# ثمود — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثمود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ثمد

الثَّمْدُ والثَّمَدُ: الماء القليل الذي لا مادّ له، وقيل: هو القليل يبقى في الجَلَد، وقيل: هو الذي يظهر في الشتاء ويذهب في الصيف. وفي بعض كلام الخطباء: ومادَّةٌ من صحة التَّصَوُّرِ ثَمِدَةٌ بَكِئَةٌ، والجمع أَثْمادٌ. والثِّمادُ: كالثَّمَدِ؛ وفي حديث طَهْفَة: وافْجُرْ لهم الثَّمَدَ، وهو بالتحريك، الماء القليل أَي افْجُرْهُ لهم حتى يصير كثيراً؛ ومنه الحديث: حتى نزل بأَقصى الحديبية على ثَمَدٍ؛ وقيل: الثِّمادُ الحُفَرُ يكون فيها الماءُ القليل؛ ولذلك قال أَبو عبيد: سُجِرَتِ الثِّمادُ إِذا ملئت من المطر، غير أَنه لم يفسرها. قال أَبو مالك: الثَّمْدُ أَن يعمد إِلى موضع يلزم ماء السماءِ يجعَلُه صَنَعاً، وهو المكان يجتمع فيه الماء، وله مسايل من الماءِ، ويحفِرَ في نواحيه ركايا فيملؤُها (* قوله
«فيملؤها» كذا في نسخة المؤلف بالرفع والأحسن النصب.) من ذلك الماءِ، فيشرب الناس الماءَ الظاهر حتى يجف إِذا أَصابه بَوارِحُ القَيظ وتبقى تلك الركايا فهي الثِّمادُ؛ وأَنشد:
لَعَمْرُكَ، إِنِّني وطِلابَ سَلْمَى
لَكالمُتَبَرِّضِ الثَّمَدَ الظَّنُونا
والظَّنون: الذي لا يوثق بمائه.
ابن السكيت: اثْتَمَدْتُ ثَمَداً أَي اتخذت ثَمَداً، واثَّمَدَ بالإِدغام أَي ورد الثَّمَدَ؛ ابن الأَعرابي: الثَّمَدُ قَلْتٌ يجتمع فيه ماءُ السماءِ فيشرب به الناس شهرين من الصيف، فإِذا دخل أَول القيظ انقطع فهو ثَمَدٌ، وجمعه ثِماد. وثَمَدَهُ يَثْمِدُه ثَمْداً واثَّمَدَهُ واسْتَثْمَدَهُ: نَبَثَ عنه التراب ليخرج. وماءٌ مَثْمود: كثر عليه الناس حتى فني ونَفِدَ إِلا أَقلَّه.
ورجل مثمود: أُلِحَّ عليه في السؤَال فأَعطى حتى نَفِدَ ما عنده. وثَمَدَتْهُ النساء: نَزَفْنَ ماءه من كثرة الجماع ولم يبق في صلبه ماءٌ.والإِثْمِدُ: حجر يتخذ منه الكحْل، وقيل: ضرب من الكحل، وقيل: هو نفس الكحل، وقيل شبيه به؛ عن السيرافي؛ قال أَبو عمرو: يقال للرجل يَسْهَرُ ليله سارياً أَو عاملاً فلانٌ يجعل الليل إِثْمِداً أَي يسهر فجعل سواد الليل لعينيه كالإِثمد لأَنه يسير الليل كله في طلب المعالي؛ وأَنشد أَبو عمرو:
كَمِيشُ الإِزارِ يَجْعَلُ الليلَ إِثْمِداً،
ويَغْدُو علينا مُشْرِقاً غيرَ واجِمِ
والثامِدُ من البَهْمِ حينَ قَرِمَ أَي أَكل.
وروضةُ الثَّمدِ: موضعٌ.
وثمودُ: قبيلة من العرب الأُول، يصرف ولا يصرف؛ ويقال: إِنهم من بقية عاد وهم قوم صالح، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، بعثه الله إِليهم وهو نبي عربي، واختلف القراءُ في إِعرابه في كتاب الله عز وجل، فمنهم من صرفه ومنهم من لم يصرفه، فمن صرفه ذهب به إِلى الحيّ لأَنه اسم عربي مذكر سمي بمذكر، ومن لم يصرفه ذهب به إِلى القبيلة، وهي مؤنثة. ابن سيده: وثمودُ اسم؛ قال سيبويه: يكون اسماً للقبيلة والحي وكونه لهما سواء. قال وفي التنزيل العزيز: وآتينا ثمود الناقة مبصرة؛ وفيه: أَلا إِن ثموداً كفروا ربهم.

### Türkçe

**الثَّمْدُ** ve **الثَّمَدُ**: dayanağı (besleyeni) olmayan az su; ve denildi ki: o, **الجَلَد**’de kalan azdır; ve denildi ki: o, kışın ortaya çıkan ve yazın giden şeydir. Ve hatiplerin bazı sözlerinde: “Tasavvurun sıhhatinden bir madde: **ثَمِدَةٌ بَكِئَةٌ**”; çoğulu **أَثْمادٌ**’dır.

**الثِّمادُ**: **الثَّمَدِ** gibidir; ve **طَهْفَة** hadîsinde: “Onlar için **الثَّمَدَ**’i fışkırt”; o, harekeli (tahrîk ile)dir; az su, yani: onu onlar için fışkırt ki çok olsun; ve ondan hadîs: “Hudeybiye’nin en ucunda bir **ثَمَدٍ** üzerine indi”; ve denildi ki: **الثِّمادُ** az su bulunan çukurlardır; bundan dolayı Ebû Ubeyd dedi: “Yağmurdan doldurulunca **الثِّمادُ** dolduruldu (süciret)”; ancak onu açıklamadı. Ebû Mâlik dedi: **الثَّمْدُ**, gök suyunun tutunduğu bir yere yönelip onu bir **صَنَعاً** yapmasıdır; o, suyun toplandığı yerdir; onun su akıntıları vardır; ve çevrelerinde kuyular kazar da onları o sudan doldurur; insanlar görünen suyu içerler, **بَوارِحُ القَيظ** ona isabet edince kuruyuncaya kadar; ve o kuyular kalır; işte onlar **الثِّمادُ**’dır; ve şu beyiti okudu:
لَعَمْرُكَ، إِنِّني وطِلابَ سَلْمَى
لَكالمُتَبَرِّضِ الثَّمَدَ الظَّنُونا

Ve **الظَّنون**: suyuna güvenilmeyen şeydir.

İbnü’s-Sikkît: **اثْتَمَدْتُ ثَمَداً** yani bir **ثَمَد** edindim; ve idğam ile **اثَّمَدَ** yani **الثَّمَدَ**’e vardı. İbnü’l-A‘râbî: **الثَّمَدُ**, gök suyunun toplandığı bir **قَلْتٌ**’tur; insanlar onunla yazın iki ay içerler; kıyazın başı girince kesilir; işte o **ثَمَدٌ**’dir; çoğulu **ثِماد**’dır. Ve **ثَمَدَهُ يَثْمِدُه ثَمْداً** ve **اثَّمَدَهُ** ve **اسْتَثْمَدَهُ**: ondan toprağı eşeledi ki çıksın. Ve **ماءٌ مَثْمود**: insanlar onun üzerine çoğaldı da, en azı hariç, tükendi ve bitti.

Ve **رجل مثمود**: kendisine soru sormada ısrar edildi de, yanında olan tükeninceye kadar verdi.

Ve **ثَمَدَتْهُ النساء**: çok cinsel birleşmeden dolayı suyunu akıttılar; belinde su kalmadı. Ve **الإِثْمِدُ**: ondan sürme yapılan taş; ve denildi ki: sürmenin bir türüdür; ve denildi ki: sürmenin kendisidir; ve denildi ki: ona benzer; Sîrâfî’den. Ebû Amr dedi: Geceyi yürüyerek yahut çalışarak uykusuz geçiren adama “Falan geceyi **إِثْمِداً** yapar” denir; yani uykusuz kalır; gecenin karalığını, bütün gece yücelikler talebinde yürüdüğü için, gözlerine **الإِثمد** gibi kıldı; ve Ebû Amr şu beyiti okudu:
كَمِيشُ الإِزارِ يَجْعَلُ الليلَ إِثْمِداً،
ويَغْدُو علينا مُشْرِقاً غيرَ واجِمِ

Ve **الثامِدُ**: kuzu (küçük davar)dan, **قَرِمَ** olduğu vakit; yani yedi.

Ve **روضةُ الثَّمدِ**: bir yerdir.

Ve **ثمودُ**: ilk Araplardan bir kabiledir; tenvinli de gelir, tenvinsiz de; ve denilir ki: onlar Âd’ın bakiyesindendir; onlar Sâlih kavmidir; nebîmize ve ona salât ve selâm olsun; Allah onu onlara gönderdi; o, Arap bir nebîdir. Kurrâ, Allah’ın kitabında onun i‘râbında ihtilaf ettiler: onlardan kimi onu tenvinli yaptı, kimi tenvinsiz yaptı; onu tenvinli yapan, onu mahalle (hayy’a) götürdü; çünkü o, müzekker bir Arap ismidir, müzekker ile adlandırılmıştır; onu tenvinsiz yapan ise onu kabileye götürdü; o da müennestir. İbn Sîde: **ثمودُ** bir isimdir; Sîbeveyh dedi: kabileye ve hayy’a isim olur; ikisine oluşu eşittir. Dedi ki: Aziz tenzilde: “Ve **ثمود**’a, apaçık bir dişi deve verdik”; ve onda: “Haberiniz olsun ki **ثموداً** Rablerini inkâr ettiler.”
