# ثمود — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثمود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: ثمد

ثمد
ثَمَدَ - يَثْمِدُ - ثَمُوْد
ثَمَدَ - يَثْمِدُ + الشيء + على كائن: يندر ويشح ويقل وخاصة لأنه لا يتوفر له مدد
ثَمَدَ - يَثْمِدُ + كائن + بالشيء + على كائن: يبخل عليه به، وذلك بجعله نادراً وغير متوفر وليس له مدد
ثَمُوْد: على وزن " فَعول " اسم فاعل مبالغة من " ثَمَدَ - يَثْمِدُ ": كثير الثمد: البخيل الشحيح الذي يمسك على ماعنده: وهو اسم قوم النبي صالح عليه السلام: ويبدو أن لهذا الاسم ارتباط بكونهم شحيحون ففتنهم الله بالناقة وسقياها، والله أعلم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " البخل والشح "، وهي:
نَفِسَ - يَنْفَسُ، شَحَّ - يَشُحُّ (شَحَّ - يَشِحُّ)، بَخِلَ - يَبْخَلُ، ضَنَّ - يَضِنُّ (ضَنَّ - يَضَنُّ )، حَسَدَ - يَحْسُدُ، ثَمَدَ - يَثْمِدُ

ثمود
 	﴿وإلى ثمود أخاهم صالحا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره قد جاءتكم بينة من ربكم هذه ناقة الله لكم آية فذروها تأكل في أرض الله ولا تمسوها بسوء فيأخذكم عذاب أليم(73)﴾ الأعراف ﴿وإلى ثمود أخاهم صالحا قال ياقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره هو أنشأكم من الأرض واستعمركم فيها فاستغفروه ثم توبوا إليه إن ربي قريب مجيب(61)﴾ هود
 	﴿ولقد أرسلنا إلى ثمود أخاهم صالحا أن اعبدوا الله فإذا هم فريقان يختصمون(45)﴾ النمل
 	﴿كأن لم يغنوا فيها ألا إن ثمود كفروا ربهم ألا بعدا لثمود(68)﴾ هود ﴿كأن لم يغنوا فيها ألا بعدا لمدين كما بعدت ثمود(95)﴾ هود
 	﴿ألم يأتهم نبأ الذين من قبلهم قوم نوح وعاد وثمود وقوم إبراهيم وأصحاب مدين والمؤتفكات أتتهم رسلهم بالبينات فما كان الله ليظلمهم ولكن كانوا أنفسهم يظلمون(70)﴾ التوبة ﴿ألم يأتكم نبأ الذين من قبلكم قوم نوح وعاد وثمود والذين من بعدهم لا يعلمهم إلا الله جاءتهم رسلهم بالبينات فردوا أيديهم في أفواههم وقالوا إنا كفرنا بما أرسلتم به وإنا لفي شك مما تدعوننا إليه مريب(9)﴾ إبراهيم
 	﴿وما منعنا أن نرسل بالآيات إلا أن كذب بها الأولون وآتينا ثمود الناقة مبصرة فظلموا بها وما نرسل بالآيات إلا تخويفا(59)﴾ الإسراء
 	﴿وإن يكذبوك فقد كذبت قبلهم قوم نوح وعاد وثمود(42)﴾ الحج ﴿كذبت قبلهم قوم نوح وأصحاب الرس وثمود(12)﴾ ق
 	﴿كذبت ثمود المرسلين(141)﴾ الشعراء ﴿كذبت ثمود بالنذر(23)﴾ القمر
 	﴿كذبت ثمود وعاد بالقارعة(4)﴾ الحاقة
 	﴿كذبت ثمود بطغواها(11)﴾ الشمس ﴿فأما ثمود فأهلكوا بالطاغية(5)﴾ الحاقة
 	﴿وعادا وثمود وأصحاب الرس وقرونا بين ذلك كثيرا(38)﴾ الفرقان ﴿وعادا وثمود وقد تبين لكم من مساكنهم وزين لهم الشيطان أعمالهم فصدهم عن السبيل وكانوا مستبصرين(38)﴾ العنكبوت
 	﴿وثمود وقوم لوط وأصحاب الأيكة أولئك الأحزاب(13)﴾ ص ﴿مثل دأب قوم نوح وعاد وثمود والذين من بعدهم وما الله يريد ظلما للعباد(31)﴾ غافر
 	﴿فإن أعرضوا فقل أنذرتكم صاعقة مثل صاعقة عاد وثمود(13)﴾ فصلت ﴿وأما ثمود فهديناهم فاستحبوا العمى على الهدى فأخذتهم صاعقة العذاب الهون بما كانوا يكسبون(17)﴾ فصلت ﴿وفي ثمود إذ قيل لهم تمتعوا حتى حين(43)﴾ الذاريات ﴿وثمود فما أبقى(51)﴾ النجم ﴿فرعون وثمود(18)﴾ البروج ﴿وثمود الذين جابوا الصخر بالوادي(9)﴾ الفجر
مختار الصحاح
● [ثمد] ث م د: الثَّمْدُ و الثَّمَدُ بسكون الميم وفتحها الماء القليل الذي لا مادة له و ثَمُودُ قبيلة يصرف ولا يصرف و اُثْمِدُ حجر
الراغب
ثمد
ثمود قيل: هو أعجمي، وقيل: هو عربي، وترك صرفه لكونه اسم قبيلة، أو أرض، ومن صرفه جعله اسم حي أو أب، لأنه يذكر فعول من الثمد، وهو الماء القليل الذي لا مادة له، ومنه قيل: فلان مثمود، ثمدته النساء أي: قطعن مادة مائة لكثرة غشيانه لهن، ومثمود: إذا كثر عليه السؤال حتى فقد مادة ماله.
ملخص السان
1.     ثَمَدَهُ يَثْمِدُه ثَمْداً واثَّمَدَهُ  واسْتَثْمَدَهُ: نَبَثَ عنه التراب ليخرج.
2.     وثمودُ: قبيلة من العرب الأُول،
3.    وثمودُ  : يكون اسماً للقبيلة والحي
4.     الثَّمْدُ والثَّمَدُ: الماء القليل الذي لا مادّ له،
5.      الثَّمْدُ والثَّمَدُ: هو  القليل يبقى في الجَلَد،
6.      الثَّمْدُ والثَّمَدُ: هو الذي يظهر في الشتاء ويذهب في الصيف.
7.     الثَّمْدُ أَن  يعمد إِلى موضع يلزم ماء السماءِ يجعَلُه صَنَعاً،
8.     الثَّمَدُ قَلْتٌ يجتمع فيه ماءُ  السماءِ فيشرب به الناس شهرين من الصيف،
9.     وماءٌ مَثْمود: كثر عليه الناس حتى فني  ونَفِدَ إِلا أَقلَّه.
10.                        ورجل مثمود: أُلِحَّ عليه في السؤَال فأَعطى حتى نَفِدَ ما عنده.
11.                        وثَمَدَتْهُ النساء: نَزَفْنَ ماءه من كثرة الجماع ولم يبق في صلبه  ماءٌ.
12.                        والإِثْمِدُ: حجر يتخذ منه الكحْل،
13.                        إِثْمِداً أَي يسهر فجعل سواد  الليل لعينيه كالإِثمد لأَنه يسير الليل كله في طلب المعالي؛
14.                        والثامِدُ من البَهْمِ حينَ قَرِمَ أَي أَكل.
15.                        وروضةُ الثَّمدِ: موضعٌ.
لسان العرب
● - ثمد: الثَّمْدُ والثَّمَدُ: الماء القليل الذي لا مادّ له، وقيل: هو  القليل يبقى في الجَلَد، وقيل: هو الذي يظهر في الشتاء ويذهب في الصيف. وفي  بعض كلام الخطباء: ومادَّةٌ من صحة التَّصَوُّرِ ثَمِدَةٌ بَكِئَةٌ،  والجمع أَثْمادٌ. والثِّمادُ: كالثَّمَدِ؛ وفي حديث طَهْفَة: وافْجُرْ لهم  الثَّمَدَ، وهو بالتحريك، الماء القليل أَي افْجُرْهُ لهم حتى يصير كثيراً؛  ومنه الحديث: حتى نزل بأَقصى الحديبية على ثَمَدٍ؛ وقيل: الثِّمادُ  الحُفَرُ يكون فيها الماءُ القليل؛ ولذلك قال أَبو عبيد: سُجِرَتِ الثِّمادُ  إِذا ملئت من المطر، غير أَنه لم يفسرها. قال أَبو مالك: الثَّمْدُ أَن  يعمد إِلى موضع يلزم ماء السماءِ يجعَلُه صَنَعاً، وهو المكان يجتمع فيه  الماء، وله مسايل من الماءِ، ويحفِرَ في نواحيه ركايا فيملؤُها  (* قوله  «فيملؤها» كذا في نسخة المؤلف بالرفع والأحسن النصب.) من ذلك الماءِ، فيشرب  الناس الماءَ الظاهر حتى يجف إِذا أَصابه بَوارِحُ القَيظ وتبقى تلك  الركايا فهي الثِّمادُ؛ وأَنشد:  لَعَمْرُكَ، إِنِّني وطِلابَ سَلْمَى  لَكالمُتَبَرِّضِ الثَّمَدَ الظَّنُونا  والظَّنون: الذي لا يوثق بمائه.  ابن السكيت: اثْتَمَدْتُ ثَمَداً أَي اتخذت ثَمَداً، واثَّمَدَ  بالإِدغام أَي ورد الثَّمَدَ؛ ابن الأَعرابي: الثَّمَدُ قَلْتٌ يجتمع فيه ماءُ  السماءِ فيشرب به الناس شهرين من الصيف، فإِذا دخل أَول القيظ انقطع فهو  ثَمَدٌ، وجمعه ثِماد. وثَمَدَهُ يَثْمِدُه ثَمْداً واثَّمَدَهُ  واسْتَثْمَدَهُ: نَبَثَ عنه التراب ليخرج. وماءٌ مَثْمود: كثر عليه الناس حتى فني  ونَفِدَ إِلا أَقلَّه.  ورجل مثمود: أُلِحَّ عليه في السؤَال فأَعطى حتى نَفِدَ ما عنده.  وثَمَدَتْهُ النساء: نَزَفْنَ ماءه من كثرة الجماع ولم يبق في صلبه  ماءٌ.والإِثْمِدُ: حجر يتخذ منه الكحْل، وقيل: ضرب من الكحل، وقيل: هو نفس  الكحل، وقيل شبيه به؛ عن السيرافي؛ قال أَبو عمرو: يقال للرجل يَسْهَرُ  ليله سارياً أَو عاملاً فلانٌ يجعل الليل إِثْمِداً أَي يسهر فجعل سواد  الليل لعينيه كالإِثمد لأَنه يسير الليل كله في طلب المعالي؛ وأَنشد أَبو  عمرو:  كَمِيشُ الإِزارِ يَجْعَلُ الليلَ إِثْمِداً،  ويَغْدُو علينا مُشْرِقاً غيرَ واجِمِ  والثامِدُ من البَهْمِ حينَ قَرِمَ أَي أَكل.  وروضةُ الثَّمدِ: موضعٌ.  وثمودُ: قبيلة من العرب الأُول، يصرف ولا يصرف؛ ويقال: إِنهم من بقية  عاد وهم قوم صالح، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، بعثه الله إِليهم وهو  نبي عربي، واختلف القراءُ في إِعرابه في كتاب الله عز وجل، فمنهم من صرفه  ومنهم من لم يصرفه، فمن صرفه ذهب به إِلى الحيّ لأَنه اسم عربي مذكر سمي  بمذكر، ومن لم يصرفه ذهب به إِلى القبيلة، وهي مؤنثة. ابن سيده: وثمودُ  اسم؛ قال سيبويه: يكون اسماً للقبيلة والحي وكونه لهما سواء. قال وفي  التنزيل العزيز: وآتينا ثمود الناقة مبصرة؛ وفيه: أَلا إِن ثموداً كفروا  ربهم.
مقاييس اللغة:
(ثمد) الثاء والميم والدال أصلٌ واحد، وهو القليل من الشيء، فالثَّمْدُ الماء القليل لا مادّةَ لـه. وثمََدتْ فلاناً النّساءُ إذا قطَعْنَ ماءَه([5]). وفلانٌ مثمودٌ إذا كثُرَ السُّؤال عليه حتى ينفَدَ ما عنده. وقال في المثمود:
أو كماءِ المثْمودِ بعد جِمامٍ *** زَرِم الدَّمْع لا يؤوب نَزُورا([6])
والثامد من البَهْم حِينَ قَرِم؛ لأنّ الذي يأخذه يَسِيرٌ.
ومما شذّ عن الباب الإثْمِد، وهو معروف، وكان بعضُ أهل اللغة يقول: هو من الباب، لأنّ الذي يُستعمَل منه يَسيرٌ. وهذا ما لا يُوقَف على وجهه.
القاموس المحيط:
الثَّمْدُ، ويحركُ، وككتابٍ الماء القليلُ، لا مادَّة له، أو ما يَبْقَى في الجَلَدِ، أو ما يَظْهَرُ في الشِّتاءِ ويَذْهَبُ في الصَّيْفِ. وثَمَدَهُ وأثْمَدَهُ واسْتَثْمَدَهُ اتَّخَذَهُ ثَمْداً. واثْتَمَدَ واثَّمَدَ، على افْتَعَل وَرَدَهُ. والمَثْمُودُ ماءٌ نَفِذَ من الزِّحامِ عليه إلاَّ أقلَّه، ورجلٌ سُئِلَ فأفْنَى ما عندَهُ عَطاءً، ومن ثَمَدَتْهُ النِّساءُ، أي نَزَفْنَ ماءهُ. والإِثْمِدُ، بالكسر حَجَرٌ للكُحْلِ. وكأَحْمَدَ ع، ويضمُّ الميم. وثَمَدَ واثْمادَّ سَمِنَ. واسْتَثْمَدَهُ طَلَبَ مَعْرُوفَهُ. وثَمُودُ قبيلةٌ، ويُصْرَفُ، وتُضَمُّ الثَّاءُ، وقُرئ به أيضاً.
تاج العروس:
ثمد
الثَّمد بفتح فسكون ويحَرّك والثِّمَاد ككتَاب - قال شيخنا : ظاهِرُه بل صَريحُه أَنّه مُفرد كالثَّمَدِ وصَرَّحَ غيره بأَنّه جمْع لثَمَدٍ المفتوحِ أَو المحرَّك والقياس لا يُنافيه . قلْت : ويَعضُدُه كلاَمُ أَئمّةِ الغريب : الثِّمَاد الحُفَر يكون فيها الماءُ القَليل . ولذلك قال أَبو عُبَيْدة : سُجِرَت الثِّمَادُ إِذا مُلِئَت من المطَرِ . غير أَنه لم يُفسِّرها - : الماءُ القليلُ الذي لا مادَّةَ لَهُ أَو ما يَبْقَى في الجَلَدِ من الأَرض قليلاً أَو ما يَظْهَرُ في الشِّتَاءِ ويَذهب في الصَّيْف . والجمْع أَثمادٌ . وعن ابن الأَعرابيّ : الثَّمَدُ : قَلْتٌ يَجتمِع فيه ماءُ السماءِ فيَشْرَبُ به النّاسُ شهرَين من المَصِيف فإِذا دَخَلَ أَوّلُ القَيْظِ انقطَعَ فهو ثَمَدٌ وجمْعه ثِمَادٌ . وقال أَبو مالك : الثَّمَد أَن يَعمِد إِلى مَوضعٍ يُلْزم مَاءَ السَّمَاءِ يَجعله صِنْعاً وهو المكان يجتمع فيه الماء وله مَسايِلُ مِنَ الماءِ وتُحْفَر في نَواحِيه رَكايَا فيَملؤهَا من ذلك الماءِ فيَشؤب النَّاسُ الماءَ الظاهِرَ حتّى يَجِفّ إِذا أَصابَه بَوارِحُ القَيظِ وتَبقَى تِلك الرَّكَايَا فهي الثِّمادُ . وثَمَدَه يَثمُدُه ثَمْداً وأَثْمَدَهُ إِثماداً واستَثْمدَه : اتَّخَذَه : ثَمْداً : حفراً للماءِ الأَخير عن ابن السِّكِّيت . وثَمَدَه وأَثمَدَه واستَثْمَدَه : نَبَثَ عنه التُّرَابَ ليخرُجَ واثْتَمَدَ بتقديم المثلّثة على الفوفيّة واثَّمَدَ بالإِدغام كِلاهما على افْتَعَل : وَرَدَه أَي الثَّمدَ . والمَثْمُود : ماءٌ نَفِدَ أَي فَنِيَ من الزِّحام أَي من كَثرة الناسِ عليه إِلاّ أَقلَّه . ومن المجاز رَجُلٌ مَثمودٌ : سُئِلَ فأُلِحَّ عليه فيه فأَفنَى ما عِنْدَهُ عَطَاءً . ومن المَجاز : المَثمود : مَنْ ثَمَدَتْهُ النِّسَاءُ أَي نَزَفْنَ ماءَه من كثْرة الجِمَاعِ ولم يَبْقَ في صُلْبه ماءٌ والإِثْمِدُ بالكسر : حَجَرُ الكُحْل وهو أَسودُ إِلى حُمْرَة ومعدنه بأَصبهانَ وهو أَجْوَدُه وبالمَغْرِب وهو أَصْلَبُ . وقال السّيرافيّ : الإِثْمدُ شَبِيهٌ بحجَرِ الكُحْلِ . وأَثْمَدَ عَيْنَه : كَحَلهَا بالإِثْمِد . وأَثمَدُ كأَحْمَد ونقل فيه المثنّاة الفوقيّة أَيضاً وبهما رُوِيَ قولُ الشاعر :
تَطَاوَلَ لَيلُك بالأَثْمَدِ ... ونَامَ الخَلِيُّ ولم تَرْقُدِ ع ويُضمُّ الميم وهذه عن الصاغَانيّ فهي ثلاثُ لغاتٍ . وثَمَدَ الرَّجلُ ثَمْداً واثْمادَّ اثْمِيداداً كاثمأَدَّ : سَمِنَ ومنه الغُلامُ المُثْمَئِدُّ وهنا مَوضع ذِكْره كما صرَّحَ به ابن شُميل وغيره . ومن المَجاز : اسْتَثْمَدَهُ : طَلَبَ مَعروفَه فثَمَدَه : أَعطاه . وثَمُودُ كصَبُور ابنُ عابَرَ بنِ إِرَمَ بن سَام قَبِيلَةٌ من العرب الأُوَل ويقال إِنّهُم من بَقِيَّة عادٍ وهم قَومُ صالحٍ عليه السّلامُ بعثَه اللّه إِليهم وهو نَبيٌّ عربيّ يُصرَف ولا يُصْرَف . واختلف القُرّاءُ فيه فمَن صَرَفَه ذَهبَ به إِلى الحَيّ لأَنّه اسمٌ عربيّ مُذكّر سُمِّيَ بمذَكَّر ومن لم يَصرِفْه ذَهبَ إِلى القَبِيلَةِ وهي مُؤنّثة . وفي المحكم وثَمُود اسمٌ . قال سيبويه : يكون اسماً للقبِيلة والحَيّ وكونه لهما سَواءٌ وتُضَمُّ الثَّاءُ المثلَّثَة وقُرِىء به أَيضاً قيل سُمِّيَت لقلّة مائها كأَنّه من الثَّمْد . وهو الماءُ القَليل . وبسَطَه في العنايَةِ . ومما يستدرك عليه : الثَّامِدُ من البَهْمِ حين قَرَمَ أَي أَكَلَ . ورَوْضَةُ الثَّمَدِ موضعٌ هكذا في الصحاح وغيره . قلت : هو لبَني جويرة بطْن من التَّيمْ . وقال أَبو عَمرو : يقال للرَّجل يَسهَرُ لَيلَه سارِياً أَو عامِلاً : فُلانٌ يَجعلُ الَّليل إِثْمِداً أَي يَسهرُ فجعَلَ سَوَادَ الَّليْلِ لعَيْنيهِ كالإِثْمدِ لأَنّه يسَير اللَّيْلَ كلَّه في طلَبِ المعَالي . وأَنشد :
كَمِيش الإِزارِ يَجْعَل اللَّيلَ إِثْمِداً ... ويَغْدُو عَلَيْنَا مُشْرِقاً غيرَ وَاجِمِ وأُثَامِدُ : وادٍ بينَ قُدَيدٍ وعُسْفَانَ . وبُرْقةُ الثِّمادِ أَو بُرْقةُ الأَثمادِ : مَوضع . قال رُدَيْح بن الحارث التّيميّ :
لمَن الدِّيَارُ ببُرْقَةِ الأَثْمادِ ... فالجَلْهَتَيْنِ إِلى قِلاَتِ الوَادِي ثمعد

### Türkçe

**ثمد**
**ثَمَدَ - يَثْمِدُ - ثَمُوْد**
**ثَمَدَ - يَثْمِدُ** + şey + bir varlık üzerine: nadirleşir, cimrileşir ve azalır; özellikle de ona bir destek/ikmal bulunmadığı için.
**ثَمَدَ - يَثْمِدُ** + varlık + şey ile + bir varlık üzerine: onu ondan esirger; bu da onu nadir ve mevcut olmayan kılmakla ve onun için bir destek/ikmal bulunmamakla olur.
**ثَمُوْد**: “**فَعول**” vezni üzere, “**ثَمَدَ - يَثْمِدُ**”dan mübalağa ism-i fâil: çok **الثمد** sahibi: elindekini tutan cimri, pinti; ve o, peygamber Sâlih عليه السلام kavminin adıdır: ve görünür ki bu adın, onların cimri oluşlarıyla bir bağlantısı vardır; böylece Allah onları deve ve onun su içmesiyle imtihan etti; Allah daha iyi bilir.
Ve lafız, “**البخل والشح**” lafızları grubuna mensuptur; o da şunlardır:
**نَفِسَ - يَنْفَسُ**، **شَحَّ - يَشُحُّ** (**شَحَّ - يَشِحُّ**)، **بَخِلَ - يَبْخَلُ**، **ضَنَّ - يَضِنُّ** (**ضَنَّ - يَضَنُّ**) ، **حَسَدَ - يَحْسُدُ**، **ثَمَدَ - يَثْمِدُ**

**ثمود**
	﴿Ve Semûd’a kardeşleri Sâlih’i (gönderdik). Dedi ki: Ey kavmim, Allah’a ibadet edin; sizin için O’ndan başka ilâh yoktur. Rabbinizden size bir delil gelmiştir; işte bu, Allah’ın devesi, sizin için bir âyettir; onu bırakın, Allah’ın arzında yesin; ona bir kötülükle dokunmayın, yoksa sizi elem verici bir azap yakalar (73)﴾ A‘râf ﴿Ve Semûd’a kardeşleri Sâlih’i (gönderdik). Dedi ki: Ey kavmim, Allah’a ibadet edin; sizin için O’ndan başka ilâh yoktur. O sizi yerden inşa etti ve sizi onda imar ettirdi; O’ndan bağışlanma dileyin, sonra O’na tevbe edin; şüphesiz Rabbim yakın, icabet edendir (61)﴾ Hûd
	﴿Andolsun, Semûd’a kardeşleri Sâlih’i gönderdik: Allah’a ibadet edin (diye). Bir de baktın ki onlar iki fırka, çekişiyorlar (45)﴾ Neml
	﴿Sanki orada hiç refah içinde yaşamamışlar gibi. Dikkat edin, Semûd Rablerini inkâr ettiler. Dikkat edin, Semûd’a uzaklık olsun (68)﴾ Hûd ﴿Sanki orada hiç refah içinde yaşamamışlar gibi. Dikkat edin, Medyen’e uzaklık olsun; Semûd uzaklaştığı gibi (95)﴾ Hûd
	﴿Kendilerinden öncekilerin haberi onlara gelmedi mi: Nûh kavmi, Âd, Semûd, İbrâhim kavmi, Medyen halkı ve altüst edilenler? Elçileri onlara apaçık delillerle geldi; Allah onlara zulmedecek değildi, fakat onlar kendi nefislerine zulmediyorlardı (70)﴾ Tevbe ﴿Sizden öncekilerin haberi size gelmedi mi: Nûh kavmi, Âd, Semûd ve onlardan sonrakiler; onları Allah’tan başkası bilmez. Elçileri onlara apaçık delillerle geldi; ellerini ağızlarına geri çevirdiler ve dediler ki: Biz, sizinle gönderileni inkâr ettik; ve bizi çağırdığınız şeyden şüphe içindeyiz, kuşkulandırıcı (9)﴾ İbrâhim
	﴿Bizi âyetlerle göndermekten alıkoyan şey, ancak öncekilerin onları yalanlamasıdır. Semûd’a, gözle görülür deve verdik; onunla zulmettiler. Biz âyetleri ancak korkutma olarak göndeririz (59)﴾ İsrâ
	﴿Eğer seni yalanlarlarsa, onlardan önce Nûh kavmi, Âd ve Semûd da yalanlamıştı (42)﴾ Hac ﴿Onlardan önce Nûh kavmi, Ress ashabı ve Semûd yalanladı (12)﴾ Kâf
	﴿Semûd, gönderilenleri yalanladı (141)﴾ Şuarâ ﴿Semûd, uyarıları yalanladı (23)﴾ Kamer
	﴿Semûd ve Âd, çarpıcı felâketi yalanladı (4)﴾ Hâkka
	﴿Semûd, azgınlığıyla yalanladı (11)﴾ Şems ﴿Semûd’a gelince, azgın felâketle helâk edildiler (5)﴾ Hâkka
	﴿Âd’ı, Semûd’u, Ress ashabını ve bunlar arasında birçok nesilleri (de helâk ettik) (38)﴾ Furkân ﴿Âd’ı ve Semûd’u (da helâk ettik). Meskenlerinden size apaçık belli olmuştur. Şeytan onlara amellerini süsledi de onları yoldan alıkoydu; oysa onlar basiret sahibi idiler (38)﴾ Ankebût
	﴿Semûd’u, Lût kavmini ve Eyke ashabını (da helâk ettik); işte onlar hiziplerdir (13)﴾ Sâd ﴿Nûh kavminin, Âd’ın, Semûd’un ve onlardan sonrakilerin gidişi gibi; Allah kullar için zulüm istemez (31)﴾ Gâfir
	﴿Eğer yüz çevirirlerse de ki: Sizi, Âd ve Semûd’un yıldırımı gibi bir yıldırımla uyardım (13)﴾ Fussilet ﴿Semûd’a gelince, onları hidayete erdirdik; fakat körlüğü hidayete tercih ettiler; kazandıkları şeyler sebebiyle onları alçaltıcı azabın yıldırımı yakaladı (17)﴾ Fussilet ﴿Semûd’da da; onlara “bir zamana kadar faydalanın” denildiği vakit (43)﴾ Zâriyât ﴿Semûd’u da; artık bırakmadı (51)﴾ Necm ﴿Firavun ve Semûd (18)﴾ Burûc ﴿Vâdide kayayı oyan Semûd (9)﴾ Fecr

Muhtâr es-Sıhâh
● [**ثمد**] ث م د: **الثَّمْدُ** ve **الثَّمَدُ**, mimin sükûnu ve fethi ile, maddesi olmayan az su; ve **ثَمُودُ** bir kabiledir; sarf edilir ve sarf edilmez; ve **اُثْمِدُ** bir taştır.

Râgıb
**ثمد**
**ثمود** denildi: o acemîdir; ve denildi: o Arabîdir. Onun sarfının terk edilmesi, bir kabile adı veya bir yer adı oluşundandır. Onu sarf eden ise onu bir حيّ (mahalle/kol) veya bir baba adı kıldı; çünkü o, **الثمد**den “**فعول**”u zikreder; ve o, maddesi olmayan az sudur. Ondan dolayı denildi: falan **مثمود**; **ثمدته النساء** yani: onlara çokça uğraması sebebiyle onun suyunun maddesini kestiler. Ve **مثمود**: kendisine soru çokça olunca, malının maddesini kaybedince.

Mulahhas es-Sân
1. **ثَمَدَهُ يَثْمِدُه ثَمْداً واثَّمَدَهُ واسْتَثْمَدَهُ**: ondan toprağı eşeledi ki çıksın.
2. Ve **ثمودُ**: Arapların ilkinlerinden bir kabile.
3. Ve **ثمودُ**: kabile ve حيّ için isim olur.
4. **الثَّمْدُ** ve **الثَّمَدُ**: maddesi olmayan az su.
5. **الثَّمْدُ** ve **الثَّمَدُ**: deride kalan azdır.
6. **الثَّمْدُ** ve **الثَّمَدُ**: kışın görünen ve yazın giden şeydir.
7. **الثَّمْدُ**: gök suyunun (yağmurun) tutunduğu bir yere yönelip onu yapma (havuz) kılmasıdır.
8. **الثَّمَدُ**: gök suyunun toplandığı bir çukurdur; insanlar onunla yazın iki ay içer.
9. **ماءٌ مَثْمود**: insanlar onun üzerine çoğaldı da, en azı hariç tükendi ve bitti.
10. Ve **رجل مثمود**: kendisine soru hususunda ısrar edildi; verdi, ta ki yanındaki tükendi.
11. Ve **ثَمَدَتْهُ النساء**: çokça cinsel birleşmeden onun suyunu tükettiler; onun sulbünde su kalmadı.
12. Ve **الإِثْمِدُ**: ondan sürme yapılan bir taş.
13. **إِثْمِداً** yani: geceyi uykusuz geçirir; gecenin karalığını gözlerine **الإِثمد** gibi kıldı; çünkü bütün geceyi yücelikler talebinde yürür.
14. **الثامِدُ** küçükbaş yavrularından, **قَرِمَ** olduğu vakit; yani yedi.
15. **روضةُ الثَّمدِ**: bir yerdir.

Lisânü’l-ʿArab
● - **ثمد**: **الثَّمْدُ** ve **الثَّمَدُ**: maddesi olmayan az su; ve denildi: deride kalan azdır; ve denildi: kışın görünen ve yazın giden şeydir. Hatiplerin bazı sözlerinde: “tasavvurun sıhhatinden bir madde: **ثَمِدَةٌ بَكِئَةٌ**”; çoğulu **أَثْمادٌ**. Ve **الثِّمادُ**: **الثَّمَدِ** gibidir. **طَهْفَة** hadîsinde: “onlar için **الثَّمَدَ**ı fışkırt”; o, hareke iledir; az su, yani onu onlar için fışkırt ki çok olsun. Ondan hadîs: “Hudeybiye’nin en ucuna bir **ثَمَد** üzerine ininceye kadar.” Ve denildi: **الثِّمادُ** az su bulunan çukurlardır; bunun için Ebû Ubeyd dedi: “**الثِّمادُ** yağmurdan doldurulunca dolduruldu”; ancak onu açıklamadı. Ebû Mâlik dedi: **الثَّمْدُ**: gök suyunun tutunduğu bir yere yönelip onu yapma (havuz) kılmasıdır; o, suyun toplandığı yerdir; onun su yolları vardır; çevrelerinde kuyular kazar da onları o sudan doldurur; insanlar görünen suyu içer, ta ki yaz sıcağının rüzgârları ona isabet edince kurur; o kuyular kalır; işte onlar **الثِّمادُ**dır. Ve inşad etti:
لَعَمْرُكَ، إِنِّني وطِلابَ سَلْمَى
لَكالمُتَبَرِّضِ الثَّمَدَ الظَّنُونا
Ve **الظَّنون**: suyuna güvenilmeyen şeydir. İbnü’s-Sikkît: **اثْتَمَدْتُ ثَمَداً** yani bir **ثَمَد** edindim; ve **اثَّمَدَ** idğam ile, yani **الثَّمَد**a vardı. İbnü’l-A‘râbî: **الثَّمَدُ**: gök suyunun toplandığı bir çukurdur; insanlar onunla yazın iki ay içer; kıyazın (en sıcak zamanın) ilki girince kesilir; o zaman o **ثَمَد**dır; çoğulu **ثِماد**dır. **ثَمَدَهُ يَثْمِدُه ثَمْداً واثَّمَدَهُ واسْتَثْمَدَهُ**: ondan toprağı eşeledi ki çıksın. Ve **ماءٌ مَثْمود**: insanlar onun üzerine çoğaldı da, en azı hariç tükendi ve bitti. Ve **رجل مثمود**: kendisine soru hususunda ısrar edildi; verdi, ta ki yanındaki tükendi. Ve **ثَمَدَتْهُ النساء**: çokça cinsel birleşmeden onun suyunu tükettiler; onun sulbünde su kalmadı. Ve **الإِثْمِدُ**: ondan sürme yapılan bir taş; ve denildi: sürmenin bir türüdür; ve denildi: sürmenin kendisidir; ve denildi: ona benzer; Sîrâfî’den. Ebû Amr dedi: geceyi uykusuz geçirip gece yürüyen veya çalışan adama denilir: falan geceyi **إِثْمِداً** kılar; yani uykusuz kalır; gecenin karalığını gözlerine **الإِثمد** gibi kıldı; çünkü bütün geceyi yücelikler talebinde yürür. Ebû Amr inşad etti:
كَمِيشُ الإِزارِ يَجْعَلُ الليلَ إِثْمِداً،
ويَغْدُو علينا مُشْرِقاً غيرَ واجِمِ
Ve **الثامِدُ** küçükbaş yavrularından, **قَرِمَ** olduğu vakit; yani yedi. Ve **روضةُ الثَّمدِ**: bir yerdir. Ve **ثمودُ**: Arapların ilkinlerinden bir kabile; sarf edilir ve sarf edilmez. Ve denilir: onlar Âd’ın bakiyesindendir; onlar Sâlih kavmidir; nebîmize ve ona salât ve selâm olsun. Allah onu onlara gönderdi; o Arabî bir nebîdir. Kur’ân-ı Kerîm’de onun i‘râbında kurrâ ihtilaf etti: ondan kimisi onu sarf etti, kimisi sarf etmedi. Onu sarf eden, onu حيّye götürdü; çünkü o, Arabî müzekker bir isimdir, müzekker ile adlandırılmıştır. Onu sarf etmeyen, onu kabileye götürdü; o müennestir. İbn Sîde: **ثمودُ** bir isimdir. Sîbeveyh dedi: kabile ve حيّ için isim olur; onun ikisi için oluşu eşittir. Dedi. Ve tenzîl-i azîzde: “**وآتينا ثمود الناقة مبصرة**”; ve onda: “**أَلا إِن ثموداً كفروا ربهم**”.

Maqâyîsü’l-Luğa:
(**ثمد**) **الثاء** ve **الميم** ve **الدال** tek bir asıldır; o da şeyin azıdır. Öyleyse **الثَّمْدُ**: maddesi olmayan az sudur. Ve kadınlar falanı **ثمََدتْ** ettiği vakit, onun suyunu kestikleri zaman. Ve falan **مثمود**dur; kendisine soru çoğalınca, yanındaki tükenince. Ve **المثمود** hakkında dedi:
أو كماءِ المثْمودِ بعد جِمامٍ *** زَرِم الدَّمْع لا يؤوب نَزُورا
Ve **الثامد** küçükbaş yavrularından, **قَرِم** olduğu vakit; çünkü onu alan şey azdır.
Ve babdan şâz olan şeylerden: **الإثْمِد**; o bilinir. Dil ehlinin bazısı derdi ki: o babdandır; çünkü ondan kullanılan şey azdır. Bu, vechi üzerine durulacak bir şey değildir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الثَّمْدُ** (harekelenir de), ve **ككتابٍ**: az su; maddesi yoktur; yahut yerin derisinde kalan şey; yahut kışın görünen ve yazın giden şey. Ve **ثَمَدَهُ** ve **أثْمَدَهُ** ve **اسْتَثْمَدَهُ**: onu **ثَمْداً** edindi. Ve **اثْتَمَدَ** ve **اثَّمَدَ** “**افْتَعَل**” üzere: ona vardı. Ve **المَثْمُودُ**: üzerine izdihamdan dolayı, en azı hariç, tükenen sudur. Ve bir adam: soruldu da, yanındakini bağışla tüketti. Ve “**ثَمَدَتْهُ النِّساءُ**”dan: yani onun suyunu tükettiler. Ve **الإِثْمِدُ**, kesre ile: sürme için bir taş. Ve **كأَحْمَدَ**: bir yer adı; ve mîm dammelenir. Ve **ثَمَدَ** ve **اثْمادَّ**: semirdi. Ve **اسْتَثْمَدَهُ**: onun iyiliğini istedi. Ve **ثَمُودُ**: bir kabile; sarf edilir; ve **الثاء** dammelenir; onunla da okundu.

Tâcü’l-ʿArûs:
**ثمد**
**الثَّمد** fetha ile sonra sükûn ile; ve harekelenir; ve **الثِّمَاد** “**كتَاب**” gibi. Şeyhimiz dedi: zahiri, bilakis sarih olanı, onun **الثَّمَد** gibi müfred olduğudur; başkası ise onun, fethalı veya harekeli **ثَمَد**ın cem‘i olduğunu tasrih etti; kıyas ona aykırı değildir. Dedim: onu, garîb imamlarının sözü destekler: **الثِّمَاد** az su bulunan çukurlardır. Bunun için Ebû Ubeyde dedi: “**الثِّمَادُ** yağmurdan doldurulunca dolduruldu”; ancak onu açıklamadı. —: maddesi olmayan az su; yahut yerin derisinde az kalan şey; yahut kışın görünen ve yazın giden şey. Cem‘i **أَثمادٌ**. İbnü’l-A‘râbî’den: **الثَّمَدُ**: gök suyunun toplandığı bir çukurdur; insanlar onunla yaz mevsiminden iki ay içer; kıyazın ilki girince kesilir; o zaman o **ثَمَد**dır; cem‘i **ثِمَادٌ**dur. Ebû Mâlik dedi: **الثَّمَد**: gök suyunun tutunduğu bir yere yönelip onu yapma (havuz) kılmasıdır; o, suyun toplandığı yerdir; onun su yolları vardır; çevrelerinde kuyular kazılır; onları o sudan doldurur; insanlar görünen suyu içer, ta ki yaz sıcağının rüzgârları ona isabet edince kurur; o kuyular kalır; işte onlar **الثِّمادُ**dır. Ve **ثَمَدَه يَثمُدُه ثَمْداً وأَثْمَدَهُ إِثماداً واستَثْمدَه**: onu **ثَمْداً** edindi; su için kazma; İbnü’s-Sikkît’ten. Ve **ثَمَدَه** ve **أَثمَدَه** ve **استَثْمَدَه**: ondan toprağı eşeledi ki çıksın. Ve **اثْتَمَدَ** (müselleseyi fevkiyye üzerine takdim ile) ve **اثَّمَدَ** idğam ile; ikisi de “**افْتَعَل**” üzere: ona vardı; yani **الثَّمد**a. Ve **المَثْمُود**: izdihamdan, yani insanların çokluğundan dolayı, en azı hariç, tükenen sudur. Mecazdan: **رَجُلٌ مَثمودٌ**: soruldu; onda kendisine ısrar edildi; yanındakini bağışla tüketti. Mecazdan: **المَثمود**: **مَنْ ثَمَدَتْهُ النِّسَاءُ**; yani çokça cinsel birleşmeden onun suyunu tükettiler; sulbünde su kalmadı. Ve **الإِثْمِدُ** kesre ile: sürme taşıdır; o, kırmızılığa çalan siyahtır; madeni İsfahan’dadır; o, onun en iyisidir; ve Mağrib’dedir; o daha serttir. Sîrâfî dedi: **الإِثْمدُ** sürme taşına benzer. Ve **أَثْمَدَ عَيْنَه**: onu **الإِثْمِد** ile sürdü. Ve **أَثمَدُ** “**أَحْمَد**” gibi; onda fevkiyye müsennâ da nakledildi; şairin sözü bununla ve onunla rivayet edildi:
تَطَاوَلَ لَيلُك بالأَثْمَدِ ... ونَامَ الخَلِيُّ ولم تَرْقُدِ
Bir yer adıdır. Ve mîm dammelenir; bu, Sâgânî’dendir; böylece üç lugattır. Ve **ثَمَدَ الرَّجلُ ثَمْداً واثْمادَّ اثْمِيداداً** “**اثمأَدَّ**” gibi: semirdi; ondan **الغُلامُ المُثْمَئِدُّ**; burası, İbn Şümeyl ve başkalarının tasrih ettiği üzere, onun zikredileceği yerdir. Mecazdan: **اسْتَثْمَدَهُ**: onun iyiliğini istedi; ona **فثَمَدَه**: ona verdi. Ve **ثَمُودُ** “**صَبُور**” gibi: **عابَر** oğlu, **إِرَم** oğlu, **سَام** oğlu; Arapların ilkinlerinden bir kabiledir. Ve denilir: onlar Âd’ın bakiyesindendir; onlar Sâlih kavmidir; عليه السّلام. Allah onu onlara gönderdi; o Arabî bir nebîdir. Sarf edilir ve sarf edilmez. Kurrâ onda ihtilaf etti: onu sarf eden, onu حيّye götürdü; çünkü o, Arabî müzekker bir isimdir, müzekker ile adlandırılmıştır. Onu sarf etmeyen, onu kabileye götürdü; o müennestir. Ve **المحكم**’de: **ثَمُود** bir isimdir. Sîbeveyh dedi: kabile ve حيّ için isim olur; onun ikisi için oluşu eşittir. Ve **الثَّاء** müsellesesi dammelenir; onunla da okundu. Denildi: suyun azlığından dolayı adlandırıldı; sanki **الثَّمْد**dendir; o, az sudur. Onu **العناية**’de genişletti. Ve ona zeyl olarak: **الثَّامِدُ** küçükbaş yavrularından, **قَرَمَ** olduğu vakit; yani yedi. Ve **رَوْضَةُ الثَّمَدِ** bir yerdir; **الصحاح** ve başkasında böyle. Dedim: o, **التَّيمْ**den bir batın olan Benî Cüveyre’nindir. Ebû Amr dedi: geceyi uykusuz geçirip gece yürüyen veya çalışan adama denilir: falan geceyi **إِثْمِداً** kılar; yani uykusuz kalır; gecenin karalığını gözlerine **الإِثْمد** gibi kıldı; çünkü bütün geceyi yücelikler talebinde yürür. Ve inşad etti:
كَمِيش الإِزارِ يَجْعَل اللَّيلَ إِثْمِداً ... ويَغْدُو عَلَيْنَا مُشْرِقاً غيرَ وَاجِمِ
Ve **أُثَامِدُ**: **قُدَيد** ile **عُسْفَان** arasında bir vadidir. Ve **بُرْقةُ الثِّمادِ** yahut **بُرْقةُ الأَثمادِ**: bir yerdir. **رُدَيْح بن الحارث التّيميّ** dedi:
لمَن الدِّيَارُ ببُرْقَةِ الأَثْمادِ ... فالجَلْهَتَيْنِ إِلى قِلاَتِ الوَادِي

**ثمعد**
