylerden: “**ثَمِينَة**”, o bir beldedir. Hüzeli([3]) dedi:
**ثَمينة**’nin halîlinden daha doğru bir şiddetle *** ve daha keskin, ne zaman ki ayakta duran el([4]) kurtulsa
Ondan yine **المِثْمَنَة** de vardır; o, **المِخْلاة** gibidir.

(**ثمد**) **الثاء** ve **الميم** ve **الدال** tek bir asıldır; o, şeyden az olandır. Öyleyse **الثَّمْدُ**: maddesi olmayan az sudur. “Kadınlar falanı **ثمََدتْ**” denir; onların onun suyunu kestikleri zaman([5]). Ve falan **مثمودٌ**dur; üzerine soru çoğaldığı zaman, ta ki yanındaki tükeninceye kadar. **المثمود** hakkında dedi:
Yahut birikimden sonra **المثْمود**’un suyu gibi *** gözyaşı kesildi; geri dönmez, ziyaretçi olarak([6])
Ve **الثامد**: **البَهْم**’den, **قَرِم** olduğu vakit; çünkü onun aldığı şey azdır.
Babdan şâz olan şeylerden: **الإثْمِد**; o bilinen bir şeydir. Dil ehlinin bazısı derdi ki: o babdandır; çünkü ondan kullanılan şey azdır. Bu, vechi üzerine durulacak bir şey değildir.

(**ثمر**) **الثاء** ve **الميم** ve **الراء** tek bir asıldır; o, bir şeyden, toplanmış olarak doğan bir şeydir; sonra başkası ona istiâre yoluyla yüklenir.
Öyleyse **الثَّمَر** bilinen şeydir. “**ثَمَرَةٌ** ve **ثَمَرٌ** ve **ثِمارٌ** ve **ثُمُر**” denir. **الثامِر** ağaç: meyve vereceği vaktine ulaşmış olandır. **الـمُثْمِر**: içinde **الثَّمَر** bulunan olandır. İbn Düreyd([7]) böyle dedi. Ve adam malını **ثمّر** etti: onun üzerinde güzelce durdu (iyi idare etti). Duada denir: “**ثَمَّرَ اللهُ مالَه**” yani onu çoğalttı. Ve sütten **الثّمِيرة**: **يُثْمِرُ** olduğu vakit, beyaz **الجُمَّار** gibi olur; ve bu kıyastır. Ve kamçının düğümüne **ثَمَرة** denir; bu bir benzetmedir.
Babdan şâz olan şeylerden: **ليلة ابن ثَمِيرٍ**; o, ay ışıklı gecedir([8]). Ve ben onun aslını bilmiyorum.

(**ثمغ**) **الثاء** ve **الميم** ve **الغين** tek bir kelimedir; ona kıyas edilmez ve ondan dallandırılmaz. “Elbiseyi **ثَمَغْتُ** ederim, **ثَمْغاً**” denir; onu doyurucu bir boyayla boyadığın zaman. Dedi:
**بني الغُزَيِّلِ**’i övünçsüz bıraktım *** sanki sakalları **بوَرْسِ** ile **ثُمِغَتْ**([9])
Burada bir kelime vardır ki babdan değildir; bununla beraber bilinir: Kisâî dedi: dağın **ثَمَغَة**’si, onun en üstü, **الثاء** ile. Ferrâ dedi: benim işittiğim ise **نَمَغَةٌ**dur([10]).

(**ثمأ**) **الثاء** ve **الميم** ve **الهمزة** tek bir kelimedir; asıl değildir, bilakis ondan öncekine fer‘dir. Sakalını **ثمأ** etti: onu boyadı. Ve **الهمزة** sanki **غين**’den ibdâl edilmiştir. Ve “**ثمأْتُ** **الكَمْأَة**’yi yağda” denir: onu içine attım. Ve bunda, onda olanın bir kısmı vardır. Eğer sahih ise, o babdandır; çünkü **الكمْأة** sanki yağ ile boyanmış gibidir.

(**ثمل**) **الثاء** ve **الميم** ve **اللام** bir asıldır; düzenli olarak kıyas edilir: o, kalan ve sabit olan şeydir; ve bu, azda ve çokta olur. “Falan oğullarının evi **ثَمَلٌ**dür” denir; yani ikamet evidir. **الثَّميلة**: işkembede yemden kalan şeydir. Ve her kalıntı **ثَميلة**dir. Ancak ona bu ad verildi; çünkü orada kalır; sonra([11]) develer o **الثميلة** üzerine su içer; yoksa onun içmeye ihtiyacı yoktur; ve [başka([12])] bir şey üzerine nasıl içer. Bundan: “Falan, falan oğullarının **ثِمالُ**’ıdır” sözleri; onların dayanağı olduğu zaman. Ve o, o kıyastır; çünkü ona dayanılır, develerin o **الثَّميلة** üzerine dayandığı gibi. **الثِّمال** hakkında Ebû Tâlib, Allah’ın elçisi (Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun) olan yeğeni hakkında dedi:
Ve beyaz ki yüzüyle bulut yağmur istenir *** yetimlerin **ثِمَالَ**’ı, dullara bir koruma([13])
**الثَّمْلة**: suyun kalıntısıdır([14]). **الثُّمَالُ**: ıslatılmış zehirdir. Hüzeli([15]) dedi:
Derken az bir süre sonra ikisine birlikte içirdi  *** **ذَيْفَانِ**’ın **مُزْعِفِ**’i ile, pis bir **ثُمالِ**
Ve **الثّمْلَةَ**: kapta kalan **الهِناءِ**’dır. Dedi:
* **الهِناءِ** içinde **الثَّمَلَهْ** ile ovulur gibi([16]) *
Öyleyse buradaki **الثَّمَلة**, deveye **يُهنأ** edilen bezdir. Ancak o, komşuluk manası üzere **الهِناءِ** adıyla adlandırıldı. Ve bazen buna **مِثْمَلَة** denildi. **الثَّمِلُ**’e gelince, o sarhoştur; ve bu, onu sarhoş eden ve onu pıhtılaştıran içkinin kalıntısı sebebiyledir. Dedi:
Ve kavme **دُرْنا**’mızda, sarhoş olduklarında dedim *** “Çekin!”; ve sarhoş içen nasıl çeker, **الثَّمِلُ**([17])
**الثُّمالة**: köpüktür. Sütü **أثْمَلَ** etti: köpürttü; ve bu, asla hamledilmiştir; yoksa **الثّمالة** az kalıcıdır. Dedi:
Ne zaman ki **خِرْشَاءُ الثُّمالةِ** onun burnuna dokunsa *** iki dudağını saf süte doğru büktü, sonra boyun eğdiler([18])
Böylece köpüğü **الخِرشاء** yaptı, ve süte **الثُّمالة** yaptı. Ve her biri yakındır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: ثمد

- ثمود قيل: هو أعجمي، وقيل: هو عربي، وترك صرفه لكونه اسم قبيلة، أو أرض، ومن صرفه جعله اسم حي أو أب، لأنه يذكر فعول من الثمد، وهو الماء القليل الذي لا مادة له، ومنه قيل: فلان مثمود، ثمدته النساء أي: قطعن مادة مائة لكثرة غشيانه لهن، ومثمود: إذا كثر عليه السؤال حتى فقد مادة ماله.

##### Türkçe

- **ثمود** denildi: O, Acemcedir; ve denildi: O, Arapçadır; ve onun sarfını terk etti, onun bir kabile adı veya bir yer olması sebebiyle. Ve onu sarf eden kimse onu bir mahalle adı veya bir baba adı kıldı; çünkü o, **الثمد**’den **فعول** veznini zikreder; ve o, maddesi olmayan az sudur. Ve ondan denildi: falan **مثمود**; kadınlar onu **ثمدته**, yani: onlara çokça gidip gelmesi sebebiyle onun suyunun maddesini kestiler. Ve **مثمود**: üzerine soru çoğaldığı zaman, ta ki malının maddesini kaybedince.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

#### Madde başı: ثمد

ث م د
لو كنتم ماء لكنتم ثَمْداً أي قليلاً‏.‏
وقال الأصمعي‏:‏ هو ماء المطر يبقى محقوناً تحت رمل فإذا كشف عنه أدته الأرض‏.‏
وتركناهم يمصون الثماد‏.‏
وقال بشر يصف خيلاً‏:‏ يباريـن الأسنة مصغيات كما يتفارط الثمد الحمام وثمد الماء يثمد فهو ثامد وأثمد العين‏:‏ كحلها بالإثمد‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أصبح فلان مثموداً‏:‏ فني ماء صلبه والنساء ثمدنه‏.‏
ورجل مثمود‏:‏ ثكر عليـه السؤال حتى أنفدوا ما عنده وأصبح الناس يثمدونه‏.‏
قال زياد بن منقذ‏:‏ غمر الندى لا يكاد الحي يثمده إلا غدا وهو سامي الطرف يبتسم وقال آخر‏:‏ قعـوداً لـدى أبوابهم يثمدونهم رمى الله في تلك الأكف الكوانع أي الضوارع للمسألة‏.‏
وقد استثمدني فلـان فثمدتـه أي استعطانـي وأعطيتـه‏.‏
وثمـدت الناقـة بالحلب‏:‏ اشتففتها‏.‏

##### Türkçe

ث م د
Eğer siz su olsaydınız, mutlaka **ثَمْداً** olurdunuz; yani az.

**الأصمعي** dedi ki: O, yağmur suyudur; kumun altında hapsedilmiş olarak kalır; ondan örtü kaldırılınca yer onu götürür.

Ve onları **الثماد**’ı emiyorlar hâlinde bıraktık.

**بشر** atları vasfederek dedi ki:
mızrak uçlarıyla yarışırlar, başlarını eğmişler olarak; tıpkı güvercinlerin **الثمد**’ı döküşmesi gibi.

Ve su **ثمد** eder, **يثمد** eder; o hâlde o **ثامد**’dir.

Ve **أثمد العين**: onu **الإثمد** ile sürmeledi.

Mecazdan: Falan **مثموداً** sabahladı: belinin suyı tükendi; ve kadınlar onu **ثمدنه** ettiler.

Ve **رجل مثمود**: ona soru ısrarla tekrarlandı, ta ki yanındakini tükettirdiler; ve insanlar onu **يثمدونه** eder oldular.

**زياد بن منقذ** dedi:
cömertlik dolu; kabile onu neredeyse **يثمده** etmez; ancak o, bakışı yüksek olarak gülümser hâlde sabahlar.

Ve bir başkası dedi:
onların kapıları yanında oturmuşlar olarak, onları **يثمدونهم** ederler;
Allah o avuçlara **الكوانع**’ı attı; yani dilenciliğe **الضوارع**.

Ve falan beni **استثمدني** etti de ben onu **ثمدته** ettim; yani benden istedi ve ben ona verdim.

Ve dişi deve sağım ile **ثمدت** etti: onu tamamen sağdım.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

#### Madde başı: ثمد

الثَّمْدُ والثَّمَدُ: الماء القليل الذي لا مادّ له، وقيل: هو القليل يبقى في الجَلَد، وقيل: هو الذي يظهر في الشتاء ويذهب في الصيف. وفي بعض كلام الخطباء: ومادَّةٌ من صحة التَّصَوُّرِ ثَمِدَةٌ بَكِئَةٌ، والجمع أَثْمادٌ. والثِّمادُ: كالثَّمَدِ؛ وفي حديث طَهْفَة: وافْجُرْ لهم الثَّمَدَ، وهو بالتحريك، الماء القليل أَي افْجُرْهُ لهم حتى يصير كثيراً؛ ومنه الحديث: حتى نزل بأَقصى الحديبية على ثَمَدٍ؛ وقيل: الثِّمادُ الحُفَرُ يكون فيها الماءُ القليل؛ ولذلك قال أَبو عبيد: سُجِرَتِ الثِّمادُ إِذا ملئت من المطر، غير أَنه لم يفسرها. قال أَبو مالك: الثَّمْدُ أَن يعمد إِلى موضع يلزم ماء السماءِ يجعَلُه صَنَعاً، وهو المكان يجتمع فيه الماء، وله مسايل من الماءِ، ويحفِرَ في نواحيه ركايا فيملؤُها (* قوله
«فيملؤها» كذا في نسخة المؤلف بالرفع والأحسن النصب.) من ذلك الماءِ، فيشرب الناس الماءَ الظاهر حتى يجف إِذا أَصابه بَوارِحُ القَيظ وتبقى تلك الركايا فهي الثِّمادُ؛ وأَنشد:
لَعَمْرُكَ، إِنِّني وطِلابَ سَلْمَى
لَكالمُتَبَرِّضِ الثَّمَدَ الظَّنُونا
والظَّنون: الذي لا يوثق بمائه.
ابن السكيت: اثْتَمَدْتُ ثَمَداً أَي اتخذت ثَمَداً، واثَّمَدَ بالإِدغام أَي ورد الثَّمَدَ؛ ابن الأَعرابي: الثَّمَدُ قَلْتٌ يجتمع فيه ماءُ السماءِ فيشرب به الناس شهرين من الصيف، فإِذا دخل أَول القيظ انقطع فهو ثَمَدٌ، وجمعه ثِماد. وثَمَدَهُ يَثْمِدُه ثَمْداً واثَّمَدَهُ واسْتَثْمَدَهُ: نَبَثَ عنه التراب ليخرج. وماءٌ مَثْمود: كثر عليه الناس حتى فني ونَفِدَ إِلا أَقلَّه.
ورجل مثمود: أُلِحَّ عليه في السؤَال فأَعطى حتى نَفِدَ ما عنده. وثَمَدَتْهُ النساء: نَزَفْنَ ماءه من كثرة الجماع ولم يبق في صلبه ماءٌ.والإِثْمِدُ: حجر يتخذ منه الكحْل، وقيل: ضرب من الكحل، وقيل: هو نفس الكحل، وقيل شبيه به؛ عن السيرافي؛ قال أَبو عمرو: يقال للرجل يَسْهَرُ ليله سارياً أَو عاملاً فلانٌ يجعل الليل إِثْمِداً أَي يسهر فجعل سواد الليل لعينيه كالإِثمد لأَنه يسير الليل كله في طلب المعالي؛ وأَنشد أَبو عمرو:
كَمِيشُ الإِزارِ يَجْعَلُ الليلَ إِثْمِداً،
ويَغْدُو علينا مُشْرِقاً غيرَ واجِمِ
والثامِدُ من البَهْمِ حينَ قَرِمَ أَي أَكل.
وروضةُ الثَّمدِ: موضعٌ.
وثمودُ: قبيلة من العرب الأُول، يصرف ولا يصرف؛ ويقال: إِنهم من بقية عاد وهم قوم صالح، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، بعثه الله إِليهم وهو نبي عربي، واختلف القراءُ في إِعرابه في كتاب الله عز وجل، فمنهم من صرفه ومنهم من لم يصرفه، فمن صرفه ذهب به إِلى الحيّ لأَنه اسم عربي مذكر سمي بمذكر، ومن لم يصرفه ذهب به إِلى القبيلة، وهي مؤنثة. ابن سيده: وثمودُ اسم؛ قال سيبويه: يكون اسماً للقبيلة والحي وكونه لهما سواء. قال وفي التنزيل العزيز: وآتينا ثمود الناقة مبصرة؛ وفيه: أَلا إِن ثموداً كفروا ربهم.

##### Türkçe

**الثَّمْدُ** ve **الثَّمَدُ**: dayanağı (besleyeni) olmayan az su; ve denildi ki: o, **الجَلَد**’de kalan azdır; ve denildi ki: o, kışın ortaya çıkan ve yazın giden şeydir. Ve hatiplerin bazı sözlerinde: “Tasavvurun sıhhatinden bir madde: **ثَمِدَةٌ بَكِئَةٌ**”; çoğulu **أَثْمادٌ**’dır.

**الثِّمادُ**: **الثَّمَدِ** gibidir; ve **طَهْفَة** hadîsinde: “Onlar için **الثَّمَدَ**’i fışkırt”; o, harekeli (tahrîk ile)dir; az su, yani: onu onlar için fışkırt ki çok olsun; ve ondan hadîs: “Hudeybiye’nin en ucunda bir **ثَمَدٍ** üzerine indi”; ve denildi ki: **الثِّمادُ** az su bulunan çukurlardır; bundan dolayı Ebû Ubeyd dedi: “Yağmurdan doldurulunca **الثِّمادُ** dolduruldu (süciret)”; ancak onu açıklamadı. Ebû Mâlik dedi: **الثَّمْدُ**, gök suyunun tutunduğu bir yere yönelip onu bir **صَنَعاً** yapmasıdır; o, suyun toplandığı yerdir; onun su akıntıları vardır; ve çevrelerinde kuyular kazar da onları o sudan doldurur; insanlar görünen suyu içerler, **بَوارِحُ القَيظ** ona isabet edince kuruyuncaya kadar; ve o kuyular kalır; işte onlar **الثِّمادُ**’dır; ve şu beyiti okudu:
لَعَمْرُكَ، إِنِّني وطِلابَ سَلْمَى
لَكالمُتَبَرِّضِ الثَّمَدَ الظَّنُونا

Ve **الظَّنون**: suyuna güvenilmeyen şeydir.

İbnü’s-Sikkît: **اثْتَمَدْتُ ثَمَداً** yani bir **ثَمَد** edindim; ve idğam ile **اثَّمَدَ** yani **الثَّمَدَ**’e vardı. İbnü’l-A‘râbî: **الثَّمَدُ**, gök suyunun toplandığı bir **قَلْتٌ**’tur; insanlar onunla yazın iki ay içerler; kıyazın başı girince kesilir; işte o **ثَمَدٌ**’dir; çoğulu **ثِماد**’dır. Ve **ثَمَدَهُ يَثْمِدُه ثَمْداً** ve **اثَّمَدَهُ** ve **اسْتَثْمَدَهُ**: ondan toprağı eşeledi ki çıksın. Ve **ماءٌ مَثْمود**: insanlar onun üzerine çoğaldı da, en azı hariç, tükendi ve bitti.

Ve **رجل مثمود**: kendisine soru sormada ısrar edildi de, yanında olan tükeninceye kadar verdi.

Ve **ثَمَدَتْهُ النساء**: çok cinsel birleşmeden dolayı suyunu akıttılar; belinde su kalmadı. Ve **الإِثْمِدُ**: ondan sürme yapılan taş; ve denildi ki: sürmenin bir türüdür; ve denildi ki: sürmenin kendisidir; ve denildi ki: ona benzer; Sîrâfî’den. Ebû Amr dedi: Geceyi yürüyerek yahut çalışarak uykusuz geçiren adama “Falan geceyi **إِثْمِداً** yapar” denir; yani uykusuz kalır; gecenin karalığını, bütün gece yücelikler talebinde yürüdüğü için, gözlerine **الإِثمد** gibi kıldı; ve Ebû Amr şu beyiti okudu:
كَمِيشُ الإِزارِ يَجْعَلُ الليلَ إِثْمِداً،
ويَغْدُو علينا مُشْرِقاً غيرَ واجِمِ

Ve **الثامِدُ**: kuzu (küçük davar)dan, **قَرِمَ** olduğu vakit; yani yedi.

Ve **روضةُ الثَّمدِ**: bir yerdir.

Ve **ثمودُ**: ilk Araplardan bir kabiledir; tenvinli de gelir, tenvinsiz de; ve denilir ki: onlar Âd’ın bakiyesindendir; onlar Sâlih kavmidir; nebîmize ve ona salât ve selâm olsun; Allah onu onlara gönderdi; o, Arap bir nebîdir. Kurrâ, Allah’ın kitabında onun i‘râbında ihtilaf ettiler: onlardan kimi onu tenvinli yaptı, kimi tenvinsiz yaptı; onu tenvinli yapan, onu mahalle (hayy’a) götürdü; çünkü o, müzekker bir Arap ismidir, müzekker ile adlandırılmıştır; onu tenvinsiz yapan ise onu kabileye götürdü; o da müennestir. İbn Sîde: **ثمودُ** bir isimdir; Sîbeveyh dedi: kabileye ve hayy’a isim olur; ikisine oluşu eşittir. Dedi ki: Aziz tenzilde: “Ve **ثمود**’a, apaçık bir dişi deve verdik”; ve onda: “Haberiniz olsun ki **ثموداً** Rablerini inkâr ettiler.”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

#### Madde başı: ثمد

* ث م د * * الثَّمْدُ * و * الثَّمَدُ * بسكون الميم وفتحها الماء القليل الذي لا مادة له و * ثَمُودُ * قبيلة يصرف ولا يصرف و * اُثْمِدُ * حجر يكتحل به

##### Türkçe

* ث م د * * **الثَّمْدُ** * ve * **الثَّمَدُ** * mimin sükûnu ve fethi ile: maddesi olmayan az su; ve * **ثَمُودُ** * bir kabile; sarf olunur ve sarf olunmaz; ve * **اُثْمِدُ** * onunla sürme çekilen bir taş.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

#### Madde başı: ثمد

الثمد، بفتح فسكون ويحرك، والثماد ككتاب - قال شيخنا: ظاهره بل صريحه أنه مفرد كالثمد، وصرح غيره بأنه جمع لثمد المفتوح أو المحرك، والقياس لا ينافيه. قلت: ويعضده كلام أئمة الغريب: الثماد، الحفر يكون فيها الماء القليل. ولذلك قال أبو عبيدة: سجرت الثماد، إذا ملئت من المطر. غير أنه لم يفسرها -: الماء القليل الذي لا مادة له، أو ما يبقى في الجلد من الأرض قليلا، أو ما يظهر في الشتاء ويذهب في الصيف. والجمع أثماد. وعن ابن الأعرابي: الثمد: قلت يجتمع فيه ماء السماء فيشرب به الناس شهرين من المصيف، فإذا دخل أول القيظ انقطع، فهو ثمد، وجمعه ثماد. وقال أبو مالك: الثمد أن يعمد إلى موضع يلزم ماء السماء، يجعله صنعا، وهو المكان يجتمع فيه الماء، وله مسايل من الماء، وتحفر في نواحيه ركايا فيملؤها من ذلك الماء، فيشؤب الناس الماء الظاهر حتى يجف إذا أصابه بوارح القيظ، وتبقى تلك الركايا فهي الثماد. وثمده يثمده ثمدا، وأثمده إثمادا، واستثمده: اتخذه: ثمدا: حفرا للماء، الأخير عن ابن السكيت. وثمده وأثمده واستثمده: نبث عنه التراب ليخرج، واثتمد، بتقديم المثلثة على الفوفية واثمد بالإدغام، كلاهما على افتعل: ورده، أي الثمد. والمثمود: ماء نفد، أي فني من الزحام، أي من كثرة الناس عليه إلا أقله. ومن المجاز رجل مثمود: سئل فألح عليه فيه فأفنى ما عنده عطاء. ومن المجاز: المثمود: من ثمدته النساء، أي نزفن ماءه من كثرة الجماع ولم يبق في صلبه ماء والإثمد، بالكسر: حجر الكحل وهو أسود إلى حمرة، ومعدنه بأصبهان وهو أجوده، وبالمغرب وهو أصلب. وقال السيرافي: الإثمد شبيه بحجر الكحل. وأثمد عينه: كحلها بالإثمد. وأثمد، كأحمد، ونقل فيه المثناة الفوقية أيضا، وبهما روي قول الشاعر:
  تطاول ليلك بالأثمـد                      ونام الخلي ولم ترقد ع، ويضم الميم، وهذه عن الصاغاني فهي ثلاث لغات. وثمد الرجل ثمدا واثماد اثميدادا كاثمأد: سمن، ومنه الغلام المثمئد، وهنا موضع ذكره كما صرح به ابن شميل وغيره. ومن المجاز: استثمده: طلب معروفه، فثمده: أعطاه. وثمود، كصبور، ابن عابر بن إرم بن سام قبيلة من العرب الأول، ويقال إنهم من بقية عاد، وهم قوم صالح عليه السلام، بعثه الله إليهم، وهو نبي عربي، يصرف ولا يصرف. واختلف القراء فيه، فمن صرفه ذهب به إلى الحي، لأنه اسم عربي مذكر سمي بمذكر، ومن لم يصرفه ذهب إلى القبيلة، وهي مؤنثة. وفي المحكم وثمود اسم. قال سيبويه: يكون اسما للقبيلة والحي، وكونه لهما سواء وتضم الثاء المثلثة، وقرىء به أيضا، قيل سميت لقلة مائها، كأنه من الثمد. وهو الماء القليل. وبسطه في العناية. ومما يستدرك عليه: الثامد من البهم حين قرم، أي أكل. وروضة الثمد موضع، هكذا في الصحاح وغيره. قلت: هو لبني جويرة بطن من التيم. وقال أبو عمرو: يقال للرجل يسهر ليله ساريا أو عاملا: فلان يجعل الليل إثمدا، أي يسهر، فجعل سواد الليل لعينيه كالإثمد، لأنه يسير الليل كله في طلب المعالي. وأنشد:
  كميش الإزار يجعل الليل إثمدا                      ويغدو علينا مشرقا غير واجم وأثامد: واد بين قديد وعسفان. وبرقة الثماد أو برقة الأثماد: موضع. قال رديح بن الحارث التيمي:
  لمن الديار ببرقة الأثـمـاد                      فالجلهتين إلى قلات الوادي

##### Türkçe

**الثمد**, fetha ile sonra sükûn ile (okunur) ve harekelenir; ve **الثماد** “**كتاب**” gibi. Şeyhimiz dedi ki: Zâhiri, bilakis sarih olanı, onun **الثمد** gibi müfred olduğudur; başkası ise, fethalı yahut harekeli **ثمد**’in cem‘i olduğunu açıkça söyledi; kıyas da ona aykırı değildir. Ben dedim ki: Garîb imamlarının sözü onu destekler: **الثماد**; içinde az su bulunan çukurlardır. Bundan dolayı Ebû Ubeyde dedi ki: **سجرت الثماد**, yağmurdan doldurulduğu zaman. Ne var ki onu tefsir etmedi: maddesi olmayan az su; yahut yerden derinin içinde az kalan şey; yahut kışın ortaya çıkıp yazın giden şey. Cem‘i **أثماد**’dır. İbnü’l-A‘râbî’den: **الثمد**: Ben dedim: onda gök suyu az toplanır; insanlar onunla yazın iki ay içerler; kıyazın evveli girince kesilir; işte o **ثمد**’dir; cem‘i **ثماد**’dır. Ebû Mâlik dedi ki: **الثمد**; gök suyunun tutunduğu bir yere yönelip onu yapma (sun‘) kılmasıdır; o, suyun toplandığı yerdir; onun su akıntıları vardır; çevrelerinde kuyular kazılır da o sudan onları doldurur; insanlar görünen suyu, kıyazın yakıcı rüzgârları ona isabet edip kuruyuncaya kadar karıştırıp içerler; o kuyular kalır; işte onlar **الثماد**’dır. Ve **ثمده يثمده ثمدا**; ve **أثمده إثمادا**; ve **استثمده**: onu edindi: **ثمدا**: su için çukurlar; sonuncusu İbnü’s-Sikkît’tendir. Ve **ثمده** ve **أثمده** ve **استثمده**: ondan toprağı eşeledi ki çıksın; ve **اثتمد** (üç noktalı harfin iki noktalı harften önce getirilmesiyle) ve **اثمد** idğam ile; ikisi de **افتعل** vezni üzerinedir: ona geldi; yani **الثمد**’e. Ve **المثمود**: tükenmiş sudur; yani izdihamdan, yani insanların onun üzerindeki çokluğundan, ancak en azı (kalmış). Mecazdan: **رجل مثمود**: kendisinden istendi de onda ısrar edildi; böylece yanında olanı bağış olarak tüketti. Mecazdan: **المثمود**: kadınların **ثمدته** ettiği kimse; yani çok cinsî birleşmeden suyunu akıttılar; belinde su kalmadı. Ve **الإثمد**, kesre ile: sürme taşıdır; o, kızıllığa çalan siyah (renkte)dir; madeni İsfahan’dadır ve o en iyisidir; ve Mağrib’dedir ve o daha serttir. Sîrâfî dedi ki: **الإثمد** sürme taşına benzer. Ve **أثمد عينه**: onu **الإثمد** ile sürdü. Ve **أثمد**, “**أحمد**” gibi; onda üstteki ikili harf de nakledildi; ve şairin sözü onunla ve bunlarla rivayet edildi:
  **تطاول ليلك بالأثمـد**                      **ونام الخلي ولم ترقد**
‘Ayn (harfiyle işaretli rivayet); ve **الميم** damme ile de (okunur); bu, Sâgânî’dendir; böylece üç lugattır. Ve adam **ثمد** ile **ثمدا**; ve **اثماد** ile **اثميدادا** “**كاثمأد**” gibi: semirdi. Ondan: **الغلام المثمئد**. Burada onun zikrinin yeri vardır; İbn Şümeyl ve başkaları açıkça belirttiği gibi. Mecazdan: **استثمده**: onun iyiliğini istedi; böylece **ثمده**: ona verdi. Ve **ثمود**, “**صبور**” gibi: Âbir b. İrem b. Sâm’ın oğludur; Arapların ilkinin bir kabilesidir; onların Âd’ın bakiyesinden olduğu söylenir; onlar Sâlih عليه السلام kavmidir; Allah onu onlara gönderdi; o Arap bir nebidir; tenvin alır da almaz da. Kurrâ onda ihtilaf etti: onu tenvinleyen, onu hayy (topluluk) üzerine götürdü; çünkü o, müzekker ile adlandırılmış müzekker Arapça bir isimdir. Onu tenvinlemeyen ise onu kabileye götürdü; o müennestir. **المحكم**’de: **ثمود** bir isimdir. Sîbeveyh dedi ki: kabile ve hayy için isim olur; ikisi için oluşu eşittir. Ve üç noktalı **الثاء** damme ile (okunur); onunla da kıraat edildi. Denildi ki: suyunun azlığından dolayı adlandırıldı; sanki **الثمد**’dendir. O, az sudur. Onu **العناية**’de genişletti. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الثامد**; küçükbaş hayvandan, **قرم** ettiği zaman; yani yedi. Ve **روضة الثمد** bir yerdir; **الصحاح** ve başkasında böyle (geçer). Ben dedim ki: o, Teym’den Cüveyre oğullarınındır; (onlar) bir batındır. Ebû Amr dedi ki: Geceyi yolcu yahut çalışan olarak uykusuz geçiren adama şöyle denir: Falan, geceyi **إثمدا** kılar; yani uykusuz kalır; böylece gecenin karalığını gözleri için **الإثمد** gibi kıldı; çünkü o, yücelikleri talep etmekte gecenin tamamını yürür. Şu beyit okundu:
  **كميش الإزار يجعل الليل إثمدا**                      **ويغدو علينا مشرقا غير واجم**
Ve **أثامد**: Kudeyd ile ‘Asfân arasında bir vadidir. Ve **برقة الثماد** yahut **برقة الأثماد**: bir yerdir. Redîh b. el-Hâris et-Teymî dedi ki:
  **لمن الديار ببرقة الأثـمـاد**                      **فالجلهتين إلى قلات الوادي**

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: ثمد

ثَمَدَهُ
1 ثَمَدَهُ ٨ , aor. ثَمُدَ , inf. n. ثَمْدٌ, He took forth, or dug out, from it (i. e. a ثَمَد q. v. infrà) the earth, in order that the water might come forth; (M, L;) as also ↓ اثمدهُ, (so in the TA, and in the TT from the M,) or ↓ اِثَّمَدَهُ, (accord. to the L,) and ↓ استثمدهُ. (M, L.) ― -b2- Also, (K,) aor. and inf. n. as above, (TA,) He took it (اتّخذهُ) as a ثَمَد; and so ↓ اثمدهُ and ↓ استثمدهُ. (K, TA. [But see 8 below.]) ― -b3- [Hence, (tropical:) He begged of him until he exhausted him of what he possessed. (A meaning indicated, but not expressed, in the A.)] ― -b4- And ثَمَدْتُ النَّاقَةَ بِالحَلْبِ (tropical:) I exhausted the she-camel by milking. (A.) ― -b5- And ثَمَدَتْهُ النِّسَآءُ (tropical:) Women exhausted him of his seminal fluid. (T, S, M, A, K. In the CK ثَمَّدَتْهُ.) -A2- (tropical:) He gave him a gift. (A.) -A3- ثَمَدَ, (K,) inf. n. ثَمْدٌ, (TA,) He (a man, TA) was, or became, fat; as also ↓ اِثْمَادَّ (K) and ↓ اِثْمَأَدَّ. (ISh, TA.)

4 أَثْمَدَ see 1, in two places. -A2- اثمد عَيْنَهُ He applied اـِثْمِد as a collyrium to his eye. (A, TA.)

٨
8 اثتمد ذ and اِثَّمَدَ He (a man, S) came to a ثَمَد [q. v.] to drink. (S, K.) ― -b2- اثتمد ثَمَدًا He made, or prepared, (اتّخذ,) a ثَمَد. (ISk, L.) See also 1.

استثمدهُ
10 استثمدهُ ثمده ثمدة : see 1, in two places. ― -b2- [Hence,] (tropical:) He sought of him a gift, (A,) or a benefit, a favour, or an act of kindness. (K.)

اثمادّ
11 اثمادّ اثماد : see 1.

اِثْمَأَدَّ
Q. Q. 4 اِثْمَأَدَّ ذ : see 1.

ثَمْدٌ
ثَمْدٌ ثمد : see what next follows.

ثَمَدٌ
ثَمَدٌ ثمد (T, S, M, A, K) and ↓ ثَمْدٌ (S, M, K) and ↓ ثِمَادٌ, (M, K,) or the last is a pl. of one of the two preceding words, (MF,) Water that is little in quantity, (Lth, T, S, M, K,) that has no continual increase: (S, M, A, K:) or a little water remaining in a tract of hard, or hard and level, ground: or what appears in winter and goes away in summer (الصَّيْف): (M, K:) or a small round hollow or cavity (قَلْت) in which the rainwater collects and from which men drink during two months of the spring-season (الصَّيْف), but which fails when the summer (القَيْظ) comes: (IAar, T:) and rain-water that remains retained beneath the sand, and, when this is removed, is yielded by the ground: (A:) pl. ثِمَادٌ (T, A) and أَثْمَادٌ [a pl. of pauc.]: (so in the L:) some say that ثِمَادٌ signifies holes dug or excavated, in which is a little water; and hence A'Obeyd says, سُجِرَتِ الثِّمَادُ, meaning that the holes &c. were filled by the rain; but he does not explain it: (M:) or ثِمَادٌ signifies wells dug around a place which has been prepared to receive the water of the rain, where there is continually rain-water, this place having water-courses, and the said wells being filled therefrom: men drink the water that lies open to view until it becomes dried up by the effect of the hot winds of summer; the wells remaining. (Aboo-Mلlik, T.)

ثِمَادٌ
ثِمَادٌ ثماد : see ثَمَدٌ.

ثَامِدٌ
ثَامِدٌ ثامد A lamb or kid or calf that has begun to eat. (S.)

اـِثْمِدٌ
اـِثْمِدٌ اـثمد اثمد [An ore of antimony: or antimony itself; stibium; or stimmi:] collyrium-stone (حَجَرُ الكُحْلِ), (K, TA,) which is black inclining to red, the mines whereof are in Ispahلn, whence the best is obtained, and in the West, whence the hardest is obtained: (TA:) a certain stone used as a collyrium: (S:) a certain stone from which collyrium (كُحْل) is prepared: or collyrium (كُحْل) itself: (M:) or a substance resembling it: (Seer, M:) or a species thereof: (Lth, T:) or black كُحْل, the mine whereof is in the East: said by some of the lawyers to be that of Ispahلn: and said to be an arabicized word. (Msb.) The women of the Arabs used also to sprinkle [or rub] it upon the lips and gums, in order that the teeth might glisten the more. (EM p. 62.) [And for the same purpose, many of them tattoo their lips, so as to make them of a uniform dull bluish hue.] ― -b2- One says of a man who remains awake at night, journeying or working, فُلَانٌ يَجْعَلُ اللَّيْلَ اـِثْمِدًا [Such a one makes the night a collyrium]; the blackness of the night being as though it were a collyrium to his eyes because he labours all the night in seeking the means of attaining to eminence. (AA, T, L.)

مَثْمُودٌ
مَثْمُودٌ مثمود A water exhausted by the crowding of men to it, (S, M, K,) except the smaller portion of it. (S, K.) ― -b2- And [hence,] (tropical:) A man exhausted of what he possessed, (T, S, M, A, K,) by his giving when asked, (M, K,) or in consequence of much begging. (T, S, M, A.) ― -b3- And (tropical:) A man exhausted of his seminal fluid by women. (S, A, K.)

##### Türkçe

**ثَمَدَهُ**
1 **ثَمَدَهُ** ٨ , muzâri‘ **ثَمُدَ** , mastar ismi **ثَمْدٌ**, Ondan (yani bir **ثَمَد**’den; aşağıda bkz.) toprağı çıkardı yahut kazıp çıkardı; su çıksın diye; (M, L;) ve yine ↓ **اثمدهُ**, (TA’da ve TT’de M’den böyle,) yahut ↓ **اِثَّمَدَهُ**, (L’ye göre,) ve ↓ **استثمدهُ**. (M, L.) ― -b2- Yine, (K,) muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) Onu (**اتّخذهُ**) bir **ثَمَد** olarak edindi; ve yine ↓ **اثمدهُ** ve ↓ **استثمدهُ**. (K, TA. [Fakat aşağıda 8’e bkz.]) ― -b3- [Bundan, (mecaz:) Ondan, sahip olduğu şeyi kendisinden tüketinceye kadar dilendi. (A’da işaret edilen, fakat ifade edilmeyen bir mânâ.)] ― -b4- Ve **ثَمَدْتُ النَّاقَةَ بِالحَلْبِ** (mecaz:) Dişi deveyi sağmakla tükettim. (A.) ― -b5- Ve **ثَمَدَتْهُ النِّسَآءُ** (mecaz:) Kadınlar onu menî suyundan tükettiler. (T, S, M, A, K. CK’de **ثَمَّدَتْهُ**.) -A2- (mecaz:) Ona bir hediye verdi. (A.) -A3- **ثَمَدَ**, (K,) mastar ismi **ثَمْدٌ**, (TA,) O (bir adam, TA) şişman idi yahut şişman oldu; ve yine ↓ **اِثْمَادَّ** (K) ve ↓ **اِثْمَأَدَّ**. (ISh, TA.)

4 **أَثْمَدَ** 1’e bak, iki yerde. -A2- **اثمد عَيْنَهُ** Gözüne sürme olarak **اـِثْمِد** sürdü. (A, TA.)

٨
8 **اثتمد** ذ ve **اِثَّمَدَ** O (bir adam, S) içmek için bir **ثَمَد**’e [bkz.] geldi. (S, K.) ― -b2- **اثتمد ثَمَدًا** Bir **ثَمَد** yaptı yahut hazırladı, (**اتّخذ,**) (ISk, L.) 1’e de bak.

**استثمدهُ**
10 **استثمدهُ** **ثمده** **ثمدة** : 1’e bak, iki yerde. ― -b2- [Bundan,] (mecaz:) Ondan bir hediye, (A,) yahut bir fayda, bir lütuf, yahut bir iyilik istedi. (K.)

**اثمادّ**
11 **اثمادّ** **اثماد** : 1’e bak.

**اِثْمَأَدَّ**
Q. Q. 4 **اِثْمَأَدَّ** ذ : 1’e bak.

**ثَمْدٌ**
**ثَمْدٌ** **ثمد** : hemen ardından gelen şeye bak.

**ثَمَدٌ**
**ثَمَدٌ** **ثمد** (T, S, M, A, K) ve ↓ **ثَمْدٌ** (S, M, K) ve ↓ **ثِمَادٌ**, (M, K,) yahut sonuncusu önceki iki kelimeden birinin çoğuludur, (MF,) Miktarı az olan su, (Lth, T, S, M, K,) sürekli artışı olmayan: (S, M, A, K:) yahut sert, yahut sert ve düz bir yer parçasında kalan az su: yahut kışın görünen ve yazın (**الصَّيْف**) giden şey: (M, K:) yahut içinde yağmur suyunun toplandığı ve insanların bahar mevsiminin (**الصَّيْف**) iki ayı boyunca ondan içtiği, fakat yaz sıcağı (**القَيْظ**) gelince tükenen küçük yuvarlak bir çukur yahut oyuk (**قَلْت**): (IAar, T:) ve kumun altında tutulup kalan ve kum kaldırılınca yerin verdiği yağmur suyu: (A:) çoğulu **ثِمَادٌ** (T, A) ve **أَثْمَادٌ** [azlık çoğulu]: (L’de böyle:) bazıları der ki **ثِمَادٌ**, içinde az su bulunan kazılmış yahut oyulmuş delikler demektir; bundan dolayı A‘Obeyd, **سُجِرَتِ الثِّمَادُ** der, yani delikler vb. yağmurla dolduruldu; fakat onu açıklamaz: (M:) yahut **ثِمَادٌ**, yağmur suyunu almaya hazırlanmış bir yerin etrafında kazılmış kuyular demektir; orada sürekli yağmur suyu bulunur; bu yerin su yolları vardır ve sözü edilen kuyular ondan dolar: insanlar, açıkta görünen suyu, yazın sıcak rüzgârlarının etkisiyle kuruyuncaya kadar içerler; kuyular kalır. (Aboo-Mلlik, T.)

**ثِمَادٌ**
**ثِمَادٌ** **ثماد** : **ثَمَدٌ**’e bak.

**ثَامِدٌ**
**ثَامِدٌ** **ثامد** Yemeye başlamış kuzu yahut oğlak yahut buzağı. (S.)

**اـِثْمِدٌ**
**اـِثْمِدٌ** **اـثمد** **اثمد** [Sürme taşı: yahut antimon cevheri; yahut antimonun kendisi; stibium; yahut stimmi:] sürme taşı (**حَجَرُ الكُحْلِ**), (K, TA,) ki siyah olup kırmızıya meyledicidir; madenleri Ispahلn’dadır, oradan en iyisi elde edilir; ve Batı’dadır, oradan en serti elde edilir: (TA:) sürme olarak kullanılan belli bir taş: (S:) kendisinden sürme (**كُحْل**) hazırlanan belli bir taş: yahut sürmenin (**كُحْل**) kendisi: (M:) yahut ona benzeyen bir madde: (Seer, M:) yahut onun bir türü: (Lth, T:) yahut siyah **كُحْل**, madenleri Doğu’dadır: bazı fakihlerce Ispahلn’ınki olduğu söylenmiştir: ve Arapçalaştırılmış bir kelime olduğu söylenmiştir. (Msb.) Arap kadınları onu, dişler daha çok parlasın diye, dudakların ve diş etlerinin üzerine de serperlerdi [yahut sürerlerdi]. (EM s. 62.) [Ve aynı amaçla, onların birçoğu dudaklarını dövmeleyerek onları yeknesak mat mavimsi bir renge çevirir.] ― -b2- Geceleyin uyanık kalıp yolculuk eden yahut çalışan bir adam hakkında şöyle denir: **فُلَانٌ يَجْعَلُ اللَّيْلَ اـِثْمِدًا** [Böyle biri geceyi sürme yapar]; gecenin karalığı, yüceliğe erişme vasıtalarını aramakta bütün gece çalıştığı için, sanki gözlerine sürme imiş gibidir. (AA, T, L.)

**مَثْمُودٌ**
**مَثْمُودٌ** **مثمود** İnsanların ona üşüşmesiyle suyu tükenmiş olan su; (S, M, K,) ondan daha küçük bir kısım hariç. (S, K.) ― -b2- Ve [bundan,] (mecaz:) İstendiğinde vermesiyle, (M, K,) yahut çok dilenme sebebiyle, (T, S, M, A,) sahip olduğu şeyden tüketilmiş bir adam. (T, S, M, A, K.) ― -b3- Ve (mecaz:) Kadınlar sebebiyle menî suyundan tüketilmiş bir adam. (S, A, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: ثمد

ثَمَدَ
ثَمَدَ I ,  U ( n. ac. ثَمْد 1 ),
a.  Was, or became, fat.

b.  Exhausted, drained   dry.

أَثْمَدَ
أَثْمَدَ IV ,
a.  see I .

اِثْمَدَّ
اِثْمَدَّ IX ,
a.  see I (a) .

اِسْتَثْمَدَ
اِسْتَثْمَدَ X ,
a.  Solicited a gift, or favour, of.

ثَمْد
ثَمْد 1 ,  ثَمَد 4 , ( pl. ثِمَاْد 23 ,  أَثْمَاْد 38 ),
a.  A pool that dries up in the summer.

##### Türkçe

**ثَمَدَ**
**ثَمَدَ** I, U (mastarı: **ثَمْد** 1),
a. Şişman idi, yahut şişman oldu.

b. Tüketti, kuruttu; kuru hâle getirdi.

**أَثْمَدَ**
**أَثْمَدَ** IV,
a. I’e bak.

**اِثْمَدَّ**
**اِثْمَدَّ** IX,
a. I (a)’ya bak.

**اِسْتَثْمَدَ**
**اِسْتَثْمَدَ** X,
a. Birinden bir hediye yahut lütuf talep etti.

**ثَمْد**
**ثَمْد** 1, **ثَمَد** 4, (çoğulu: **ثِمَاْد** 23, **أَثْمَاْد** 38),
a. Yazın kuruyan bir su birikintisi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: ثمد

ثمد
ثَمَدَ - يَثْمِدُ - ثَمُوْد
ثَمَدَ - يَثْمِدُ + الشيء + على كائن: يندر ويشح ويقل وخاصة لأنه لا يتوفر له مدد
ثَمَدَ - يَثْمِدُ + كائن + بالشيء + على كائن: يبخل عليه به، وذلك بجعله نادراً وغير متوفر وليس له مدد
ثَمُوْد: على وزن " فَعول " اسم فاعل مبالغة من " ثَمَدَ - يَثْمِدُ ": كثير الثمد: البخيل الشحيح الذي يمسك على ماعنده: وهو اسم قوم النبي صالح عليه السلام: ويبدو أن لهذا الاسم ارتباط بكونهم شحيحون ففتنهم الله بالناقة وسقياها، والله أعلم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " البخل والشح "، وهي:
نَفِسَ - يَنْفَسُ، شَحَّ - يَشُحُّ (شَحَّ - يَشِحُّ)، بَخِلَ - يَبْخَلُ، ضَنَّ - يَضِنُّ (ضَنَّ - يَضَنُّ )، حَسَدَ - يَحْسُدُ، ثَمَدَ - يَثْمِدُ

ثمود
 	﴿وإلى ثمود أخاهم صالحا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم هذه ناقة الله لكم آية فذروها تأكل في أرض الله ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب أليم(73)﴾ الأعراف ﴿وإلى ثمود أخاهم صالحا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره هو أنشأكم من الأرض واستعمركم فيها فاستغفروه ثم توبوا إليه إن ربي قريب مجيب(61)﴾ هود
 	﴿ولقد أرسلنا إلى ثمود أخاهم صالحا أن اعبدوا الله فإذا هم فريقان يختصمون(45)﴾ النمل
 	﴿كأن لم يغنوا فيها ألا إن ثمود كفروا ربهم ألا بعدا لثمود(68)﴾ هود ﴿كأن لم يغنوا فيها ألا بعدا لمدين كما بعدت ثمود(95)﴾ هود
 	﴿ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح وعاد وثمود وقوم إبراهيم وأصحاب مدين والمؤتفكات أتتهم رسلهم بالبينات فما كان الله ليظلمهم ولكن كانوا أنفسهم يظلمون(70)﴾ التوبة ﴿ألم يأتكم نبأ الذين من قبلكم قوم نوح وعاد وثمود والذين من بعدهم لا يعلمهم إلا الله جاءتهم رسلهم بالبينات فردوا أيديهم في أفواههم وقالوا إنا كفرنا بما أرسلتم به وإنا لفي شك مما تدعوننا إليه مريب(9)﴾ إبراهيم
 	﴿وما منعنا أن نرسل بالآيات إلا أن كذب بها الأولون وآتينا ثمود الناقة مبصرة فظلموا بها وما نرسل بالآيات إلا تخويفا(59)﴾ الإسراء
 	﴿وإن يكذبوك فقد كذبت قبلهم قوم نوح وعاد وثمود(42)﴾ الحج ﴿كذبت قبلهم قوم نوح وأصحاب الرس وثمود(12)﴾ ق
 	﴿كذبت ثمود المرسلين(141)﴾ الشعراء ﴿كذبت ثمود بالنذر(23)﴾ القمر
 	﴿كذبت ثمود وعاد بالقارعة(4)﴾ الحاقة
 	﴿كذبت ثمود بطغواها(11)﴾ الشمس ﴿فأما ثمود فأهلكوا بالطاغية(5)﴾ الحاقة
 	﴿وعادا وثمود وأصحاب الرس وقرونا بين ذلك كثيرا(38)﴾ الفرقان ﴿وعادا وثمود وقد تبين لكم من مساكنهم وزين لهم الشيطان أعمالهم فصدهم عن السبيل وكانوا مستبصرين(38)﴾ العنكبوت
 	﴿وثمود وقوم لوط وأصحاب الأيكة أولئك الأحزاب(13)﴾ ص ﴿مثل دأب قوم نوح وعاد وثمود والذين من بعدهم وما الله يريد ظلما للعباد(31)﴾ غافر
 	﴿فإن أعرضوا فقل أنذرتكم صاعقة مثل صاعقة عاد وثمود(13)﴾ فصلت ﴿وأما ثمود فهديناهم فاستحبوا العمى على الهدى فأخذتهم صاعقة العذاب الهون بما كانوا يكسبون(17)﴾ فصلت ﴿وفي ثمود إذ قيل لهم تمتعوا حتى حين(43)﴾ الذاريات ﴿وثمود فما أبقى(51)﴾ النجم ﴿فرعون وثمود(18)﴾ البروج ﴿وثمود الذين جابوا الصخر بالوادي(9)﴾ الفجر
مختار الصحاح
● [ثمد] ث م د: الثَّمْدُ و الثَّمَدُ بسكون الميم وفتحها الماء القليل الذي لا مادة له و ثَمُودُ قبيلة يصرف ولا يصرف و اُثْمِدُ حجر
الراغب
ثمد
ثمود قيل: هو أعجمي، وقيل: هو عربي، وترك صرفه لكونه اسم قبيلة، أو أرض، ومن صرفه جعله اسم حي أو أب، لأنه يذكر فعول من الثمد، وهو الماء القليل الذي لا مادة له، ومنه قيل: فلان مثمود، ثمدته النساء أي: قطعن مادة مائة لكثرة غشيانه لهن، ومثمود: إذا كثر عليه السؤال حتى فقد مادة ماله.
ملخص السان
1.     ثَمَدَهُ يَثْمِدُه ثَمْداً واثَّمَدَهُ  واسْتَثْمَدَهُ: نَبَثَ عنه التراب ليخرج.
2.     وثمودُ: قبيلة من العرب الأُول،
3.    وثمودُ  : يكون اسماً للقبيلة والحي
4.     الثَّمْدُ والثَّمَدُ: الماء القليل الذي لا مادّ له،
5.      الثَّمْدُ والثَّمَدُ: هو  القليل يبقى في الجَلَد،
6.      الثَّمْدُ والثَّمَدُ: هو الذي يظهر في الشتاء ويذهب في الصيف.
7.     الثَّمْدُ أَن  يعمد إِلى موضع يلزم ماء السماءِ يجعَلُه صَنَعاً،
8.     الثَّمَدُ قَلْتٌ يجتمع فيه ماءُ  السماءِ فيشرب به الناس شهرين من الصيف،
9.     وماءٌ مَثْمود: كثر عليه الناس حتى فني  ونَفِدَ إِلا أَقلَّه.
10.                        ورجل مثمود: أُلِحَّ عليه في السؤَال فأَعطى حتى نَفِدَ ما عنده.
11.                        وثَمَدَتْهُ النساء: نَزَفْنَ ماءه من كثرة الجماع ولم يبق في صلبه  ماءٌ.
12.                        والإِثْمِدُ: حجر يتخذ منه الكحْل،
13.                        إِثْمِداً أَي يسهر فجعل سواد  الليل لعينيه كالإِثمد لأَنه يسير الليل كله في طلب المعالي؛
14.                        والثامِدُ من البَهْمِ حينَ قَرِمَ أَي أَكل.
15.                        وروضةُ الثَّمدِ: موضعٌ.
لسان العرب
● - ثمد: الثَّمْدُ والثَّمَدُ: الماء القليل الذي لا مادّ له، وقيل: هو  القليل يبقى في الجَلَد، وقيل: هو الذي يظهر في الشتاء ويذهب في الصيف. وفي  بعض كلام الخطباء: ومادَّةٌ من صحة التَّصَوُّرِ ثَمِدَةٌ بَكِئَةٌ،  والجمع أَثْمادٌ. والثِّمادُ: كالثَّمَدِ؛ وفي حديث طَهْفَة: وافْجُرْ لهم  الثَّمَدَ، وهو بالتحريك، الماء القليل أَي افْجُرْهُ لهم حتى يصير كثيراً؛  ومنه الحديث: حتى نزل بأَقصى الحديبية على ثَمَدٍ؛ وقيل: الثِّمادُ  الحُفَرُ يكون فيها الماءُ القليل؛ ولذلك قال أَبو عبيد: سُجِرَتِ الثِّمادُ  إِذا ملئت من المطر، غير أَنه لم يفسرها. قال أَبو مالك: الثَّمْدُ أَن  يعمد إِلى موضع يلزم ماء السماءِ يجعَلُه صَنَعاً، وهو المكان يجتمع فيه  الماء، وله مسايل من الماءِ، ويحفِرَ في نواحيه ركايا فيملؤُها  (* قوله  «فيملؤها» كذا في نسخة المؤلف بالرفع والأحسن النصب.) من ذلك الماءِ، فيشرب  الناس الماءَ الظاهر حتى يجف إِذا أَصابه بَوارِحُ القَيظ وتبقى تلك  الركايا فهي الثِّمادُ؛ وأَنشد:  لَعَمْرُكَ، إِنِّني وطِلابَ سَلْمَى  لَكالمُتَبَرِّضِ الثَّمَدَ الظَّنُونا  والظَّنون: الذي لا يوثق بمائه.  ابن السكيت: اثْتَمَدْتُ ثَمَداً أَي اتخذت ثَمَداً، واثَّمَدَ  بالإِدغام أَي ورد الثَّمَدَ؛ ابن الأَعرابي: الثَّمَدُ قَلْتٌ يجتمع فيه ماءُ  السماءِ فيشرب به الناس شهرين من الصيف، فإِذا دخل أَول القيظ انقطع فهو  ثَمَدٌ، وجمعه ثِماد. وثَمَدَهُ يَثْمِدُه ثَمْداً واثَّمَدَهُ  واسْتَثْمَدَهُ: نَبَثَ عنه التراب ليخرج. وماءٌ مَثْمود: كثر عليه الناس حتى فني  ونَفِدَ إِلا أَقلَّه.  ورجل مثمود: أُلِحَّ عليه في السؤَال فأَعطى حتى نَفِدَ ما عنده.  وثَمَدَتْهُ النساء: نَزَفْنَ ماءه من كثرة الجماع ولم يبق في صلبه  ماءٌ.والإِثْمِدُ: حجر يتخذ منه الكحْل، وقيل: ضرب من الكحل، وقيل: هو نفس  الكحل، وقيل شبيه به؛ عن السيرافي؛ قال أَبو عمرو: يقال للرجل يَسْهَرُ  ليله سارياً أَو عاملاً فلانٌ يجعل الليل إِثْمِداً أَي يسهر فجعل سواد  الليل لعينيه كالإِثمد لأَنه يسير الليل كله في طلب المعالي؛ وأَنشد أَبو  عمرو:  كَمِيشُ الإِزارِ يَجْعَلُ الليلَ إِثْمِداً،  ويَغْدُو علينا مُشْرِقاً غيرَ واجِمِ  والثامِدُ من البَهْمِ حينَ قَرِمَ أَي أَكل.  وروضةُ الثَّمدِ: موضعٌ.  وثمودُ: قبيلة من العرب الأُول، يصرف ولا يصرف؛ ويقال: إِنهم من بقية  عاد وهم قوم صالح، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، بعثه الله إِليهم وهو  نبي عربي، واختلف القراءُ في إِعرابه في كتاب الله عز وجل، فمنهم من صرفه  ومنهم من لم يصرفه، فمن صرفه ذهب به إِلى الحيّ لأَنه اسم عربي مذكر سمي  بمذكر، ومن لم يصرفه ذهب به إِلى القبيلة، وهي مؤنثة. ابن سيده: وثمودُ  اسم؛ قال سيبويه: يكون اسماً للقبيلة والحي وكونه لهما سواء. قال وفي  التنزيل العزيز: وآتينا ثمود الناقة مبصرة؛ وفيه: أَلا إِن ثموداً كفروا  ربهم.
مقاييس اللغة:
(ثمد) الثاء والميم والدال أصلٌ واحد، وهو القليل من الشيء، فالثَّمْدُ الماء القليل لا مادّةَ لـه. وثمََدتْ فلاناً النّساءُ إذا قطَعْنَ ماءَه([5]). وفلانٌ مثمودٌ إذا كثُرَ السُّؤال عليه حتى ينفَدَ ما عنده. وقال في المثمود:
أو كماءِ المثْمودِ بعد جِمامٍ *** زَرِم الدَّمْع لا يؤوب نَزُورا([6])
والثامد من البَهْم حِينَ قَرِم؛ لأنّ الذي يأخذه يَسِيرٌ.
ومما شذّ عن الباب الإثْمِد، وهو معروف، وكان بعضُ أهل اللغة يقول: هو من الباب، لأنّ الذي يُستعمَل منه يَسيرٌ. وهذا ما لا يُوقَف على وجهه.
القاموس المحيط:
الثَّمْدُ، ويحركُ، وككتابٍ الماء القليلُ، لا مادَّة له، أو ما يَبْقَى في الجَلَدِ، أو ما يَظْهَرُ في الشِّتاءِ ويَذْهَبُ في الصَّيْفِ. وثَمَدَهُ وأثْمَدَهُ واسْتَثْمَدَهُ اتَّخَذَهُ ثَمْداً. واثْتَمَدَ واثَّمَدَ، على افْتَعَل وَرَدَهُ. والمَثْمُودُ ماءٌ نَفِذَ من الزِّحامِ عليه إلاَّ أقلَّه، ورجلٌ سُئِلَ فأفْنَى ما عندَهُ عَطاءً، ومن ثَمَدَتْهُ النِّساءُ، أي نَزَفْنَ ماءهُ. والإِثْمِدُ، بالكسر حَجَرٌ للكُحْلِ. وكأَحْمَدَ ع، ويضمُّ الميم. وثَمَدَ واثْمادَّ سَمِنَ. واسْتَثْمَدَهُ طَلَبَ مَعْرُوفَهُ. وثَمُودُ قبيلةٌ، ويُصْرَفُ، وتُضَمُّ الثَّاءُ، وقُرئ به أيضاً.
تاج العروس:
ثمد
الثَّمد بفتح فسكون ويحَرّك والثِّمَاد ككتَاب - قال شيخنا : ظاهِرُه بل صَريحُه أَنّه مُفرد كالثَّمَدِ وصَرَّحَ غيره بأَنّه جمْع لثَمَدٍ المفتوحِ أَو المحرَّك والقياس لا يُنافيه . قلْت : ويَعضُدُه كلاَمُ أَئمّةِ الغريب : الثِّمَاد الحُفَر يكون فيها الماءُ القَليل . ولذلك قال أَبو عُبَيْدة : سُجِرَت الثِّمَادُ إِذا مُلِئَت من المطَرِ . غير أَنه لم يُفسِّرها - : الماءُ القليلُ الذي لا مادَّةَ لَهُ أَو ما يَبْقَى في الجَلَدِ من الأَرض قليلاً أَو ما يَظْهَرُ في الشِّتَاءِ ويَذهب في الصَّيْف . والجمْع أَثمادٌ . وعن ابن الأَعرابيّ : الثَّمَدُ : قَلْتٌ يَجتمِع فيه ماءُ السماءِ فيَشْرَبُ به النّاسُ شهرَين من المَصِيف فإِذا دَخَلَ أَوّلُ القَيْظِ انقطَعَ فهو ثَمَدٌ وجمْعه ثِمَادٌ . وقال أَبو مالك : الثَّمَد أَن يَعمِد إِلى مَوضعٍ يُلْزم مَاءَ السَّمَاءِ يَجعله صِنْعاً وهو المكان يجتمع فيه الماء وله مَسايِلُ مِنَ الماءِ وتُحْفَر في نَواحِيه رَكايَا فيَملؤهَا من ذلك الماءِ فيَشؤب النَّاسُ الماءَ الظاهِرَ حتّى يَجِفّ إِذا أَصابَه بَوارِحُ القَيظِ وتَبقَى تِلك الرَّكَايَا فهي الثِّمادُ . وثَمَدَه يَثمُدُه ثَمْداً وأَثْمَدَهُ إِثماداً واستَثْمدَه : اتَّخَذَه : ثَمْداً : حفراً للماءِ الأَخير عن ابن السِّكِّيت . وثَمَدَه وأَثمَدَه واستَثْمَدَه : نَبَثَ عنه التُّرَابَ ليخرُجَ واثْتَمَدَ بتقديم المثلّثة على الفوفيّة واثَّمَدَ بالإِدغام كِلاهما على افْتَعَل : وَرَدَه أَي الثَّمدَ . والمَثْمُود : ماءٌ نَفِدَ أَي فَنِيَ من الزِّحام أَي من كَثرة الناسِ عليه إِلاّ أَقلَّه . ومن المجاز رَجُلٌ مَثمودٌ : سُئِلَ فأُلِحَّ عليه فيه فأَفنَى ما عِنْدَهُ عَطَاءً . ومن المَجاز : المَثمود : مَنْ ثَمَدَتْهُ النِّسَاءُ أَي نَزَفْنَ ماءَه من كثْرة الجِمَاعِ ولم يَبْقَ في صُلْبه ماءٌ والإِثْمِدُ بالكسر : حَجَرُ الكُحْل وهو أَسودُ إِلى حُمْرَة ومعدنه بأَصبهانَ وهو أَجْوَدُه وبالمَغْرِب وهو أَصْلَبُ . وقال السّيرافيّ : الإِثْمدُ شَبِيهٌ بحجَرِ الكُحْلِ . وأَثْمَدَ عَيْنَه : كَحَلهَا بالإِثْمِد . وأَثمَدُ كأَحْمَد ونقل فيه المثنّاة الفوقيّة أَيضاً وبهما رُوِيَ قولُ الشاعر :
تَطَاوَلَ لَيلُك بالأَثْمَدِ ... ونَامَ الخَلِيُّ ولم تَرْقُدِ ع ويُضمُّ الميم وهذه عن الصاغَانيّ فهي ثلاثُ لغاتٍ . وثَمَدَ الرَّجلُ ثَمْداً واثْمادَّ اثْمِيداداً كاثمأَدَّ : سَمِنَ ومنه الغُلامُ المُثْمَئِدُّ وهنا مَوضع ذِكْره كما صرَّحَ به ابن شُميل وغيره . ومن المَجاز : اسْتَثْمَدَهُ : طَلَبَ مَعروفَه فثَمَدَه : أَعطاه . وثَمُودُ كصَبُور ابنُ عابَرَ بنِ إِرَمَ بن سَام قَبِيلَةٌ من العرب الأُوَل ويقال إِنّهُم من بَقِيَّة عادٍ وهم قَومُ صالحٍ عليه السّلامُ بعثَه اللّه إِليهم وهو نَبيٌّ عربيّ يُصرَف ولا يُصْرَف . واختلف القُرّاءُ فيه فمَن صَرَفَه ذَهبَ به إِلى الحَيّ لأَنّه اسمٌ عربيّ مُذكّر سُمِّيَ بمذَكَّر ومن لم يَصرِفْه ذَهبَ إِلى القَبِيلَةِ وهي مُؤنّثة . وفي المحكم وثَمُود اسمٌ . قال سيبويه : يكون اسماً للقبِيلة والحَيّ وكونه لهما سَواءٌ وتُضَمُّ الثَّاءُ المثلَّثَة وقُرِىء به أَيضاً قيل سُمِّيَت لقلّة مائها كأَنّه من الثَّمْد . وهو الماءُ القَليل . وبسَطَه في العنايَةِ . ومما يستدرك عليه : الثَّامِدُ من البَهْمِ حين قَرَمَ أَي أَكَلَ . ورَوْضَةُ الثَّمَدِ موضعٌ هكذا في الصحاح وغيره . قلت : هو لبَني جويرة بطْن من التَّيمْ . وقال أَبو عَمرو : يقال للرَّجل يَسهَرُ لَيلَه سارِياً أَو عامِلاً : فُلانٌ يَجعلُ الَّليل إِثْمِداً أَي يَسهرُ فجعَلَ سَوَادَ الَّليْلِ لعَيْنيهِ كالإِثْمدِ لأَنّه يسَير اللَّيْلَ كلَّه في طلَبِ المعَالي . وأَنشد :
كَمِيش الإِزارِ يَجْعَل اللَّيلَ إِثْمِداً ... ويَغْدُو عَلَيْنَا مُشْرِقاً غيرَ وَاجِمِ وأُثَامِدُ : وادٍ بينَ قُدَيدٍ وعُسْفَانَ . وبُرْقةُ الثِّمادِ أَو بُرْقةُ الأَثمادِ : مَوضع . قال رُدَيْح بن الحارث التّيميّ :
لمَن الدِّيَارُ ببُرْقَةِ الأَثْمادِ ... فالجَلْهَتَيْنِ إِلى قِلاَتِ الوَادِي ثمعد

##### Türkçe

**ثمد**
**ثَمَدَ - يَثْمِدُ - ثَمُوْد**
**ثَمَدَ - يَثْمِدُ** + şey + bir varlık üzerine: nadirleşir, cimrileşir ve azalır; özellikle de ona bir destek/ikmal bulunmadığı için.
**ثَمَدَ - يَثْمِدُ** + varlık + şey ile + bir varlık üzerine: onu ondan esirger; bu da onu nadir ve mevcut olmayan kılmakla ve onun için bir destek/ikmal bulunmamakla olur.
**ثَمُوْد**: “**فَعول**” vezni üzere, “**ثَمَدَ - يَثْمِدُ**”dan mübalağa ism-i fâil: çok **الثمد** sahibi: elindekini tutan cimri, pinti; ve o, peygamber Sâlih عليه السلام kavminin adıdır: ve görünür ki bu adın, onların cimri oluşlarıyla bir bağlantısı vardır; böylece Allah onları deve ve onun su içmesiyle imtihan etti; Allah daha iyi bilir.
Ve lafız, “**البخل والشح**” lafızları grubuna mensuptur; o da şunlardır:
**نَفِسَ - يَنْفَسُ**، **شَحَّ - يَشُحُّ** (**شَحَّ - يَشِحُّ**)، **بَخِلَ - يَبْخَلُ**، **ضَنَّ - يَضِنُّ** (**ضَنَّ - يَضَنُّ**) ، **حَسَدَ - يَحْسُدُ**، **ثَمَدَ - يَثْمِدُ**

**ثمود**
	﴿Ve Semûd’a kardeşleri Sâlih’i (gönderdik). Dedi ki: Ey kavmim, Allah’a ibadet edin; sizin için O’ndan başka ilâh yoktur. Rabbinizden size bir delil gelmiştir; işte bu, Allah’ın devesi, sizin için bir âyettir; onu bırakın, Allah’ın arzında yesin; ona bir kötülükle dokunmayın, yoksa sizi elem verici bir azap yakalar (73)﴾ A‘râf ﴿Ve Semûd’a kardeşleri Sâlih’i (gönderdik). Dedi ki: Ey kavmim, Allah’a ibadet edin; sizin için O’ndan başka ilâh yoktur. O sizi yerden inşa etti ve sizi onda imar ettirdi; O’ndan bağışlanma dileyin, sonra O’na tevbe edin; şüphesiz Rabbim yakın, icabet edendir (61)﴾ Hûd
	﴿Andolsun, Semûd’a kardeşleri Sâlih’i gönderdik: Allah’a ibadet edin (diye). Bir de baktın ki onlar iki fırka, çekişiyorlar (45)﴾ Neml
	﴿Sanki orada hiç refah içinde yaşamamışlar gibi. Dikkat edin, Semûd Rablerini inkâr ettiler. Dikkat edin, Semûd’a uzaklık olsun (68)﴾ Hûd ﴿Sanki orada hiç refah içinde yaşamamışlar gibi. Dikkat edin, Medyen’e uzaklık olsun; Semûd uzaklaştığı gibi (95)﴾ Hûd
	﴿Kendilerinden öncekilerin haberi onlara gelmedi mi: Nûh kavmi, Âd, Semûd, İbrâhim kavmi, Medyen halkı ve altüst edilenler? Elçileri onlara apaçık delillerle geldi; Allah onlara zulmedecek değildi, fakat onlar kendi nefislerine zulmediyorlardı (70)﴾ Tevbe ﴿Sizden öncekilerin haberi size gelmedi mi: Nûh kavmi, Âd, Semûd ve onlardan sonrakiler; onları Allah’tan başkası bilmez. Elçileri onlara apaçık delillerle geldi; ellerini ağızlarına geri çevirdiler ve dediler ki: Biz, sizinle gönderileni inkâr ettik; ve bizi çağırdığınız şeyden şüphe içindeyiz, kuşkulandırıcı (9)﴾ İbrâhim
	﴿Bizi âyetlerle göndermekten alıkoyan şey, ancak öncekilerin onları yalanlamasıdır. Semûd’a, gözle görülür deve verdik; onunla zulmettiler. Biz âyetleri ancak korkutma olarak göndeririz (59)﴾ İsrâ
	﴿Eğer seni yalanlarlarsa, onlardan önce Nûh kavmi, Âd ve Semûd da yalanlamıştı (42)﴾ Hac ﴿Onlardan önce Nûh kavmi, Ress ashabı ve Semûd yalanladı (12)﴾ Kâf
	﴿Semûd, gönderilenleri yalanladı (141)﴾ Şuarâ ﴿Semûd, uyarıları yalanladı (23)﴾ Kamer
	﴿Semûd ve Âd, çarpıcı felâketi yalanladı (4)﴾ Hâkka
	﴿Semûd, azgınlığıyla yalanladı (11)﴾ Şems ﴿Semûd’a gelince, azgın felâketle helâk edildiler (5)﴾ Hâkka
	﴿Âd’ı, Semûd’u, Ress ashabını ve bunlar arasında birçok nesilleri (de helâk ettik) (38)﴾ Furkân ﴿Âd’ı ve Semûd’u (da helâk ettik). Meskenlerinden size apaçık belli olmuştur. Şeytan onlara amellerini süsledi de onları yoldan alıkoydu; oysa onlar basiret sahibi idiler (38)﴾ Ankebût
	﴿Semûd’u, Lût kavmini ve Eyke ashabını (da helâk ettik); işte onlar hiziplerdir (13)﴾ Sâd ﴿Nûh kavminin, Âd’ın, Semûd’un ve onlardan sonrakilerin gidişi gibi; Allah kullar için zulüm istemez (31)﴾ Gâfir
	﴿Eğer yüz çevirirlerse de ki: Sizi, Âd ve Semûd’un yıldırımı gibi bir yıldırımla uyardım (13)﴾ Fussilet ﴿Semûd’a gelince, onları hidayete erdirdik; fakat körlüğü hidayete tercih ettiler; kazandıkları şeyler sebebiyle onları alçaltıcı azabın yıldırımı yakaladı (17)﴾ Fussilet ﴿Semûd’da da; onlara “bir zamana kadar faydalanın” denildiği vakit (43)﴾ Zâriyât ﴿Semûd’u da; artık bırakmadı (51)﴾ Necm ﴿Firavun ve Semûd (18)﴾ Burûc ﴿Vâdide kayayı oyan Semûd (9)﴾ Fecr

Muhtâr es-Sıhâh
● [**ثمد**] ث م د: **الثَّمْدُ** ve **الثَّمَدُ**, mimin sükûnu ve fethi ile, maddesi olmayan az su; ve **ثَمُودُ** bir kabiledir; sarf edilir ve sarf edilmez; ve **اُثْمِدُ** bir taştır.

Râgıb
**ثمد**
**ثمود** denildi: o acemîdir; ve denildi: o Arabîdir. Onun sarfının terk edilmesi, bir kabile adı veya bir yer adı oluşundandır. Onu sarf eden ise onu bir حيّ (mahalle/kol) veya bir baba adı kıldı; çünkü o, **الثمد**den “**فعول**”u zikreder; ve o, maddesi olmayan az sudur. Ondan dolayı denildi: falan **مثمود**; **ثمدته النساء** yani: onlara çokça uğraması sebebiyle onun suyunun maddesini kestiler. Ve **مثمود**: kendisine soru çokça olunca, malının maddesini kaybedince.

Mulahhas es-Sân
1. **ثَمَدَهُ يَثْمِدُه ثَمْداً واثَّمَدَهُ واسْتَثْمَدَهُ**: ondan toprağı eşeledi ki çıksın.
2. Ve **ثمودُ**: Arapların ilkinlerinden bir kabile.
3. Ve **ثمودُ**: kabile ve حيّ için isim olur.
4. **الثَّمْدُ** ve **الثَّمَدُ**: maddesi olmayan az su.
5. **الثَّمْدُ** ve **الثَّمَدُ**: deride kalan azdır.
6. **الثَّمْدُ** ve **الثَّمَدُ**: kışın görünen ve yazın giden şeydir.
7. **الثَّمْدُ**: gök suyunun (yağmurun) tutunduğu bir yere yönelip onu yapma (havuz) kılmasıdır.
8. **الثَّمَدُ**: gök suyunun toplandığı bir çukurdur; insanlar onunla yazın iki ay içer.
9. **ماءٌ مَثْمود**: insanlar onun üzerine çoğaldı da, en azı hariç tükendi ve bitti.
10. Ve **رجل مثمود**: kendisine soru hususunda ısrar edildi; verdi, ta ki yanındaki tükendi.
11. Ve **ثَمَدَتْهُ النساء**: çokça cinsel birleşmeden onun suyunu tükettiler; onun sulbünde su kalmadı.
12. Ve **الإِثْمِدُ**: ondan sürme yapılan bir taş.
13. **إِثْمِداً** yani: geceyi uykusuz geçirir; gecenin karalığını gözlerine **الإِثمد** gibi kıldı; çünkü bütün geceyi yücelikler talebinde yürür.
14. **الثامِدُ** küçükbaş yavrularından, **قَرِمَ** olduğu vakit; yani yedi.
15. **روضةُ الثَّمدِ**: bir yerdir.

Lisânü’l-ʿArab
● - **ثمد**: **الثَّمْدُ** ve **الثَّمَدُ**: maddesi olmayan az su; ve denildi: deride kalan azdır; ve denildi: kışın görünen ve yazın giden şeydir. Hatiplerin bazı sözlerinde: “tasavvurun sıhhatinden bir madde: **ثَمِدَةٌ بَكِئَةٌ**”; çoğulu **أَثْمادٌ**. Ve **الثِّمادُ**: **الثَّمَدِ** gibidir. **طَهْفَة** hadîsinde: “onlar için **الثَّمَدَ**ı fışkırt”; o, hareke iledir; az su, yani onu onlar için fışkırt ki çok olsun. Ondan hadîs: “Hudeybiye’nin en ucuna bir **ثَمَد** üzerine ininceye kadar.” Ve denildi: **الثِّمادُ** az su bulunan çukurlardır; bunun için Ebû Ubeyd dedi: “**الثِّمادُ** yağmurdan doldurulunca dolduruldu”; ancak onu açıklamadı. Ebû Mâlik dedi: **الثَّمْدُ**: gök suyunun tutunduğu bir yere yönelip onu yapma (havuz) kılmasıdır; o, suyun toplandığı yerdir; onun su yolları vardır; çevrelerinde kuyular kazar da onları o sudan doldurur; insanlar görünen suyu içer, ta ki yaz sıcağının rüzgârları ona isabet edince kurur; o kuyular kalır; işte onlar **الثِّمادُ**dır. Ve inşad etti:
لَعَمْرُكَ، إِنِّني وطِلابَ سَلْمَى
لَكالمُتَبَرِّضِ الثَّمَدَ الظَّنُونا
Ve **الظَّنون**: suyuna güvenilmeyen şeydir. İbnü’s-Sikkît: **اثْتَمَدْتُ ثَمَداً** yani bir **ثَمَد** edindim; ve **اثَّمَدَ** idğam ile, yani **الثَّمَد**a vardı. İbnü’l-A‘râbî: **الثَّمَدُ**: gök suyunun toplandığı bir çukurdur; insanlar onunla yazın iki ay içer; kıyazın (en sıcak zamanın) ilki girince kesilir; o zaman o **ثَمَد**dır; çoğulu **ثِماد**dır. **ثَمَدَهُ يَثْمِدُه ثَمْداً واثَّمَدَهُ واسْتَثْمَدَهُ**: ondan toprağı eşeledi ki çıksın. Ve **ماءٌ مَثْمود**: insanlar onun üzerine çoğaldı da, en azı hariç tükendi ve bitti. Ve **رجل مثمود**: kendisine soru hususunda ısrar edildi; verdi, ta ki yanındaki tükendi. Ve **ثَمَدَتْهُ النساء**: çokça cinsel birleşmeden onun suyunu tükettiler; onun sulbünde su kalmadı. Ve **الإِثْمِدُ**: ondan sürme yapılan bir taş; ve denildi: sürmenin bir türüdür; ve denildi: sürmenin kendisidir; ve denildi: ona benzer; Sîrâfî’den. Ebû Amr dedi: geceyi uykusuz geçirip gece yürüyen veya çalışan adama denilir: falan geceyi **إِثْمِداً** kılar; yani uykusuz kalır; gecenin karalığını gözlerine **الإِثمد** gibi kıldı; çünkü bütün geceyi yücelikler talebinde yürür. Ebû Amr inşad etti:
كَمِيشُ الإِزارِ يَجْعَلُ الليلَ إِثْمِداً،
ويَغْدُو علينا مُشْرِقاً غيرَ واجِمِ
Ve **الثامِدُ** küçükbaş yavrularından, **قَرِمَ** olduğu vakit; yani yedi. Ve **روضةُ الثَّمدِ**: bir yerdir. Ve **ثمودُ**: Arapların ilkinlerinden bir kabile; sarf edilir ve sarf edilmez. Ve denilir: onlar Âd’ın bakiyesindendir; onlar Sâlih kavmidir; nebîmize ve ona salât ve selâm olsun. Allah onu onlara gönderdi; o Arabî bir nebîdir. Kur’ân-ı Kerîm’de onun i‘râbında kurrâ ihtilaf etti: ondan kimisi onu sarf etti, kimisi sarf etmedi. Onu sarf eden, onu حيّye götürdü; çünkü o, Arabî müzekker bir isimdir, müzekker ile adlandırılmıştır. Onu sarf etmeyen, onu kabileye götürdü; o müennestir. İbn Sîde: **ثمودُ** bir isimdir. Sîbeveyh dedi: kabile ve حيّ için isim olur; onun ikisi için oluşu eşittir. Dedi. Ve tenzîl-i azîzde: “**وآتينا ثمود الناقة مبصرة**”; ve onda: “**أَلا إِن ثموداً كفروا ربهم**”.

Maqâyîsü’l-Luğa:
(**ثمد**) **الثاء** ve **الميم** ve **الدال** tek bir asıldır; o da şeyin azıdır. Öyleyse **الثَّمْدُ**: maddesi olmayan az sudur. Ve kadınlar falanı **ثمََدتْ** ettiği vakit, onun suyunu kestikleri zaman. Ve falan **مثمود**dur; kendisine soru çoğalınca, yanındaki tükenince. Ve **المثمود** hakkında dedi:
أو كماءِ المثْمودِ بعد جِمامٍ *** زَرِم الدَّمْع لا يؤوب نَزُورا
Ve **الثامد** küçükbaş yavrularından, **قَرِم** olduğu vakit; çünkü onu alan şey azdır.
Ve babdan şâz olan şeylerden: **الإثْمِد**; o bilinir. Dil ehlinin bazısı derdi ki: o babdandır; çünkü ondan kullanılan şey azdır. Bu, vechi üzerine durulacak bir şey değildir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الثَّمْدُ** (harekelenir de), ve **ككتابٍ**: az su; maddesi yoktur; yahut yerin derisinde kalan şey; yahut kışın görünen ve yazın giden şey. Ve **ثَمَدَهُ** ve **أثْمَدَهُ** ve **اسْتَثْمَدَهُ**: onu **ثَمْداً** edindi. Ve **اثْتَمَدَ** ve **اثَّمَدَ** “**افْتَعَل**” üzere: ona vardı. Ve **المَثْمُودُ**: üzerine izdihamdan dolayı, en azı hariç, tükenen sudur. Ve bir adam: soruldu da, yanındakini bağışla tüketti. Ve “**ثَمَدَتْهُ النِّساءُ**”dan: yani onun suyunu tükettiler. Ve **الإِثْمِدُ**, kesre ile: sürme için bir taş. Ve **كأَحْمَدَ**: bir yer adı; ve mîm dammelenir. Ve **ثَمَدَ** ve **اثْمادَّ**: semirdi. Ve **اسْتَثْمَدَهُ**: onun iyiliğini istedi. Ve **ثَمُودُ**: bir kabile; sarf edilir; ve **الثاء** dammelenir; onunla da okundu.

Tâcü’l-ʿArûs:
**ثمد**
**الثَّمد** fetha ile sonra sükûn ile; ve harekelenir; ve **الثِّمَاد** “**كتَاب**” gibi. Şeyhimiz dedi: zahiri, bilakis sarih olanı, onun **الثَّمَد** gibi müfred olduğudur; başkası ise onun, fethalı veya harekeli **ثَمَد**ın cem‘i olduğunu tasrih etti; kıyas ona aykırı değildir. Dedim: onu, garîb imamlarının sözü destekler: **الثِّمَاد** az su bulunan çukurlardır. Bunun için Ebû Ubeyde dedi: “**الثِّمَادُ** yağmurdan doldurulunca dolduruldu”; ancak onu açıklamadı. —: maddesi olmayan az su; yahut yerin derisinde az kalan şey; yahut kışın görünen ve yazın giden şey. Cem‘i **أَثمادٌ**. İbnü’l-A‘râbî’den: **الثَّمَدُ**: gök suyunun toplandığı bir çukurdur; insanlar onunla yaz mevsiminden iki ay içer; kıyazın ilki girince kesilir; o zaman o **ثَمَد**dır; cem‘i **ثِمَادٌ**dur. Ebû Mâlik dedi: **الثَّمَد**: gök suyunun tutunduğu bir yere yönelip onu yapma (havuz) kılmasıdır; o, suyun toplandığı yerdir; onun su yolları vardır; çevrelerinde kuyular kazılır; onları o sudan doldurur; insanlar görünen suyu içer, ta ki yaz sıcağının rüzgârları ona isabet edince kurur; o kuyular kalır; işte onlar **الثِّمادُ**dır. Ve **ثَمَدَه يَثمُدُه ثَمْداً وأَثْمَدَهُ إِثماداً واستَثْمدَه**: onu **ثَمْداً** edindi; su için kazma; İbnü’s-Sikkît’ten. Ve **ثَمَدَه** ve **أَثمَدَه** ve **استَثْمَدَه**: ondan toprağı eşeledi ki çıksın. Ve **اثْتَمَدَ** (müselleseyi fevkiyye üzerine takdim ile) ve **اثَّمَدَ** idğam ile; ikisi de “**افْتَعَل**” üzere: ona vardı; yani **الثَّمد**a. Ve **المَثْمُود**: izdihamdan, yani insanların çokluğundan dolayı, en azı hariç, tükenen sudur. Mecazdan: **رَجُلٌ مَثمودٌ**: soruldu; onda kendisine ısrar edildi; yanındakini bağışla tüketti. Mecazdan: **المَثمود**: **مَنْ ثَمَدَتْهُ النِّسَاءُ**; yani çokça cinsel birleşmeden onun suyunu tükettiler; sulbünde su kalmadı. Ve **الإِثْمِدُ** kesre ile: sürme taşıdır; o, kırmızılığa çalan siyahtır; madeni İsfahan’dadır; o, onun en iyisidir; ve Mağrib’dedir; o daha serttir. Sîrâfî dedi: **الإِثْمدُ** sürme taşına benzer. Ve **أَثْمَدَ عَيْنَه**: onu **الإِثْمِد** ile sürdü. Ve **أَثمَدُ** “**أَحْمَد**” gibi; onda fevkiyye müsennâ da nakledildi; şairin sözü bununla ve onunla rivayet edildi:
تَطَاوَلَ لَيلُك بالأَثْمَدِ ... ونَامَ الخَلِيُّ ولم تَرْقُدِ
Bir yer adıdır. Ve mîm dammelenir; bu, Sâgânî’dendir; böylece üç lugattır. Ve **ثَمَدَ الرَّجلُ ثَمْداً واثْمادَّ اثْمِيداداً** “**اثمأَدَّ**” gibi: semirdi; ondan **الغُلامُ المُثْمَئِدُّ**; burası, İbn Şümeyl ve başkalarının tasrih ettiği üzere, onun zikredileceği yerdir. Mecazdan: **اسْتَثْمَدَهُ**: onun iyiliğini istedi; ona **فثَمَدَه**: ona verdi. Ve **ثَمُودُ** “**صَبُور**” gibi: **عابَر** oğlu, **إِرَم** oğlu, **سَام** oğlu; Arapların ilkinlerinden bir kabiledir. Ve denilir: onlar Âd’ın bakiyesindendir; onlar Sâlih kavmidir; عليه السّلام. Allah onu onlara gönderdi; o Arabî bir nebîdir. Sarf edilir ve sarf edilmez. Kurrâ onda ihtilaf etti: onu sarf eden, onu حيّye götürdü; çünkü o, Arabî müzekker bir isimdir, müzekker ile adlandırılmıştır. Onu sarf etmeyen, onu kabileye götürdü; o müennestir. Ve **المحكم**’de: **ثَمُود** bir isimdir. Sîbeveyh dedi: kabile ve حيّ için isim olur; onun ikisi için oluşu eşittir. Ve **الثَّاء** müsellesesi dammelenir; onunla da okundu. Denildi: suyun azlığından dolayı adlandırıldı; sanki **الثَّمْد**dendir; o, az sudur. Onu **العناية**’de genişletti. Ve ona zeyl olarak: **الثَّامِدُ** küçükbaş yavrularından, **قَرَمَ** olduğu vakit; yani yedi. Ve **رَوْضَةُ الثَّمَدِ** bir yerdir; **الصحاح** ve başkasında böyle. Dedim: o, **التَّيمْ**den bir batın olan Benî Cüveyre’nindir. Ebû Amr dedi: geceyi uykusuz geçirip gece yürüyen veya çalışan adama denilir: falan geceyi **إِثْمِداً** kılar; yani uykusuz kalır; gecenin karalığını gözlerine **الإِثْمد** gibi kıldı; çünkü bütün geceyi yücelikler talebinde yürür. Ve inşad etti:
كَمِيش الإِزارِ يَجْعَل اللَّيلَ إِثْمِداً ... ويَغْدُو عَلَيْنَا مُشْرِقاً غيرَ وَاجِمِ
Ve **أُثَامِدُ**: **قُدَيد** ile **عُسْفَان** arasında bir vadidir. Ve **بُرْقةُ الثِّمادِ** yahut **بُرْقةُ الأَثمادِ**: bir yerdir. **رُدَيْح بن الحارث التّيميّ** dedi:
لمَن الدِّيَارُ ببُرْقَةِ الأَثْمادِ ... فالجَلْهَتَيْنِ إِلى قِلاَتِ الوَادِي

**ثمعد**
