# ثهل (ث-ه-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%87%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%87%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ه - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%87%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والثاء واللام معهما
ه ل ث، ث ه ل، ل ه ث، ل ث ه مستعملات هلث: الهَلْثاءُ، ممدودة: جماعةً من النّاس عَلَتْ أصواتُهم، يقال: جاء فلانٌ في هَلْثاء من أصحابه.
ثهل: ثَهْلانُ: اسم جبلٍ بالبادية معروف، ومنه المَثَل السائر يُضرَب للرّجل الرَّزين الوَقور فيقال: "ثهلان ذو الهَضَبات ما يَتَحَلْحلُ" .
لهث: اللَّهْثُ: لَهْثُ الكَلْب، عندَ الإِعياء، وعندَ شدَّة الحرّ، وهو إدلاعُ اللِّسانِ من العَطَش. واللُّهاثُ: حرُّ العطش .

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الثاء** و**اللام** معهما
ه ل ث، ث ه ل، ل ه ث، ل ث ه kullanımdadır. **هلث**: **الهَلْثاءُ**، uzatılmış: sesleri yükselmiş bir insan topluluğu; denir ki: “Falan kimse, arkadaşlarından bir **هَلْثاء** içinde geldi.”

**ثهل**: **ثَهْلانُ**: çölde bilinen bir dağın adı; ondan, ağırbaşlı, vakur adam hakkında darb-ı mesel olan yaygın mesel (gelir); şöyle denir: “**ثهلان** ذو **الهَضَبات** ما **يَتَحَلْحلُ**”.

**لهث**: **اللَّهْثُ**: köpeğin **لَهْثُ**’u; bitkinlik anında ve şiddetli sıcak anında; o, susuzluktan dilin sarkıtılmasıdır. Ve **اللُّهاثُ**: susuzluğun harareti.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%87%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ث ل
لهث ، هلث ، ثهل ، لثه
استعمل من وجوهها : لهث ، هلث ، ثهل ، لثه .
لهث : قال أبو إسحاق في قول الله جلّ وعزّ : ( فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِن تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَث ) ( الأعرَاف : 176 ) ضربَ الله جلّ وعزّ : للتّارك لآياته ، والعادلِ عنها أَخَسَّ شيءٍ في أَخْسِّ أحْواله مَثَلاً ، فقال : ( فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ ( إذا كان الكلب لَهْثانَ ، وذلك لأنّ الكلْب إذا كانَ يلهث فهو لا يَقدر لنفسه على ضُرّ ولا نَفْع ، لأن التمثيل به على أنه يَلهَث على كل حال ، حملت عليه أو تركتَه ، فالمعنى : فمثَلُه كمَثَل الكلْب لاهِثاً .
وقال الليث : اللَّهْث لَهْثُ الكلْب عند الإعياء ، وعند شدَّة الحرّ ، وهو إدْلاعُ اللِّسان من العَطش .
وقال سعيد بن جُبَير في المرأة اللَّهثَى والشيخ الكبير : إنهما يُفطِران في رمضان ويُطعِمان .
ويقال : رجلٌ لَهْثانُ وامرأةٌ لَهثَى ، وبه لُهاثٌ شديد ، وهو شِدَّةُ العَطش .
وقال الراعي : يصف إبلاً وردتْ ماءً وهي عِطاش :
حتى إذا بَرَد السِّجَالُ لُهَاثَها
وجعلنَ خَلْفَ غُروضِهنَّ ثميلا
وقال أبو عمرو الشَّيبانيّ فيما رَوَى أبو العبَّاس ، عن عمرو بن أبي عَمْرو عنه أنه قال : اللُّهَّاث : عامِلُو الخُوص مُقعَداتٍ ، وهي الدواخل ، واحدتُها مُقعدة ، وهي الوَشِيجة ، والوشَجَة ، والشَّوْغَرةُ والمُكَعَّبة .
قال : واللُّهْثَة : التعب ، واللُّهْثة أيضاً العَطش ، واللُّهثة أيضاً : النقطة الحمراء التي تراها في الخُوص إذا شققته .
سلمَة ، عن الفراء قال : اللُّهاثِيُّ من الرِّجال : الكثير الخِيلان الحُمر في الوجه ، مأخوذٌ من اللُّهاث ، وهي النُّقط الحمر التي في الخُوص إذا شُقَّ .
هلث : قال الليث : الهَلثاء : جماعةٌ من الناس قد عَلتْ أصواتهم ، يقال : جاء فلانٌ في هَلْثاءٍ من أصحابه ، ممدود مُنوَّن .
سلمة عن الفراء : يقال : هِلثاءَةٌ من الناس ، وهَلْثاءة : أي جماعةٌ ، بكسر الهاء وفتحها .
عمرو ، عن أبيه قال : الهَلَثَة : الجماعة من الناس .
ورَوَى ثعلبٌ ، عن ابن الأعرابيّ قال الهَلْثَى : الجماعة من الناس .
ثهل : وقال الليث : ثَهْلان : اسم جَبَل معروف ، ومنه المَثَل السائر يُضرَب للرَّجل الرَّزين الوَقور ، فيقال :
ثهلاَنُ ذو الهَضَبات ما يتَحَلْحَلُ
أبو عبيد ، عن الأحمر قال : هو الضَّلال بنُ فَهْلَل ، والضلال بنُ ثَهللَ . لا ينصرفان يُضرَبان مثلاً للكَذُوب وللذي لا يَهْتَدِي لأمرِه .
لثه : قال الليث : اللِّثاةُ : اللَّهاةُ . ويقال : اللِّثَة واللَّثَة من اللِّثاه : لحْمٌ على أصول الأسنان .
قلت : هكذا قرأتُه في نُسَخ من ( كتاب الليث ) والذي حصلناه وعرَفناه أن اللِّثاثِ جمع اللِّثة ، واللثة عند النحويين أصلها لِثْيةٌ . من لَثِيَ الشيءُ يلْثَى إذا نَدِيَ وابتَل ، وليس من باب الهاء ، فإذا انتهى كتابنا إلى كتاب الثاء فسَّرناه إن شاء الله سبحانه وتعالى .

##### Türkçe

ه ث ل
**لهث** , **هلث** , **ثهل** , **لثه**

Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **لهث** , **هلث** , **ثهل** , **لثه** .

**لهث** : Ebû İshâk, Allah’ın (azze ve celle) şu sözü hakkında dedi: ( فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِن تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَث ) (الأعرَاف: 176). Allah (azze ve celle), âyetlerini terk eden ve onlardan yüz çeviren kimse için, en aşağı şeyin en aşağı hallerindeki bir misalini vurdu; şöyle dedi: ( فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ ) (köpek **لَهْثانَ** olduğu zaman; bu da şundandır ki köpek **يلهث** olduğu zaman, kendisi için ne bir zarar ne de bir faydaya güç yetiremez; çünkü onunla temsil, her hâl üzere **يلهث** olması üzerinedir: ona yüklensen de onu bıraksan da. O hâlde mânâ: onun misali, **لاهثاً** hâlindeki köpeğin misali gibidir.

Leys dedi: **اللَّهْث**; bitkinlik anında ve şiddetli sıcak anında köpeğin **لَهْثُ**’udur; o, susuzluktan dilin dışarı sarkıtılmasıdır.

Saîd b. Cübeyr, **المرأة اللَّهثَى** ve büyük ihtiyar hakkında dedi: İkisi Ramazan’da iftar ederler ve yedirirler.

Ve denilir: **رجلٌ لَهْثانُ** ve **امرأةٌ لَهثَى**; onda şiddetli **لُهاثٌ** vardır; o, susuzluğun şiddetidir.

Râî dedi; suya varmış, susuz develeri vasfeder:
حتى إذا بَرَد السِّجَالُ لُهَاثَها
وجعلنَ خَلْفَ غُروضِهنَّ ثميلا

Ebû Amr eş-Şeybânî, Ebû’l-Abbâs’ın rivayet ettiği üzere, Amr b. Ebî Amr’dan, ondan şöyle dedi: **اللُّهَّاث**: hurma yaprağı şeritlerini işleyenlerdir; **مُقعَداتٍ** (oturtulmuşlar)dır; onlar iç kısımlardır; tekili **مُقعدة**’dir; o, **الوَشِيجة**’dir; ve **الوشَجَة** , **الشَّوْغَرةُ** ve **المُكَعَّبة**’dir.

Dedi: **اللُّهْثَة**: yorgunluktur; **اللُّهْثة** ayrıca susuzluktur; **اللُّهثة** ayrıca: hurma yaprağı şeritlerinde onu yardığında gördüğün kırmızı noktadır.

Seleme, Ferrâ’dan dedi: erkeklerden **اللُّهاثِيُّ**: yüzde kırmızı benleri çok olan kimsedir; **اللُّهاث**’tan alınmıştır; o da, hurma yaprağı şeritlerinde yarıldığı zaman bulunan kırmızı noktalardır.

**هلث** : Leys dedi: **الهَلثاء**: sesleri yükselmiş bir insan topluluğudur; denilir: falan, arkadaşlarından bir **هَلْثاءٍ** içinde geldi; uzatmalı, tenvinli.

Seleme, Ferrâ’dan: denilir: insanlardan bir **هِلثاءَةٌ** ve **هَلْثاءة**; yani bir topluluk; **الهاء**’nın kesresiyle ve fethasıyla.

Amr, babasından dedi: **الهَلَثَة**: insanlardan topluluktur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi: **الهَلْثَى**: insanlardan topluluktur.

**ثهل** : Leys dedi: **ثَهْلان**: bilinen bir dağın adıdır; ondan, ağırbaşlı vakur adam için darb-ı mesel olarak dolaşan mesel vardır; şöyle denilir:
ثهلاَنُ ذو الهَضَبات ما يتَحَلْحَلُ

Ebû Ubeyd, Ahmer’den: o, **الضَّلال بنُ فَهْلَل**’dir ve **الضلال بنُ ثَهللَ**’dir. İkisi de munsarif olmaz; yalancı için ve işinde doğru yolu bulamayan kimse için mesel olarak vurulurlar.

**لثه** : Leys dedi: **اللِّثاةُ**: **اللَّهاةُ**’dır. Ve denilir: **اللِّثَة** ve **اللَّثَة**; **اللِّثاه**’dan: dişlerin kökleri üzerinde bir ettir.

Dedim: Onu, (Kitâbü’l-Leys)’ten nüshalarda böyle okudum; bizim elde ettiğimiz ve bildiğimiz ise şudur ki **اللِّثاثِ**, **اللِّثة**’nin cem‘idir; ve **اللِّثة**’nin nahivcilere göre aslı **لِثْيةٌ**’dir. **لَثِيَ** الشيءُ **يلْثَى**: ıslandığı ve nemlendiği zaman; **الهاء** bâbından değildir. Kitabımız **الثاء** kitabına vardığında onu, Allah Teâlâ dilerse, tefsir edeceğiz.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%87%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والهاء وما يثلثهما)
(ثهل) الثاء والهاء واللام كلمةٌ واحدة وهو جبَل يقال لـه ثهْلان، وهو مشهور. وقد قالوا -وما أحسبه صحيحاً- إنّ الثَّهَلَ الانبساطُ على وجه الأرض.‏

ـ

##### Türkçe

(ثâ, **الهاء** ve onları üçleyen şeyin bâbı)
(**ثهل**) **الثاء** ve **الهاء** ve **اللام** tek bir kelimedir; o, kendisine **ثهْلان** denilen bir dağdır ve o meşhurdur. Ve demişlerdir —ve ben onu sahih sanmıyorum—: Şüphesiz **الثَّهَلَ** yer yüzü üzerinde yayılıp düzleşmedir.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%87%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ه ل
ثهلان ذو الهضبات ما يتحلحل مثل للوقور‏.‏
وكان كهلان بن سبأ أرزن من ثهلان وأجا‏.‏

##### Türkçe

ث ه ل
**ثهلان**: tümseklerin sahibi; ağırbaşlı için “yerinden oynar gibi olan”a benzetme yapılmıştır.
Ve **كهلان بن سبأ**, **ثهلان** ve **أجا**’dan daha ağırbaşlı idi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%87%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثَّهَل: الانبساط على الأَرض. وثَهْلان: جَبَل معروف؛ قال امرؤ القيس:
عُقَابٌ تَدَلَّتْ من شَمارِيخِ ثَهْلان
وثَهْلان أَيضاً: موضع بالبادية؛ وهو الضَّلال
بن ثُهْلُل وفُهْلُل، لا ينصرف؛ قال يعقوب: وهو الذي لا يُعرَف، قال اللحياني: هو الضلال
بن ثُهْلُل وثُهْلَل، حكاه في باب قُعْدُد وقُعْدَد.

##### Türkçe

**الثَّهَل**: yer üzerinde yayılma. Ve **ثَهْلان**: bilinen bir dağ; İmru’ülkays dedi ki:

عُقَابٌ تَدَلَّتْ من شَمارِيخِ **ثَهْلان**

Ve **ثَهْلان** ayrıca: bozkırda bir yer; ve o, **الضَّلال بن ثُهْلُل وفُهْلُل**’dür, munsarif olmaz; Ya‘kūb dedi ki: ve o, bilinmeyen olandır; el-Lihyânî dedi ki: o, **الضلال بن ثُهْلُل وثُهْلَل**’dir; onu **قُعْدُد وقُعْدَد** babında hikâye etti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%87%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ثهلان: جبل في بلاد بني تميم، كذا وقع في العباب، والصواب لبني نمير، كما في كتاب نصر، وسيأتي، قال الفرزدق:

  فادفع بكفك إن أردت بنـاءنـا                      ثهلان ذا الهضبات هل يتحلحل وقال جحدر اللص:
  ذكرت هندا وما يغني تذكـرهـا                      والقوم قد جاوزوا الثهلان والنيرا وقال نصر: ثهلان: جبل لبني نمير، بناحية الشريف، به ماء ونخل لنمير بن عامر بن صعصعة. ثهلان: رجل، قال الأحمر: يقال: هو الضلال بن ثهلل، ممنوعا من الصرف كجعفر، زاد غيره: مثل قنفذ وجندب وكذلك بهلل، بالموحدة، على ما تقدم، ويروى بالفاء أيضا، كما سيأتي: الذي لا يعرف، أو من أسماء الباطل قاله أبو عبيدة. وقال شيخنا: لا موجب لمنعه، والعلمية الجنسية وحدها ليست مما يمنع، وأوزان لغاته كلها ليست من خواص الأفعال، بل ولا من أوزانها، ولا عجمة، ولا داعي للمنع، فليحرر، فالظاهر أنه غلط، كما وقع له في أمثاله. قلت: الذي صرح به الصاغاني وغيره من أئمة اللغة في بهلل ثهلل أنهما ممنوعان من الصرف، ونقل ذلك عن الأحمر وغيره من الأئمة، فلا يقال في مثله وأمثاله إنه غلط، فتأمل. قال ابن دريد: الثهل، محركة الانبساط على وجه الأرض والذي في الجمهرة: الثهل بالفتح. وثهلل، كجعفر: ع قرب سيف كاظمة قال مزاحم العقيلي:
  نواعم لم يأكلن بطيخ قرية                      ولم يتجنين العرار بثهلل

##### Türkçe

**ثهلان**: Benî Temîm diyarında bir dağ; **العباب**’da böyle vâki olmuştur; doğrusu Benî Numeyr’indir, Nasr’ın kitabında olduğu üzere; ve gelecektir. el-Ferazdak dedi:

  “Öyleyse elinle it, eğer binâmızı istersen;
  **ثهلان** — tepecikler sahibi — hiç yerinden oynar mı?”

Cuhder el-Hırsız dedi:

  “Hind’i andım; onu anmak ne fayda verir ki,
  kavim **الثهلان**’ı ve **النيرا**’yı aşmışken.”

Nasr dedi: **ثهلان**: Benî Numeyr’e ait bir dağdır; eş-Şerîf tarafında; onda su ve hurmalık vardır; Numeyr b. Âmir b. Sa‘saa’ya aittir.

**ثهلان**: bir adamdır. el-Ahmer dedi: Denilir ki o, **الضلال بن ثهلل**’dir; **جعفر** gibi gayr-i munsariftir. Başkası ekledi: **قنفذ** ve **جندب** gibi; ve yine **بهلل** de böyledir; **الموحدة** ile, daha önce geçtiği üzere; **بالفاء** ile de rivayet olunur, geleceği üzere: “bilmeyen”; yahut bâtılın isimlerindendir; bunu Ebû Ubeyde söyledi.

Şeyhimiz dedi: Onun men‘ine bir mûcib yoktur; cinsî ‘alemlik tek başına men‘ eden şeylerden değildir; lugatlarının vezinlerinin hepsi fiillerin hâssalarından değildir; bilakis onların vezinlerinden de değildir; ve ‘ucme de yoktur; men‘e bir dâî de yoktur; öyleyse tahkik edilsin; zâhir olan, onun bir hatâ olduğudur; benzerlerinde ona vâki olduğu gibi.

Ben dedim: Sâgânî ve lugat imamlarından başkalarının **بهلل ثهلل** hakkında açıkça belirttiği şudur ki ikisi de gayr-i munsariftir; bunu el-Ahmer ve imamların başkalarından nakletti; bunun gibisinde ve benzerlerinde “hatâdır” denilmez; öyleyse düşün.

İbn Düreyd dedi: **الثهل** — harekeli — yer yüzü üzerinde yayılmadır. **الجمهرة**’de olan: **الثهل** fetha iledir.

**ثهلل** — **جعفر** gibi — Kâzıme’nin yakınında bir yer adıdır. Muzâhim el-Ukaylî dedi:

  “Nâimeler; bir köyün karpuzunu yememişlerdir,
  ve **ثهلل**’de **العرار**’ı devşirmemişlerdir.”
