# ثم — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%85/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: ثم

- حرف عطف يقتضي تأخر ما بعده عما قبله (راجع مغني اللبيب، والجنى الداني، باب ثم، والبصائر 2/344) ؛ إما تأخيرا بالذات؛ أو بالمرتبة، أو بالوضع حسبما ذكر في (قبل) وفي (أول). قال تعالى: ﴿أثم إذا ما وقع آمنتم به الآن وقد كنتم به تستعجلون *** ثم قيل للذين ظلموا﴾ [يونس/51 - 52]، وقال عز وجل: ﴿ثم عفونا عنكم من بعد ذلك﴾ [البقرة/52]، وأشباهه.
وثمامة: شجر، وثمت الشاة: إذا رعتها (انظر: المجمل 1/156)، نحو: شجرت: إذا رعت الشجر، ثم يقال في غيرها من النبات. وثممت الشيء: جمعته، ومنه قيل: كنا أهل ثمه ورمة (انظر: أساس البلاغة ص 49؛ والمجمل 1/156. قال الزمخشري: أي: أهل إصلاح شأنه والاهتمام بأمره)، والثمة: جمعة من حشيش. و:

- إشارة إلى المتبعد من المكان، و (هنالك) للتقرب، وهما ظرفان في الأصل، وقوله تعالى: ﴿وإذا رأيت ثم رأيت﴾ [الإنسان/20] فهو في موضع المفعول (ومشى على هذا القول الفيروز آبادي في البصائر 1/345، ورده في القاموس، فقال: فقول من أعربه مفعولا ل (رأيت) في: ﴿وإذا رأيت ثم رأيت﴾ وهم.
ومشى على هذا القول الفراء في معانيه، راجع 3/218، وكذا الأخفش.
- وقالأبو جعفر النحاس: لأهل العربية فيه ثلاثة أقوال:
فأكثر البصريين يقول: (ثم) ظرف، ولم تعد (رأيت)، كما تقول: ظننت في الدار، فلا تعدي ظننت، على قول سيبويه.
وقال الأخفش - وهو أحد قولي الفراء -: ثم مفعول بها، أي: فإذا نظرت ثم.
وقول آخر للفراء، قال: والتقدير: إذا رأيت ما ثم، وحذف (ما).
قال أبو جعفر: وحذف (ما) خطأ عند البصريين؛ لأنه يحذف الموصول ويبقي الصلة. راجع إعراب القرآن للنحاس 3/579).

### Türkçe

- **ثم**: Öncesinden sonrasının gecikmesini gerektiren bir atıf harfidir (bkz. Muğnî’l-lebîb, el-Cenâ’d-dânî, **ثم** bâbı, ve el-Basâir 2/344); ya zatıyla geciktirme olarak; yahut mertebe ile, yahut vaz‘ ile; **قبل** ve **أول**’de zikredildiği üzere. Yüce Allah dedi ki: ﴿أثم إذا ما وقع آمنتم به الآن وقد كنتم به تستعجلون *** ثم قيل للذين ظلموا﴾ [Yûnus/51 - 52], ve Azîz ve Celîl dedi ki: ﴿ثم عفونا عنكم من بعد ذلك﴾ [el-Bakara/52], ve benzerleri.
Ve **ثمامة**: ağaçtır; ve **ثمت الشاة**: onu otlattığı zaman (bkz.: el-Mücmel 1/156), şu misal gibi: **شجرت**: ağacı otladığı zaman; sonra onun dışındaki bitkiler hakkında da söylenir. Ve **ثممت الشيء**: onu topladım; ondan dolayı denildi: **كنا أهل ثمه ورمة** (bkz.: Esâsü’l-belâğa s. 49; ve el-Mücmel 1/156. Zemahşerî dedi ki: yani: onun işini ıslah eden ve onun işiyle ilgilenen kimseler). Ve **الثمة**: ottan bir topluluktur. Ve:

- Mekândan uzak olana işarettir; ve **هنالك** yakınlaştırma içindir; ve ikisi aslında zarfdır. Yüce Allah’ın sözü: ﴿وإذا رأيت ثم رأيت﴾ [el-İnsân/20]; o, mef‘ûl yerindedir (Fîrûzâbâdî el-Basâir 1/345’te bu görüş üzere yürüdü; ve el-Kâmûs’ta onu reddetti; şöyle dedi: Onu **رأيت**’e mef‘ûl olarak i‘râb edenin sözü, ﴿وإذا رأيت ثم رأيت﴾’te, vehimdir.
Ferrâ da Me‘ânî’sinde bu görüş üzere yürüdü, bkz. 3/218; aynı şekilde Ahfeş de.
- Ve Ebû Ca‘fer en-Nehhâs dedi: Arap dili ehli için onda üç görüş vardır:
Basralıların çoğu der ki: **ثم** zarfdır; ve **رأيت** müteaddî kılınmadı; senin “evde zannettim” demen gibi; Sîbeveyh’in görüşüne göre **ظننت**’i müteaddî kılmazsın.
Ahfeş dedi ki – ki o, Ferrâ’nın iki görüşünden biridir –: **ثم** onunla mef‘ûldür; yani: “Şu halde, **ثم**’e baktığın zaman.”
Ferrâ’nın başka bir görüşü: dedi ki: takdir: “**ثم**’de olanı gördüğün zaman”; ve **ما** hazfedildi.
Ebû Ca‘fer dedi: Basralıların yanında **ما**’nın hazfi hatadır; çünkü mevsûlü hazfeder ve sılayı bırakır. Bkz. Nehhâs’ın İ‘râbü’l-Kur’ân’ı 3/579).
