# ثني — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%86%D9%8A/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: ثني

الثِنايَةُ: حبلٌ من شعر أو صوف. وأما الثِناءُ ممدودٌ فعِقالُ البعير ونحوِ ذلك من حبل مَثْنيٍّ. وكلُّ واحدٍ م ثِنْيَيْهِ فهو ثِناءٌ لو أُفْرِدَ. تقول: عقلتُ البعير بِثِنايَيْنِ، إذا عقلْتَ يديه جميعاً بحبلٍ أو بطرَفَيْ حبلٍ. والثِنْيُ: واحد أَثْناءِ الشيءِ، أي تضاعيفه. تقول: أنفذتُ كذا في ثِنءي كتابي، أي في طيِّه. قال أبو عبيد: والثنْيُ من الوادي والجبل، منعطفه. وثِنْيُ الحبلِ: ما ثَنَيْتَ. قال طَرَفة:
لَعَمْرِكَ إنَّ الموتَ ما أَخْطأَ الفَتى		لَكا لِطَولِ المُرْخى وثِنْياهُ بالـيَدِ
والثِنْيُ أيضاً من النوق: التي وضعتْ بطْنَيْنِ. وثِنْيُها: ولدها، وكذلك المرأة. ولا يقال ثِلْثُ ولا فوقَ ذلك. والثِني مقصورٌ: الأمر يعاد مرَّتينِ. وفي الحديث: "لا ثني في الصدَقة" أي لا تؤخذ في السنة مرَّتين. والثُنْيا بالضم: الاسمُ من الاسْتِثناءِ، وكذلك الثَنْوي بالفتح. ويقال: جاءوا مَثْنى مَثْنى، أي اثنين اثنين. وقال أبو عبيدة: مَثْنى الأيادي، هي الأنصباء التي كانت تَفْضُلُ من الجَزورِ في الميسر، فكان الرجلُ الجواد يشتريها فيعطيها الأَبْرامَ. وقال أبو عمرو: مَثْنى الأَيادي: أن يأخذ القِسْمَ مرّةً بعد مرّةٍ. قال النابغة:
أَنِّي أُتَمِّمُ أَيْساري وأَمْـنَـحُـهُـمْ		مَثْنَى الأَيادي وأَكْسُو الجَفْنَةَ الأُدُما
وثَنَيْتُ الشيء ثَنْياً: عطفتَه. وثَناهُ، أي كَفَّهُ. يقال: جاء ثانياً من عنانه. وثَنَيْتُهُ أيضاً: صرفته عن حاجته، وكذلك إذا صرتَ له ثانياً. وثَنَّيْتُهُ تَثْنيَةً، أي جَعلتُه اثنين. والثُنْيانُ بالضم: الذي يكون دون السَيِّدِ في المرتبة؛ والجمع ثِنْيَةٌ. قال الأعشى:
طويلُ اليدين رَهْطُهُ غيرُ ثِنْيَةٍ		أَشَمُّ كريمٌ جارُهُ لا يُرَهَّـقُ
 وفلان ثِنْيَةُ أهلِ بيته، أي أرذلُهم. والثُنْيُ والثنْيُ، بضم الثاء وكسرها، مثل الثُنْيانِ. والثَنِيَّةُ: واحدة الثَنايا من السِنِّ. والثَنيَّةُ: طريق العقبة، ومنه قولهم: فلانٌ طَلاَّع الثَنايا، إذا كان سامياً لمعالي الأمور، كما يقال طَلاَّعُ أَنْجُدٍ. والثَنيُّ: الذي يلقى ثَنِيَّتَهُ، والجمع ثُنْيانٌ وثِناءٌ، والأنثى ثَنِيَّةٌ، والجمع ثَنِيَّاتٌ. واثنان من عدد المذكر واثنتان للمؤنّث، وفي المؤنّث لغة أخرى: ثِنْتانِ بحدف الألف. وأَلِفُهُ ألفُ وصلٍ. ويومُ الاثْنَينِ لا يُثَنَّى ولا يجمع، لأنَّه مثنى. وقولهم: هذا ثاني اثْنَيْنِ، أي هو أحد الاثنين. وتقول للمؤنث: اثْنَتانِ وإن شئت ثِنْتانِ؛ لأنّ الأللإ إنَّما اجْتُلِبَتْ لسكون الثاء، فلما تحركتْ سقطتْ. ولو سًمِّيَ رجلٌ باثْنَيْنِ أو باثْنَي عَشَرَ لقلت في النسبة إليه ثَنَويٌّ. وانْثَنى، أي انعطف. وكذلك اثْنَوْنى. وأَثْنَى عليه خيراً، والاسم الثَناءُ. وأثْنَى، أي ألقَى ثَنيَّتَهُ. وتَثَنَّى في مشيته: تأوَّد. والمَثاني من القرآن: ما كان أقلَّ من المائتين. وتسمَّى فاتحة الكتاب مَثَانِيَ لأنّها تُثَنّى في كلِّ ركعة. ويسمّى جميعُ القرآن مَثانيَ أيضاً لاقترانِ آية الرحمة بآية العذاب.

### Türkçe

**الثِنايَةُ**: kıldan veya yünden bir ip. Ama **الثِناءُ** (meddli) ise devenin bağı ve bunun benzeri, bükülmüş bir ipten olan şeydir. Ve onun iki **ثِنْي**’inden her bir tek olanı, tekil kılınsa **ثِناءٌ**’dur. Dersin ki: “Deveyi **ثِنايَيْنِ** ile bağladım”; ellerinin ikisini bir ip ile yahut bir ipin iki ucu ile bağladığın zaman. Ve **الثِنْيُ**: bir şeyin **أَثْناءِ**’sından biri; yani onun kıvrımları. Dersin ki: “Şunu kitabımın **ثِنءي**’inde yerine getirdim”; yani onun kıvrımında. Ebû Ubeyd dedi: Ve vadiden ve dağdan **الثنْيُ**: onun kıvrımıdır. Ve ipin **ثِنْيُ**’i: senin büktüğün şeydir. Tarafe dedi:
“Hayatına yemin olsun ki ölüm, delikanlıyı ıskalamadığı zaman,
uzun salıverilmiş olanın ve onun **ثِنْياهُ**’unun elde olması gibidir.”

Ve **الثِنْيُ** ayrıca develerden: iki karın (iki defa) doğurmuş olan. Ve onun **ثِنْيُ**’i: yavrusudur; kadın da böyledir. Ve **ثِلْثُ** denmez, ne de bunun üstü. Ve **الثِني** (maksûr): işin iki defa iade edilmesidir. Hadiste: “Sadakada **ثني** yoktur”; yani bir yılda iki defa alınmaz. Ve **الثُنْيا** (ضم ile): **الاسْتِثناءِ**’dan isimdir; **الثَنْوي** (فتح ile) de böyledir. Ve denir: “**مَثْنى مَثْنى** geldiler”; yani ikişer ikişer. Ebû Ubeyde dedi: **مَثْنى الأيادي**: meysirde kesilmiş deveden fazla kalan paylardır; cömert adam onları satın alır da yoksullara verirdi. Ebû Amr dedi: **مَثْنى الأَيادي**: payı bir defadan sonra bir defa daha almaktır. Nâbiga dedi:
“Ben **أَيْساري**’mi tamamlarım ve onlara bağışlarım,
**مَثْنَى الأَيادي**’yi ve **الجَفْنَةَ**’yi derilerle giydiririm.”

Ve “şeyi **ثَنْياً** **ثَنَيْتُ**”: onu büktün. Ve onu **ثَناهُ**: yani onu alıkoydu. Denir: “Dizgininden **ثانياً** olarak geldi.” Ve onu ayrıca **ثَنَيْتُ**: onu ihtiyacından çevirdim; sen ona **ثانياً** olduğun zaman da böyledir. Ve onu **تَثْنيَةً ثَنَّيْتُ**: yani onu iki yaptım. Ve **الثُنْيانُ** (ضم ile): mertebede efendinin altında olan kimsedir; çoğulu **ثِنْيَةٌ**’dir. A‘şâ dedi:
“Uzun elli, kavmi **ثِنْيَةٍ** olmayan,
yüksek burunlu, kerim; komşusu horlanmaz.”

Ve falan kimse, ev halkının **ثِنْيَةُ**’sidir; yani onların en aşağısıdır. Ve **الثُنْيُ** ve **الثنْيُ**, ثاء’nın ضم’i ve kesri ile, **الثُنْيانِ** gibidir. Ve **الثَنِيَّةُ**: dişteki **الثَنايا**’dan bir tanedir. Ve **الثَنيَّةُ**: geçit yolu; bundan dolayı onların sözü: “Falan **طَلاَّع الثَنايا**’dır”; yüce işlerin yücelerine yükselen olduğu zaman; nitekim “**طَلاَّعُ أَنْجُدٍ**” denildiği gibi. Ve **الثَنيُّ**: **ثَنِيَّتَهُ**’unu (iki yaşını) karşılayan kimsedir; çoğulu **ثُنْيانٌ** ve **ثِناءٌ**; dişisi **ثَنِيَّةٌ**, çoğulu **ثَنِيَّاتٌ**. Ve **اثنان** müzekker sayısındandır, **اثنتان** müennes içindir; müenneste başka bir dil: ألف’ı hazf ile **ثِنْتانِ**. Ve onun **أَلِفُهُ**’u **ألفُ وصلٍ**’dır. Ve **يومُ الاثْنَينِ** ikilenmez ve çoğul yapılmaz; çünkü o ikilidir. Ve onların sözü: “Bu, **ثاني اثْنَيْنِ**’dir”; yani o iki kişiden biridir. Ve müennese dersin: **اثْنَتانِ**, istersen **ثِنْتانِ**; çünkü **الأللإ** ancak ثاء’nın sükûnu için getirilmiştir; o hareketlenince düştü. Ve eğer bir adam **اثْنَيْنِ** ile yahut **اثْنَي عَشَرَ** ile adlandırılsa, ona nisbetle **ثَنَويٌّ** derdin. Ve **انْثَنى**: yani kıvrıldı. **اثْنَوْنى** da böyledir. Ve ona hayırla **أَثْنَى**; isim **الثَناءُ**’dur. Ve **أثْنَى**: yani **ثَنيَّتَهُ**’unu attı (iki yaşına ulaştı). Ve yürüyüşünde **تَثَنَّى**: salınarak yürüdü. Ve Kur’ân’dan **المَثاني**: iki yüzden az olan şeydir. Ve Fâtiha’ya **مَثَانِيَ** denir; çünkü her rek‘atta iki defa okunur. Ve bütün Kur’ân’a da **مَثانيَ** denir; rahmet âyetinin azap âyetiyle bitişik olmasından dolayı.
