# ثن — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%86/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ثن

باب الثاء والنون
ثن ، نث : ( مستعملان ) .
ثن : أبو عُبَيد ، عن الأَصْمعي : إذا انْكَسر اليَبَس فهو حُطَام ، فإذا ارْتكب بَعْضُه على بَعْض فهو الثِّنّ ، فإذا اسْوَدّ من القِدَم فهو الدِّنْدِنُ ؛ وأَنْشد الباهليّ :
تَكْفِي اللَّقُوحَ أَكْلَةٌ من ثِنّ
أبو عُبيدة ، عن أبي الجَرّاح : الثُّنّةُ مِن الفَرس : مُؤَخَّرُ الرُّسْغ .
قلتُ : وجَعل امْرؤ القَيس الثُّنَن : الشَّعَر النابت في ذلك المَوْضع ، فقال :
لها ثُنَنٌ كخَوَافِي العُقَا
بِ سُودٌ يَفين إذا تَزْبَئِرّ
وقال أبو عُبَيدة : في وَظِيفَي الفَرس ثُنَّتان ، وهو الشَعَرُ الذي يكون على مُؤَخَّر الرُّسْغ ، فإِن لم يكن ثَمَّ شَعَر فهو : أَمْرد ، وأَمْرَط .
شَمِرٌ ، عن ابن الأَعْرابي ، قال : الثُّنَّة من
الإنسان : ما دُون السُّرّة فوق العانَة أَسْفَلَ البطن .
وقال ابن الأعرابيّ : هو شَعَرُ العانَة .
وفي الحَديث : إن آمِنة قالتْ لما حَملت النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) ما وجدتُه في قَطَن ولا ثُنّة ، وما وجدتُه إلاّ على ظَهر كَبِدي .
القَطَن : أَسْفل الظَهر ؛ والثُّنّة أسْفَل البَطْن .
وفي حَديث حَمزة سَيِّد الشُّهداء أنّ وَحْشِياً قال : سَدَّدْتُ حَرْبتي يوم أُحُد لثُنَّته فما أَخْطأتُها .
وهذان الحديثان يقوِّيان قول اللَّيْث في ( الثُّنَّة ) .
وقال ابن الأَعْرابيّ : الثِّنَانُ : النَّبَاتُ الكَثِير الملتف .
نث : في حديث عُمر : أنّ رَجُلاً أتاه يَسأَله فقال : هَلَكْتُ . فقال عُمَرُ : اسْكُتْ ، أَهَلَكْتَ وأَنْت تَنِثّ نَثيثَ الحَمِيت .
قال أبو عُبيد : النَّثِيث : أن يَعْرَق ويَرْشَح مِن عِظَمِه وكَثْرة لَحْمه .
يُقال منه : نَثّ الرَّجُلُ يَنِثّ نَثِيثاً .
وقال غيرُه : نَثَّ الحَمِيتُ ومَثّ ، بالنون والميم ، إذا رَشَح بما فيه من السِّمن . يَنِثّ ويَمِثّ ، نَثّاً ونَثِيثاً ، ومَثّاً ومَثِيثاً .
والإنسان يَنثّ ويَمِثّ ، إذا عَرِق مِن سِمَنِهِ .
وأمّا قولُك : نَثّ فلانٌ الحَدِيثَ يَنُثّه نَثّاً ، فهو بضم النّون لا غَير ، وذلك إذا أذَاعَه .
عَمرو ، عن أَبيه : النُّثَّاث : المُغْتابون للمُسْلِمين .
ثَعْلب ، عن ابن الأعْرابيّ : ثَنْثن ، إذا رَعَى الثِّنَّ .
ونَثْنَثَ ؛ إذا عَرِق عَرَقاً كَثِيراً .

### Türkçe

باب **الثاء** ve **النون**
**ثن** ، **نث** : (ikisi de kullanımdadır).
**ثن** : Ebû ʿUbeyd, el-Asmaʿî’den: Kuruluk kırıldığı zaman o **حُطَام**dır; onun bir kısmı bir kısmının üzerine bindiği zaman o **الثِّنّ**dir; eskilikten karardığı zaman o **الدِّنْدِنُ**dür; el-Bâhilî’den şiir okudu:
تَكْفِي اللَّقُوحَ أَكْلَةٌ من **ثِنّ**
Ebû ʿUbeyde, Ebû’l-Cerrâh’tan: Attan **الثُّنّةُ**: **الرُّسْغ**un arkasıdır.
Dedim ki: İmruʾu’l-Kays **الثُّنَن**i, o yerde biten kıl yaptı; şöyle dedi:
لها **ثُنَنٌ** كخَوَافِي العُقَا
بِ سُودٌ يَفين إذا تَزْبَئِرّ
Ebû ʿUbeyde dedi: Atın iki **وَظِيف**inde iki **ثُنَّتان** vardır; o, **الرُّسْغ**un arkasında bulunan kıllardır; eğer orada kıl yoksa o: **أَمْرد** ve **أَمْرَط**tır.
Şemir, İbnü’l-Aʿrâbî’den, dedi ki: İnsandan **الثُّنَّة**: göbeğin altı, kasığın üstü, karnın aşağısıdır.
İbnü’l-Aʿrâbî dedi: O, kasık kıllarıdır.
Hadiste: Âmine, Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) hamile kaldığında dedi ki: Onu ne **قَطَن**da ne **ثُنّة**de buldum; onu ancak ciğerimin sırtı üzerinde buldum.
**القَطَن**: belin aşağısıdır; **الثُّنّة** karnın aşağısıdır.
Şehitlerin efendisi Hamza’nın hadîsinde: Vahşî’nin dediği: Uhud günü mızrağımı onun **ثُنَّته**sine doğrulttum da onu ıskalamadım.
Bu iki hadis, Leys’in (**الثُّنَّة**) hakkındaki sözünü kuvvetlendirir.
İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الثِّنَانُ**: çok, birbirine dolaşmış bitkidir.
**نث** : Ömer’in hadîsinde: Bir adam ona gelip soruyordu; dedi ki: Helâk oldum. Ömer dedi: Sus; sen **الحَمِيت**in **نَثيث**i gibi **تَنِثّ** ederken mi helâk oldun?
Ebû ʿUbeyd dedi: **النَّثِيث**: büyüklüğünden ve etinin çokluğundan terlemesi ve sızmasıdır.
Bundan denir: Adam **نَثّ** etti, **يَنِثّ** eder, **نَثِيثاً**.
Başkası dedi: **الحَمِيت** **نَثَّ** etti ve **مَثّ** etti; **النون** ve **الميم** ile; içinde bulunan yağdan dolayı sızdığı zaman. **يَنِثّ** eder ve **يَمِثّ** eder; **نَثّاً** ve **نَثِيثاً**; ve **مَثّاً** ve **مَثِيثاً**.
İnsan da **يَنثّ** eder ve **يَمِثّ** eder; şişmanlığından terlediği zaman.
Ama senin “Falanca **نَثّ** etti hadisi, **يَنُثّه** **نَثّاً**” sözün ise, **النون**un dammesi iledir, başka değil; bu, onu yaydığı zaman olur.
ʿAmr, babasından: **النُّثَّاث**: Müslümanlara gıybet edenlerdir.
Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **ثَنْثن**; **الثِّنَّ**i otladığı zaman.
Ve **نَثْنَثَ**; çok terlediği zaman.
