# ثوب (ث-و-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%88%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sevb dış elbise demektir

- Harfler: ث - و - ب
- Kur'an'da: 28 geçiş · 23 ayet · 20 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (20)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [ثَوَابًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AB%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَالًا | Ödül | 4 | 4 | [3:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/3:195.md) |
| [ثَوَابَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AB%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E.md) | فَعَالَ | Ödül | 4 | 3 | [3:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/3:145.md) |
| [ثَوَابُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AB%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8F.md) | فَعَالُ | Ödül | 2 | 2 | [4:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/4:134.md) |
| [ثِيَابَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعَالَهُمْ | Onların üniformaları | 2 | 2 | [11:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/11:5.md) |
| [الثَّوَابُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8F.md) | الْفَعَالُ | Ödül | 1 | 1 | [18:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/18:31.md) |
| [الثَّوَابِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%90.md) | الْفَعَالِ | Ödül | 1 | 1 | [3:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/3:195.md) |
| [ثَوَابِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AB%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%90.md) | فَعَالِ | Ödül | 1 | 1 | [3:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/3:148.md) |
| [ثُوِّبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AB%D9%8F%D9%88%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8E.md) | فُعِّلَ | Ödüllendirildi | 1 | 1 | [83:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/83:36.md) |
| [ثِيَابًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فِعَالًا | Üniformalar | 1 | 1 | [18:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/18:31.md) |
| [ثِيَابٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8C.md) | فِعَالٌ | Üniformalar | 1 | 1 | [22:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/22:19.md) |
| [ثِيَابَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعَالَكُمْ | Üniformalarınız | 1 | 1 | [24:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/24:58.md) |
| [ثِيَابَهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فِعَالَهُنَّ | Onların üniformaları | 1 | 1 | [24:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/24:60.md) |
| [ثِيَابُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8F.md) | فِعَالُ | Üniformalar | 1 | 1 | [76:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/76:21.md) |
| [فَأَثَابَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَأَفْعَلَكُمْ | Hemen sizi ödüllendirdi | 1 | 1 | [3:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/3:153.md) |
| [فَأَثَابَهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | فَأَفْعَلَهُمْ | Onları ödüllendirdi | 1 | 1 | [5:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/5:85.md) |
| [لَمَثُوبَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%AB%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | لَمَفْعُلَةٌ | Öyleyse ödüllenen | 1 | 1 | [2:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/2:103.md) |
| [مَثَابَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | مَفْعَلَةً | Ödüllenme yeri | 1 | 1 | [2:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/2:125.md) |
| [مَثُوبَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8E%D8%AB%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | مَفْعُلَةً | Ödüllenen | 1 | 1 | [5:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/5:60.md) |
| [وَأَثَابَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَأَفْعَلَهُمُ | Ve onları ödüllendirdi | 1 | 1 | [48:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/48:18.md) |
| [وَثِيَابَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | وَفِعَالَكَ | Ve senin üniformaların | 1 | 1 | [74:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/74:4.md) |

## Mücavir kökler — 40 mücavir (189 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سندس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · İpek kumaş
2. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 4 ortak ayet · G² 18 · Ayağın alt tarafı demektir
3. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 17 · Hayr : At sürüsü demektir
4. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 17 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
5. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Akar temiz sudur
6. [خضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Hudr : Sebzedir
7. [حلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Hilye takı demektir
8. [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Berg parlak taş demektir
9. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
10. [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
11. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Cariye yelkenli sandal demektir
12. [بقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…
13. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 14 ortak ayet · G² 9 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
14. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Koyar
15. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Örter
16. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
17. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Kulak demektir
18. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Kanat demektir
19. [حين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · İna (Elif) sütün sağıldığı kap demektir
20. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
21. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Çeper demektir
22. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
23. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Uhur ense demektir
24. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
25. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Bahçe demektir
26. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
27. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
28. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Namaz
29. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · Dağın sivri noktası demektir
30. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
31. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
32. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
33. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
34. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · İşiten
35. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
36. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
37. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
38. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
39. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Hufre, çukur demektir
40. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثوب |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md), [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md), [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) |
| Zıt Kök | [حبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ayrılan, dağılan veya harcanan bir şeyin kaynağına geri dönmesi, toplanması ve ilk haline veya tasarlanan hedefine yönelmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Yapılan amelin, harcanan ömrün ve yönelişlerin zayi olmayıp kaçınılmaz bir biçimde sahibine karşılık, ödül veya giysi/kimlik olarak geri dönmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Eylemin failiyle kurduğu ontolojik ve ahlaki döngü; amelin nihai semeresinin kişiyi kuşatan bir mahiyete bürünmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca dışarıdan bahşedilen rastlantısal bir bahşiş veya salt kumaş parçası sanıp, eylemin doğal bir sonucu olarak faile dönen varoluşsal kuşatıcı karşılık niteliğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثب | Bir merkezden hareketlenme, ayağa kalkma, kabarma ve ardından bir odakta toplanıp sebat bulma; nitekim aynı çekirdeği taşıyan [ثور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%B1.md) kökünde enerjinin feveran edip harekete geçmesi, [ثوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A.md) kökünde ise bir yere yerleşip karar kılması görülür | و | Hareketi dikey bir patlama veya donuk bir durağanlık olmaktan çıkarıp, döngüsel bir akışa, eksilmenin ardından yeniden dolmaya ve kaynağa geri dönme (avd/rücû) vasfına bağlamıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | Çarpı/işaret imgesinin (tav) üçleme yoluyla yoğunlaşması; işaretleme, birikme, peş peşe gelme | Hareketin birden fazla defa gerçekleştiğini, katlanarak biriktiğini ve süreklilik kesbettiğini imler |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, tutturma, ekleme | İki ayrı durum veya zaman dilimi arasında rabıta kurar; giden ile gelen, amel ile semere arasındaki kopmaz bağı temsil eder |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içine alma, kuşatma | Geri dönen şeyin içine girilen bir sığınağa, insanı çepeçevre örten bir elbiseye veya karar kılınan bir kaba dönüşmesini simgeler |
| ثوب | Ayrılan şeyin bağ kurularak bir sığınakta/merkezde yeniden toplanması | Kaynaktan çıkan hareketin boşa gitmeyip bağlanan bir eksende geri dönerek faili bütünüyle kuşatan bir barınak veya örtü haline gelmesidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çekilip boşalan kuyu suyunun kaynağına yeniden dönüp toplanması (ثَابَ المَاءُ فِي الحَوْضِ), dağılan insanların bir araya gelmesi ve ipliklerin bükülüp tasarlanan son gaye olan örtüye dönüşmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sâide b. Cüeyye el-Hüzelî bir beytinde bal arılarının kovana ve çiçeğe döne döne toplanmasını kökün türeviyle tasvir etmiştir: من كل مُعْنِقَةٍ وكُلِّ عِطافةٍ / منها، يُصَدِّقُها ثَوابٌ يَرْعَبُ |
| Erken Arapça kullanım | Su çekenlerin kuyunun başına dönüp durdukları makama meşhur Arap deyişinde ve şiirde مثابة denilmiştir; nitekim şiirde çatının dayandığı ve toplandığı direkler için "وما لمثابات العروش بقية" ifadesi kaydedilmiştir |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça ثوب kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda döngüsel hareket, geri dönüş ve bu dönüşün sağladığı doyum/kuşatma anlam alanını temsil eder. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede kökün doğrudan karşılığı düzenli ses denkliği çerçevesinde שׁוּב (*šūḇ*) köküne tekabül eder; bu kök İbranice ve Aramicede "geri dönmek, tövbe etmek, eski haline gelmek" manalarını taşır. Arapçadaki ث sesinin Kuzeybatı Sami dillerinde düzenli olarak ش (*š*) sesine dönüşmesi bu soydaşlığı doğrulamaktadır. Arapçada kök bir yandan soyut ahlaki bir döngüyü (amelin sahibine geri dönen karşılığı, sevap) karşılarken, diğer yandan bedevi yaşamın en temel iki somut tecrübesine bağlanmıştır: Kuyudan çekilen suyun dipten kaynayarak eski seviyesine yükselmesi ve dokunan liflerin bedeni dış tesirlerden muhafaza eden bir zırh veya dış giysi (sevb) halini alması. Bu semantik matris, eylemin yok olmadığını, tam aksine sahibini sarıp sarmalayacak bir nesne gibi ona geri döndüğünü bildirir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ثوب -> Geri dönmek, toplanmak, örtü olmak | Kuyunun suyla yeniden dolması, dağılan kavmin toplanması ve amelin kişiye mükâfat olarak rücû etmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שׁוּב (*šūḇ*), Aramice תּוּב (*tūḇ*) | Geri dönmek, tekrarlamak, eski durumuna ve aslına yönelmek | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik hipotezinde döngüsel hareket ve örtü kökleri | Doğu Afrika ve Berberî kollarında sığınak veya geri çekilme bildiren iki harfli çekirdeklerle muhtemel paralellik | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثوب | Anlamlı | Geri dönmek, toplanmak, karşılık | Suyun kuyuya, amelin faile geri dönmesi; elbise | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [ثبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%88.md) | Anlamlı | Toplanmak, küme oluşturmak | İnsanların bir araya gelerek grup veya müfreze oluşturması (ثبة) | Kur'an'da geçer (Nisâ [4:71](https://lisan.digital/tr/ayet/4:71.md), ثُبَاتٍ); ortak çekirdek |
| [وثب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D8%A8.md) | Anlamlı | Sıçramak, atılmak, üzerine hamle yapmak | Bir mekana aniden sıçramak veya bir makama oturmak | Kur'an'da geçmez; enerjinin ani yönelişi |
| وبث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim için bağımsız anlam kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez; mühmel |
| [بثو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%88.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Müstakil bir kök kullanımı tespit edilmemiştir | Kur'an'da geçmez; mühmel |
| [بوث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%AB.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap fonotaktiğinde bu harf dizilimi terkip oluşturmamıştır | Kur'an'da geçmez; mühmel |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثوب | Merkez | Geri dönen karşılık ve dış örtü | Amelin bizzat sahibine dönerek onu kuşatan bir kimlik ve ödül halini alması | Geri dönüş, toplanma ve nihai semere |
| [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | Ücret ve akdi tazminat | Önceden belirlenmiş bir sözleşme, emek ve hizmet mukabili hak edilen karşılık | ثوب amelin ontolojik döngüsüyken, [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) daha çok hukuki/akdi haktır |
| [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) | Komşu | Tam denklik ve karşılama | Yapılan fiilin cinsinden ve tam dengi olarak verilen müspet veya menfi ceza | [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) kefalet ve tam denklik vurgularken, ثوب geri dönme ve katlanma içerir |
| [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) | Komşu | İçe giyilen örtü | Bedene doğrudan temas eden, gizleyen ve sarmalayan iç örtü | [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) örtücülük ve karışma bildirirken, ثوب dış görünüm, statü ve dönüşümdür |
| [حبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7.md) | Zıt | Amelin boşa gitmesi, heder olması | Yapılan işin semeresiz kalması, geri dönüş yapmayıp yok olması, içinin boşalması | Amelin karşılıksız kalması, döngünün kırılarak hiçbir şeyin geri dönmemesi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثوب | Geri dönen karşılık, dış giysi | Kaynağına rücû eden şey; amelin semeresi ve bedeni koruyan dış kisve | Kesin |
| Latince | Recompensa, Vestis | Geri ödeme, mükâfat; elbise | *Recompensa* fiilin geri dönüşünü karşılar ancak dış giysi anlamını dışarıda bırakır; *vestis* ise giysiyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Reward, Retribution, Garment | Ödül, geri dönen sonuç; giysi | *Reward* amelin olumlu geri dönüşünü, *garment* örtüyü verir; ikisinin ortak kökten doğuşunu tek kelime yansıtamaz | Güçlü |
| Almanca | Belohnung, Gewand | Mükâfat, karşılık; kisve | *Belohnung* amelin hak edilmiş dönüşünü, *Gewand* ise saygın dış elbiseyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Récompense, Vêtement | Karşılık, ödül; giysi | Eylemin geri dönen meyvesi ile bedeni dış tesirlerden koruyan kisvenin iki ayrı kelimeye dağılmış hali | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Kluge Etymologisches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ثَوَاب / الثَّوَاب | Ahirette amellerin hayırlı semeresi ve ilahi mükâfat | Müminlerin çabalarının Allah katında karşılıksız kalmayıp ebedi nimet olarak rücû etmesi (Âl-i İmrân [3:145](https://lisan.digital/tr/ayet/3:145.md), [3:148](https://lisan.digital/tr/ayet/3:148.md), [3:195](https://lisan.digital/tr/ayet/3:195.md)) |
| ثَوَاب الدُّنْيَا | Dünyevi kazanç, refah ve anlık semere | İnsanın niyetine göre amelin dünyada geri dönen geçici meyvesi (Nisâ [4:134](https://lisan.digital/tr/ayet/4:134.md)) |
| مَثَابَة | İnsanların dönüp dolaşıp geldikleri toplanma ve güven merkezi | Kâbe'nin ve beytin insanlar için sürekli bir başvuru, rücû ve sığınak kılınması (Bakara [2:125](https://lisan.digital/tr/ayet/2:125.md)) |
| مَثُوبَة | İlahi ceza veya kalıcı karşılık | İnanmayanların ya da ehl-i kitabın amellerinin geri dönen ağır ve kesin sonucu (Mâide [5:60](https://lisan.digital/tr/ayet/5:60.md)) |
| ثِيَاب | Bedenin üzerine giyilen dış elbise, üniforma ve kisve | Dış etkenlerden koruyan, toplumsal kimliği gösteren veya mahremiyeti sağlayan dış örtü (Nûr [24:58](https://lisan.digital/tr/ayet/24:58.md), Hac [22:19](https://lisan.digital/tr/ayet/22:19.md), İnsân [76:21](https://lisan.digital/tr/ayet/76:21.md)) |
| أَثَابَكُمْ / ثُوِّبَ | Karşılık vermek, amelin neticesini yaşatmak | İster keder ister sevinç olsun, yapılan tavrın karşılığı olarak kişiye tattırılan sonuç (Âl-i İmrân [3:153](https://lisan.digital/tr/ayet/3:153.md), Mutaffifîn [83:36](https://lisan.digital/tr/ayet/83:36.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sevap ve İkāb meselesi | Kulun ameliyle hak ettiği ilahi lütuf veya cezanın Allah üzerine vacip olup olmadığı (Vücûb alellah tartışması) | Karşılığın zorunlu bir hak ediş mi yoksa ilahi bir fazl ve lütuf olarak mı faile döndüğü |
| Fıkıh | Namazda setr-i avret ve ihram hükümleri; zekat malları | Elbisenin cinsi, dış tesirleri engelleyici vasfı ve namazın sıhhatine mani necasetten temizlenmesi (وثيابك فطهر) | Bedeni dış etkenlere karşı koruyan ve toplumsal kimliği belirleyen somut kumaş |
| Tefsir | Sevabın tabiatı ve Kâbe'nin vasfı | مثابة kelimesinin insanların doymaksızın sürekli Kâbe'ye dönmeleri olarak izahı ve sevb-amel irtibatı | Kişinin amellerinin ahirette bizzat elbise ve mekan formunda ona geri döndüğü tevili |
| Hadis | Ezan duası ve namaza çağrıda tesvîb (التثويب) | Sabah ezanında "es-Salâtü hayrun mine'n-nevm" denilerek yapılan ikinci çağrı | İnsanları uykudan namaza geri döndürmek ve mescitte toplamak gayesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlak ve ahiret nizamı | İlahi Adalet ve Karşılık | Amelin zayi olmayıp faile dönmesi | Kulun sergilediği her eylemin ontolojik bir bumerang gibi sahibine sevap veya ikab olarak rücû etmesi | Kesin |
| İlmi | Sebep-sonuç ve aksiyon-reaksiyon | Geri Besleme (Feedback) | Sistemin dengesini koruma | Bilgi ve tecrübenin üretildiği merkeze veri ve sonuç olarak geri dönüp teoriyi tahkim etmesi | Güçlü |
| Siyasi | Devlet nizamı ve toplumsal statü | Liyakat Rütbesi ve Üniforma | Toplumsal hiyerarşiyi ve güveni belirleme | Yöneticilerin veya kamu görevlilerinin sorumluluk derecelerine göre taşıdıkları kurumsal dış giysi | Güçlü |
| İktisadi | Emek ve sermaye döngüsü | Yatırımın Geri Dönüşü (ROI) | Kaynakların üretime akışı | Piyasaya sunulan emeğin ve harcanan sermayenin kar ve katma değer olarak yatırımcıya dönmesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korunum yasaları ve elastik geri dönüş (Elastic rebound / Return to equilibrium) | Termodinamikte enerjinin kaybolmaması veya elastik bir yayın gerildikten sonra enerjiyi koruyarak eski merkezine toplanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal rol kuramı ve ceza/mükâfat mekanizması (Reciprocity) | Bireyin topluma sunduğu katkının veya ihlalin, toplumsal statü, onay veya yaptırım olarak bireye geri dönmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | ثواب kelimesini yalnızca dinsel bir piyango gibi sonradan bahşedilen manevi bir "puan" sistemine, ثوب kelimesini ise rastgele bir bez parçasına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Eylemin failin üzerine dönerek onu çepeçevre kuşatan manevi veya maddi bir varoluş zırhına (üniformaya) dönüşmesi; hayatın hiçbir zerresinin karşılıksız kalmayıp toplanma merkezine rücû etmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Amelin sonucunun amele içkin bir mahiyet arz ettiğini unutup, sevabı amelden bütünüyle bağımsız ve dışsal bir lütuf sanarak ahlaki nedensellik bilincini zayıflatmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık ve amel tasavvurunu "geri dönüş" (rücû) ilkesine bağlar; insanın dünyada işlediği amellerin kaybolmayıp, ahirette bizzat kendisini örten, koruyan veya azap veren bir mahiyete büründüğünü kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kâbe'nin fonksiyonunu anlatan ayetlerde (Bakara [2:125](https://lisan.digital/tr/ayet/2:125.md)), dünya ve ahiret mükâfatının karşılaştırıldığı yerlerde (Âl-i İmrân [3:145](https://lisan.digital/tr/ayet/3:145.md)-148, Nisâ [4:134](https://lisan.digital/tr/ayet/4:134.md)) ve cennet/cehennem ehlinin giysilerinin tasvir edildiği pasajlarda (Hac [22:19](https://lisan.digital/tr/ayet/22:19.md), Kehf [18:31](https://lisan.digital/tr/ayet/18:31.md), İnsân [76:21](https://lisan.digital/tr/ayet/76:21.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Elbisenin yalnızca mahrem yerleri gizleyen edilgen bir örtü (لباس) olduğu zannını düzeltir; ثوب'un aynı zamanda dış dünyadan gelen etkilere karşı koruyan, kişiye rütbe ve hüviyet kazandıran etken bir donanım olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dağılan suyun kuyu tabanına yeniden dönüp toplanması ve iplik liflerinin dokunarak bedeni dış tehlikelerden muhafaza eden bir dış giysi (sevb) halini alması.
- Soyut anlam: Failden çıkan herhangi bir eylem veya gayretin, zayi olmaksızın döngüsel bir hatta sahibine geri dönerek onu kuşatan bir mükâfat, statü veya karşılık (sevap) oluşturması.
- Sistematik karşılık: Sisteme verilen girdinin korunum yasası gereği çıktı olarak yeniden sisteme dönmesini sağlayan dinamik geri bildirim ve liyakat döngüsü.
- LaTeX modeli: $$S = \oint_{C} f(a) \, dt = \sum_{i=1}^{n} r_i$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $a$ harcanan iradi ameli ve emeği, $f(a)$ bu amelin etki fonksiyonunu, $C$ amelin kaynaktan çıkıp tekrar faile döndüğü kapalı ontolojik döngüyü, $S$ faile geri dönen toplam karşılığı, mükâfatı veya onu kuşatan giysiyi, $r_i$ ise bu döngü sonucunda geri dönen her bir somut semereyi temsil eder. Amel kaybolmaz; kapalı bir hat üzerinde sahibine geri döner.

## Geçtiği ayetler (23 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%88%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/2:103.md) — لَمَثُوبَةٌ

وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Eğer onlar inanmış ve sakınmış olsalardı; Allah katındaki sevab daha hayırlı olurdu. Keşke bilselerdi.

### [Bakara 2:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/2:125.md) — مَثَابَةً

وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ

Meal (IK): Hani; Biz Beyti insanlar için bir toplantı yeri ve emin bri mahal yapmıştık. Siz de İbrahim’in makamından bir namazgah edinin. İbrahim ile İsmail’e de evimi tavaf edenler, orada kalanlar rüku ve secde edenler için temizleyin, diye ahid vermiştik.

### [Ali İmran 3:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/3:145.md) — ثَوَابَ

وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتَابًا مُؤَجَّلًا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهَا وَسَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ

Meal (IK): Allah’ın izni olmadıkça hiç bir kimseye ölmek yoktur. O, vadesiyle yazılmış bir yazıdır. Kim dünya nimetini isterse kendisine ondan veririz, kim de ahiret nimetini dilerse buna da ondan veririz. Ve şükredenleri mükafatlandıracağız.

### [Ali İmran 3:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/3:148.md) — ثَوَابَ · ثَوَابِ

فَآتَاهُمُ اللَّهُ ثَوَابَ الدُّنْيَا وَحُسْنَ ثَوَابِ الْآخِرَةِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Bu yüzden Allah, onlara dünya nimetini de, ahiret nimetini de fazlasıyla verdi. Ve Allah ihsan edenleri sever.

### [Ali İmran 3:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/3:153.md) — فَأَثَابَكُمْ

إِذْ تُصْعِدُونَ وَلَا تَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Hani siz; kimseye bakmadan kaçıyordunuz. Peygamber de arkanızdan çağırıp duruyordu. Kaybettiğinize ve başınıza gelene üzülmeyesiniz diye Allah, sizi kederden kedere uğrattı. Ve Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Ali İmran 3:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/3:195.md) — ثَوَابًا · الثَّوَابِ

فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْكُمْ مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ

Meal (IK): Nihayet Rabbları, onlara icabet etti: Birbirinizden meydana gelen sizlerden; gerek erkek olsun gerek dişi olsun, çalışanın işini boşa çıkarmam. Hicret edenlerin, yurtlarından çıkarılanların, benim yolumda işkenceye, hakarete, ziyana uğrayanların, muharebe edenlerin ve öldürülenlerin suçlarını elbette örteceğim, Allah katından mükafat olmak üzere; onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım. Sevabın en güzeli, Allah katındadır.

### [Nisa 4:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/4:134.md) — ثَوَابَ · ثَوَابُ

مَنْ كَانَ يُرِيدُ ثَوَابَ الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ ثَوَابُ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَكَانَ اللَّهُ سَمِيعًا بَصِيرًا

Meal (IK): Kim, dünya mükafatını isterse bilsin ki; dünyanın da, ahiretin de mükafatı Allah’ın katındadır. Allah; Semi’, Basir olandır.

### [Maide 5:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/5:60.md) — مَثُوبَةً

قُلْ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنَازِيرَ وَعَبَدَ الطَّاغُوتَ أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضَلُّ عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ

Meal (IK): De ki: Allah katında bundan daha kötü bir cezanın bulunduğunu size haber vereyim mi? O kimse ki; Allah ona la’net etmiş, aleyhine gazab etmiş ve onlardan maymunlar, domuzlar ve Tağut’a kullar kılmıştır. İşte onlar; yer bakımından en kötü ve doğru yoldan en çok sapmış olanlardır.

### [Maide 5:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/5:85.md) — فَأَثَابَهُمُ

فَأَثَابَهُمُ اللَّهُ بِمَا قَالُوا جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ جَزَاءُ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Allah da onları dediklerinden dolayı; altlarından ırmaklar akan cennetlerle mükafatlandırdı. Orada temelli kalacaklardır. İşte ihsan edenlerin mükafatı budur.

### [Hud 11:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/11:5.md) — ثِيَابَهُمْ

أَلَا إِنَّهُمْ يَثْنُونَ صُدُورَهُمْ لِيَسْتَخْفُوا مِنْهُ أَلَا حِينَ يَسْتَغْشُونَ ثِيَابَهُمْ يَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Dikkat edin, onlar peygambere düşmanlıklarını gizlemek için iki büklüm olurlar. Elbiselerine büründükleri zaman da dikkat edin. Allah, onların gizlediklerini ve açığa vurduklarını bilir. Çünkü O, göğüslerde olanı bilendir.

### [Kehf 18:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/18:31.md) — ثِيَابًا · الثَّوَابُ

أُولَئِكَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَيَلْبَسُونَ ثِيَابًا خُضْرًا مِنْ سُنْدُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقًا

Meal (IK): İşte onlara; altlarından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır. Orada altın bilezikler takınırlar, ince ve kalın ipekliden yeşil elbiseler giyerek tahtları üzerine otururlar. O ne güzel mükafat ve ne güzel duraktır.

### [Kehf 18:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/18:44.md) — ثَوَابًا

هُنَالِكَ الْوَلَايَةُ لِلَّهِ الْحَقِّ هُوَ خَيْرٌ ثَوَابًا وَخَيْرٌ عُقْبًا

Meal (IK): İşte burada velayet, yalnız hak olan Allah’ındır. Mükafatlandırma bakımından da hayırlı olan, neticelendirme bakımından da hayırlı olan O’dur.

### [Kehf 18:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/18:46.md) — ثَوَابًا

الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ أَمَلًا

Meal (IK): Mal ve oğullar dünya hayatının zinetidir. Ama baki kalacak salih ameller, sevab olarak da, amel olarak da Rabbının katında daha hayırlıdır.

### [Meryem 19:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/19:76.md) — ثَوَابًا

وَيَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدًى وَالْبَاقِيَاتُ الصَّالِحَاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوَابًا وَخَيْرٌ مَرَدًّا

Meal (IK): Allah, hidayete erenlerin hidayetini artırır. Baki kalacak salih ameller Rabbının katında hem sevab olarak daha hayırlı, hem de netice olarak daha hayırlıdır.

### [Hac 22:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/22:19.md) — ثِيَابٌ

هَذَانِ خَصْمَانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ فَالَّذِينَ كَفَرُوا قُطِّعَتْ لَهُمْ ثِيَابٌ مِنْ نَارٍ يُصَبُّ مِنْ فَوْقِ رُءُوسِهِمُ الْحَمِيمُ

Meal (IK): Bunlar iki düşmandır ki, Rabbları hakkında çekişmişlerdir. Küfredenler için, ateşten elbiseler kesilmiştir. Başları üstünden de kaynar su dökülecektir.

### [Nur 24:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/24:58.md) — ثِيَابَكُمْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ وَمِنْ بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلَا عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَعْضٍ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; ellerinizin altında olan köle ve cariyeler ve sizden henüz erginlik çağına gelmemiş olanlar; sabah namazından önce, öğle sıcağında soyunduğunuz zaman ve yatsı namazından sonra, yanınıza girecekleri vakit üç defa izin istesinler. Bunlar sizin üç mahrem vaktinizdir. Bu vakitlerin dışında birbirinizin yanına girip çıkmakta size de, onlara da bir sorumluluk yoktur. Allah; size ayetlerini böylece açıklar. Ve Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

### [Nur 24:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/24:60.md) — ثِيَابَهُنَّ

وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ اللَّاتِي لَا يَرْجُونَ نِكَاحًا فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَةٍ وَأَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Evlenme ümidi kalmayan yaşlanıp oturmuş kadınlara, zinetlerini açığa vurmamak şartıyla dış elbiselerini çıkarmaktan dolayı bir vebal yoktur. Ama iffetli davranmaları onlar için daha hayırlıdır. Ve Allah; Semi’dir, Alim’dir.

### [Kasas 28:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/28:80.md) — ثَوَابُ

وَقَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَيْلَكُمْ ثَوَابُ اللَّهِ خَيْرٌ لِمَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا وَلَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الصَّابِرُونَ

Meal (IK): Kendilerine bilgi verilmiş olanlar da şöyle demişti: Yazıklar olsun size Allah’ın mükafatı, iman edip salih amel işleyenler için daha hayırlıdır. Ona da ancak sabredenler kavuşabilir.

### [Fetih 48:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/48:18.md) — وَأَثَابَهُمْ

لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَابَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا

Meal (IK): Andolsun ki; sana, o ağacın altında bi’at ederlerken Allah mü’minlerden hoşnud olmuştur. Kalblerinde olanı bilmiş de onlara sekineti indirmiş ve onları pek yakın bir fethle mükafatlandırmıştır.

### [Nuh 71:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/71:7.md) — ثِيَابَهُمْ

وَإِنِّي كُلَّمَا دَعَوْتُهُمْ لِتَغْفِرَ لَهُمْ جَعَلُوا أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ وَاسْتَغْشَوْا ثِيَابَهُمْ وَأَصَرُّوا وَاسْتَكْبَرُوا اسْتِكْبَارًا

Meal (IK): Doğrusu ben; Senin onları bağışlaman için kendilerini davet ettiğim her seferinde, parmaklarını kulaklarına tıkadılar, elbiselerine büründüler, direndiler ve büyüklendikçe büyüklendiler.

### [Müddessir 74:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/74:4.md) — وَثِيَابَكَ

وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ

Meal (IK): Elbiselerini temiz tut.

### [İnsan 76:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/76:21.md) — ثِيَابُ

عَالِيَهُمْ ثِيَابُ سُنْدُسٍ خُضْرٌ وَإِسْتَبْرَقٌ وَحُلُّوا أَسَاوِرَ مِنْ فِضَّةٍ وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا

Meal (IK): Üzerlerinde ince, yeşil ipekli ve parlak atlastan elbiseler vardır. Gümüşten bileziklerle süslenmişlerdir. Rabbları onlara tertemiz bir içecek içirmiştir.

### [Mutaffifun 83:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/ayet/83:36.md) — ثُوِّبَ

هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): O küfredenler, yapageldiklerinin cezasına çarptırıldılar mı diye?

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sevb dış elbise demektir. Libas vücudun içini dışarıya karşı kapatmak için kullanılan elbise, sevb dışardan gelen etkilerden vücudu korumak için kullanılan elbise demektir.
Özel anlam taşıyan elbise demektir. Toplulukta rütbe verilen kimselerin giydiği özel elbisedir. Sevap, ödüllendirmek demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء والباء و و أ ي ء معها
ث و ب، و ث ب، ث ب ي، ث ي ب، ث أ ب مستعملات
ثوب:
ثاب يَثُوبُ ثُؤُوباً، أي: رَجَعَ بَعدَ ذَهابه.. وثاب البئرُ إلى مثابه، أي: استفرغ النّاس ماءه إلى مَوْضِعِ وَسَطِهِ.
والمَثابةُ: الذي يَثُوبُ إليه النّاس، كالبيت جَعَله اللهُ للنّاس مَثابةً، أي: مُجْتَمْعاً بَعْدَ التَّفريق، وإن لم يكونوا تفرّقوا مِنْ هنالك، فقد كانوا مُتَفَرِّقينَ... والمَثُوبةُ: الثّواب. وثَوَّبَ المؤذِّنُ إذا تنحنح للإقامة ليأتِيَهُ النّاسُ.
والثَّوْبُ: واحدُ الثِّياب، والعَدَدُ: أَثْوابٌ، وثلاثةُ أَثْوُب بغير همز، وأمّا الأسؤُقُ والأَدْؤُرُ فمهموزان، لأنّ أَدْؤُن على دار، وأَسؤُق على ساق. والأَثْوُبُ حُمِلَ الصَّرْفُ فيها على الواو الّتي في الثَّوْب نفسها، والواو تحتمل الصَّرْفَ من غير انهماز.. ولو طُرح الهَمْز من أَدْؤُرٍ وأَسؤُقٍ لجاز على أن تُرَدَّ تلكَ الألف إلى أَصلِها، وكان أَصْلُها الواو، كما قالوا في جماعةِ النّاب من الإنسان: أَنْيُب، بلا هَمْز بردّ الأَلِف إلى أَصْله، وأَصْلُه الياءُ. وإنّما يتبيّن الأصل في اشتقاق الفِعْل نحو ناب، وتصغيره: نُيَيب وجَمعُه: أنياب. ومن الباب: بويب، وجمعه: أبواب، وإنّما يجوز في جَمْعِ الثَّوْب: أَثْوُب لقول الشاعر: لكُلِّ حالٍ قد لَبِستُ أَثْوُبا
وثب:
يُقال: وَثَبَ وَثْباً ووُثوباً ووِثاباً ووثيباً، والمرّةُ الواحدة: وَثْبة.
وفي لغة حمير: ثِب معناه: اقعد. والوِثاب: الفِراشُ بلغتهم.
والمَوْثِبُ: المكان الذي تثب منه. والثِّبةُ: اسمٌ موضوعٌ من الوثب.
وتقول: اتَّثب الرّجلان إذا وثب كلّ واحدٍ منهما على صاحبه.. وتقول: أوثبته.
والمِيثَبُ: السَّهل من الرّمل، قال:
قَريرةُ عَيْنٍ حينَ فَضَّتْ بخَطْمِها		خَراشيّ قَيضٍ بين قوزِ ومِيثَبِ
ثبى:
الثُّبةُ: العُصبة من الفُرْسان، ويجمع: ثُباتٍ وثُبِينَ، قال عمرو بن كلثوم:
فأمّا يومَ لا نخشى عليهم		فنصبح في مجالسنا ثُبينا
والثُّبَى أيضاً مثل: الثُّبات، وما كان من المَنْقوص مَضْموماً أو مكسوراً فإِنّه لا يُجْمَعُ بالتّمام.
والثُّبةُ: وَسَط الحَوْض يَثُوب إليه بقيّةُ الماء، ومن العرب من يُصَغِّرُها: ثُوَيبة، يقول: هو من ثاب يثوبُ، والعامّة يُصَغِّرونها على ثُبَيّة، يتبعون اللفظ. والثُّبة من الخيل لا يختلفونَ في تَصْغيرِها على ثُبَيَّة، والذين يقولون: ثُوَيْبة في تصغير ثُبِة الحوض لزموا القياس فردّوا إليها النُّقصان في موضعها، كما قالوا في تصغير رئة رُوَيَّة، والذّين يلزمون اللَّفْظ يقولون: رُيَيّة، على قياس قُوّة وقُوَيَّة، وإنّما تُكْتَبُ الهمزة على التَّليين، لأنّها لاحظّ لها في الهجاء والكتابة إنّما تُردّ في ذلك إلى الياء والواو والألف اللّيّنة، فإِذا جاءت في كَلِمةٍ قليِّنها، فإِنْ صارت ياءً فاكتُبْها ياءً نحو: الرِّيات وإن صارت واواً في التَّلْيِين فأَسْقِطها من الكِتابةِ نحو: المسألة، ويَجْرون، أي: يَجْأَرونَ، ولذلك لا نكْتُبُ في الجزء واواً لسُكُونِ ما قبلَها. وتقول بغير الهمزة: جزو، ومن كَتَبَ الواوَ في جُزْو فإنّما ذلك تَحويلٌ، وليس تلييناً.. والبُصَراءُ من الكَتَبة يحذفون الواو من جزو، لأنّهم يَكتُبُونَها على التَّلْيين، فإِذا قلت: جُزْء جوّلت صَرْفَها على الزّاي، وسَقَطَتِ الهمزة، وإذا قلت: جُزْو حوّلْتَ الهَمزة واواً.
ثيب:
الثَّيِّبُ: الّتي قد تزوّجت وبانت بأيّ وجهٍ كان بعد أن مسّها، ولا يوصف به الرّجل، إلاّ أَنْ يُقال: وَلَدُ الثَّيِّبَيْنِ، وولد البِكرين.
ثاب:
الثَّأَبُ: أن يأكلَ الإنسانُ شيئاً. أو يَشْرَب شيئاً تَغْشاهُ له فترةً كثَقْلة النُّعاس من غير غَشْيٍ عليه، يقال: ثُئِبَ فلان ثَأَباً وهي من الثُّوَباء.
والثُّوَباء: ما اشْتُقَّ منه التَّثاؤبُ بالهمز.
والأَثابُ: شجرٌ يَنْبُتُ في بطون الأَوْدية بالبادية، وهو شبيه بالذي تسمّيه العجم: النِّسْك الواحدة: أثابَة.

##### Türkçe

باب **الثاء** و**الباء** و **و** **أ** **ي** **ء** معها
**ث و ب**، و **ث ب**، **ث ب ي**، **ث ي ب**، **ث أ ب** kullanımdadırlar

**ثوب**:
**ثاب يَثُوبُ ثُؤُوباً**, yani: gidişinden sonra geri döndü.. Ve kuyu, döneceği yerine döndü; yani: insanlar onun suyunu, ortasının yerine kadar boşalttılar.
Ve **المَثابةُ**: insanların kendisine döndüğü şeydir; ev gibi; Allah onu insanlar için **مَثابةً** kıldı; yani: ayırmadan sonra toplanma yeri; her ne kadar oradan ayrılmış olmasalar da, muhakkak dağınık idiler... Ve **المَثُوبةُ**: **الثّواب**. Ve müezzin **ثَوَّبَ** etti; ikamet için boğazını temizlediği vakit; ta ki insanlar ona gelsin.
Ve **الثَّوْبُ**: **الثِّياب**’ın biridir; ve sayı: **أَثْوابٌ**; ve üç: **أَثْوُب** hemzesiz; ama **الأسؤُقُ** ve **الأَدْؤُرُ** hemzelidirler; çünkü **أَدْؤُن** “ev” üzerine, ve **أَسؤُق** “bacak” üzerine (kuruludur). Ve **الأَثْوُبُ**’da i‘rab (sarf) **الثَّوْب**’un kendisindeki **الواو** üzerine taşındı; ve **الواو** hemzelenmeksizin i‘rabı taşıyabilir.. Ve eğer **أَدْؤُرٍ** ve **أَسؤُقٍ**’tan hemze atılsa, câiz olurdu; şu şartla ki o **الألف** aslına döndürülsün; ve onun aslı **الواو** idi; nitekim insanın **النّاب**’ının cem‘inde: **أَنْيُب** dediler; hemzesiz; **الألف**’i aslına döndürerek; ve onun aslı **الياء**’dır. Asıl ancak fiilin iştikakında belirginleşir; **ناب** gibi; ve onun tasğiri: **نُيَيب**; ve cem‘i: **أنياب**. Ve babdan: **بويب**; ve onun cem‘i: **أبواب**. Ve **الثَّوْب**’un cem‘inde **أَثْوُب** ancak şairin sözü sebebiyle câiz olur:
لكُلِّ حالٍ قد لَبِستُ أَثْوُبا

**وثب**:
Denir: **وَثَبَ**; **وَثْباً** ve **وُثوباً** ve **وِثاباً** ve **وثيباً**; ve bir defalık olan: **وَثْبة**.
Ve Himyer lügatinde: **ثِب** mânâsı: otur. Ve **الوِثاب**: onların dilinde döşektir.
Ve **المَوْثِبُ**: sıçradığın yerdir. Ve **الثِّبةُ**: sıçramadan konulmuş bir isimdir.
Ve dersin: iki adam **اتَّثب** etti; her biri ötekisinin üzerine sıçradığı vakit.. Ve dersin: onu sıçrattım: **أوثبته**.
Ve **المِيثَبُ**: kumdan düz olandır; dedi ki:
قَريرةُ عَيْنٍ حينَ فَضَّتْ بخَطْمِها		خَراشيّ قَيضٍ بين قوزِ ومِيثَبِ

**ثبى**:
**الثُّبةُ**: atlılardan bir topluluktur; ve cem‘ olunur: **ثُباتٍ** ve **ثُبِينَ**; Amr b. Külsûm dedi:
فأمّا يومَ لا نخشى عليهم		فنصبح في مجالسنا ثُبينا
Ve **الثُّبَى** da: **الثُّبات** gibidir. Ve **المَنْقوص**’tan dammeli yahut kesreli olan şey, tamamıyla cem‘ olunmaz.
Ve **الثُّبةُ**: havuzun ortasıdır; suyun kalanı ona döner. Araplardan kimi onu tasğir eder: **ثُوَيبة**; der ki: o **ثاب يثوبُ**’dandır. Ve avam onu **ثُبَيّة** üzere tasğir eder; lafza uyarlar. Ve atlardan **الثُّبة**’nin tasğirinde **ثُبَيَّة** üzere ihtilaf etmezler. Ve havuzun **ثُبِة**’sinin tasğirinde **ثُوَيْبة** diyenler kıyasa bağlı kaldılar; eksikliği yerinde ona geri döndürdüler; nitekim **رئة**’nin tasğirinde **رُوَيَّة** dedikleri gibi. Ve lafza bağlı kalanlar derler: **رُيَيّة**; **قُوّة** ve **قُوَيَّة** kıyasınca. Hemze ancak yumuşatma üzere yazılır; çünkü onun heceleme ve yazmada payı yoktur; bu hususta ancak **الياء** ve **الواو** ve yumuşak **الألف**’e döndürülür. Öyleyse bir kelimede geldiği vakit onu yumuşat; eğer **ياء** olursa onu **ياء** yaz; **الرِّيات** gibi. Ve eğer yumuşatmada **واواً** olursa onu yazıdan düşür; **المسألة** gibi; ve **يَجْرون** (yani: **يَجْأَرونَ**). Bundan dolayı **الجزء**’de, öncesinin sükûnu sebebiyle **واواً** yazmayız. Ve hemzesiz dersin: **جزو**. Ve **جُزْو**’da **الواو**’u yazan kimse, bu ancak bir dönüştürmedir; yumuşatma değildir.. Kâtiplerin basiret sahipleri **جزو**’dan **الواو**’u silerler; çünkü onu yumuşatma üzere yazarlar. Öyleyse dediğin vakit: **جُزْء** onun i‘rabını **الزّاي** üzerine dolaştırdın ve hemze düştü; ve dediğin vakit: **جُزْو** hemzeyi **واواً**ya dönüştürdün.

**ثيب**:
**الثَّيِّبُ**: kendisine dokunulduktan sonra, her hangi bir yüzle evlenmiş ve ayrılmış olan kadındır; ve erkek onunla vasıflanmaz; ancak şu denirse: **وَلَدُ الثَّيِّبَيْنِ** ve **ولد البِكرين**.

**ثاب**:
**الثَّأَبُ**: insanın bir şey yemesidir; yahut bir şey içmesidir; ona, baygınlık olmaksızın, uyku ağırlığı gibi bir gevşeklik gelir. Denir: falan kimse **ثُئِبَ** oldu; **ثَأَباً**; ve o **الثُّوَباء**’dandır.
Ve **الثُّوَباء**: hemze ile **التَّثاؤبُ**’un ondan iştikak edildiği şeydir.
Ve **الأَثابُ**: bedevîlikte vadilerin içlerinde biten bir ağaçtır; acemlerin **النِّسْك** diye adlandırdığı şeye benzer; bir tanesi: **أثابَة**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الثوب: واحدُ الأثوابِ والثيابِ، ويجمع في القِلَّةِ على أَثْوُبٍ، وبعض العرب يقول: أَثْؤُبٌ فيهمز. قال سيبويه: يقال لصاحب الثياب ثَوَّابٌ. وثاب الرجل يثوب ثَوْباً وثَوَباناً: رجع بعد ذَهابه. وثاب الناس: اجتمعوا وجاءوا. وكذلك الماء إذا اجتمع في الحوض. ومَثاب الحوض: وسطه الذي يثوب إليه الماء إذا استُفرِغَ. والمثابة: الموضع الذي يُثابُ إليه، أي يُرْجَعُ إليه مرةً بعد أخرى. ومنه قوله تعالى: "وإذْ جَعَلْنا البيتَ مَثابةً للناسِ" وإنما قيل للمنزل مثابةٌ لأنّ أهله يتصرَّفون في أمورهم ثم يثوبون إليه،والجمع المَثابُ. وربَّما قالوا لموضع حِبالَةِ الصائدِ مَثابةً. والمَثابُ: مَقامُ المسْتَقي على فَمِ البئر عند العَرْش. قال القُطاميُّ:
وما لِمَثابـاتِ الـعُـروش بـقـيَّةٌ		إذا اسْتُلَّ من تحت العُروشِ الدعائمُ
والثواب: جزاء الطاعة، وكذلك المَثوبَةُ. قال الله تبارك وتعالى: "لَمَثوبَةٌ منْ عِنْد اللهِ خير". وأثاب الرجلُ، أي رجَع إليه جسمُهُ وصَلَحَ بدنُه. استَثابَهُ: سأله أن يُثيبَهُ. وقوله تعالى: "هل ثُوِّبَ الكفارُ ما كانوا يَفْعَلون" أي جوزوا. والتثويب في أذانِ الفجر أن يقول: الصَّلاة خيرٌ من النوم. والثاب: الريح الشديدة تكون في أول المطَر. ورجل ثَيِّبٌ وامرأةٌ ثيِّبٌ، الذكر والأثنى فيه سواءٌ. قال ابن السكيت: وذلك إذا كانت المرأة قد دُخِلَ بها، أو كان الرجل قد دَخَل بامرأته. تقول منه: قد ثُيَّبَتِ المرأةُ.

##### Türkçe

**الثوب**: **الأثواب** ve **الثياب**’ın biridir; azlıkta **أَثْوُب** üzere cem‘ olunur. Bazı Araplar: **أَثْؤُبٌ** der, hemze yapar. Sîbeveyh dedi: Elbise sahibi için **ثَوَّابٌ** denir.

Ve adam **ثاب** eder, **يثوب** **ثَوْباً** ve **ثَوَباناً**: gidişinden sonra döndü. Ve insanlar **ثاب** etti: toplandılar ve geldiler. Aynı şekilde su da, havuzda toplandığı zaman.

Ve havuzun **مَثاب**’ı: su boşaltıldığı zaman suyun kendisine döndüğü, onun ortasıdır. Ve **المثابة**: kendisine **يُثابُ** olunan yer; yani bir defadan sonra bir defa daha kendisine dönülen. Bundan, yüce Allah’ın sözü: “Ve hani Biz evi insanlar için bir **مَثابةً** kıldık.” Ancak menzile **مثابةٌ** denildi; çünkü onun ehli işlerinde tasarruf ederler, sonra ona dönerler. Cem‘i: **المَثابُ**.

Ve bazen avcının tuzak iplerinin yeri için **مَثابةً** derler. Ve **المَثابُ**: su çekenin, **العَرْش** yanında kuyunun ağzı üzerindeki durma yeridir. el-Kutâmî dedi:
وما لِمَثابـاتِ الـعُـروش بـقـيَّةٌ		إذا اسْتُلَّ من تحت العُروشِ الدعائمُ

Ve **الثواب**: itaate karşılık ceza(ödül); aynı şekilde **المَثوبَةُ**. Allah, mübarek ve yüce, dedi: “Elbette Allah katından bir **لَمَثوبَةٌ** daha hayırlıdır.”

Ve adam **أثاب** etti; yani cismi ona geri döndü ve bedeni düzeldi. **استَثابَهُ**: ondan kendisine **يُثيبَهُ** etmesini istedi.

Ve yüce Allah’ın sözü: “**هل ثُوِّبَ الكفارُ ما كانوا يَفْعَلون**” yani karşılık gördüler.

Ve fecir ezanında **التثويب**: “**الصَّلاة خيرٌ من النوم**” demesidir.

Ve **الثاب**: yağmurun başında olan şiddetli rüzgârdır.

Ve erkek **ثَيِّبٌ** ve kadın **ثيِّبٌ**; erkekte ve dişide onda eşittir. İbnü’s-Sikkît dedi: Bu, kadınla cima edilmiş olduğu zaman, yahut erkek karısına girmiş olduğu zaman. Ondan şöyle dersin: Kadın **ثُيَّبَتِ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والواو وما يثلثهما)
(ثوي) الثاء والواو والياء كلمةٌ واحدة صحيحة تدلُّ على الإقامة. يقال ثَوَى يثْوِي فهو ثاوٍ. وقال:
آذَنَتْنَا بِبَيْنها أسماءُ  *** ربَّ ثاوٍ يُمَلّ منه الثَّواءُ([1])ويقال أثْوَى أيضاً. قال:
أَثْوَى وَقَصَّرَ لَيْلُه ليُزَوَّدا *** فَمضَى وأخلف من قُتَيْلَة مَوْعِدا([2])
والثَّوِيَّة والثَّايَة: مأوى الغَنَم. والثَّويَّة: مكان([3]). وأمُّ مَثْوَى الرّجلِ: صاحبةُ منزلهِ. والقياس كلُّه واحد. والثّايَة أيضاً: حِجارةٌ تُرفَع للرّاعي يَرجع إليها لَيْلاً، تكونُ علماً له.
(ثوب) الثاء والواو والباء قياسٌ صحيحٌ من أصلٍ واحد، وهو العَوْدُ والرُّجوع. يقال ثاب يثُوب إذا رَجَع. والمَثَابةُ: المكان يَثُوب إليه النّاس. قال الله تعالى: ﴿وَإذْ جَعَلْنَا البَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْناً﴾ [البقرة 125]. قال أهل التفسير: مثابة: يثُوبون إليه لا يَقْضُون منه وَطَراً أبداً. والمَثَابة: مَقام المُستَقِي على فَمِ البِئرْ. وهو مِنْ هذا، لأنّه يثُوب إليه، والجمع مَثَابات. قال:
وما لـمَثَاباتِ العُروشِ بَقيَّةٌ *** إذا استُلَّ من تحت العُرُوشِ الدَّعائمُ([4])وقال قَوم: المَثَابة العدد الكبير. فإنْ كان صحيحاً فهو من الباب، لأنهم الفئة التي يُثَابُ إليها. ويقال ثَابَ الحوضُ، إذا امتلأ. قال:
* إن لم يثُبْ حَوْضُك قَبْلَ الرِّيّ([5]) *
وهكذا كأنّه خلا ثم ثاب إليه الماء، أو عاد ممتلئاً بعد أنْ خلا. والثّوابُ من الأجْر والجزاء أمرٌ يُثابُ إليه. ويقال إنّ المَثابة حِبالةُ الصَّائد، فإن كان هذا صحيحاً فلأنّه مَثَابة الصَّيد، على معنى الاستعارة والتّشبيه. قال الراجز:
مَتَى مَتَى تُطَّلَعُ المَثَابَا *** لعلَّ شَيْخاً مُهْتَراً مُصابَا([6])يعني بالشّيخِ الوَعِلَ يَصِيدُه. ويقال إنّ الثَّوابَ العَسَلُ؛ وهو من الباب، لأنّ النّحلَ يثُوبُ إليه. قال:
فهو أحْلَى مِنَ الثَّوابِ إذا  *** ذُقْتَُ فَاهَا وبَارِئِ النَّسَمِ([7])قالوا: والواحدُ ثَوَابة. وثَوَابٌ: اسمُ رجلٍ كان يُضْرَب به المثل في الطَّوَاعِيَة، فيقال: "أطْوَعُ مِنْ ثواب". قال:
وكنتُ الدّهر لَستُ أُطِيعُ أنْثَى *** فصرْتُ اليومَ أطْوَعَ مِن ثَوابِ([8])والثوب الملبوس محتملٌ أن يكون من هذا القياس؛ لأنّه يُلْبَس ثم يُلبَس ويثاب إليه. وربَّما عبَّروا عن النفس بالثَّوب، فيقال هو طاهر الثِّياب.
(ثور) الثاء والواو والراء أصْلانِ قد يمكن الجمعُ بينهما بأدنَى نظَرٍ. فالأوّل انبعاثُ الشيء، والثاني جنسٌ من الحيوان.
فالأوّل قولُهم: ثار الشيءُ يَثُور ثَوْراً وثُؤُوراً وثَوَراناً. وثارت الحصْبة تثور. وثاوَرَ فلانٌ فلاناً، إذا وَاثَبَه، كأنَّ كلَّ واحدٍ منهما ثار إلى صاحبه. وَثَوَّر فلانٌ على فلانٍ شرّاً، إذا أظهره. ومحتملٌ أن يكون الثَّور فيمن يقول إنّه الطُّحلب من هذا، لأنّه شيءٌ قد ثارَ على مَتْن الماء.
والثاني الثَّور من الثِّيران، وجمع على* الأثْوار أيضاً. فأمَّا قولُهم للسيّد ثَوْرٌ فهو على معنَى التَّشبيه إن كانت العرب تستعمله. على أنّي لم أرَ به روايةً صحيحة. فأمّا قول القائل ([9]):
إنّي وقتلي سُليكاً ثمّ أعقلَهُ *** كالثَّور يضرَب لَمّا عافَتِ البَقَرُ
فقال قومٌ: هو الثّوار بعينه، لأنّهم يقولون إنّ الجنّيَّ يركب ظَهر الثَّور فيمتنع البقرُ من الشُّرب. وهو من قوله:
وَما ذَنْبُه أنْ عافَتِ الماءَ باقرٌ *** وما إنْ تَعافُ الماءَ إلاّ ليُضْربا([10])وقال قوم: هو الطُّحْلب. وقد ذكرناه. وثَوْر: جَبَل. وثور: قومٌ من العرب. وهذا على التَّشبيه. فأمَّا الثَّور فالقطعة من الأَقِطِ. وجائز أن يكون من ([11])...
(ثول) الثاء والواو واللام كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على الاضطراب، وإليها يرجع الفُروع. فالثَّوَلُ داءٌ يصيب الشّاةَ فتسترخي أعضاؤها، وقد يكون في الذُّكْرَانِ أيضاً، يقال تيسٌ أثْوَلُ، وربّما قالوا للأحمق البطيء الخَيْر أثْوَل؛ وهو من الاضطراب. والثَّول الجماعة من النَّحل من هذا، لأنّه إذا تجمَّع اضطراب فتردّدَ([12]) بعضُه على بعضٍ. ويقال تَثَوَّلَ القومُ على فُلان تَثوُّلاً، إذا تجمّعُوا عليه.
(ثوم) الثاء والواو والميم كلمةٌ واحدة، وهي الثُّومَة من النَّبات. وربَّما سمَّوا قبِيعة السّيف ثُومةً. وليس ذلك بأصل.
(ثوخ) الثاء والواو والخاء ليس أصلاً؛ لأن قولهم ثاخَت الإصبعُ إنّما هي مبدلة من سَاخت؛ وربّما قالوا بالتاء: تاخت. والأصل في ذلك كلِّه الواو. قال أبو ذُؤيب:
* فَهْيَ تَثُوخ فيها الإصْبَعُ([13]) *
 --------------ـــ
([1]) البيت مطلع معلقة الحارث بن حلزة اليشكري.
([2]) مطلع قصيدة للأعشى في ديوانه 150 واللسان (ثوى، خلف) وسيأتي في (خلف). وفي الديوان: "ليلة.. ومضى".
([3]) هو بقرب الكوفة. يقال بضم الثاء وفتح الواو، وبفتح الثاء وكسر الواو.
([4]) البيت للقطامي في ديوانه 48 واللسان(ثوب) وسيأتي في (عرش). وقبله:
فأصبح قومي قد تفقد منهم  *** رجال العوالي والخطيب المراجم
([5]) في وصف إبل، كما في المجمل. وفي الأصل: "الرأي"، صوابه في المجمل.
([6]) وكذا جاء إنشادهما في المجمل واللسان (ثوب). وفي الأصل: "حتى متى" صوابه فيهما. وأنشده في اللسان (شيخ) برواية: * متى متى تطلع الثنايا *
([7]) في المجمل: "ذقت فاها وحق باري النسم" وتقرأ بالتقييد.
([8]) البيت للأخنس بن شهاب، كما اللسان (ثوب) وقد جاء فيه محرفاً بلفظ "الأخفش" والأخنس بن شهاب من شعراء المفضليات.
([9]) هو أنس بن مدرك، كما في الحيوان (1: 18).
([10]) البيت للأعشى، كما سبق في حواشي (بقر).
([11])كذا وردت هذه العبارة مبتورة.
([12]) في الأصل "فترد".
([13]) ديوان أبي ذؤيب 16 والمفضليات (2: 221). والبيت بتمامه :
قصر الصبوح لها فشرج لحمها  *** بالنَّيِّ فهي تثوخ فيها الإصبع

ـ

##### Türkçe

(ثاء, واء ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(**ثوي**) **الثاء** ve **الواو** ve **الياء** tek bir sahih kelimedir; ikamete delâlet eder. Denir: **ثَوَى** **يثْوِي**; o hâlde o **ثاوٍ**’dir. Ve dedi:
Beyn’iyle bize haber verdi **أسماءُ**  *** nice **ثاوٍ** vardır ki ondan **الثَّواءُ** bıktırılır([1])
Ve ayrıca **أثْوَى** da denir. Dedi:
**أَثْوَى** ve gecesi kısaldı ki azık edinsinler *** derken geçti ve **قُتَيْلَة**’den bir vaadi geri bıraktı([2])
Ve **الثَّوِيَّة** ve **الثَّايَة**: koyunun barınağı. Ve **الثَّويَّة**: bir yer([3]). Ve erkeğin **مَثْوَى**’sının anası: evinin sahibi (kadın). Ve kıyasın hepsi birdir. Ve **الثّايَة** da: çobana geceleyin kendisine döndüğü, ona bir alâmet olan, çobanın kaldırdığı taşlardır.

(**ثوب**) **الثاء** ve **الواو** ve **الباء** tek bir asıldan sahih bir kıyastır; o da dönme ve geri dönüştür. Denir: **ثاب** **يثُوب**; geri döndüğü zaman. Ve **المَثَابةُ**: insanların kendisine döndüğü yer. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَإذْ جَعَلْنَا البَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْناً﴾ [البقرة 125]. Tefsir ehli dedi: **مثابة**: ona dönerler; ondan hiçbir zaman bir ihtiyacı gidermezler. Ve **المَثَابة**: kuyunun ağzında su çekenin durduğu yer. Bu da bundandır; çünkü ona döner; çoğulu **مَثَابات**. Dedi:
**العُروشِ**’un **مَثَاباتِ**’ına bir kalıntı yoktur *** **العُرُوشِ**’un altından **الدَّعائمُ** sökülünce([4])
Ve bir kavim dedi: **المَثَابة** büyük sayıdır. Eğer sahih ise o bâbdandır; çünkü onlar kendilerine dönülen fırkadır. Ve denir: **ثَابَ الحوضُ**, dolduğu zaman. Dedi:
* Eğer **حَوْضُك** sulamadan önce dolmazsa([5]) *
Ve böyledir; sanki boşaldı da sonra su ona döndü, yahut boşaldıktan sonra dolu olarak geri döndü. Ve **الثّوابُ** ecir ve ceza cinsinden, kendisine dönülen bir şeydir. Ve denir ki **المَثابة** avcının tuzağıdır; eğer bu sahih ise, istiare ve teşbih mânâsı üzere avın **مَثَابة**’si olduğu içindir. **الراجز** dedi:
Ne vakit ne vakit **المَثَابَا** görünür *** umulur ki bunamış, vurulmuş bir şeyh (olsun)([6])
**الشّيخ** ile **الوَعِلَ**’i kasteder; onu avlar. Ve denir ki **الثَّوابَ** baldır; o da bâbdandır, çünkü arı ona döner. Dedi:
O, **الثَّوابِ**’dan daha tatlıdır; eğer *** onun ağzını ve esintilerin yaratıcısını tattıysam([7])
Dediler: tekili **ثَوَابة**’dir. Ve **ثَوَابٌ**: itaatkârlıkta kendisiyle darb-ı mesel vurulan bir adamın adıdır; denir ki: “**ثواب**’dan daha itaatkâr.” Dedi:
Zaman boyunca bir dişiye itaat etmezdim *** bugün ise **ثَواب**’dan daha itaatkâr oldum([8])
Ve giyilen **الثوب** bu kıyastan olması muhtemeldir; çünkü giyilir, sonra giyilir ve ona dönülür. Ve bazen nefsi **الثَّوب** ile ifade ederler; denir: o, **الثِّياب**ı temizdir.

(**ثور**) **الثاء** ve **الواو** ve **الراء** iki asıldır; en az bir nazarla ikisi arasında cem’ mümkün olabilir. Birincisi şeyin fışkırıp çıkmasıdır; ikincisi hayvandan bir cinstir.
Birincisi onların sözü: **ثار** şey **يَثُور** **ثَوْراً** ve **ثُؤُوراً** ve **ثَوَراناً**. Ve **الحصْبة** kabarcığı çıkar, **تثور**. Ve falan, falanla **ثاوَرَ**, ona atıldığı zaman; sanki ikisinden her biri arkadaşına doğru fışkırıp çıktı. Ve falan, falana karşı bir kötülüğü **ثَوَّر**, onu ortaya çıkardığı zaman. Ve **الثَّور**’un, onun **الطُّحلب** (su yosunu) olduğunu söyleyen kimseye göre bundan olması muhtemeldir; çünkü o, suyun yüzüne fışkırıp çıkmış bir şeydir.
İkincisi, öküzlerden **الثَّور**’dur; **الأثْوار** üzerine de cem’ olunmuştur. Efendiye **ثَوْرٌ** demelerine gelince, eğer Arap bunu kullanıyorsa teşbih mânâsı üzeredir. Şu var ki ben onunla sahih bir rivayet görmedim. Şairin sözüne gelince([9]):
Ben ve **سُليكاً**’ı öldürmem, sonra onu bağlamam *** sığırın nefret ettiği vakit dövülen öküz gibidir
Bir kavim dedi: o, bizzat **الثّوار**’dır; çünkü onlar derler ki cinni, öküzün sırtına biner de sığır içmekten imtina eder. Ve bu, onun sözündendir:
Onun günahı nedir ki suyu bir **باقرٌ** nefret etti *** suyu nefret etmez; ancak dövülsün diye([10])
Ve bir kavim dedi: o, **الطُّحْلب**’dır. Onu zikrettik. Ve **ثَوْر**: bir dağdır. Ve **ثور**: Araplardan bir kavimdir. Bu, teşbih üzeredir. **الثَّور**’a gelince: **الأَقِطِ**’ten bir parçadır. Ve ([11])’den olması câizdir...

(**ثول**) **الثاء** ve **الواو** ve **اللام** tek bir kelimedir; ıztıraba delâlet eder; fer’ler ona döner. **الثَّوَلُ** koyuna isabet eden bir hastalıktır; uzuvları gevşer; erkeklerde de olabilir; denir: **تيسٌ أثْوَلُ**. Ve bazen hayrı ağır olan ahmağa **أثْوَل** derler; bu, ıztırabdandır. Ve **الثَّول** arıdan bir topluluktur; bu da bundandır; çünkü toplandığı vakit bir ıztırap olur da([12]) bir kısmı bir kısmı üzerinde gidip gelir. Ve denir: kavim, falanın üzerine **تَثَوَّلَ** **تَثوُّلاً**, onun üzerine toplandıkları zaman.

(**ثوم**) **الثاء** ve **الواو** ve **الميم** tek bir kelimedir; o da bitkiden **الثُّومَة**’dir. Ve bazen kılıcın kabzasını **ثُومةً** diye adlandırdılar. Bu aslî değildir.

(**ثوخ**) **الثاء** ve **الواو** ve **الخاء** asl değildir; çünkü onların “**ثاخَت** parmak” sözleri ancak **سَاخت**’tan ibdâl edilmiştir; ve bazen **التاء** ile dediler: **تاخت**. Bunun hepsinde asl **الواو**’dur. **أبو ذُؤيب** dedi:
* Onda parmak **تَثُوخ** eder([13]) *
--------------ـــ
([1]) Beyit, **الحارث بن حلزة اليشكري**’nin muallakasının matlaıdır.
([2]) **الأعشى**’nın divanında 150’de ve **اللسان**’da (**ثوى**، **خلف**) bir kasidenin matlaıdır; (**خلف**)’ta gelecektir. Divanda: “**ليلة.. ومضى**”.
([3]) Kûfe yakınındadır. **الثاء**’ın zammı ve **الواو**’nun fethiyle; ve **الثاء**’ın fethi ve **الواو**’nun kesriyle denir.
([4]) Beyit **القطامي**’nindir; divanında 48’de ve **اللسان**’da(**ثوب**)dır; (**عرش**)’ta gelecektir. Ondan önce:
Sabahladı da kavmim, onlardan yoklamış oldu  *** yüksek mızraklı adamları ve belâgatli hatibi
([5]) **المجمل**’de olduğu üzere, develerin vasfında. Asılda: “**الرأي**”; doğrusu **المجمل**’dedir.
([6]) **المجمل** ve **اللسان** (**ثوب**)’da ikisinin inşadı böyle gelmiştir. Asılda: “**حتى متى**”; doğrusu ikisindedir. **اللسان** (**شيخ**)’ta şu rivayetle inşad etti: * **متى متى تطلع الثنايا** *
([7]) **المجمل**’de: “**ذقت فاها وحق باري النسم**”; takyîd ile okunur.
([8]) Beyit **الأخنس بن شهاب**’ındır; **اللسان** (**ثوب**)’da olduğu gibi; onda “**الأخفش**” lafzıyla tahrif edilmiş olarak gelmiştir. **الأخنس بن شهاب** **المفضليات** şairlerindendir.
([9]) **الحيوان** (1: 18)’de olduğu üzere, o **أنس بن مدرك**’tir.
([10]) Beyit **الأعشى**’nındır; daha önce (**بقر**) haşiyelerinde geçtiği gibi.
([11]) Bu ibare böylece eksik olarak vârid olmuştur.
([12]) Asılda “**فترد**”.
([13]) **أبي ذؤيب** divanı 16 ve **المفضليات** (2: 221). Beytin tamamı:
Sabah içkisini ona kısalttı da eti yarıldı  *** çiğ ile; onda parmak **تثوخ** eder

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- أصل الثوب: رجوع الشيء إلى حالته الأولى التي كان عليها، أو إلى الحالة المقدرة المقصودة بالفكرة، وهي الحالة المشار إليها بقولهم: أول الفكرة آخر العمل (انظر: بصائر ذوي التمييز 1/337، وتفصيل هذا في شرح أدب الكاتب للجواليقي ص 37). فمن الرجوع إلى الحالة الأولى قولهم: ثاب فلان إلى داره، وثابت إلي نفسي، وسمي مكان المستسقي على فم البئر مثابة، ومن الرجوع إلى الحالة على فم البئر مثابة، ومن الرجوع إلى الحالة المقدرة المقصود بالفكرة الثوب، سمي بذلك لرجوع الغزل إلى الحالة التي قدرت له، وكذا ثواب العمل، وجمع الثوب أثواب وثياب، وقوله تعالى: ﴿وثيابك فطهر﴾ [المدثر/4] يحمل على تطهير الثوب، وقيل: الثياب كناية عن النفس لقول الشاعر:
*ثياب بني عوف طهارى نقية *
(الشطر لامرئ القيس، وعجزه:
وأوجههم بيض المسافر غران
وهو في ديوانه ص 167؛ واللسان (ثوب) )
وذلك أمر بما ذكره الله تعالى في قوله: ﴿إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهركم تطهيرا﴾ [الأحزاب/33]. والثواب: ما يرجع إلى الإنسان من جزاء أعماله، فيسمى الجزاء ثوابا تصورا أنه هو هو، ألا ترى كيف جعل الله تعالى الجزاء نفس العمل في قوله: ﴿فمن يعمل مثقال ذرة خيرا يره﴾ [الزلزلة/7]، ولم يقل جزاءه، والثواب يقال في الخير والشر، بكن الأكثر المتعارف في الخير، وعلى هذا قوله عز وجل: ﴿ثوابا من عند الله والله عنده حسن الثواب﴾ [آل عمران/195]، ﴿فآتاهم الله ثواب الدنيا وحسن ثواب الآخرة﴾ [آل عمران/148]، وكذلك المثوبة في قوله تعالى: ﴿هل أنبئكم بشر من ذلك مثوبة عند الله﴾ [المائدة/60]، فإن ذلك استعارة في الشر كاستعارة البشارة فيه. قال تعالى: ﴿ولو أنهم آمنوا واتقوا لمثوبة من عند الله﴾ [البقرة/103]، والإثابة تستعمل في المحبوب، قال تعالى: ﴿فأثابهم الله بما قالوا جنات تجري من تحتها الأنهار﴾ [المائدة/85]، وقد قيل ذلك في المكروه ﴿فأثابكم غما بغم﴾ [آل عمران/153]، على الاستعارة كما تقدم، والتثويب في القرآن لم يجئ إلا في المكروه، نحو: ﴿هل ثوب الكفار﴾ [المطففين/36]، وقوله عز وجل: ﴿وإذ جعلنا البيت مثابة﴾ [البقرة/125]، قيل: معناه: مكانا يثوب إليه الناس على مرور الأوقات، وقيل: مكانا يكتسب فيه الثواب. والثيب: التي تثوب عن الزوج.
قال تعالى: ﴿ثيبات وأبكارا﴾ [التحريم/5]، وقال عليه السلام: (الثيب أحق بنفسها) (الحديث صحيح أخرجه مسلم في صحيحه (1421) ؛ وابن ماجه في سننه 1/601؛ ومالك في الموطأ. انظر تنوير الحوالك 2/62؛ وشرح السنة 9/30؛ والرواية [الأيم] بدل [الثيب] ).
والتثويب: تكرار النداء، ومنه التثويب في الأذان، والثوباء التي تعتري الإنسان سميت بذلك لتكررها، والثبة: جماعة الثائب بعضهم إلى بعض في الظاهر، قال عز وجل: ﴿فانفروا ثبات أو انفروا جميعا﴾ [النساء/71]، قال الشاعر:
*وقد أغدو على ثبة كرام*
(البيت تقدم قريبا برقم 80)
وثبة الحوض: ما يثوب إليه الماء، وقد تقدم (راجع مادة (ثبة) ).

##### Türkçe

- **الثوب**’un aslı: şeyin, üzerinde bulunduğu ilk hâline; yahut fikirle kastedilen takdir edilmiş hâle dönmesidir; bu da onların “Fikrin evveli, işin âhiridir” sözleriyle işaret ettikleri hâldir (bak: Basâir Züvi’t-Temyîz 1/337; bunun tafsili el-Cevâlîkî’nin Şerhu Edebi’l-Kâtib’inde s. 37). İlk hâle dönmeden olarak onların “Falan kimse evine döndü” demeleri; “Nefsim bana döndü” (demeleri); kuyunun ağzında su isteyenin bulunduğu yere **مثابة** adının verilmesi (vardır). Kuyunun ağzındaki hâle dönmeden (olarak) **مثابة** (vardır). Fikirle kastedilen takdir edilmiş hâle dönmeden olarak **الثوب** (vardır); ipliğin kendisi için takdir edilmiş hâle dönmesinden dolayı bununla adlandırılmıştır; yine işin **ثواب**’ı da böyledir. **الثوب**’un çoğulu **أثواب** ve **ثياب**’dır. Yüce Allah’ın sözü: ﴿وثيابك فطهر﴾ [المدثر/4], elbiseyi temizlemeye hamledilir; “**الثياب** nefse kinayedir” denilmiştir; şairin sözü sebebiyle:
*ثياب بني عوف طهارى نقية *
(Şatr, İmruü’l-Kays’ındır; onun aczi:
وأوجههم بيض المسافر غران
ve o, divanında s. 167’dedir; Lisân (**ثوب**) )

Bu, Yüce Allah’ın şu sözünde zikrettiği şeye bir emirdir: ﴿إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهركم تطهيرا﴾ [الأحزاب/33]. **الثواب**: insanın amellerinin karşılığından kendisine dönen şeydir; böylece karşılık, onun bizzat o olduğu tasavvur edilerek **ثواب** diye adlandırılır; Yüce Allah’ın şu sözünde karşılığı bizzat amel kıldığını görmüyor musun: ﴿فمن يعمل مثقال ذرة خيرا يره﴾ [الزلزلة/7]; “onun karşılığını” demedi. **الثواب** hayırda ve şerde söylenir; lâkin en çok, örfte hayırda bilinenidir. Bunun üzerine Aziz ve Celil olanın sözü: ﴿ثوابا من عند الله والله عنده حسن الثواب﴾ [آل عمران/195], ﴿فآتاهم الله ثواب الدنيا وحسن ثواب الآخرة﴾ [آل عمران/148]. Yine Yüce Allah’ın sözü: ﴿هل أنبئكم بشر من ذلك مثوبة عند الله﴾ [المائدة/60] içindeki **المثوبة** de böyledir; zira bu, onda müjdelemenin istiâresi gibi şerde bir istiâredir. Yüce Allah dedi: ﴿ولو أنهم آمنوا واتقوا لمثوبة من عند الله﴾ [البقرة/103]. **الإثابة** sevilende kullanılır; Yüce Allah dedi: ﴿فأثابهم الله بما قالوا جنات تجري من تحتها الأنهار﴾ [المائدة/85]. Mekruhta da söylenmiştir: ﴿فأثابكم غما بغم﴾ [آل عمران/153]; daha önce geçtiği üzere istiâre üzere. Kur’ân’da **التثويب** mekruhtan başka gelmemiştir; şu gibi: ﴿هل ثوب الكفار﴾ [المطففين/36]. Aziz ve Celil olanın sözü: ﴿وإذ جعلنا البيت مثابة﴾ [البقرة/125]; “manası: zamanların geçişi üzere insanların kendisine döndüğü bir yer” denilmiştir; “yahut içinde **الثواب** kazanılan bir yer” denilmiştir. **الثيب**: kocadan dönen (kadın)dır.

Yüce Allah dedi: ﴿ثيبات وأبكارا﴾ [التحريم/5]. Ve (Peygamber) عليه السلام dedi: (الثيب أحق بنفسها) (hadis sahihtir; Müslim Sahîh’inde (1421); İbn Mâce Sünen’inde 1/601; Mâlik el-Muvatta’da rivayet etmiştir. Bak: Tenvîru’l-Havâlik 2/62; Şerhu’s-Sünne 9/30; rivayette [الأيم], [الثيب] yerine (vardır) ).

**التثويب**: çağrının tekrarıdır; ondan, ezandaki **التثويب** (vardır). İnsana arız olan **الثوباء**, tekrarlanmasından dolayı bununla adlandırılmıştır. **الثبة**: zahirde birbirlerine dönenlerin bir kısmının bir kısmına (dönmesiyle oluşan) cemaatidir. Aziz ve Celil olan dedi: ﴿فانفروا ثبات أو انفروا جميعا﴾ [النساء/71]. Şair dedi:
*وقد أغدو على ثبة كرام*
(Beyit, az önce 80 numarayla geçti.)

**وثبة الحوض**: suyun kendisine döndüğü şeydir; daha önce geçti ( **ثبة** maddesine müracaat et ).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث و ب
تفـرّق عنـه اصحابـه ثـم ثابـوا إليـه والبيـت مثابـة للناس‏.‏
والخطّاب يراسلونها ويثاوبونها أي يعاودونهـا‏.‏
وثـوب فـي الدعـاء وثـوب بركعتين‏:‏ تطوع بهما بعد كل صلاة‏.‏
وأثابه الله وثوبه ‏"‏ هل ثوب الكفار ‏"‏ وجزاك الله المثوبة الحسنى‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ ثـاب إليـه عقله وحلمه‏.‏
وجمت مثابة البئر وهي مجتمع مائها وهذه بئر لها ثائب أي ماء يعود بعد الترح‏.‏
وقو لهم ثائب إذا وفدوا جماعة إثر جماعة‏.‏
قال الجعدي‏:‏ ترى المعشر الكلف الوجوه إذا انتدوا لهـم ثائـب كالبحـر لـم يتصرم ومنه ثاب له مال إذا كثر واجتمع‏.‏
وثاب الغبار إذا سطع وثكر‏.‏
وثوب فلان بعد خصاصة‏.‏
وثـاب الحـوض‏:‏ امتـلأ‏.‏
وثـاب إليـه جسمه بعد الهزال إذا سمن وأثاب الله جسمه وقد أثاب فلان إذا ثاب إليه جسمه‏.‏
وجمت مثابة جهله إذا استحكم جهله‏.‏
ونشأت مستثابات الرياح وهي ذوات اليمن والبركة التي يرجى خيرها‏.‏
قال كثير‏:‏ إذا مستثابـات الريـاح تنسمـت ومر بسفساف التراب عقيمهـا سمـيّ خيـر الرياح ثواباً كما سمي خير النحل وهو العسل ثواباً يقال‏:‏ أحلى من الثواب‏.‏
وذهب مال فلان فاستثاب مالاً أي استرجع ويقول الرجل لصاحبـه‏:‏ استثبـت بمالـك أي ذهـب مالـي فاسترجعته بما أعطيتني‏.‏
وفلان نقي الثوب بريّ من العيب وعكسه دنس الثياب‏.‏
ولله ثوبا فلان كما تقول‏:‏ لله بلاده تريد نفسه‏.‏
قال الراعي‏:‏ فأومأت إيماء خفياً لحبتـر فلله ثوبا حبتـر أيمـا فتـى وقالت ليلى الأخيلية‏:‏ رموها بأثواب خفاف فلا ترى لها شبهاً إلا النعام المنفّرا واسلل ثيابك من ثيابي أي اعتزلني وفارقني قال امرؤ القيس‏:‏ وإن كنت قد ساءتك مني خليقة فسـل ثيابـي مـن ثيابـك تنسل وتعلق بثياب الله أي بأستار الكعبة‏.‏

##### Türkçe

ث و ب
Ondan, ashabı dağıldı; sonra ona döndüler; ve ev, insanlar için bir dönüş yeridir.
Ve **الخطّاب** ona mektuplaşırlar ve ona **يثاوبونها**; yani ona geri dönerler.
Ve duada **ثـوب**; ve iki rek‘at ile **ثـوب**: her namazdan sonra onlarla gönüllü ibadet eder.
Ve Allah ona karşılık verdi ve onu **ثوبه**: “Kâfirlerin **ثوب**u var mı?” ve Allah sana en güzel **المثوبة**yi versin.
Ve mecazdan: aklı ve hilmi ona döndü.
Ve kuyunun **مثابة**si toplandı; o, suyunun toplandığı yerdir; ve bu, kendisi için **ثائب**i olan bir kuyudur; yani çekip boşaltmadan sonra geri dönen su.
Ve “onlar topluluk topluluk, bir topluluğun ardından bir topluluk olarak geldiklerinde” onlar için **ثائب** derler.
**الجعدي** dedi:
Onlar için çağrıldıklarında, yüzleri düşkün olan topluluğu görürsün; onlar için, kesilmeyen deniz gibi bir **ثائب** vardır.
Ve ondan: malı çoğalıp toplandığında, onun için mal **ثاب** etti.
Ve toz, parlayıp yoğunlaştığında **ثاب** etti.
Ve falan kimse, yoksulluktan sonra **ثوب** etti.
Ve havuz **ثاب** etti: doldu.
Ve zayıflıktan sonra semirdiğinde bedeni ona **ثاب** etti; ve Allah onun bedenine karşılık verdi; ve falan kimse, bedeni ona **ثاب** ettiğinde **أثاب** etmiştir.
Ve cehaletinin **مثابة**si toplandı; cehaleti sağlamlaşıp yerleştiğinde.
Ve rüzgârların **مستثابات**ı ortaya çıktı; onlar, hayrı umulan, uğur ve bereket sahipleridir.
**كثير** dedi:
Rüzgârların **مستثابات**ı esinti verdiğinde, ve onun kısır olanı değersiz toprağın üzerinden geçtiğinde; rüzgârların hayırlısı **ثواباً** diye adlandırıldı; nitekim arının hayırlısı—ki o baldır—**ثواباً** diye adlandırıldı; denir ki: **الثواب**dan daha tatlı.
Ve falan kimsenin malı gitti; böylece bir mal **استثاب** etti; yani geri aldı; ve adam, arkadaşına der ki: malınla **استثبت** et; yani malım gitti de, bana verdiğinle onu geri aldım.
Ve falan kimse **نقي الثوب**dur: ayıptan berîdir; ve onun zıddı **دنس الثياب**dır.
Ve “Allah için falanın **ثوبا**ı vardır”; nitekim “Allah için onun beldesi vardır” dersin; onun nefsini kastedersin.
**الراعي** dedi:
Böylece **حبتـر** için gizli bir işaretle işaret ettim; artık Allah için **ثوبا** **حبتـر** vardır; ne delikanlı!
Ve **ليلى الأخيلية** dedi:
Onu hafif **أثواب** ile attılar; artık onun için, ürkütülmüş devekuşundan başka bir benzer görmezsin.
Ve “**ثيابك**i benim **ثيابي**mden sıyır”; yani benden uzak dur ve benden ayrıl. **امرؤ القيس** dedi:
Ve eğer benden bir huy seni kötü ettiyse, artık **ثيابي**mi **ثيابك**den sıyır; sıyrılırsın.
Ve Allah’ın **ثياب**ına ilişti; yani Kâbe’nin örtülerine.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ثابَ الرَّجُلُ يَثُوبُ ثَوْباً وثَوَباناً: رجَع بعد ذَهابه. ويقال: ثابَ فلان إِلى اللّه، وتابَ، بالثاء والتاء، أَي عادَ ورجعَ إِلى طاعته، وكذلك: أَثابَ بمعناه. ورجلٌ تَوّابٌ أَوّابٌ ثَوّابٌ مُنيبٌ، بمعنى واحد. ورجل ثَوّابٌ: للذي يَبِيعُ الثِّيابَ. وثابَ الناسُ: اجْتَمَعُوا وجاؤُوا. وكذلك الماءُ إِذا اجْتَمَعَ في الحَوْضِ. وثابَ الشيءُ ثَوْباً وثُؤُوباً أَي رَجَعَ.قال: وزَعْتُ بِكالهِراوةِ أعْوَجِيٍّ، * إِذا وَنَتِ الرِّكابُ جَرَى وَثابا ويروى وِثابا، وهو مذكور في موضعه.
وثَوَّبَ كثابَ. أَنشد ثعلب لرجل يصف ساقِيَيْنِ:
إِذا اسْتَراحا بَعْدَ جَهْدٍ ثَوَّبا
والثَّوابُ: النَّحْلُ لأَنها تَثُوبُ. قالَ ساعِدةُ بن جُؤَيَّةَ: من كل مُعْنِقَةٍ وكُلِّ عِطافةٍ  * منها، يُصَدِّقُها ثَوابٌ يَرْعَبُ وثابَ جِسْمُه ثَوَباناً، وأَثابَ: أَقْبَلَ، الأَخيرة عن ابن قتيبة. وأَثابَ الرَّجلُ : ثابَ إِليه جِسْمُه وصَلَح بَدَنُهُ .التهذيب :ثابَ إِلى العَلِيلِ جِسْمُه إِذا حسُنَتْ حالُه بعْدَ تَحوُّلِه ورجَعَتْ إِليه صِحَّتُه. وثابَ الحَوْضُ يَثُوبُ ثَوْباً وثُؤُوباً: امْتَلأَ أَو قارَبَ، وثُبةُ الحَوْض ومَثابُه: وَسَطُه الذي يَثُوبُ إِليه الماءُ إِذا اسْتُفرِغَ حُذِفَتْ عَينُه. والثُّبةُ: ما اجْتَمع إِليه الماءُ في الوادي أَو في الغائِط. قال: وإِنما سميت ثُبةً لأَن الماءَ يَثُوبُ إِليها، والهاء عوض من الواو الذاهبة من عين الفعل كما عوّضوا من قولهم أَقام إِقامةً، وأَصله إِقْواماً. ومَثابُ البئر: وَسَطها. ومَثابُها: مقامُ السَّاقي من عُرُوشها على فَم البئر. قال القطامي يصف البِئر وتَهَوُّرَها: وما لِمَثاباتِ العُرُوشِ بَقِيَّةٌ،  * إِذا اسْتُلَّ، مِنْ تَحْتِ العُرُوشِ، الدَّعائُم ومَثابَتُها: مَبْلَغُ جُمُومِ مائِها. ومَثابَتُها: ما أَشْرَفَ من الحجارة حَوْلَها يَقُوم عليها الرَّجل أَحياناً كي لا تُجاحِفَ الدَّلْوَ الغَرْبَ، ومَثابةُ البِئْرِ أَيضاً: طَيُّها، عن ابن الأَعرابي. قال ابن سيده: لا أَدري أَعَنَى بطَيّها موضِعَ طَيِّها أَم عَنى الطَّيَّ الذي هو بِناؤُها بالحجارة. قال: وقَلَّما تكون الـمَفْعَلةُ مصدراً. وثابَ الماءُ: بَلَغ إِلى حاله الأَوّل بعدما يُسْتَقَى. التهذيب: وبِئْرٌ ذاتُ ثَيِّبٍ وغَيِّثٍ إِذا اسْتُقِيَ منها عادَ مكانَه ماءٌ آخَر. وثَيّبٌ كان في الأَصل ثَيْوِبٌ. قال: ولا يكون الثُّؤُوبُ أَوَّلَ الشيءِ حتى يَعُودَ مَرَّةً بعد أُخرى. ويقال: بِئْر لها ثَيْبٌ أَي يَثُوبُ الماءُ فيها. والـمَثابُ: صَخْرة يَقُوم السَّاقي عليها يثوب إِليها الماء، قال الراعي: مُشْرفة الـمَثاب دَحُولا.
قال الأَزهري: وسمعت العرب تقول: الكَلأُ بمَواضِعِ كذا وكذا مثل ثائِبِ البحر: يَعْنُون أَنه غَضٌّ رَطْبٌ كأَنه ماءُ البحر إِذا فاضَ بعد جزْرٍ.وثابَ أَي عادَ ورَجَع إِلى مَوْضِعِه الذي كان أَفْضَى إِليه. ويقال: ثابَ ماءُ البِئر إِذا عادَتْ جُمَّتُها. وما أَسْرَعَ ثابَتَها. والمَثابةُ: الموضع الذي يُثابُ إِليه أَي يُرْجَعُ إِليه مرَّة بعد أُخرى. ومنه قوله تعالى: وإِذ جَعَلْنا البيتَ مَثابةً للناسِ وأَمْناً. وإِنما قيل للمنزل مَثابةٌ لأَنَّ أَهلَه يَتَصَرَّفُون في أُمُورهم ثم يَثُوبون إِليه، والجمع الـمَثابُ. قال أَبو إِسحق: الأَصل في مَثابةٍ مَثْوَبةٌ ولكن حركةَ الواو نُقِلَت إِلى الثاء وتَبِعَت الواوُ الحركةَ، فانقَلَبَتْ أَلفاً. قال: وهذا إِعلال باتباع باب ثابَ، وأَصل ثابَ ثَوَبَ، ولكن الواو قُلبت أَلفاً لتحركها وانفتاح ما قبلها. قال: لا اختلاف بين النحويين في ذلك. والـمَثابةُ والـمَثابُ: واحد، وكذلك قال الفرَّاءُ. وأَنشد الشافعي بيت أَبي طالب: مَثاباً لأَفْناءِ القَبائِلِ كلِّها، *  تَخُبُّ إِليه اليَعْمَلاَتُ الذَّوامِلُ وقال ثعلب: البيتُ مَثابةٌ. وقال بعضهم: مَثُوبةٌ ولم يُقرأْ بها. ومَثابةُ الناسِ ومثابُهم: مُجتَمَعُهم بعد التَّفَرُّق. وربما قالوا لموضع حِبالة الصائد مَثابة. قال الراجز: مَتَى مَتَى تُطَّلَعُ الـمَثابا،   لَعَلَّ شَيْخاً مُهْتَراً مُصابَا يعني بالشَّيْخِ الوَعِلَ.
والثُّبةُ: الجماعةُ من الناس، من هذا. وتُجْمَعُ ثُبَةٌ ثُبًى، وقد اختلف أَهل اللغة في أَصلها، فقال بعضهم: هي من ثابَ أَي عادَ ورَجَعَ، وكان أَصلها ثَوُبةً، فلما ضُمت الثاءُ حُذفت الواو، وتصغيرها ثُوَيْبةٌ. ومن هذا أُخذ ثُبةُ الحَوْض. وهو وسَطُه الذي يَثُوب إِليه بَقِيَّةُ الماءِ. وقوله عز وجل: فانْفِرُوا ثُباتٍ أَو انْفروا جميعاً. قال الفرّاءُ: معناه فانْفِرُوا عُصَباً، إِذا دُعِيتم إِلى السَّرايا، أَو دُعِيتم لتَنْفِروا جميعاً. وروي أَنَّ محمد بن سلام سأَل يونس عن قوله عز وجل: فانْفِروا ثُباتٍ أَو انْفِرُوا جميعاً. قال: ثُبَةٌ وثُباتٌ أَي فِرْقةٌ وفِرَقٌ. وقال زهير: وقد أَغْدُو على ثُبَةٍ كِرامٍ، *  نَشاوَى، واجِدِينَ لِما نَشاءُ قال أَبو منصور: الثُّباتُ جَماعاتٌ في تَفْرِقةٍ، وكلُّ فِرْقةٍ ثُبةٌ، وهذا من ثابَ. وقال آخرون: الثُّبةُ من الأَسْماءِ الناقصة، وهو في الأَصل ثُبَيةٌ، فالساقط لام الفعل في هذا القول، وأَما في القول الأَوّل، فالساقِطُ عين الفعل. ومَن جعل الأَصل ثُبَيةً، فهو من ثَبَّيْتُ على الرجل إِذا أَثْنَيْتَ عليه في حياتِه، وتأْوِيلُه جَمْعُ مَحاسِنِهِ، وإِنما الثُّبةُ الجماعةُ. وثاب القومُ: أَتَوْا مُتواتِرِين، ولا يقالُ للواحد.
والثَّوابُ: جَزاءُ الطاعةِ، وكذلك الـمَثُوبةُ. قال اللّه تعالى: لَمَثُوبةٌ مِن عندِ اللّهِ خَيْرٌ. وأَعْطاه ثَوابَه ومَثُوبَتَهُ ومَثْوَبَتَه أَي جَزاءَ ما عَمِلَه. وأَثابَه اللّهُ ثَوابَه وأَثْوَبَه وثوَّبَه مَثُوبَتَه: أَعْطاه إِيّاها. وفي التنزيل العزيز: هل ثُوِّبَ الكُفَّارُ ما كانوا يَفْعلون. أَي جُوزُوا. وقال اللحياني: أَثابَهُ اللّهُ مَثُوبةً حَسَنَةً. ومَثْوَبةٌ، بفتح الواو، شاذ، منه. ومنه قراءة مَن قرأَ: لـمَثْوَبةٌ من عند اللّه خَيْرٌ. وقد أَثْوَبه اللّهُ مَثْوَبةً حسَنةً، فأَظْهر الواو على الأَصل. وقال الكلابيون: لا نَعرِف الـمَثْوبةَ، ولكن الـمَثابة.
وثَوَّبه اللّهُ مِن كذا: عَوَّضه، وهو من ذلك.
واسْتَثابَه: سأَله أَن يُثِيبَه.
وفي حديث ابن التَّيِّهانِ، رضي اللّه عنه: أَثِيبُوا أَخاكم أَي جازُوه على صَنِيعِهِ. يقال: أَثابَه يُثِيبه إِثابةً، والاسم الثَّوابُ، ويكون في الخير والشرِّ، إِلا أَنه بالخير أَخَصُّ وأَكثر استِعمالاً. وأَما قوله في حديث عمر، رضي اللّه عنه: لا أَعرِفَنَّ أَحداً انْتَقَص مِن سُبُلِ الناسِ إِلى مَثاباتِهم شيئاً. قال ابن شميل: إِلى مَثاباتِهم أَي إِلىمَنازِلهم، الواحد مَثابةٌ، قال: والـمَثابةُ الـمَرْجِعُ. والـمَثابةُ: الـمُجْتمَعُ والـمَنْزِلُ، لأَنَّ أَهلَه يَثُوبُون إِليه أَي يرجِعُون. وأَراد عُمر، رضي اللّه عنه، لا أَعْرِفَنَّ أَحداً اقْتَطع شيئاً من طُرُق المسلمين وأَدخله دارَه. ومنه حديث عائشة، رضي اللّه عنها، وقولُها في الأَحْنَف: أَبي كانَ يَسْتَجِمُّ مَثابةَ سَفَهِه. وفي حديث عَمْرو ابن العاص، رضي اللّه عنه، قِيلَ له في مَرَضِه الذي مات فيه: كَيْفَ تَجِدُكَ؟ قال: أَجِدُني أَذُوبُ ولا أَثُوبُ أَي أَضْعُفُ ولا أَرجِعُ إِلى الصِّحة. ابن الأَعرابي: يقال لأَساس البَيْتِ مَثاباتٌ. قال: ويقال لتُراب الأَساس النَّثِيل. قال: وثابَ إِذا انْتَبَه، وآبَ إِذا رَجَعَ، وتابَ إِذا أَقْلَعَ.
والـمَثابُ: طَيُّ الحجارة يَثُوبُ بَعْضُها على بعض من أَعْلاه إِلى أَسْفَلِه. والـمَثابُ: الموضع الذي يَثُوبُ منه الماءُ، ومنه بِئْر ما لها ثائِبٌ. والثَّوْبُ: اللِّباسُ، واحد الأَثْوابِ، والثِّيابِ، والجمع أَثْوُبٌ، وبعض العرب يهمزه فيقول أَثْؤُبٌ، لاستثقال الضمة على الواو، والهمزةُ أَقوى على احتمالها منها، وكذلك دارٌ وأَدْؤُرٌ وساقٌ وأَسْؤُقٌ، وجميع ما جاءَ على هذا المثال. قال معروف بن عبدالرحمن: لكُلِّ دَهْرٍ قد لَبِسْتُ أَثْؤُبـــــــــا،
حتى اكْتَسَى الرأْسُ قِناعاً أَشْيَبا،
أَمْلَـــــحَ لا لَـــذًّا، ولا مُحَبَّبـــــــا
وأَثْوابٌ وثِيابٌ. التهذيب: وثلاثةُ أَثْوُبٍ، بغير همز، وأَما الأَسْؤُقُ والأَدْؤُرُ فمهموزان، لأَنَّ صرف أَدْؤُرٍ على دار، وكذلك أَسْؤُق على ساقٍ، والأَثْوبُ حُمِل الصَّرْفُ فيها على الواو التي في الثَوْب نَفْسِها، والواو تحتمل الصرف من غير انهماز. قال: ولو طرح الهمز من أَدْؤُر وأَسْؤُق لجاز على أَن تردّ تلك الأَلف إِلى أَصلها، وكان أَصلها الواو، كما قالوا في جماعة النابِ من الإِنسان أَنْيُبٌ، همزوا لأَنَّ أَصل الأَلف في الناب ياء(1) (1 قوله «همزوا لأَن أصل الألف إلخ» كذا في النسخ ولعله
لم يهمزوا كما يفيده التعليل بعده.) ، وتصغير نابٍ نُيَيْبٌ، ويجمع أَنْياباً.
ويقال لصاحب الثِّياب: ثَوَّابٌ. وقوله عز وجل: وثيابَكَ فَطَهِّرْ. قال ابن عباس، رضي اللّه عنهما، يقول: لا تَلْبَسْ ثِيابَك على مَعْصِيةٍ، ولا على فُجُورِ كُفْرٍ، واحتجَّ بقول الشاعر: إِني بِحَمْدِ اللّهِ، لا ثَوْبَ غادِرٍ  * لَبِسْتُ، وَلا مِنْ خَزْيةٍ أَتَقَنَّعُ وقال أَبو العباس: الثِّيابُ اللِّباسُ، ويقال للقَلْبِ. وقال الفرَّاءُ: وثِيابَك فَطَهِّرْ: أَي لا تكن غادِراً فَتُدَنِّسَ ثِيابَك، فإِنَّ الغادِرَ دَنِسُ الثِّيابِ، ويقال: وثِيابَك فطَهِّرْ. يقول: عَمَلَكَ فأَصْلِحْ. ويقال: وثِيابَكَ فطهر أَي قَصِّرْ، فإِن تَقْصِيرها طُهْرٌ. وقيل: نَفْسَكَ فطَهِّر، والعرب تَكْني بالثِّيابِ عن النَفْسِ، وقال: فَسُلِّي ثيابي عن ثِيابِكِ تَنْسَلِي
وفلان دَنِسُ الثِّيابِ إِذا كان خَبيثَ الفِعْل والـمَذْهَبِ خَبِيثَ العِرْض. قال امْرُؤُ القَيْس:
ثِيابُ بَني عَوْفٍ طَهارَى، نَقِيّةٌ،  * وأَوْجُهُهُمْ بِيضُ الـمَسافِرِ، غُرّانُ وقال:
رَمَوْها بأَثْوابٍ خِفافٍ، ولا تَرَى *  لها شَبَهاً، الا النَّعامَ الـمُنَفَّرا. رَمَوْها يعني الرّكابَ بِأَبْدانِهِم. ومثله قول الراعي: فقامَ إِليها حَبْتَرٌ بِسلاحِه، *  وللّه ثَوْبا حَبْتَرٍ أَيّما فَتَى يريد ما اشْتَمَل عليه ثَوْبا حَبْتَرٍ من بَدَنِه.
وفي حديث الخُدْرِيِّ لَـمَّا حَضَره الـمَوتُ دَعا بِثيابٍ جُدُدٍ، فَلَبِسَها ثم ذكر عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: إِن المَيّتَ يُبْعَثُ في ثِيابِه التي يَموتُ فيها. قال الخطابي: أَما أَبو سعيد فقد استعمل الحديث على ظاهرهِ، وقد رُوي في تحسين الكَفَنِ أَحاديثُ. قال: وقد تأَوّله بعضُ العلماء على المعنى وأَراد به الحالةَ التي يَمُوت عليها من الخَير والشرّ وعَمَلَه الذي يُخْتَم له به. يقال فلان طاهِرُ الثيابِ إِذا وَصَفُوه بِطَهارةِ النَّفْسِ والبَراءةِ من العَيْبِ. ومنه قوله تعالى: وثِيابَكَ فَطَهِّرْ. وفلان دَنِسُ الثّياب إِذا كان خَبِيثَ الفعل والـمَذْهبِ. قال: وهذا كالحديث الآَخَر: يُبْعَثُ العَبْدُ على ما مات عليه. قال الهَروِيُّ: وليس قَولُ من ذَهَبَ به إِلى الأَكْفانِ بشيءٍ لأَنَّ الإِنسان إِنما يُكَفَّنُ بعد الموت. وفي الحديث: مَن لَبِسَ ثَوْبَ شُهْرةٍ أَلْبَسَه اللّهُ تعالى ثَوْبَ مَذَلَّةٍ؛ أَي يَشْمَلُه بالذلِّ كما يشملُ الثوبُ البَدَنَ بأَنْ يُصَغِّرَه في العُيون ويُحَقِّرَه في القُلوب. والشهرة: ظُهور الشيء في شُنْعة حتى يُشْهِره الناسُ. وفي الحديث: المُتَشَبِّعُ بما لم يُعْطَ كلابِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ. قال ابن الأَثير: الـمُشْكِلُ من هذا الحديث تثنية الثوب. قال الأَزهريّ: معناه أَن الرجل يَجعَلُ لقَميصِه كُمَّيْنِ أَحدُهما فوق الآخر لِيُرَى أَن عليه قَميصَين وهما واحد، وهذا إِنما يكونُ فيه أَحدُ الثَّوْبَيْن زُوراً لا الثَّوْبانِ. وقيل معناه أَن العرب أَكثر ما كانت تَلْبَسُ عند الجِدَّةِ والـمَقْدُرةِ إِزاراً ورداءً، ولهذا حين سُئل النبي، صلى اللّه عليه وسلم، عن الصلاة في الثوب الواحد قال: أَوكُلُّكُم يَجِدُ ثَوْبَيْنِ؟ وفسره عمر، رضي اللّه عنه، بإِزارٍ ورِداء، وإِزار وقميص، وغير ذلك. وروي عن إِسحق بن راهُويه قال: سأَلتُ أَبا الغَمْرِ الأَعرابيَّ، وهو ابنُ ابنةِ ذي الرُّمة، عن تفسير ذلك، فقال: كانت العربُ إِذا اجتَمَعوا في المحافِلِ كانت لهم جماعةٌ يَلْبَسُ أَحدُهم ثوبين حَسَنَيْن. فإِن احتاجوا إِلى شَهادةٍ شَهِدَ لهم بِزُور، فيُمْضُون شَهادتَه بثَوْبَيْهِ، فيقولون: ما أَحْسَنَ ثِيابَه، وما أَحسنَ هَيْئَتَه، فَيُجيزون شهادته لذلك.
قال: والأَحسن أَن يقال فيه إِنَّ المتشبّعَ بما لم يُعْطَ هو الذي يقول أُعْطِيتُ كذا لشيءٍ لم يُعْطَه، فأَمـّا أَنه يَتَّصِفُ بصِفاتٍ ليست فيه، يريدُ أَنَّ اللّه تعالى منَحَه إِيّاها، أَو يُريد أَنّ بعضَ الناسِ وصَلَهُ بشيءٍ خَصَّه به، فيكون بهذا القول قد جمع بين كذبين أَحدهما اتّصافُه بما ليس فيه، أَو أَخْذُه ما لم يأْخُذْه، والآخَر الكَذِبُ على الـمُعْطِي، وهو اللّهُ، أَو الناسُ. وأَراد بثوبي زُورٍ هذين الحالَيْن اللَّذَيْنِ ارْتَكَبَهما، واتَّصفَ بهما، وقد سبق أَن الثوبَ يُطلق على الصفة المحمودة والمذمومة، وحينئذ يصح التشبيه في التثنية لإِنه شَبَّه اثنين باثنين، واللّه أَعلم. ويقال: ثَوَّبَ الدَّاعِي تَثْوِيباً إِذا عاد مرَّة بعد أُخرى. ومنه تَثْوِيبُ المؤذّن إِذا نادَى بالأَذانِ للناس إِلى الصلاة ثم نادَى بعد (يتبع...)
(تابع... 1): ثوب: ثابَ الرَّجُلُ يَثُوبُ ثَوْباً وثَوَباناً: رجَع بعد ذَهابه.... ... التأْذين، فقال: الصلاةَ، رَحمكم اللّه، الصلاةَ، يَدْعُو إِليها عَوْداً بعد بَدْء. والتَّثْوِيبُ: هو الدُّعاء للصلاة وغيرها، وأَصله أَنَّ الرجلَ إِذا جاءَ مُسْتَصْرِخاً لوَّحَ بثوبه لِيُرَى ويَشْتَهِر، فكان ذلك كالدُّعاء، فسُمي الدعاء تثويباً لذلك، وكلُّ داعٍ مُثَوِّبٌ. وقيل: إِنما سُمِّي الدُّعاء تَثْوِيباً من ثاب يَثُوبُ إِذا رجَع، فهو رُجُوعٌ إِلى الأَمر بالـمُبادرة إِلى الصلاة، فإِنّ المؤَذِّن إِذا قال: حَيَّ على الصلاة، فقد دَعاهم إِليها، فإِذا قال بعد ذلك: الصلاةُ خيرٌ من النَّوْم، فقد رجَع إِلى كلام معناه المبادرةُ إِليها. وفي حديث بِلال: أَمرَني رسولُ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، أَنْ لا أُثَوِّبَ في شيءٍ من الصلاةِ، إِلاَّ في صلاةِ الفجر، وهو قوله: الصلاةُ خيرٌ من النَّوْم، مرتين. وقيل: التَّثْويبُ تثنية الدعاء. وقيل: التثويب في أَذان الفجر أَن يقول المؤَذِّن بعد قوله حيّ على الفلاح: الصلاةُ خير من النَّوْم، يقولها مرتين، كما يُثوِّب بين الأَذانين: الصلاةَ، رحمكم اللّه، الصلاةَ. وأَصلُ هذا كلِّه من تَثْوِيب الدعاء مرة بعدَ اخرى. وقيل: التَّثوِيبُ الصلاةُ بعدَ الفَريضة. يقال: تَثَوَّبت أَي تَطَوَّعْت بعد المكتُوبة، ولا يكون التَّثْوِيبُ إِلا بعد المكتوبة، وهو العود للصلاة بعد الصلاة. وفي الحديث: إِذا ثُوِّبَ بالصلاة فأْتُوها وعليكم السَّكِينةُ والوَقارُ. قال ابن الأَثير: التَّثْويبُ ههنا إِقامةُ الصلاة.
وفي حديث أُم سلمة أَنها قالت لعائشة، رضي اللّه عنها، حين أَرادت الخُروجَ إِلى البصرة: إِنَّ عَمُودَ الدِّين لا يُثابُ بالنساءِ إِنْ مالَ. تريد: لا يُعادُ إِلى اسْتِوائه، من ثابَ يَثُوبُ إِذا رجَع. ويقال: ذَهَبَ مالُ فلانٍ فاسْتَثابَ مالاً أَي اسْتَرْجَع مالاً. وقال الكميت: إِنّ العَشِيرةَ تَسْتَثِيبُ بمالِه، *  فتُغِيرُ، وهْوَ مُوَفِّرٌ أَمْوالَها وقولهم في المثلِ هو أَطْوَعُ من ثَوابٍ: هو اسم رجل كان يُوصَفُ بالطَّواعِيةِ. قال الأَخفش بن شهاب: وكنتُ، الدَّهْرَ، لَسْتُ أُطِيع أُنْثَى،  * فَصِرْتُ اليومَ أَطْوَعَ مِن ثَوابِ التهذيب: في النوادر أَثَبْتُ الثَّوْبَ إِثابةً إِذا كَفَفْتَ مَخايِطَه، ومَلَلْتُه: خِطْتُه الخِياطَة الأُولى بغير كَفٍّ.
والثائبُ: الرّيحُ الشديدةُ تكونُ في أَوّلِ الـمَطَر.
وثَوْبانُ: اسم رجل.

##### Türkçe

**ثابَ** adam **يَثُوبُ** **ثَوْباً** ve **ثَوَباناً**: gidişinden sonra döndü.

Ve denir: falan Allah’a **ثابَ** etti, ve **تابَ** etti, **الثاء** ve **التاء** ile; yani O’na itaatine geri döndü ve rücu etti; aynı şekilde: **أَثابَ** da onun mânâsıyla.

Ve bir adam **تَوّابٌ** **أَوّابٌ** **ثَوّابٌ** **مُنيبٌ**: tek bir mânâ ile. Ve bir adam **ثَوّابٌ**: elbise satan kimse için.

Ve **ثابَ** insanlar: toplandılar ve geldiler. Aynı şekilde su, havuzda toplandığı zaman. Ve **ثابَ** şey **ثَوْباً** ve **ثُؤُوباً**: yani döndü. Dedi ki:
Ve ben, eğri birini, sopayla geri çevirdim, * binekler gevşediği zaman koştu ve **ثابا**
Ve **وِثابا** diye rivayet edilir; o, yerinde zikredilmiştir.

Ve **ثَوَّبَ**: **ثابَ** gibi. Sa‘leb, iki bacağı vasfeden bir adam için inşad etti:
İkisi, bir çabadan sonra dinlenince **ثَوَّبا**

Ve **الثَّوابُ**: arıdır; çünkü o **تَثُوبُ** eder. Sa‘ide b. Cu’eyye dedi ki:
Her bir boyun uzatandan ve her bir kıvrılıştan * ondan, onu doğrulayan, korkutan bir **ثَوابٌ**

Ve **ثابَ** bedeni **ثَوَباناً**, ve **أَثابَ**: yöneldi; sonuncusu İbn Kuteybe’dendir.

Ve **أَثابَ** adam: bedeni ona **ثابَ** etti ve bedeni düzeldi. **التهذيب**: **ثابَ** hastaya bedeni, hâli dönüşümünden sonra güzelleştiği ve sağlığı ona geri döndüğü zaman. Ve **ثابَ** havuz **يَثُوبُ** **ثَوْباً** ve **ثُؤُوباً**: doldu yahut yaklaştı; ve havuzun **ثُبةُ**’si ve **مَثابُ**’ı: su boşaltıldığı zaman suyun kendisine **يَثُوبُ** ettiği ortasıdır; gözü (fiilin **عين**’i) hazfedilmiştir. Ve **الثُّبةُ**: vadide yahut çukur yerde suyun kendisine toplandığı şey. Dedi ki: ancak ona **ثُبةً** denildi; çünkü su ona **يَثُوبُ** eder; ve **الهاء** fiilin **عين**’inden giden **الواو**’dan bedeldir; tıpkı “**أَقامَ** **إِقامةً**” sözlerinden bedel verdikleri gibi; aslı **إِقْواماً** idi.

Ve kuyunun **مَثابُ**’ı: ortasıdır. Ve onun **مَثابُ**’ı: kuyunun ağzında, onun çardaklarından, sakinin durduğu yerdir. Katamî, kuyuyu ve onun çöküşünü vasfederek dedi ki:
Çardakların **مَثاباتِ**’ında bir kalıntı yoktur, * çardakların altından direkler sökülünce

Ve onun **مَثابَتُ**’ı: suyunun kabarmasının ulaştığı miktardır. Ve onun **مَثابَتُ**’ı: etrafındaki taşlardan yükselen, adamın bazen üzerinde durduğu şeydir; kova, büyük kovayı yıpratmasın diye. Ve kuyunun **مَثابةُ**’si de: onun taşla örülmüş duvarı (**طَيُّها**)dır; İbnü’l-A‘râbî’den. İbn Sîde dedi ki: bilmiyorum, onun **طَيّ**’ı ile, onun **طَيّ** yerini mi kastetti, yoksa taşlarla inşası olan **الطَّيَّ**’ı mı kastetti. Dedi ki: ve **الـمَفْعَلةُ** pek az masdar olur. Ve **ثابَ** su: çekildikten sonra ilk hâline ulaştı.

**التهذيب**: ve bir kuyu **ذاتُ ثَيِّبٍ** ve **غَيِّثٍ**: ondan su çekilince yerine başka bir su döner. Ve **ثَيّبٌ** aslında **ثَيْوِبٌ** idi. Dedi ki: **الثُّؤُوبُ** şeyin başlangıcı olmaz; ta ki bir defadan sonra bir defa daha dönsün. Ve denir: bir kuyu, onda **ثَيْبٌ** vardır; yani su onda **يَثُوبُ** eder.

Ve **الـمَثابُ**: sakinin üzerinde durduğu bir kayadır; su ona **يثوب** eder,
Râ‘î dedi ki: **مُشْرفة الـمَثاب دَحُولا**.

Ezherî dedi ki: Arapların şöyle dediğini işittim: ot, falan falan yerlerde, denizin **ثائِبِ**’i gibidir; bununla, onun taze, yaş olduğunu, sanki cezirden sonra taştığı zaman denizin suyu gibi olduğunu kastederler. **ثابَ**: yani, kendisine ulaştığı yer olan, bulunduğu yerine geri döndü ve rücu etti. Ve denir: kuyunun suyu **ثابَ** etti; onun kabarması geri döndüğü zaman. Ve onun **ثابَتَها**’sı ne çabuk!

Ve **المَثابةُ**: kendisine **يُثابُ** olunan yer; yani bir defadan sonra bir defa daha kendisine dönülen yer. Ondandır, Allah Teâlâ’nın sözü: “Ve hani evi insanlar için bir **مَثابةً** ve bir emniyet kıldık.” Ancak menzile **مَثابةٌ** denildi; çünkü ehli işlerinde tasarruf ederler, sonra ona **يَثُوبون** ederler; cem‘i **الـمَثابُ**’dır.

Ebû İshak dedi ki: **مَثابةٍ**’de asl **مَثْوَبةٌ**’dir; fakat **الواو**’nun harekesi **الثاء**’ya nakledildi; **الواو** harekeye tâbi oldu; böylece **ألف**’e döndü. Dedi ki: bu, **ثابَ** babına tâbi kılmakla i‘lâldir; ve **ثابَ**’ın aslı **ثَوَبَ**’dır; fakat **الواو**, hareketli oluşu ve öncesinin fethalı oluşu sebebiyle **ألف**’e çevrildi. Dedi ki: bunda nahivciler arasında ihtilaf yoktur.

Ve **الـمَثابةُ** ile **الـمَثابُ**: birdir; Ferrâ da böyle dedi. Şâfiî, Ebû Tâlib’in beytini inşad etti:
Bütün kabilelerin avluları için bir **مَثاباً**, * yüklü dişi develer ona doğru hızlı yürür

Sa‘leb dedi ki: ev bir **مَثابةٌ**’dir. Bazıları dedi ki: **مَثُوبةٌ**; onunla okunmadı.

Ve insanların **مَثابةُ**’si ve **مثابُ**’ları: ayrılıktan sonra toplanma yerleridir. Bazen avcının tuzak ipinin yerine de **مَثابة** derler. Recez söyleyen dedi ki:
Ne zaman, ne zaman **الـمَثابا** görünür, belki bunamış, vurulmuş bir ihtiyar (vardır)
İhtiyar ile dağ keçisini kasteder.

Ve **الثُّبةُ**: insanlardan cemaat; bundan. **ثُبَةٌ** **ثُبًى** diye cem‘ edilir. Dil ehli aslında ihtilaf etti: bazısı dedi ki: o, **ثابَ**’dandır; yani döndü ve rücu etti; aslı **ثَوُبةً** idi; **الثاء** zamme alınca **الواو** hazfedildi; tasğîri **ثُوَيْبةٌ**’dir. Bundan alınmıştır havuzun **ثُبةُ**’si; o, ortasıdır; suyun kalanı ona **يَثُوب** eder.

Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “Öyleyse **ثُباتٍ** olarak çıkın yahut hep birlikte çıkın.” Ferrâ dedi ki: mânâsı: seriyyelere çağrıldığınızda bölükler hâlinde çıkın; yahut hep birlikte çıkmaya çağrıldığınızda. Rivayet edildi ki Muhammed b. Selâm, Yunus’a Aziz ve Celil olanın sözü hakkında sordu: “**ثُباتٍ** olarak çıkın yahut hep birlikte çıkın.” Dedi ki: **ثُبَةٌ** ve **ثُباتٌ**: yani bir fırka ve fırkalar. Züheyr dedi ki:
Ve ben, kerim bir **ثُبَةٍ** üzerine sabahlarım, * sarhoşlar, dilediğimize erişenler

Ebû Mansûr dedi ki: **الثُّباتُ** ayrılık içinde cemaatlerdir; her bir fırka **ثُبةٌ**’dir; bu, **ثابَ**’dandır. Başkaları dedi ki: **الثُّبةُ** eksik isimlerdendir; aslında **ثُبَيةٌ**’dir; bu görüşte düşen, fiilin **لام**’ıdır; birinci görüşte ise düşen, fiilin **عين**’idir. Aslı **ثُبَيةً** yapan kimseye göre o, “adama **ثَبَّيْتُ**” (hayattayken onu övdün) sözündendir; te’vîli, onun güzelliklerini toplamaktır; ancak **الثُّبةُ** cemaat demektir.

Ve **ثاب** kavim: peş peşe geldiler; tekil için söylenmez.

Ve **الثَّوابُ**: itaate karşılık cezadır; aynı şekilde **الـمَثُوبةُ**. Allah Teâlâ dedi ki: “Allah katından bir **لَمَثُوبةٌ** daha hayırlıdır.” Ve ona **ثَوابَه**’ını ve **مَثُوبَتَهُ**’ni ve **مَثْوَبَتَه**’ini verdi: yani yaptığı şeyin cezasını.

Ve Allah ona **ثَوابَه**’ını verdi; ve **أَثْوَبَه** ve **ثوَّبَه** onun **مَثُوبَتَه**’ini: onu ona verdi. Ve Aziz tenzilde: “Kâfirler, yaptıkları şeyle **ثُوِّبَ** mi?” yani cezalandırıldılar. Lihyânî dedi ki: Allah ona güzel bir **مَثُوبةً** verdi. Ve **مَثْوَبةٌ**, **الواو**’nun fethiyle, ondan şâzdır. Ondandır, “Allah katından bir **لـمَثْوَبةٌ** daha hayırlıdır” diye okuyan kimsenin kıraati. Ve Allah ona güzel bir **مَثْوَبةً** verdi; böylece **الواو**’yu asl üzere izhar etti.

Ve Kilâbiyûn dedi ki: biz **الـمَثْوبةَ**’yi bilmeyiz; fakat **الـمَثابة**’yi (biliriz).

Ve Allah onu falandan **ثَوَّبه**: ona bedel verdi; bu, ondandır.

Ve **اسْتَثابَه**: ona, kendisine **يُثِيبَه** etmesini sordu.

Ve İbnü’t-Teyyihân hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Kardeşinizi **أَثِيبُوا**” yani onun iyiliğine karşılık verin. Denir: ona **أَثابَه** eder, **يُثِيبه** eder, **إِثابةً**; isim **الثَّوابُ**’dur; hayırda ve şerde olur; ancak hayırda daha hususîdir ve daha çok kullanılır. Ömer hadîsindeki, Allah ondan razı olsun, sözüne gelince: “İnsanların yollarından onların **مَثاباتِهم**’ına bir şeyi eksilten birini mutlaka tanıyayım (yakalarım).” İbn Şümeyl dedi ki: onların **مَثاباتِهم**’ına: yani menzillerine; tekili **مَثابةٌ**’dir. Dedi ki: ve **الـمَثابةُ** dönüş yeridir. Ve **الـمَثابةُ**: toplanma yeri ve menzildir; çünkü ehli ona **يَثُوبُون** ederler; yani dönerler. Ömer, Allah ondan razı olsun, şunu kastetti: Müslümanların yollarından bir şeyi kesip evine sokan birini mutlaka tanıyayım. Ondandır, Âişe hadîsi, Allah ondan razı olsun, ve Ahnef hakkında sözü: “Babam, sefihliğinin **مَثابةَ**’sını dinlendirirdi.” Ve Amr b. Âs hadîsinde, Allah ondan razı olsun, öldüğü hastalığında ona denildi: “Seni nasıl buluyorsun?” Dedi ki: “Kendimi eriyorum buluyorum ve **أَثُوبُ** etmiyorum”; yani zayıflıyorum ve sıhhate geri dönmüyorum.

İbnü’l-A‘râbî: evin temeline **مَثاباتٌ** denir. Dedi ki: ve temel toprağına **النَّثِيل** denir. Dedi ki: ve **ثابَ**: ayıldı; ve **آبَ**: döndü; ve **تابَ**: vazgeçti.

Ve **الـمَثابُ**: taşların dizilişidir; üstünden altına, bazısı bazısının üzerine **يَثُوبُ** eder. Ve **الـمَثابُ**: suyun kendisinden **يَثُوبُ** ettiği yerdir; ondandır: bir kuyu, onun **ثائِبٌ**’i yoktur. Ve **الثَّوْبُ**: giysidir; **الأَثْوابِ** ve **الثِّيابِ**’ın tekilidir; cem‘i **أَثْوُبٌ**’dur. Bazı Araplar onu hemzeler, **أَثْؤُبٌ** der; **الواو** üzerindeki zammeyi ağır buldukları için; hemze onu taşımaya ondan daha güçlüdür; aynı şekilde **دارٌ** ve **أَدْؤُرٌ**, **ساقٌ** ve **أَسْؤُقٌ**, ve bu misal üzere gelen her şey. Ma‘rûf b. Abdurrahman dedi ki:
Her bir dehr için **أَثْؤُبـــــــــا** giydim,
ta ki baş, aklaşmış bir örtü giydi,
tuzlu; ne lezzetli, ne de sevimli.

Ve **أَثْوابٌ** ve **ثِيابٌ**. **التهذيب**: ve üç **أَثْوُبٍ**, hemzesiz; **أَسْؤُقُ** ve **أَدْؤُرُ** ise hemzelidir; çünkü **أَدْؤُرٍ**’ün sarfı **دار** üzerine, ve aynı şekilde **أَسْؤُق** **ساقٍ** üzerine (yapılmıştır). **الأَثْوبُ**’da ise sarf, bizzat **الثَوْب**’daki **الواو** üzerine taşınmıştır; **الواو** hemzesiz sarfı taşır. Dedi ki: eğer **أَدْؤُر** ve **أَسْؤُق**’tan hemze atılsa, o **ألف**’i aslına döndürmek üzere câiz olurdu; aslı **الواو** idi; tıpkı insandaki **النابِ**’ın cem‘inde **أَنْيُبٌ** dedikleri gibi; hemzelediler; çünkü **الناب**’daki **ألف**’in aslı **ياء**dır(1). Ve **نابٍ**’ın tasğîri **نُيَيْبٌ**’dir; ve **أَنْياباً** diye cem‘ edilir.
(1 “hemzelediler çünkü elifin aslı…” sözü nüshalarda böyledir; belki “hemzelemediler”dir; nitekim ondan sonraki ta‘lîl bunu gerektirir.)

Ve elbise sahibine **ثَوَّابٌ** denir. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “Ve elbiseni temizle.” İbn Abbas, Allah ikisinden razı olsun, dedi ki: yani, elbiseni bir masiyet üzere, ne de küfür fücuru üzere giyme. Şairin sözüyle delil getirdi:
Ben, Allah’a hamd ile, hainin **ثَوْبَ**unu * giydim değilim; ne de bir rezillikten örtünürüm

Ebû’l-Abbas dedi ki: **الثِّيابُ** giysidir; ve kalp için de söylenir. Ferrâ dedi ki: “Ve elbiseni temizle”: yani hain olma da elbiseni kirletme; çünkü hain, kirli elbiselidir. Ve denir: “Ve elbiseni temizle”: yani amelini ıslah et. Ve denir: “Ve elbiseni temizle”: yani kısalt; çünkü onu kısaltmak temizliktir.

Ve denildi: nefsini temizle; Araplar nefisten kinaye olarak **الثِّيابِ** ile kinaye ederler. Ve dedi ki:
Öyleyse elbiselerimi senin elbisenden sıyır; sen de sıyrıl

Ve falan, fiili kötü, mezhebi kötü, ırzı kötü ise **دَنِسُ الثِّيابِ**’dır. İmruü’l-Kays dedi ki:
Benî Avf’un elbiseleri temiz, arı-durudur, * yüzleri yolcuların beyazı, parlaktır

Ve dedi ki:
Onları hafif **أَثْوابٍ** ile attılar; görmezsin * onlara bir benzer, ancak ürkütülmüş devekuşu (gibi)

“Onları attılar” ile binekleri, bedenleriyle (sürmeyi) kasteder. Bunun benzeri, Râ‘î’nin sözü:
Silahıyla ona doğru kalktı Habter; * Allah için, Habter’in **ثَوْبَ**u, ne yiğit!

Habter’in bedeninden **ثَوْبَ** olarak kuşandığı şeyi kasteder.

Ve Hudrî hadîsinde: ölüm ona geldiğinde yeni elbiseler çağırdı, onları giydi; sonra Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, şunu zikretti: “Şüphesiz ölü, öldüğü **ثِيابِ**’ında diriltilir.” Hattâbî dedi ki: Ebû Saîd hadisi zahiri üzere kullandı; kefeni güzelleştirmede hadisler rivayet edilmiştir. Dedi ki: bazı âlimler onu mânâya te’vil etti; bununla, hayır ve şerden öldüğü hâli ve kendisiyle mühürlendiği amelini kastetti. Denir: falan **طاهِرُ الثيابِ**’dır; onu nefsin temizliği ve ayıptan beri oluşla vasfettikleri zaman. Ondandır, Allah Teâlâ’nın sözü: “Ve elbiseni temizle.” Ve falan **دَنِسُ الثّياب**’dır; fiili ve mezhebi kötü ise. Dedi ki: bu, diğer hadis gibidir: “Kul, üzerinde öldüğü şey üzere diriltilir.” Herevî dedi ki: onu kefenlere götürenin sözü bir şey değildir; çünkü insan ancak ölümden sonra kefenlenir. Hadiste: “Kim şöhret elbisesi giyerse, Allah Teâlâ ona zillet elbisesi giydirir”; yani onu zilletle kuşatır; tıpkı elbisenin bedeni kuşatması gibi; gözlerde onu küçültmek ve kalplerde onu hakir kılmak suretiyle. Şöhret: şeyin çirkin bir görünüş içinde ortaya çıkmasıdır; ta ki insanlar onu meşhur etsin.

Hadiste: “Verilmediği şeyle doygun görünen, yalanın iki elbisesini giyen gibidir.” İbnü’l-Esîr dedi ki: bu hadisten müşkil olan, elbisenin tesniyesidir. Ezherî dedi ki: mânâsı: adam gömleğine iki kol yapar; biri diğerinin üstünde; üzerinde iki gömlek var sanılsın diye; hâlbuki o birdir. Bu durumda iki elbiseden yalnız biri yalandır, iki elbise değil. Ve denildi: mânâsı: Araplar bolluk ve kudret zamanında çoğunlukla izar ve rida giyerdi; bunun için Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, tek elbisede namaz hakkında sorulunca dedi ki: “Hepiniz iki elbise mi buluyorsunuz?” Ömer, Allah ondan razı olsun, onu izar ve rida ile, izar ve gömlek ile ve başka şeylerle tefsir etti.

İshak b. Râhûye’den rivayet edildi: dedi ki: ben Ebû’l-Gamr el-A‘râbî’ye, o Zü’r-Rumme’nin kızının oğludur, bunun tefsirini sordum; dedi ki: Araplar meclislerde toplandıklarında, onlardan bir cemaat olurdu; birileri iki güzel elbise giyerdi. Şahitliğe ihtiyaç duyarlarsa, onlar için yalanla şahitlik ederdi; onun şahitliğini iki elbisesiyle geçirirlerdi; “Elbiseleri ne güzel, heyeti ne güzel” derlerdi; bu sebeple onun şahitliğini caiz görürlerdi.

Dedi ki: en güzeli, onda şöyle denmesidir: verilmediği şeyle doygun görünen, kendisine verilmemiş bir şey için “bana şu verildi” diyen kimsedir. Yoksa, kendisinde olmayan sıfatlarla vasıflanması; Allah Teâlâ’nın onu onlarla bağışladığını kastetmesi; yahut bazı insanların onu, kendisine mahsus kıldığı bir şeyle ulaştırdığını kastetmesi; böylece bu sözle iki yalanı birleştirmiş olur: biri, kendisinde olmayanla vasıflanması yahut almadığı şeyi alması; diğeri, verene yalan söylemesi; o da Allah yahut insanlardır. “Yalanın iki elbisesi” ile, işlediği ve kendisiyle vasıflandığı bu iki hâli kastetti. Daha önce geçti ki **الثوب** övülen ve yerilen sıfata da ıtlak olunur; o vakit tesniyede teşbih sahih olur; çünkü ikiyi ikiye benzetti. Ve Allah daha iyi bilir.

Ve denir: **ثَوَّبَ** çağıran **تَثْوِيباً**; bir defadan sonra bir defa daha döndüğü zaman. Ondandır, müezzinin **تَثْوِيبُ**’i: insanları namaza ezanla çağırdığı zaman, sonra **التأْذين**’den sonra “Namaz, Allah size rahmet etsin, namaz” diyerek ona tekrar çağırması; başlangıçtan sonra dönüşle ona çağırır. Ve **التَّثْوِيبُ**: namaza ve başkasına çağrıdır. Aslı: adam imdat ister olarak geldiğinde, görülsün ve meşhur olsun diye elbisesiyle işaret ederdi; bu, çağrı gibi idi; bu sebeple çağrıya **تثويباً** denildi; her çağıran **مُثَوِّبٌ**’dir. Ve denildi: çağrıya **تَثْوِيباً** denilmesi ancak **ثاب** **يَثُوبُ**’dan; yani döndü; o, namaza acele etmeyi emretmeye dönüş demektir. Çünkü müezzin “Hayye ale’s-salâh” dediğinde onları ona çağırmıştır; sonra “Namaz uykudan hayırlıdır” dediğinde, mânâsı ona acele etmeye olan bir sözle geri dönmüştür. Bilâl hadîsinde: Resûlullah, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, bana emretti ki, sabah namazı dışında namazın hiçbirinde **أُثَوِّبَ** etmeyeyim; o da “Namaz uykudan hayırlıdır” sözüdür; iki defa. Ve denildi: **التَّثْويبُ** çağrının tesniyesidir. Ve denildi: fecrin ezanında **التثويب**: müezzinin “Hayye ale’l-felâh” sözünden sonra “Namaz uykudan hayırlıdır” demesidir; onu iki defa söyler; tıpkı iki ezan arasında “Namaz, Allah size rahmet etsin, namaz” diye **يُثوِّب** ettiği gibi. Bunun hepsinin aslı, çağrının bir defadan sonra bir defa daha **تَثْوِيب** edilmesindendir. Ve denildi: **التَّثوِيبُ** farizadan sonra namazdır. Denir: **تَثَوَّبت**: yani farzdan sonra nafile kıldım. **التَّثْوِيبُ** ancak farzdan sonra olur; o, namazdan sonra namaza dönüş demektir. Hadiste: “Namazla **ثُوِّبَ** edilince ona gelin; üzerinize sükûnet ve vakar (olsun).” İbnü’l-Esîr dedi ki: buradaki **التَّثْويبُ**, namazın ikamesidir.

Ümmü Seleme hadîsinde: Âişe’ye, Allah ondan razı olsun, Basra’ya çıkmak istediğinde dedi ki: “Dinin direği, kadınlarla **لا يُثابُ** edilmez; eğilirse.” Kasteder: istikamet üzere oluşuna geri döndürülmez; **ثابَ** **يَثُوبُ**’dan; yani döndü. Ve denir: falanın malı gitti; sonra mal **فاسْتَثابَ** etti; yani malı geri aldı. Kümeyt dedi ki:
Şüphesiz aşiret, onun malıyla **تَسْتَثِيبُ** eder, * baskın yapar; o ise onların mallarını artırıcıdır

Ve meseldeki sözleri: “O, **ثَوابٍ**’dan daha itaatkârdır”: o, itaatkârlıkla vasfedilen bir adamın adıdır. Ahfeş b. Şihâb dedi ki:
Ve ben, dehr boyunca, bir dişiye itaat etmezdim, * bugün **ثَوابِ**’dan daha itaatkâr oldum

**التهذيب**: nevâdirde, **أَثَبْتُ** elbiseyi **إِثابةً**: dikişlerini kıvırdığın zaman. Ve onu **مَلَلْتُ**: ilk dikişle, kıvırmasız diktim.

Ve **الثائبُ**: yağmurun başında olan şiddetli rüzgârdır.

Ve **ثَوْبانُ**: bir adamın adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ث و ب * قال سيبويه يقال لصاحب * الثِّيابِ ثَوَّابٌ * و * ثابَ * رجع وبابه قال و * ثَوَبَاناً * أيضا بفتح الواو و * ثابَ * الناس اجتمعوا وجاءوا وكذلك الماء و * مَثَابُ * الحوض وسطه الذي يثوب إليه الماء و * أثَابَ * الرجل رجع إليه جسمه وصلح بدنه و * المَثَابَةُ * الموضع الذي يثاب إليه مرة بعد أخرى ومنه سمي المنزل * مَثَابَةً * وجمعه مَثابٌ قلت نظيره غمامة وغمام وحمامة وحمام و * الثَّوَابُ * و * المَثُوبَةُ * جزاء الطاعة قلت هما مطلق الجزاء كذا نقله الأزهري وغيره ويعضده قوله تعالى ﴿هل ثوب الكفار﴾ أي جوزوا لأن ثوبه بمعنى أثابه وقوله تعالى ﴿بشر من ذلك مثوبة﴾ و * التَّثْوِيبُ * في أذان الفجر أن يقول المؤذن الصلاة خير من النوم ورجل * ثَيِّبٌ * وامرأة ثيب قال بن السكيت وهو الذي دخل بامرأة وهي التي دخل بها تقول منه * ثَيَّبَتِ * المرأة بفتح الثاء * تثييباً

##### Türkçe

* ث و ب * Sîbeveyh dedi: * **الثِّيابِ** sahibine **ثَوَّابٌ** denir. Ve **ثابَ**: döndü; babı. Dedi: ve **ثَوَبَاناً** da; ayrıca vâv’ın fethiyle. Ve **ثابَ** insanlar: toplandılar ve geldiler; su da böyledir. Ve **مَثَابُ** havuzun: onun ortasıdır; suyun kendisine döndüğü yer. Ve **أثَابَ** adam: cismi ona döndü ve bedeni düzeldi. Ve **المَثَابَةُ**: bir defadan sonra bir defa daha kendisine dönülen yer; bundan dolayı menzil **مَثَابَةً** diye adlandırıldı; cem‘i **مَثابٌ**dur. Dedim: onun benzeri غمامة ve غمام, حمامة ve حمام’dır. Ve **الثَّوَابُ** ve **المَثُوبَةُ**: itaate karşılık ceza(ödül). Dedim: ikisi mutlak karşılıktır; Ezherî ve başkası böyle nakletti; onu, Yüce Allah’ın sözü destekler: ﴿هل ثوب الكفار﴾ yani karşılık verildiler; çünkü **ثوبه** “**أثابه**” manasındadır. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿بشر من ذلك مثوبة﴾. Ve **التَّثْوِيبُ**: fecr ezanında, müezzinin “namaz uykudan hayırlıdır” demesidir. Ve erkek **ثَيِّبٌ** ve kadın ثيب. İbnü’s-Sikkît dedi: o, bir kadınla zifafa girmiş olandır; ve o, kendisiyle zifafa girilmiş olandır. Ondan: kadın **ثَيَّبَتِ**; ثاء’nın fethiyle; **تثييباً**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ثاب الرجل يثوب ثوبا وثوبانا: رجع بعد ذهابه، ويقال: ثاب فلان إلى الله وتاب، بالثاء والتاء، أي عاد ورجع إلى طاعته، وكذلك أثاب بمعناه، ورجل تواب أواب ثواب منيب بمعنى واحد، وثاب الناس: اجتمعوا وجاءوا، وثاب الشيء ثوبا وثؤوبا أي رجع، كثوب تثويبا، أنشد ثعلب لرجل يصف ساقيين:
  إذا استراحا بعد جهد ثوبا ومن المجاز: ثاب جسمه ثوبانا، محركة، وأثاب: أقبل، الأخيرة عن ابن قتيبة، وأثاب الرجل: ثاب إليه جسمه وصلح بدنه، وأثاب الله جسمه، وفي التهذيب: ثاب إلى العليل جسمه، إذا حسنت حاله بعد نحوله ورجعت إليه صحته. ومن المجاز: ثاب الحوض يثوب ثوبا وثؤوبا: امتلأ أو قارب، وأثبته أنا، قال:
  قد ثكلت أخت بنـي عـدي
  أخيها في طفل الـعـشـي
  إن لم يثب حوضك قبل الري ومن المجاز الثواب بمعنى العسل أنشد ابن القطاع:

  هي أحلى من الثواب إذا ما                      ذقت فاها وبارىء النسـم والثواب: النحل لأنها تثوب قال ساعدة بن جؤية:
  من كل معنقة وكل عطافة                      منها يصدقها ثواب يرعب وفي الأساس: ومن المجاز سمي خير الرياح ثوابا، كما سمي خير النحل ثوابا، يقال: أحلى من الثواب، والثواب: الجزاء، قال شيخنا ظاهره كالأزهري أنه مطلق في الخير والشر لا جزاء الطاعة فقط، كما اقتصر عليه الجوهري، واستدلوا بقوله تعالى  هل ثوب الكفار  وقد صرح ابن الأثير في النهاية بأن الثواب يكون في الخير والشر، قال، إلا أنه في الخير أخص وأكثر استعمالا، قلت: وكذا في لسان العرب.
 ثم نقل شيخنا عن العيني في شرح البخاري: الحاصل بأصول الشرع والعبادات: ثواب، وبالكمالات: أجر لأن الثواب لغة بدل العين، والأجر بدل المنفعة، إلى هنا وسكت عليه، مع أن الذي قاله من أن الثواب لغة بدل العين غير معروف في الأمهات اللغوية فليعلم ذلك، كالمثوبة قال الله تعالى  لمثوبة من عند الله خير  والمثوبة قال اللحياني: أثابه الله مثوبة حسنة، ومثوضبة بفتح الواو شاذ، ومنه قرأ من قرأ  لمثوبة من عند الله خير  وأثابه الله يثيبه إثابة: جازاه، والاسم الثواب، ومنه حديث ابن التيهان  أثيبوا أخاكم  أي جازوه على صنيعه وقد أثوبه الله مثوبة حسنة ومثوبة، فأظهر الواو على الأصل، وقال الكلابيون: لا نعرف المثوبة ولكن المثابة وكذا ثوبه الله مثوبته: أعطاه إياها وثوبه من كذا: عوضه.
 ومثاب الحوض وثبته: وسطه الذي يثوب إليه الماء إذا استفرغ.
 والثبة: ما اجتمع إليه الماء في الوادي أو في الغائط، حذفت عينه، وإنما سميت ثبة لأن الماء يثوب إليها، والهاء عوض عن الواو الذاهبة من عين الفعل، كما عوضوا من قولهم أقام إقامة، كذا في لسان العرب، ولم يذكر المؤلف ثبة هنا، بل ذكره في ثبي معتل اللام، وقد عابوا عليه في ذلك، وذكره الجوهري هنا، ولكن أجاد السخاوي في سفر السعادة حيث قال: الثبة: الجماعة في تفرق، وهي محذوفة اللام، لأنها من ثبيت أي جمعت، ووزنها على هذا فعة، والثبة، أيضا: وسط الحوض، وهو من ثاب يثوب، لأن الماء يثوب إليها أي يرجع، وهي محذوفة العين ووزنها فلة. انتهى، نقله شيخنا.
 قلت: وأصرح من هذا قول ابن المكرم رحمه الله: الثبة: الجماعة من الناس ويجمع على ثبى، وقد اختلف أهل اللغة في أصله فقال بعضهم: هي من ثاب أي عاد ورجع، وكان أصلها ثوبة، فلما ضمت الثاء حذفت الواو، وتصغيرها ثويبة، ومن هذا أخذ ثبة الحوض وهو وسطه الذي يثوب إليه بقية الماء وقوله عز وجل،  فانفروا ثبات أو انفروا جميعا  قال الفراء: معناه فانءفروا عصبا إذا دعيتم إلى السرايا أو دعيتم لتنفروا جميعا، وروي أن محمد بن سلام سأل يونس عن قوله عز وجل  فانفروا ثبات أو انفروا جميعا  قال: ثبة وثبات أي فرقة وفرق، وقال زهير:
  وقد أغدو على ثبة كرام                      نشاوى واجدين لما نشاء

  قال أبو منصور: الثباتث: جماعات في تفرقة، وكل فرقة: ثبة، وهذا من ثاب، وقال آخرون: الثبة من الأسماء الناقصة، وهو في الأصل ثبية، فالساقط لام الفعل في هذا القول وأما في القول الأول فالساقط عين الفعل، انتهى، فإذا عرفت ذلك علمت أن عدم تعرض المؤلف لثبة بمعنى وسط الحوض في ثاب غفلة وقصور.
 ومثاب البئر: مقام الساقي من عروشها على فم البئر، قال القطامي يصف البئر وتهورها:
  وما لمثابـات الـعـروش بـقـية                      إذا استل من تحت العروش الدعائم أو مثاب البئر: وسطها، ومثابتها: مبلغ جموم مائها، ومثابتهلا: ما أشرف من الحجارة حولها يقوم عليها الرجل أحيانا كيلا يجاحف الدلو أو الغرب أو مثابة البئر: طيها، عن ابن الأعرابي، قال ابن سيده: لا أدري أعنى بطيها موضع طيها أم عنى الطي الذي هو بناؤها بالحجارة، قال: وقلما يكون المفعلة مصدرا، والمثابة: مجتمع الناس بعد تفرقهم، كالمثاب وربما قالوا لموضع حبالة الصائد مثابة، قال الراجز:
  حتى متى تطلع المثابا
  لعل شيخا مهترا مصابا يعني بالشيخ الوعل. والمثابة: الموضع الذي يثاب إليه أي يرجع إليه مرة بعد أخرى، ومنه قوله تعالى:  وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا  وإنما قيل للمنزل مثابة لأن أهله يتصرفون في أمورهم ثم يثوبون إليه، والجمع المثاب، قال أبو إسحاق الزجاج: الأصل في مثابة مثوبة، ولكن حركة الواو نقلت إلى الثاء وتبعت الواو الحركة فانقلبت ألفا، قال: وهذا إعلال باتباع باب ثاب، وقيل المثابة والمثاب واحد، وكذلك قال الفراء: وأنشد الشافعي بيت أبي طالب:
  مثابا لأفناء القبـائل كـلـهـا                      تخب إليها اليعمضلات الذوامل وقال ثعلب: البيت: مثابة، وقال بعضهم: مثوبة، ولم يقرأ بها.
 قلت: وهذا المعنى لم يذكره المؤلف مع أنه مذكور في الصحاح، وهو عجيب، وفي الأساس: ومن المجاز: ثاب إليه عقله وحلمه، وجمت مثابة البئر، وهي مجتمع مائها وبئر لها ثائب أي ماء يعود بعد النزح وقوم لهم ثائب، إذا وفدوا جماعة بعد جماعة.

  وثاب ماله: كثر واجتضمع، والغبار: سطع وكثر. وثوب فلان بعد خصاصة. وجمت مثابة جهله: استحكم جهلثه، انتهى، وفي لسان العرب: قال الأزهري وسمعت العضرب تقول: الكلأ بموضع كذا وكذا مثل ثائب البحر، يعنون أنه غض رطب كأنه ماء البحر إذا فاض بعد جزر. وثاب أي عاد ورجع إلى موضعه الذي كان أفضى إليه، ويقال: ثاب ماء البئر، إذا عادت جمتها، وما أسرع ثائبها، وثاب الماء إذا بلغ إلى حاله الأول بعد ما يستقى، وثاب القوم: أتوا متواترين، ولا يقال للواحد، وفي حديث عمر رضي الله عنه  لا أعرفن أحدا انتقص من سبل الناس إلى مثاباتهم شيئا  قال ابن شميل إلى مثاباتهم أي إلى منازلهم، الواحد مثابة، قال: والمثابة: المرجع، والمثابة: المجتمع، والمثابة: المنزل، لأن أهله يثوبون إليه أي يرجعون، وأراد عمر رضي الله عنه: لا أعرفن أحدا اقتطع شيئا من طرق المسلمين وأدخله داره. وفي حديث عمرو بن العاص:  قيل له في مرضه الذي مات فيه: كيف تجدك? قال: أجدني أذوب ولا أثوب  أي أضعف ولا أرجع إلى الصحة. وعن ابن الأعرابي: يقال لأساس البيت: مثابات، ويقال لأساس البيت: مثابات، ويقال لتراب الأساس: النثيل، قال: وثاب إذا انتبه، وآب، إذا رجع، وتاب إذا أقلع. والمثاب طي الحجارة يثوب بعضها على بعض من أعلاه إلى أسفله، والمثاب: الموضع الذي يثوب منه الماء، ومنه: بئر مالها ثائب، كذا في لسان العرب. والتثويب: التعويض يقال ثوبه من كذا: عوضه، وقد تقدم، والتثويب الدعاء إلى الصلاة وغيرها، وأصله أن الرجل إذا جاء مستصرخا لوح بثوبه ليرى ويشتهر، فكان ذلك كالدعاء، فسمي الدعاء تثويبا لذلك، وكل داع مثوب، وقيل: إنما سمي الدعاء تثويبا من ثاب يثوب إذا رجع، فهو رجوع إلى الأمر بالمبادرة إلى الصلاة، فإن المؤذن إذا قال: حي على الصلاة، فقد دعاهم إليها، فإذا قال بعده: الصلاة خير من النوم، فقد رجع إلى كلام معناه المبادرة إليها، أو هو تثنية الدعاء أو هو أن يقول في أذان الفجر: الصلاة خير من النوم، مرتين، عودا على بدء، ورد في حديث بلال  أمرني رسول الله صلى الله عليه وسلم أن لا أثوب في شيء من الصلاة إلا في صلاة الفجر، وهو قوله: الصلاة خير من النوم، مرتين. والتثويب: الإقامة أي إقامة الصلاة، جاء في الحديث:  إذا ثوب بالصلاة فأتوها وعليكم السكينة والوقار  قال ابن الأثير: التثويب هنا: إقامة الصلاة. والتثويب: الصلاة بعد الفريضة حكاه يونس، قال: ويقال: تثوب إذا تطوع أي تنفل بعد المكتوبة، أي الفريضة ولا يكون التثويب إلا بعد المكتوبة، وهو العود للصلاة بعد الصلاة. وتثوب: كسب الثواب قال شيخنا: وجدت بخط والدي: هذا كله مولد لا لغوي.
 والثوب: اللباس من كتان وقطن وصوف وخز وفراء وغير ذلك وليست الستور من اللباس، وقرأت في مشكل القرآن لابن قتيبة: وقد يكنون باللباس والثوب عما ستر ووقى، لأن اللباس والثوب ساتران وواقيان قال الشاعر:
  كثوب ابن بيض وقاهم به                      فسد على السالكين السبيلا

  وسيأتي في  ب ي ض  ج أثوب، وبعض العرب يهمزه فيقول أثؤب لاستثقال الضمة على الواو، والهمزة أقوى على احتمالها منها، وكذلك دار وأدؤر، وساق وأسؤق وجميع ما جاء على هذا المثال، قال معروف بن عبد الرحمن:
  لكل دهر قد لبست أثؤبا
  حتى اكتسى الرأس قناعا أشيبا
  أملح لا لذا ولا محببا ولعل أثؤب مهموزا سقط من نسخة شيخنا فنسب المؤلف إلى التقصير والسهو، وإلا فهو موجود في نسختنا الموجودة، وفي التهذيب: وثلاثة أثوب، بغير همز، حمل الصرف فيها على الواو التي في الثوب نفسها، والواو تحتمل الصرف من غير انهماز، قال: ولو طرح الهمز من أدؤر أو أسؤق لجاز، على أن ترد تلك الألف إلى أصلها، وكان أصلها الواو، وأثواب، وثياب، ونقل شيخنا عن روض السهيلي، أنه قد يطلق الأثواب على لابسيها، وأنشد:
  رموها بأثواب خفاف فلا تضرى                      لها شبها إلا النعام المـنـفـرا أي بأبدان. قلت: ومثله قول الراعي:
  فقام إليها حبتر بسلاحه                      ولله ثوبا حبتر أيما فتى يريد ما اشتمل عليه ثوبا حبتر من بدنه، وسيأتي.
 وبائعه وصاحبه: ثواب، الأول عن أبي زيد، قال شيخنا: وعلى الثاني اقتصر الجوهري، وعزاه لسيبويه، قلت: وعلى الأول اقتصر ابن المكرم في لسان العرب، حيث قال: ورجل ثواب، للذي يبيع الثياب، نعم قال في آخر المادة: ويقال لصاحب الثياب: ثواب.
 وأبو بكر محمد بن عمر الثيابي البخاري المحدث روى عنه محمد وعمر ابنا أبي بكر بن عثمان السنجي البخاري، قاله الذهبي، لقب به لأنه كان يحفظ الثياب في الحمام كالحسين بن طلحة النعال، لقب بالحافظ لحفظه النعال، وثوب بن شحمة التميمي، وكان يلقب مجير الطير، وهو الذي أسر حاتم طيىء زعموا، وثوب بن النار شاعر جاهلي، وثوب بن تلدة بفتح فسكون معمر له شعر يوم القادسية وهو من بني والبة.
 ومن المجاز: لله ثوباه، كما تقول: لله تلاده أي لله دره، وفي الأساس: يريد نفسه ومن المجاز أيضا: اسلل ثيابك من ثيابي: اعتزلني وفارقني، وتعلق بثياب الله: بأستار الكعبة، كذا في الأساس.
 وثوب الماء هو السلى والغرس، نقله الصاغاني، وقولهم وفي ثوبي أبي، مثنى، أن أفيه، أي في ذمتي وذمة أبي، وهذا أيضا من المجاز، ونقله الفراء عن بني دبير، وفي حديث الخدري لما حضره الموت دعا بثياب جدد فلبسها، ثم ذكر عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال:  إن الميت ليبعث وفي رواية: يبعث في ثيابه التي يموت فيها  قال الخطابي: أما أبو سعيد فقد استعمل الحديث على ظاهره، وقد روي في تحسين الكفن أحاديث، وقد تأوله بعض العلماء على المعنى فقال: أي أعماله التي يختم له بها، أو الحالة التي يموت عليها من الخير والشر، وقد أنكر شيخنا على التأويل والخروج به عن ظاهر اللفظ لغير دليل، ثم قال: على أن هذا كالذي يذكر بعده ليس من اللغة في شيء، كما لا يخفى، وقوله عز وجل:  وثيابك فطهر  قال ابن عباس: يقول: لا تلبس ثيابك على معصية ولا على فجور، واحتج بقول الشاعر:
  وإني بحمد الله لا ثوب غادر                      لبست ولا من خزية أتقنع

  وقيل: قلبك، القائل: أبو العباس، ونقل عنه أيضا: الثياب: اللباس، وقال الفراء، أي لا تكن غادرا فتدنس ثيابك، فإن الغادر دنس الثياب، ويقال: أي عملك فأصلح، ويقال: أي فقصر، فإن تقصيرها طهر، وقال ابن قتيبة في مشكل القرآن: أي نفسك فطهرها من الذنوب، والعرب تكني بالثياب عن النفس لاشتمالها عليها، قالت ليلى وذكرت إبلا:
  رموها بأثواب خفاف فلا ترى البيت قد تقدم، وقال:
  فسلي ثياب عن ثيابك تنسل وفلان دنس الثياب، إذا كان خبيث الفعل والمذهب خبيث العرض قال امرؤ القيس:
  ثياب بني عوف طهارى نقـية                      وأوجههم بيض المسافر غران وقال آخر:
  لاهم إن عامر بن جهم
  أوذم حجا في ثياب دسم أي متدسم بالذنوب، ويقولون: قوم لطاف الأزر أي خماص البطون، لأن الأزر تلاث عليها، ويقولون: فدا لك إزاري، أي بدني، وسيأتي تحقيق ذلك.
 وسموا ثوبا وثويبا وثوابا كسحاب وثوابة كسحابة وثوبان وثويبة، فالمسمى بثوبان في الصحابة رجلان: ثوبان بن بجدد مولى رسول الله صلى الله عليه وسلم، وثوبان أبو عبد الرحمن الأنصاري، حديثه في إنشاد الضالة، وثوبان: اسم ذي النون الزباهد المصري، في قول عن الدارقطني، وثوبان بن شهر الأشعري، يروي المراسيل، عداده في أهل الشأم، وثويب أبو رشيد الشامي.
 وثويبة مولاة أبي لهب، مرضعة رسول الله صلى الله عليه وسلم ومرضعة عمه حمزة، رضي الله عنه، قال ابنث منده: إنها أسلمت، وأيده الحافظ ابن حجر.
 ومثوب كمقعد: د باليمن، نقله الصاغاني.
 وثوب كزفر، وفي نسخة كصرد ابن معن الطائي، من قدماء الجاهلية، وهو جد عمرو بن المسبح ابن كعب، وزرعة بن ثوب المقرىء تابعي، كذا في النسخ، والصواب المقرائي قاضي دمشق بعد أبي إدريس الخولاني وعبد الله ابن ثوب أبو مسلم الخولاني اليماني الزاهد، ويقال: هو ابن ثواب ويقال أثوب، سكن بداريا الشام، لقي أبا بكر الصديق، وروى عن عوف بن مالك الأشجعي، وعنه أبو إدريس الخولاني، كذا في التهذيب للمزي. وجميح، بالحضاء المهملة مصغرا، هكذا في النسخ، والصواب: جميع بالعين، كأمير، والحاء تصحيف أو هو جميع بالعين المهملة مصغرا ابن ثوب، عن خالد بن معدان، وعنه يحيى الوحاظي وزيد بن ثوب روى عنه يوسف بن أبي حكيم محدثون. وفاته ثوب بن شريد اليافعي، شهد فتح مصر.
 وأبو سعد الكلاعي، اسمه عبد الرحمن بن ثوب، وغيرهما والحارث ابن ثوب، أيضا كزفر لا أثوب بالألف ووهم فيه الحافظ عبد الغني المقدسي، خطأه ابن ماكولا، وهو تابعي، رأى عليا رضي الله عنه وأثوبث بن عتبة، مقبول، من رواة حديث الديك الأبيض، وقيل: له صحبة، ولا يصح، رضواه عنه عبد الباقي بن قانع في معجمه، وفاته: أثوب بن أزهر، أخو بني جناب، وهو زوج قيلة بنت مخرمة الصحابية، ذكره ابن ماكولا.
 وثواب اسم رجل كان يوصف بالطواعية، ويحكى أنه غزا أو سافر، فانقطع خبره، فنذرت امرأته لئن الله رده إليها لتخرمن أنفه أي تجعل فيه ثقبا وتجنبن أي تقودن به وفي نسخة: تجيئن به إلى مكة، شكرا لله تعالى، فلما قدم أخبرته به، فقال لهضا: دونك بما نذرت، فقيل: أطوع من ثواب، قال الأخنس بن شهاب:

  وكنت الدهر لست أطيع أنثى                      فصرت اليوم أطوع من ثواب ومن المجاز: الثائب: الريح الشديدة التي تكون في أول المطر.
 وفي الأساس: نشأت مستثابات الرياح: وهي ذوات اليمن والبركة التي يرجى خيرها، سمي خير الرياح ثوابا كما سمي خير النحل، وهو العسل، ثوابا، والثائب من البحر ماؤه الفائض بعد الجزر، تقول العرب: الكلأ بموضع كذا مثلث ثائب البحر: يعنون أنه غض طري، كأنه ماء البحرش إذا فاض بعد ما جزر.
 وثواب بن عتبة المهري البصري ككتان: محدث عن ابن بريدة، وعنه أبو الوليد، والحوضي وثواب بن حزابة، كدعابة له ذكر، وابنه قثتيبة بن ثواب له ذكر أيضا.
 وثواب، بالتخفيف: جماعة من المحدثين.
 واستثابه: سأله أن يثيبه أي يجازيه. ويقال: ذهب مال فلان فاستثاب مالا، أي استرجعه، وقال الكميت:
  إن العشيرة تستثيب بماله                      فتغير وهو موفر أموالها وأثبت الثوب إثابة إذا كففت مخايطه، ومللته: خطته الخياطة الأولى بغير كف.
 وعمود الدين لا يثاب بالنساء إن مال، أي لا يعاد إلى استوائه، كذا في لسان العرب.
 وثويب كزبير، تابعي محدث وهما اثنان، أحدهما كلاعي يكنى أبا حامد شيخ، روى عن خالد بن معدان وآخر بكالي حمصي، يكنى أبا رشيد، روى عن زيد بن ثابت، وعنه أبو سلضمة، وزياد بن ثويب عن أبي هريرة، مقبول، من الثالثة، وأبو منقذ عبد الرحمن بن ثويب، تابعيان، وحيث إنهما تابعيان كان الأليق أن يقول: تابعيون، لأن اللذين تقدما تابعيان أيضا، فتأمل.
 وثوبان بن شهميل بطن من الأزد.
 وأبو جعفر الثوابي محمد بن إبرضاهيم البرتي الكاتب: محدث.

##### Türkçe

**ثاب** adam **يثوب** olarak **ثوبا** ve **ثوبانا**: gidişinden sonra döndü; ve denilir: falan **ثاب** Allah’a ve tevbe etti, **بالثاء والتاء**, yani O’nun itaatine geri döndü ve rücu etti; ve كذلك **أثاب** onun mânâsıyla; ve bir adam **تواب أواب ثواب منيب** tek bir mânâ ile; ve **ثاب الناس**: toplandılar ve geldiler; ve **ثاب الشيء** **ثوبا** ve **ثؤوبا** yani döndü; **كثوب تثويبا**, Sa‘leb, iki baldırı vasfeden bir adam için inşad etti:
  “İki baldır, meşakkatten sonra rahatlayınca **ثوبا** (döndüler).”

Ve mecazdan: bedeni **ثاب جسمه ثوبانا**, harekeli; ve **أثاب**: yöneldi, sonuncusu İbn Kuteybe’dendir; ve **أثاب الرجل**: bedeni ona döndü ve bedeni düzeldi; ve Allah onun bedenini **أثاب** etti; ve **التهذيب**’de: hastaya bedeni **ثاب** etti, zayıflığından sonra hâli güzelleştiğinde ve sıhhati ona geri döndüğünde. Ve mecazdan: havuz **ثاب الحوض يثوب ثوبا وثؤوبا**: doldu yahut yaklaştı; ve ben onu **أثبته** ettim; dedi ki:
  “Benî ‘Adî’nin kız kardeşi,
  akşamın çocuğunda kardeşini yitirmiştir,
  eğer senin havuzun sulamadan önce **يثب** etmezse.”

Ve mecazdan **الثواب** bal mânâsında; İbnü’l-Kattâ‘ inşad etti:

  “O, **الثواب**’dan daha tatlıdır; ne zaman
  ağzını tatsan ve esintilerin yaratıcısı (gelse).”

Ve **الثواب**: arı, çünkü o **تثوب** eder; Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:
  “Her uzun boyunludan ve her atılgandan,
  ondan onu doğrulayan, ürküten bir **ثواب** (vardır).”

Ve **الأساس**’ta: Ve mecazdan, rüzgârların hayırlısı **ثوابا** diye adlandırıldı; nitekim arıların hayırlısı **ثوابا** diye adlandırıldı; denilir: **الثواب**’dan daha tatlı; ve **الثواب**: karşılık; şeyhimiz dedi: zahiri, Ezherî gibi, onun hayır ve şerde mutlak olduğudur; sadece itaatin karşılığı değildir; Cevherî’nin onunla yetindiği gibi; ve “هل ثوب الكفار” kavliyle istidlal ettiler; ve İbnü’l-Esîr **النهاية**’de açıkça beyan etti ki **الثواب** hayırda ve şerde olur; dedi: ancak hayırda daha hususîdir ve daha çok استعمال olunur; dedim: **لسان العرب**’da da böyledir.
Sonra şeyhimiz, Aynî’den **شرح البخاري**’de nakletti: şer‘in usulleri ve عبادات ile حاصل olan: **ثواب**; ve kemâlât ile: **أجر**; çünkü **الثواب** lugatte عين’in bedelidir, ve **الأجر** menfaatin bedelidir; buraya kadar ve bunun üzerine sustu; hâlbuki söylediği, **الثواب**’ın lugatte عين’in bedeli olduğu, lugavî ana kaynaklarda mâruf değildir; bu bilinsin; **كالمثوبة**; Allah تعالى dedi: “لمثوبة من عند الله خير”; ve **المثوبة**; Lihyânî dedi: Allah ona güzel bir **مثوبة** ile **أثابه** etti; ve **مثوضبة** vavın fethiyle şâzdır; ve ondan, okuyan kimsenin “لمثوبة من عند الله خير” diye okuduğu (kıraat) vardır; ve Allah onu **أثابه** eder, **يثيبه** **إثابة**: onu mükâfatlandırdı; isim **الثواب**’dır; ve ondan İbnü’t-Teyhân hadisi: “أثيبوا أخاكم” yani yaptığından dolayı onu mükâfatlandırın; ve Allah ona güzel bir **مثوبة** ve **مثوبة** ile **أثوبه** etti; böylece vavı asıl üzere izhar etti; ve Kelâbiyûn dedi: biz **المثوبة**’yi bilmeyiz, fakat **المثابة** (biliriz); ve كذلك Allah ona **ثوبه مثوبته**: onu ona verdi; ve onu şundan **ثوبه**: ona bedel verdi.
Ve havuzun **مثاب**’ı ve onun **ثبته**’si: su boşaltıldığında suyun kendisine döndüğü orta kısmıdır.
Ve **الثبة**: vadide yahut çukurda suyun kendisine toplandığı şeydir; gözü (عين’i) hazfedilmiştir; ve ancak **ثبة** diye adlandırıldı, çünkü su ona **يثوب** eder; ve **الهاء**, fiilin عين’inden giden vavın bedelidir; nitekim “أقام إقامة” sözlerinde bedel verdiler; **لسان العرب**’da böyledir; ve müellif burada **ثبة**’yi zikretmedi; bilakis onu, lâmı illetli olan **ثبي**’de zikretti; ve bunu ona ayıpladılar; ve Cevherî onu burada zikretti; fakat Sehâvî **سفر السعادة**’de güzel yaptı; şöyle dedi: **الثبة**: dağınıklık içinde cemaat; ve o, lâmı hazfedilmiş olandır; çünkü **ثبيت**’ten, yani “topladım”dan (gelir); ve bunun üzerine vezni **فعة**’dır; ve **الثبة** ayrıca: havuzun ortasıdır; ve o, **ثاب يثوب**’dandır; çünkü su ona **يثوب** eder, yani döner; ve o, gözü hazfedilmiş olandır ve vezni **فلة**’dır. Bitti; şeyhimiz onu nakletti.
Dedim: bundan daha sarih olan, İbnü’l-Mükerrem’in—Allah ona rahmet etsin—sözüdür: **الثبة**: insanlardan cemaat; ve **ثبى** üzerine cem‘ olunur; ve dil ehli aslında ihtilaf etti; bazısı dedi: o, **ثاب**’dan, yani “geri döndü ve rücu etti”dendir; ve aslı **ثوبة** idi; sonra **الثاء** dammelendiğinde vav hazfedildi; ve tasğîri **ثويبة**’dir; ve bundan **ثبة الحوض** alınmıştır; o, havuzun ortasıdır; suyun bakiyyesi ona **يثوب** eder; ve O’nun عز وجل kavli: “فانفروا ثبات أو انفروا جميعا”; Ferrâ dedi: mânâsı: seriyyelere çağrıldığınızda yahut topluca çıkmaya çağrıldığınızda, bölük bölük çıkın; ve rivayet olundu ki Muhammed b. Selâm, Yunus’a O’nun عز وجل kavli “فانفروا ثبات أو انفروا جميعا” hakkında sordu; dedi: **ثبة** ve **ثبات** yani fırka ve fırkalar; ve Züheyr dedi:
  “Ve nice keremli bir **ثبة** üzerine sabahlarım,
  sarhoşlar; dilediğimizi bulucular.”

Ebû Mansûr dedi: **الثباتث**: dağınıklık içinde cemaatler; ve her fırka: **ثبة**; ve bu, **ثاب**’dandır; ve başkaları dedi: **الثبة** noksan isimlerdendir; ve aslında **ثبية**’dir; bu görüşte düşen, fiilin lâmıdır; birinci görüşte ise düşen, fiilin عين’idir; bitti. Öyleyse bunu bildiğinde, müellifin **ثبة**’ye, havuzun ortası mânâsıyla **ثاب**’da temas etmemesinin gaflet ve kusur olduğunu bilirsin.
Ve kuyunun **مثاب**’ı: kuyunun ağzında, onun çardaklarından sakinin makamıdır; Katamî, kuyuyu ve derinliğini vasfederek dedi:
  “Ve çardakların **مثابات**’ına bir bakiye yoktur,
  çardakların altından direkler sökülünce.”

Yahut kuyunun **مثاب**’ı: ortasıdır; ve onun **مثابتها**’sı: suyunun çokluğunun ulaştığı miktardır; ve onun **مثابتهلا**’sı: etrafındaki taşlardan yüksek olan şeydir; adam bazen onun üzerine çıkar ki kova yahut büyük kova yahut tulum zarar görmesin; yahut kuyunun **مثابة**’si: onun örmesi (طي)dir; İbnü’l-A‘râbî’den; İbn Sîde dedi: onun örmesiyle, örmesinin yerini mi kastetti, yoksa taşlarla bina edilmesi olan örmeyi mi kastetti, bilmiyorum; dedi: ve **المفعلة** pek az masdar olur; ve **المثابة**: dağılmadan sonra insanların toplanma yeri; **كالمثاب**; ve bazen avcının tuzağının yerine **مثابة** derler; Râciz dedi:
  “Ne zamana dek **المثابا**’yı gözetlersin,
  belki vurulmuş, bunamış bir şeyh (vardır).”

Şeyhle dağ keçisini kasteder. Ve **المثابة**: kendisine **يثاب** olunan yer, yani tekrar tekrar kendisine dönülen yer; ve ondan O’nun تعالى kavli: “وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا”; ve ancak menzile **مثابة** denildi, çünkü ehli işlerinde tasarruf ederler, sonra ona **يثوبون** ederler; cem‘i **المثاب**’dır; Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi: **مثابة**’nin aslı **مثوبة**’dir; fakat vavın harekesi **الثاء**’ya nakledildi ve vav harekeye tâbi oldu, böylece elif’e döndü; dedi: ve bu, **ثاب** bâbına tâbi kılmakla i‘lâldir; ve denildi: **المثابة** ve **المثاب** birdir; ve Ferrâ da كذلك dedi; ve Şâfiî, Ebû Tâlib’in beytini inşad etti:
  “Bütün kabilelerin uçlarına bir **مثابا** olarak,
  ağır yük taşıyan develer ona doğru koşar.”

Ve Sa‘leb dedi: beyit: **مثابة**; ve bazısı dedi: **مثوبة**; fakat onunla okunmadı.
Dedim: bu mânâyı müellif zikretmedi; hâlbuki **الصحاح**’ta zikredilmiştir; bu aciptir; ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: aklı ve hilmi ona **ثاب** etti; ve kuyunun **مثابة**’si kabardı; ve su çekmeden sonra dönen su, yani **ثائب**i olan kuyu; ve kendilerine **ثائب** olan kavim: topluluk topluluk geldiklerinde.

Ve onun malı **ثاب** etti: çoğaldı ve toplandı; ve toz: yükseldi ve çoğaldı. Falan, yoksulluktan sonra **ثوب** etti. Onun cehaletinin **مثابة**’si kabardı: cehaleti pekişti; bitti. Ve **لسان العرب**’da: Ezherî dedi ve ben **العضرب**’ın şöyle dediğini işittim: filan filan yerdeki ot, denizin **ثائب**i gibidir; bununla, deniz suyu çekildikten sonra taştığında olduğu gibi, taze, yaş (ot) kastederler. Ve **ثاب** yani, kendisinin ulaştığı yerde bulunduğu mevkie geri döndü ve rücu etti; ve denilir: kuyunun suyu **ثاب** etti, onun kabarması geri döndüğünde; ve onun **ثائب**i ne çabuk; ve su **ثاب** eder, çekildikten sonra ilk hâline ulaştığında; ve kavim **ثاب** etti: peş peşe geldiler; tekil için söylenmez. Ve Ömer رضي الله عنه hadisi: “لا أعرفن أحدا انتقص من سبل الناس إلى مثاباتهم شيئا”; İbn Şümeyl dedi: “إلى مثاباتهم” yani menzillerine; tekili **مثابة**; dedi: ve **المثابة**: dönüş yeri; ve **المثابة**: toplanma yeri; ve **المثابة**: menzil; çünkü ehli ona **يثوبون** eder, yani dönerler; ve Ömer رضي الله عنه şunu murad etti: Müslümanların yollarından bir şeyi kesip alıp evine katmış bir kimseyi mutlaka bileceğim. Ve Amr b. el-Âs hadisi: ölümünde bulunduğu hastalığında ona denildi: “كيف تجدك?” dedi: “أجدني أذوب ولا أثوب” yani zayıflıyorum ve sıhhate geri dönmüyorum. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: evin temeline **مثابات** denilir; ve evin temeline **مثابات** denilir; ve temel toprağına **النثيل** denilir; dedi: ve **ثاب** etti, uyanınca; ve **آب** etti, döndüğünde; ve **تاب** etti, vazgeçtiğinde. Ve **المثاب**: taşların örülmesi; bir kısmı üstten alta doğru bir kısmının üzerine **يثوب** eder; ve **المثاب**: suyun kendisinden **يثوب** ettiği yer; ve ondan: **بئر مالها ثائب**; **لسان العرب**’da böyledir. Ve **التثويب**: tazmin/bedel verme; denilir: onu şundan **ثوبه**: ona bedel verdi; ve geçti. Ve **التثويب**: namaza ve başkasına çağrıdır; aslı şudur: adam imdat ister olarak geldiğinde, görülsün ve tanınsın diye elbisesiyle işaret ederdi; bu, çağrı gibi olduğundan, çağrı buna binaen **تثويبا** diye adlandırıldı; ve her çağıran **مثوب**tur. Ve denildi: çağrının **تثويبا** diye adlandırılması ancak **ثاب يثوب**’dan, yani “geri döndü”dendir; o, namaza acele etmeyi emretmeye dönüş (rücu)dur; çünkü müezzin “حي على الصلاة” dediğinde onları ona çağırmıştır; sonra onun ardından “الصلاة خير من النوم” dediğinde, mânâsı ona acele etmeyi ifade eden bir söze geri dönmüştür; yahut o, çağrının ikilemesidir; yahut o, sabah ezanında “الصلاة خير من النوم”u iki kere söylemektir; başlangıca dönüş olarak. Bilâl hadisi geldi: “أمرني رسول الله صلى الله عليه وسلم أن لا أثوب في شيء من الصلاة إلا في صلاة الفجر، وهو قوله: الصلاة خير من النوم، مرتين.” Ve **التثويب**: ikamet, yani namazın ikamesi; hadiste geldi: “إذا ثوب بالصلاة فأتوها وعليكم السكينة والوقار”; İbnü’l-Esîr dedi: buradaki **التثويب**: namazın ikamesidir. Ve **التثويب**: farzdan sonra namaz; Yunus onu hikâye etti; dedi: ve denilir: **تثوب** etti, tatavvu‘ ettiğinde, yani farzdan sonra nafile kıldığında; yani المكتوبة, yani farz; ve **التثويب** ancak farzdan sonra olur; o, namazdan sonra namaza dönüş (عود)dur. Ve **تثوب**: sevap kazandı. Şeyhimiz dedi: babamın hattıyla buldum: bu bütün bunlar müvelleddir, lugavî değildir.
Ve **الثوب**: keten, pamuk, yün, خز, kürk ve bunun dışındakilerden elbisedir; perdeler elbiseden değildir. Ve İbn Kuteybe’nin **مشكل القرآن**’ında okudum: ve elbise ve **الثوب** ile, örten ve koruyan şeyden kinaye ederler; çünkü elbise ve **الثوب** örten ve koruyandır; şair dedi:
  “İbn Beyd’in **ثوب**u gibi, onunla onları korudu;
  böylece yol tutanlara yolu kapattı.”

Ve **ب ي ض**’da **ج أثوب** gelecektir. Ve bazı Araplar onu hemzeler, şöyle der: **أثؤب**, vav üzerindeki dammeyi ağır gördüğünden; hemze onu taşımaya ondan daha kuvvetlidir; ve كذلك **دار** ve **أدؤر**, ve **ساق** ve **أسؤق** ve bu misal üzere gelen her şey. Ma‘rûf b. Abdurrahman dedi:
  “Her dehr için bir **أثؤبا** giydim,
  nihayet baş, akarmış bir örtü giydi,
  ne tuzlu ne de sevimli.”

Ve belki **أثؤب** hemzeli olarak şeyhimizin nüshasından düşmüştür; böylece müellifi eksiklik ve sehve nisbet etti; yoksa o, bizde mevcut olan nüshamızda vardır. Ve **التهذيب**’de: hemzesiz, üç **أثوب**; onda sarfı, **الثوب**’un kendisindeki vav üzerine حمل etti; vav, hemzelenmeksizin sarfı taşır; dedi: ve eğer **أدؤر** yahut **أسؤق**’tan hemze atılsa câiz olur; şu şartla ki o elif aslına döndürülür; ve aslı vav idi. Ve **أثواب** ve **ثياب**. Ve şeyhimiz, **روض السهيلي**’den nakletti: **الأثواب** bazen giyenlerine ıtlak olunur; ve inşad etti:
  “Onu hafif **أثواب** ile taşladılar; böylece zarar vermez,
  ona benzerlikte, ancak ürkmüş devekuşu (gibidir).”

Yani bedenlerle. Dedim: bunun benzeri, Râ‘î’nin sözü:
  “Ona, silahıyla Habter kalktı;
  ve Allah için, Habter’in **ثوب**u: ne yiğit!”

Habter’in bedeninden **ثوب** olarak kuşandığı şeyi murad eder; ve gelecektir.
Ve onun satıcısı ve sahibi: **ثواب**; birincisi Ebû Zeyd’dendir; şeyhimiz dedi: ikincisine Cevherî iktisar etti ve onu Sîbeveyh’e nisbet etti; dedim: birincisine İbnü’l-Mükerrem **لسان العرب**’da iktisar etti; şöyle dedi: ve bir adam **ثواب**, elbise satan kimse için; evet, maddenin sonunda dedi ki: ve elbise sahibine **ثواب** denilir.
Ve muhaddis Ebû Bekr Muhammed b. Ömer **الثيابي** el-Buhârî; ondan Muhammed ve Ömer, Ebû Bekr b. Osman es-Sencî el-Buhârî’nin iki oğlu rivayet etti; Zehebî bunu söyledi; ona bu lakap verildi, çünkü hamamda elbiseleri muhafaza ederdi; Hüseyin b. Talha **النعال** gibi; ona, nalinleri hıfzettiği için **الحافظ** lakabı verildi. Ve Temîmî **ثوب** b. Şahme; ve ona **مجير الطير** lakabı verilirdi; ve o, Hâtim Tayyi’yi esir alan kimsedir, zannettiler. Ve câhiliye şairi **ثوب** b. en-Nâr. Ve **ثوب** b. Telde, feth sonra sükûn; onun, Kâdisiyye gününde şiiri vardır; ve o, Benî Vâlibe’dendir.
Ve mecazdan: “لله ثوباه”, nitekim “لله تلاده” dersin; yani “لله دره”; ve **الأساس**’ta: kendisini murad eder. Ve mecazdan ayrıca: “اسلل ثيابك من ثيابي”: benden uzaklaş ve benden ayrıl; ve “تعلق بثياب الله”: Kâbe’nin örtülerine; **الأساس**’ta böyledir.
Ve suyun **ثوب**u: **السلى** ve **الغرس**’tur; Sâgânî onu nakletti. Ve onların sözü: “وفي ثوبي أبي”, tesniye; “أن أفيه”, yani benim zimmetimde ve babamın zimmetinde; bu da mecazdandır; ve Ferrâ onu Benî Dubeyr’den nakletti. Ve Hadrî hadisi: ölüm ona hazır olduğunda yeni elbiseler istedi ve onları giydi; sonra Nebî صلى الله عليه وسلم’den şunu zikretti: “إن الميت ليبعث” ve bir rivayette: “يبعث في ثيابه التي يموت فيها”; Hattâbî dedi: Ebû Sa‘îd ise hadisi zahiri üzere استعمال etti; ve kefeni güzelleştirmede hadisler rivayet olunmuştur; ve bazı âlimler onu mânâya hamlederek te’vil etti; dedi: yani onunla mühürlendiği amelleri; yahut hayır ve şerden, üzerinde öldüğü hâl; ve şeyhimiz, delilsiz olarak te’vile ve onu lafzın zahirinden çıkarmaya itiraz etti; sonra dedi: bunun, ondan sonra zikredilen gibi, dilden hiçbir şey olmadığı (hususu) gizli değildir. Ve O’nun عز وجل kavli: “وثيابك فطهر”; İbn Abbâs dedi: der ki: elbiselerini bir masiyet üzere ve bir fücur üzere giyme; ve şairin sözüyle ihticac etti:
  “Ve ben, Allah’a hamd ile, hain bir **ثوب**
  giymedim; ne de bir rezillikten örtü edindim.”

Ve denildi: **قلبك**; söyleyen: Ebû’l-‘Abbâs; ondan ayrıca nakledildi: **الثياب**: elbise; ve el-Ferrâ dedi: yani hain olma da elbiselerini kirletme; çünkü hain, elbiseleri kirli olandır. Ve denilir: yani amelin; öyleyse düzelt. Ve denilir: yani kısalt; çünkü onun kısaltılması temizliktir. Ve İbn Kuteybe, Müşkilü’l-Kur’ân’da dedi: yani nefsin; öyleyse onu günahlardan temizle. Ve Araplar, elbiselerle nefisten kinaye eder; onun onu kuşatması sebebiyle. Leylâ dedi ve develeri zikretti:
  Onları hafif elbiselerle attılar; artık evi ilerlemiş görmezsin. Ve dedi:
  Öyleyse elbiseni elbiseden soy; soyulur. Ve falan **دنس الثياب**’dır; fiili kötü ve mezhebi kötü, ırzı kötü olduğu zaman. İmru’ul-Kays dedi:
  Benî ‘Avf’un elbiseleri temiz, arı-duru                      ve yüzleri, yolcunun beyazı, parlak. Başkası dedi:
  Allah’ım, ‘Âmir b. Cehm
  Yağlı elbiseler içinde haccı ayıpladı. Yani günahlarla yağlanmış. Ve derler: **قوم لطاف الأزر**; yani karınları içe çekik; çünkü **الأزر** onun üzerine üçlenir. Ve derler: “Sana fedâ olsun **إزاري**”; yani bedenim. Ve bunun tahkiki gelecektir.

Ve **ثوبا** ve **ثويبا** ve **ثوابا** (bulut gibi) ve **ثوابة** (bulut gibi) ve **ثوبان** ve **ثويبة** diye adlandırdılar. Sahâbede **ثوبان** diye adlandırılan iki adamdır: Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in azatlısı **ثوبان بن بجدد**; ve **ثوبان أبو عبد الرحمن الأنصاري**; hadisi, kaybolanı ilan etme hakkındadır. Ve **ثوبان**: ed-Dârakutnî’den bir kavle göre, Mısırlı zâhid **ذي النون**’un adıdır. Ve **ثوبان بن شهر الأشعري**; mürselleri rivayet eder; sayımı Şam ehli içindedir. Ve **ثويب أبو رشيد الشامي**.

Ve **ثويبة**: Ebû Leheb’in câriyesi; Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in sütannesi ve amcası Hamza’nın sütannesi; Allah ondan razı olsun. İbn Mende dedi: o Müslüman oldu; ve bunu Hâfız İbn Hacer destekledi.

Ve **مثوب** (مقعد gibi): Yemen’de bir yer; es-Sâğânî nakletti.

Ve **ثوب** (زفر gibi) ve bir nüshada (صرد gibi): İbn Ma‘n et-Tâî; câhiliyenin eskilerindendir; ve o, Ka‘b b. el-Müsebbih b. ‘Amr’ın dedesidir. Ve **زرعة بن ثوب المقرىء** tâbiîdir; nüshalarda böyle; doğrusu **المقرائي**’dir: Ebû İdrîs el-Havlânî’den sonra ve **عبد الله ابن ثوب أبو مسلم الخولاني اليماني الزاهد**; ve denilir: o **ابن ثواب**’dır; ve denilir **أثوب**. Şam’ın Dârayyâ’sında oturdu; Ebû Bekir es-Sıddîk ile görüştü; ve ‘Avf b. Mâlik el-Eşca‘î’den rivayet etti; ondan da Ebû İdrîs el-Havlânî (rivayet etti); el-Mizzî’nin Tehzîb’inde böyle. Ve **جميح**; mühmel **الحاء** ile küçültme olarak; nüshalarda böyle; doğrusu: **جميع** ‘ayn ile, (أمير gibi); ve **الحاء** tashîftir; yahut o, mühmel ‘ayn ile küçültme olarak **جميع** b. **ثوب**’dur; Hâlid b. Ma‘dân’dan; ondan Yahyâ el-Vuhâzî. Ve **زيد بن ثوب**; ondan Yûsuf b. Ebî Hakîm rivayet etti; muhaddislerdir. Ve **ثوب بن شريد اليافعي**’nin vefatı; Mısır’ın fethine şahit oldu.

Ve Ebû Sa‘d el-Kulâ‘î; adı **عبد الرحمن بن ثوب**; ve başkaları. Ve **الحارث ابن ثوب**; yine (زفر gibi), elifli **أثوب** değil; Hâfız ‘Abdülganî el-Makdisî bunda vehmetti; İbn Mâkûlâ onu hatalı saydı. Ve o tâbiîdir; Ali’yi رضي الله عنه gördü. Ve **أثوبث بن عتبة**; makbuldür; beyaz horoz hadisinin râvilerindendir. Ve denildi: onun sahâbeliği vardır; sahih değildir. ‘Abdülbâkî b. Kâni‘, Mu‘cem’inde ondan rivayet etti. Ve vefatı: **أثوب بن أزهر**; Benî Cunâb’ın kardeşi; ve o, sahâbî **قيلة بنت مخرمة**’nin kocasıdır; İbn Mâkûlâ onu zikretti.

Ve **ثواب**: itaatkârlıkla vasfedilen bir adamın adıdır. Ve hikâye edilir ki o gazaya çıktı yahut yolculuk etti; haberi kesildi. Bunun üzerine karısı adadı: Allah onu ona geri döndürürse, burnunu mutlaka deleceğim; yani onda bir delik yapacağım; ve mutlaka **تجنبن**; yani onunla mutlaka sevk edeceğim. Ve bir nüshada: onu Mekke’ye mutlaka getireceğim; Allah Teâlâ’ya şükür olarak. O gelince, ona bunu haber verdi. O da ona dedi: “İşte, adadığın şeyle senin için.” Bunun üzerine denildi: “**أطوع من ثواب**.” el-Ahnes b. Şihâb dedi:

  Zaman boyunca bir dişiye itaat etmezdim                      bugün ise **ثواب**’dan daha itaatkâr oldum. Ve mecazdandır: **الثائب**: yağmurun başında olan şiddetli rüzgâr.

Ve el-Esâs’ta: **نشأت مستثابات الرياح**: rüzgârların müsteseâbeleri doğdu; yani uğur ve bereket sahipleri; hayrı umulanlar. Rüzgârların hayırlısı, balın hayırlısı (ki o baldır) **ثوابا** diye adlandırıldığı gibi, **ثوابا** diye adlandırıldı. Ve denizden **الثائب**: cezirden sonra taşan suyudur. Araplar der: “Ot, falan yerde, denizin **ثائب**’inin üçlü (okunuşu) gibidir”; yani taze, körpedir; sanki denizin suyu, çekildikten sonra taştığı vakit gibidir.

Ve **ثواب بن عتبة المهري البصري** (كتان gibi): İbn Bureyde’den hadis rivayet eden muhaddis; ondan Ebû’l-Velîd ve el-Havdî. Ve **ثواب بن حزابة**; (دعابة gibi) onun bir zikri vardır. Ve oğlu **قثتيبة بن ثواب**; onun da bir zikri vardır.

Ve **ثواب**; tahfîf ile: muhaddislerden bir cemaat.

Ve **استثابه**: ondan, ona **يثيبه**; yani onu mükâfatlandırmasını istedi. Ve denilir: falanın malı gitti de **استثاب** bir mal; yani onu geri aldı. Ve el-Kumeyt dedi:
  Aşiret onun malıyla **تستثيب**                      oysa o değişir; ve onların mallarını bolca sağlayandır. Ve **أثبت الثوب إثابة**: onun dikiş yerlerini kıvırdığın zaman; ve **مللته**: onu ilk dikişle, kıvırmaksızın terzi dikişiyle diktin.

Ve dinin direği, kadınlarla eğrilirse **يثاب** olmaz; yani doğruluğuna geri döndürülmez; Lisânü’l-‘Arab’da böyle.

Ve **ثويب** (زبير gibi): tâbiî muhaddis; ve onlar ikidir. Birisi Kulâ‘î’dir; Ebû Hâmid künyesiyle anılır; Hâlid b. Ma‘dân’dan rivayet etti. Diğeri Bekâlî Humusî’dir; Ebû Reşîd künyesiyle anılır; Zeyd b. Sâbit’ten rivayet etti; ondan Ebû Selâme. Ve **زياد بن ثويب** Ebû Hureyre’den; makbuldür; üçüncü tabakadan. Ve Ebû Munkız **عبد الرحمن بن ثويب**; ikisi de tâbiîdir. Ve madem ki ikisi tâbiîdir, daha uygun olan “tâbiîler” demesiydi; çünkü daha önce geçen ikisi de tâbiîdir; öyleyse düşün.

Ve **ثوبان بن شهميل**: Ezd’den bir batındır.

Ve Ebû Ca‘fer **الثوابي**: el-Bertî kâtip **محمد بن إبرضاهيم**; muhaddistir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَابَ
1 ثَابَ ثاب , (T, S, M, &c.,) aor. يَثُوبُ, (S, Mgh, &c.,) inf. n. ثَوْبٌ (S, M, Msb, K) and ثَوَبَانٌ (S) and ثُؤُوبٌ, (M, K,) He, or it, (a thing, M,) returned; (M, Mgh, Msb, K;) as also ↓ ثوّب, inf. n. تَثْوِيبٌ: (M, K:) he returned to a place to which he had come before; or it returned &c.: (T:) he (a man) returned, after he had gone away. (S.) You say, تَفَرَّقُوا ثُمَّ ثَابُوا i. e. [They became separated, or dispersed: then] they returned. (A.) ― -b2- ثاب اـِلَى اللّٰهِ, like تَابَ, (assumed tropical:) He returned [from disobedience] to obedience to God; he repented; as also أَنَابَ. (T.) ― -b3- ثاب also signifies (assumed tropical:) He returned to a state of advertency, or vigilance; or he had his attention roused. (Th, T.) ― -b4- Also (assumed tropical:) He returned to a state of health, or soundness: (TA, from a trad.:) he became convalescent, and fat, after leanness. (Mgh.) And ثاب جِسْمُهُ, (M, A, K,) inf. n. ثَوَبَانٌ; (M, K;) and جِسْمُهُ ↓ اثاب; (IKt, M;) and ثاب اـِلَيْهِ جِسْمُهُ; (T, M, A;) and ↓ اثاب, alone; (S, M, A;) (tropical:) He became fat, after leanness; (A;) his good state of body returned to him; (S, M, K; *) his condition of body became good, after extenuation; and health, or soundness, thereof returned to him. (T.) ― -b5- ثاب اـِلَيْهِ عَقْلُهُ (tropical:) [His reason, or intellect, returned to him]: and حِلْمُهُ [his forbearance, or clemency]. (A.) ― -b6- ثاب المَآءُ (assumed tropical:) The water of a well returned, or collected again: (T:) the water attained again its former state after some had been drawn: (M:) the water collected [again] in a wateringtrough, or tank. (S.) ― -b7- ثاب النَّاسُ (assumed tropical:) The people collected themselves together, and came. (S.) And ثاب القَوْمُ (assumed tropical:) The company of men came following one another: the verb is not used in this sense in speaking of one person. (M.) ― -b8- ثاب said of a man's property, (tropical:) It became abundant, and collected. (A.) ― -b9- Said of dust, (tropical:) It rose, or spread, or diffused itself, and became abundant. (A.) ― -b10- Said of a watering-trough, or tank, (T, M, A, K,) inf. n. ثَوْبٌ (AZ, T, M, K) and ثَوَبَانٌ (AZ, T) and ثُؤُوبٌ, (M, K,) (tropical:) It became full: (AZ, T, M, A, K:) or nearly full. (AZ, T, M, K.)

ثوِّب
2 ثوِّب ثوب , inf. n. تَثْوِيبٌ: see 1, first sentence. ― -b2- ثوَب بَعْدَ خَصَاصَةٍ (tropical:) [He returned to a state of richness, or competence, after poverty, or straitness, or being in an evil condition]. (A, TA.) ― -b3- تَثْوِيبٌ meaning The calling, or summoning, (M, Mgh, K,) to prayer, (M, K,) and to other things, (M,) is said to be from ثَوْبٌ “ a garment, ” (Mgh,) because a man, when he comes crying out for aid, makes a sign with his garment, (M, Mgh,) moving it about, raising his hand with it, in order that he to whom he calls may see it, (Mgh,) and this action is like a calling, or summoning, (M, Mgh,) and an announcing, to him; so the calling, or summoning, by reason to frequent usage of this word [as meaning the making a sign with a garment], came to be thus called; and one said of the caller, or summoner, ثوَب: (Mgh:) or it means the calling, or summoning, twice; (M, K;) or the repeating a call or summons; from ثاب “ he returned: ” (Mgh:) you say, ثوّب, inf. n. as above, (T, Msb,) meaning he called, or summoned, one time after another; (T;) he repeated his call, or cry: (Msb:) and hence تثويب in the أَذَان; (T, Msb;) i. e., the saying of the مُؤَذِّن, after having, by the اذان, called the people to prayer, الصَّلَاهْ رَحِمَكُمُ اللّٰهُ الصَّلَاهْ [Prayer: may God have mercy on you! Prayer!]; thus calling to it a second time: (T:) or his saying, (S, TA,) in the morning call to prayer, (S,) الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمٌ [Prayer is better than sleep]; (S, TA;) for he resumes his call by saying this after he has said, حَىَّ عَلَى الصَّلَاهْ [and حَىَّ عَلَى الفَلَاحٌ]; desiring the people to hasten to prayer: (TA:) or his saying, in the morning call to prayer, الصلاة خيرمن النوم twice, (T, K,) after having said, حَىّ علي الصلاه حىّ علي الفلاح: (T:) or the old تثويب was the saying of the مُؤَذِّن, in the morning call to prayer, الصلاة خير من النوم: and the modern, الصَّلَاهْ الصَّلَاهْ; or قَامَتْ قَامَتْ. (Mgh.) It also signifies The اـِقَامَة; (Mgh, K, TA;) [meaning, the chanting, by the مُبَلِّغُون, in a mosque, not by the مُؤَذِّن, the common words of the أَذَان, with the addition of قَدْ قَامَتِ الصَّلَاهْ (The time of prayer has come), pronounced twice after حىّ على الفلاح;] i. e. the اقامة of prayer: (IAth, TA:) and this is what is meant by the phrase, in a trad., اـِذَا ثُوِّبَ بِالصَّلَاةِ [When the words of the اقامة are chanted]. (IAth, Mgh, TA.) And The praying after the prayer divinely ordained. (Yoo, T, K.) You say, ثوّب, meaning He performed a supererogatory prayer after the prescribed; تثويب being only after the prescribed; being the praying after praying: (T:) and ↓ تثوّب signifies the same. (K.) And ثّوب بِرَكْعَتَيْنِ He performed two rek'ahs as a supererogatory act. (A.) But this and the similar significations are said to be post-classical. (MF.) ― -b4- See also 4, in four places. -A2- ثَيَّبَتْ, (T, S, Mgh,) inf. n. تَثْيِيبٌ; (T, Mgh;) formed from ثَيِّبٌ, upon supposition [that the medial radical letter of this word is ى, whereas many hold that letter to be و]; (Mgh;) or ↓ تَثَيَّبَتْ; (K in art. ثيب; [the author of which seems to have supposed that, for ثَيَّبَتْ, one should read ثُيِّبَتْ; and therefore he gives مُثَيَّبٌ as syn. with ثَيِّبٌ;]) She (a woman) became what is termed ثَيِّب. (T, Mgh, K.) ― -b2- [Accord. to my copy of the Mgh, it also signifies She (a camel) became what is termed نَاب: but I think that, in this instance, it is a mistranscription, for نَيَّبَتْ.] -A3- [See also the last sentence of the second paragraph of art. ثرب; and compare, with what is there said by SM, meanings assigned below to مَثَابٌ and مَثَابَةٌ.]

الخُطَّابُ يُثَاوِبُونَهَا
3 الخُطَّابُ يُثَاوِبُونَهَا الخطاب يثاوبونها The suitors return to her (namely, a woman such as is termed ثَيِّب,) time after time. (A, Mgh.)

اثاب
4 اثاب أثاب اثاب : see 1, in two places. ― -b2- It may also mean (assumed tropical:) It (a valley, or a well,) had a return of water after a stoppage thereof. (Ham p. 598.) -A2- اثاب اللّٰهُ جِسْمَهُ (tropical:) God restored him to fatness, after leanness; (A;) restored his body to a good state, or condition. (TA.) ― -b2- اـِنَّ عَمُودَ الدِّينِ لَا يُثَابُ بِالنِّسَآءَ اـِنْ مَالَ (assumed tropical:) Verily the column of the religion cannot be set upright again by women, if it incline: said by Umm-Selemeh to 'ءïsheh, when the latter desired to go forth to El-Basrah. (T, L.) ― -b3- اثابهُ اللّٰهُ, (T, S, * M, A, Msb, K,) inf. n. اـِثَابَةٌ; (Mgh;) and أَثْوَبَهُ [dev. from rule]; (M, K;) and ↓ ثوّبهُ, (T, A,) inf. n. تثْوِيبٌ; (T, Mgh;) God recompensed, compensated, requited, or rewarded, him: (T, S, * M, A, Mgh, * Msb, K:) said in relation to good and to evil. (T.) And اثابهُ, (Lh, M,) and أَثْوَبَهُ, (T,) مَثُوبَةً حَسَنَةً, (Lh, T, M,) and مَثْوَبَةً, (Lh, M,) He (God) gave him a good recompense, compensation, &c. (M.) And مَثُوبَتَهُ ↓ ثوّبهُ He gave him his recompense, &c. (M, K.) It is said in a trad., أَثِيبُوا أَخَاكُمْ, i. e. Recompense ye your brother for his good deed. (TA.) And in the Kur [lxxxiii. last verse], هَلْ الكُفَّارُ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ ↓ ثُوِّبَ Have the unbelievers been recompensed for what they did? (T, S, M.) And one says also, اثابهُ مِنْ هِبَتِهِ, meaning He gave him a substitute, something instead or in exchange, or a compensation, for his gift. (Mgh, * and TA in art. جنب.) And مِنْ كَذَا ↓ ثوّبهُ, (M,) inf. n. تَثْوِيبٌ, (K,) He gave him a substitute, &c., for such a thing. (M, K. *) ― -b4- اثاب الثَّوْبَ, inf. n. اـِثَابَةٌ, He sewed the garment, or piece of cloth, the second time: when one sews it the first time, [in a slight manner,] you say of him مَلَّهُ [and شَلَّهُ, i. e. “ he sewed it in the manner termed ‘ running ’ ”]. (T.) ― -b5- اثاب الحَوْضَ (tropical:) He filled the watering-trough, or tank: (K, TA:) or nearly filled it. (K.)

تثوّب
5 تثوّب تثوب ثاب ثوب : ― -b2- and تَثَيَّبَتْ: see 2, in the latter part of the paragraph. ― -b3- The former also signifies He gained, or earned, a ثَوَاب [or recompense, &c.]. (K.) But this is said to be post-classical. (MF.)

تثاوب
6 تثاوب تثاوب : see ثُئِبَ, in art. ثأب.

استثاب مَالًا
10 استثاب مَالًا استثاب مالا He restored to himself, or repossessed himself of, property; syn. اِسْتَرْجَعَهُ; (T, A, K;) his property having gone away. (T, A.) And اِسْتَثَبْتُ بِمَالِكَ I restored to myself, or repossessed myself of, property, by means of that which thou gavest me; my property having gone away. (A.) El-Kumeyt says,
اـِنَّ العَشِيرَةَ تَسْتَثِيبُ بِمَالِهِ
فَيُغِيرُ وَهْوَ مُوَفِّرٌ أَمْوَالَهَا
[Verily the tribe restore to themselves wealth by means of his property; and he makes incursions into hostile territories at his own expense, making their property abundant by the spoil that they gain with him]. (T, TA.) ― -b2- استثابهُ He asked him to recompense, compensate, requite, or reward, him. (S, K.)

ثَوْبٌ
ثَوْبٌ ثوب A garment, (M, Mgh, Msb, K,) [or piece of cloth or stuff,] that is worn by men, composed of linen, cotton, wool, fur, خَزّ [q. v.], (Mgh, Msb,) silk, or the like; (Msb;) but [properly] not what is cut out of several pieces, such as the shirt, and trousers, or drawers, &c.; (Mgh;) [though often applied to a shirt or shift (قَمِيص or دِرْع) and to a جُبَّة &c.:] it seems to be so called because the wearer returns to it, or it to the wearer, time after time: (Mgh:) [also a garment worn by women and girls over the shift; (see أُصْدَةٌ;) app., as in the present day, a long gown, reaching to the feet, with very wide sleeves:] pl. ثِيَابٌ [the pl. of mult.] (T, S, M, A, Mgh, Msb, K) and أَثْوَابٌ [a pl. of pauc.] (S, M, Msb, K) and أَثْوُبٌ and أَثْؤُبٌ, (S, M, K,) the last two being pls. of pauc., and the latter of them being thus pronounced with ء by some of the Arabs because the dammeh immediately after و is deemed difficult of utterance; for which reason they substitute ء for و in all instances like this. (S.) ― -b2- Curtains, and the like, are not [properly] called ثِيَاب; but أَمْتِعَةُ البَيْتِ: (Mgh, Msb:) though Es-Sarakhsee uses the phrase ثِيَابُ البَيْتِ. (Mgh.) تَعَلَّقَ بِثِيَابِ اللّٰهِ (tropical:) [He clung to the curtains of the House of God], i. e., to the curtains of the Kaabeh, is a tropical expression. (A.) ― -b3- Sometimes, ثَوْبٌ is used metonymically to signify (tropical:) A thing [of any kind] that veils, covers, or protects: as in the saying of a poet,
كَثَوْبِ ابْنِ بِيضٍ وَقَاهُمْ بِهِ
فَسَدَّ عَلَى السَّالِكِينَ السَّبِيلَا
[Like the means of protection adopted by Ibn-Beed: he protected them by it, and closed the way against the passengers]. (TA.) Ibn-Beed was a wealthy merchant of the tribe of 'ءd, who hamstrung his she-camel upon a mountain-road, and stopped the way [to his abode] with it. (K in art. بيض.) ― -b4- In the same manner, also, ثِيَابٌ is used to signify (tropical:) Weapons. (Ham p. 63.) ― -b5- And أَثْوَابٌ is sometimes employed to signify (assumed tropical:) The wearers of garments; the wearers' bodies. (R, TA.) Esh-Shemmلkh says, (T,) or Leylà, describing camels, (TA,)
وَمَوْهَا بِأَثْوَابٍ خِفَافٍ فَلَا تَرَى
لَهَا شَبَهًا اـِلَّا النَّعَامَ المُنَفَّرَا
i. e. They mounted them, namely, the travellingcamels, (T,) with their [light, or agile,] bodies: [and thou seest not anything like them, except ostriches scared away.] (T, TA.) And in like manner, also, the dual is employed to signify (assumed tropical:) The wearer's body, or self; or what the garments infold: and ثِيَاب is employed in the same manner. (TA.) You say, لِلّهِ ثَوْبَاهُ, i. e. (tropical:) To God be he [meaning his excellence] attributed! [for nothing but what is excellent is to be attributed to God:] (A:) or it means لِلّهِ دَرُّهُ [To God be attributed the good that hath proceeded from him! or his good deed! &c.: see arts. اله and در]. (K.) And فِى ثَوْبَىْ أَبِى أَنْ أَفِيَهُ meaning (tropical:) [On me and on my father it rests, or lies, or be it, that I pay it: or] فِىذِمَّتِى وَذِمَّةِأَبِى [on my responsibility and the responsibility of my father]. (K, TA.) And اُسْلُلْ ثِيَابَكَ مِنْ ثِيَابِى (tropical:) Withdraw, or separate, thyself from me. (A.) ― -b6- [The following exs. are mostly, or all, tropical.] ― -b7- اـِنِّ المَيِّتَ لَيُبْعَثُ فِى ثِيَابِهِ الَّتِى يَمُوتُ فِيهَا, (K, * TA,) a saying of Mohammad, repeated by Aboo-Sa'eed El-Khudree, when, being about to die, he had called for new garments, and put them on: (TA:) it means Verily the dead will be raised in his garments in which he dies; accord. to some; and was used in this sense by Aboo-Sa'eed: (ElKhattلbee, MF, TA:) or (assumed tropical:) [agreeably with] his works (K, TA) with which his life is closed: (TA:) or (assumed tropical:) in the state in which he dies, according as it is good or evil. (TA.) ― -b8- وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ, in the Kur [lxxiv. 4], means And purify thy garments: (Abu-l-'Abbلs, T:) or shorten thy garments; for the shortening them is a means of purity: (T:) or (assumed tropical:) put not on thy garments in a state of disobedience or unrighteousness: (I'Ab, T:) or (assumed tropical:) be not perfidious; for [figuratively speaking,] he who is so pollutes his garments: (Fr, T:) or, as some say, (assumed tropical:) purify thy heart: (Abu-l-'Abbلs, T, K:) or (assumed tropical:) purify thyself (IKt, T, TA) from sins, or offences: (IKt, TA:) or (assumed tropical:) rectify thine actions, or thy conduct. (TA.) ― -b9- You say, فُلَانْ نَقِىُّ الثَّوْبِ, meaning (tropical:) Such a one is free from vice, or fault: (A:) and طَاهِرُ الثَّوْبِ (tropical:) [the same; or pure in heart, or conduct, or reputation]. (TA in art. نصح.) And دَنِسُ الثِّيَابِ (tropical:) Vicious, or faulty: (A:) or perfidious: (Fr, T:) or foul, or evil, in reputation, (T, TA,) in conduct, or actions, and in the way that he follows [with respect to religion and morality]. (TA.) ― -b10- كَلَابِسِ ثَوْبَىْ زُورٍ: see مُتَشَبِّعٌ. ― -b11- أَعْرَضَ ثَوْبُ المَلْبَسِ and المِلْبَسِ &c.: see عَرُضَ. ― -b12- ثَوْبُ المَآءِ (assumed tropical:) [The membrane called] السَّلَى and الغِرْسُ. (K. See these two words.)

ثِيبٌ
ثِيبٌ ثيب : see ثَائِبٌ, in two places.

ثُبَةٌ
ثُبَةٌ ثبه ثبة The place where the water collects in a valley or low ground; so called because the water returns to it: (Aboo-Kheyreh, T:) and the middle of a watering-trough or tank, (T, S, M,) to which the water returns when it has been emptied, (S,) or to which what remains of the water returns; (T;) as also ↓ مَثَابٌ: (S:) the ة is a substitute for the و, the medial radical, which is suppressed; (S, L;) the word being from ثَابَ, aor. يَثُوبُ: (L:) Aboo-Is-hلk infers that this is the case from its having for its dim. ↓ ثُوَيْبَةٌ: but it may be from ثَبَّيْتُ “ I collected together: ” (M:) it is mentioned in the K in art. ثبى or ثبو, and not here. (TA.) See also art. ثبو or ثبى. ― -b2- Also A company of men; (T, M, L;) and so أُثْبِيَّةٌ: (M:) or a company of men in a state of separation or dispersion; (T;) a distinct body, or company, of people: (Yoo, T:) and a troop of horsemen: (M:) pl. ثُبَاتٌ and ثُبُونَ (T, M) and ثِبُونَ: (S and M in art. ثبى, and M in art. ثبو also:) accord. to some, from ثَابَ, being originally ثُوبَةٌ; and its dim. is ↓ ثُوَيْبَةٌ: accord. to others, it is originally ثُبْيَةٌ; (T, L;) and its pl. is ثُبًى. (L.) Hence, in the Kur [iv. 73], فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ, i. e. [And go ye forth to to war against the unbelievers] in troops, (Fr, T,) or in distinct bodies. (Yoo, T.) See, again, art. ثبو or ثبى.

ثُوَبَآءُ
ثُوَبَآءُ ثوبآء : see ثُؤَبَآءُ, in art. ثأب.

ثَوَابٌ
ثَوَابٌ ثواب (T, S, M, Mgh, Msb, K) and ↓ مَثَابَةٌ (T, Msb) and ↓ مَثُوبَةٌ (T, S, M, K) and ↓ مَثْوَبَةٌ, (EtTemeemee, T, M, K,) the last anomalous, (M,) and unknown to the Kilلbees, who knew the second of these words, (T,) A recompense, compensation, requital, or reward, (T, S, M, Mgh, Msb, K,) of obedience [to God]: (S:) or absolutely; for good and for evil; as appears from the words of the Kur, هَلْ ثُوِّبَ الكُفَّارُ [cited above, see 4]; but more especially and frequently, for good. (IAth, L, MF, TA.) ― -b2- ثَوَابٌ is also used as a quasi-inf. n., in the sense of اـِثَابَةٌ; and in this case, accord to the Koofees and Baghdلdees, it may govern as a verb, [like the inf. n.,] as in the saying,
لِاـَنَّ ثَوَابَ اللّهِ كُلَّ مُوَحِّدٍ
جِنَانٌ مِنَ الفِرْدَوْسِ فِيهَا يُخَلَّدُ
[For God's rewarding every believer in his unity will be the giving gardens of Paradise, wherein he will be made to abide for ever]. (Expos. of the Shudhoor edh-Dhahab.) ― -b3- It signifies also (tropical:) Honey; (K, TA;) i. e. (TA) the good that proceeds from bees. (A, TA.) ― -b4- And in like manner, (tropical:) [Rain; i. e.] the good that results from the winds. (A, TA. [See ثَائِبٌ.]) ― -b5- And (assumed tropical:) Bees; (M, K;) because they return [to their hives]. (M.)

ثَيِّبٌ
ثَيِّبٌ ثيب , [like سَيِّدٌ; originally ثَوِيبٌ, or ثَيْوِبٌ; i. e.] of the measure فَعِيلٌ, (Mgh,) or فَيْعِلٌ; (Msb;) A woman who has become separated from her husband (Lth, T, M, Mgh, K) in any manner: (Lth, T, M, Mgh:) or a woman whose husband has died, or who has been divorced, and has then returned to the marriage-state: (AHeyth, TA:) or one that is not a virgin: (IAth, TA:) or a woman to whom a man has gone in; and a man who has gone in to a woman: (Ks, ISk, S, Mgh, K:) or a person who has married: (Msb:) applied to a man and to a woman; (As, S, M, Msb;) like بِكْرٌ and أَيِّمٌ: (Mgh, Msb:) from ثَابَ; (IAth, Mgh, Msb;) because they generally return time after time to the marriage-state: (Mgh:) but mostly applied to a woman; because she returns to her family in a manner different from the first [state]; (Msb;) or because the suitors return to her time after time: (Mgh:) or it is not applied to a man (Lth, El-'Eyn, T, M, Mgh, K) except in the dual form, as when one says وَلَدُ الثَّيِّبَيْنِ: (Lth, El-'Eyn, T, M, K:) and a woman is also termed ↓ مُثَيِّبٌ; (M;) or ↓ مُثَيَّبٌ, like مُعَظَمٌ: (K: [but see 2, last sentence but two:]) the pl. of ثَيِبٌ applied to a woman is ثَيِّبَاتٌ, (T, Mgh, Msb,) and the post-classical writers say ثُيَّبٌ, which has not been heard as genuine Arabic: (Mgh, * Msb:) its pl. if applied to a man is ثُيِّبُونَ. (Msb.) It is said in a trad., الثَّيِّبَانِ يُرْجَمَانِ وَالبِكْرَانِ يُجْلَدَانِ وَيُغَرَّبَانِ [The two persons of whom each has previously had carnal intercourse in marriage with one of the other sex shall be stoned if they commit adultery together; and the two who have previously had no connubial intercourse with others shall be flogged and banished if they commit fornication together]. (T.) ― -b2- It is also applied to (assumed tropical:) A woman who has attained the age of puberty, though a a virgin; tropically, and by extension of its proper signification. (IAth, TA.) ― -b3- This word is mentioned in the K [and M] in art. ثيب; and its mention in art. ثوب is said by the author of the K to be wrong: but IAth and many others decisively assert that it is from ثَابَ, aor. يَثُوبُ, “ he returned. ” (MF, TA.)

ثُوَيْبَةٌ
ثُوَيْبَةٌ ثويبه ثويبة : see ثُبَةٌ, in two places.

ثِيابَةٌ
ثِيابَةٌ ثوب ثيابه ثيابة and ثُيُوبَةٌ, as meaning The state of being a ثَيِّب, are not of the genuine language of the Arabs. (Mgh.)

ثِيَابِىٌّ
ثِيَابِىٌّ ثوب ثيابى ثيابي One who takes care of the clothes in the bath. (K.) [A post-classical word.]

ثَوَّآبٌ
ثَوَّآبٌ ثوآب i. q. تَوَّابٌ [One who repents, or returns from disobedience to obedience to God, much or often]. (T.) -A2- A seller of garments, or pieces of cloth: (AZ, T, L, K:) and a possessor thereof. (Sb, S, L, K.)

بِئْرٌ لَهَا ثَائِبٌ
بِئْرٌ لَهَا ثَائِبٌ ذ (tropical:) A well into which water returns after one has drawn from it; (A, TA;) see مَثَابٌ; and in like manner, [but in an intensive sense in the second of the following phrases,] ↓ بِئِرٌ لَهَا ثِيبٌ, and وَعِيبٍ ↓ ذِاتُ ثِيبٍ [in which وعيب is an epithet]: (T, L, TA:) or the first of these three phrases means a well of which the water stops sometimes, and then returns. (Ham p. 598.) You say of a well (بئر), مَا أَسْرَعَ ثَائِبَهَا (assumed tropical:) How quick is its returning supply of water! (T.) ― -b2- ثَائِبُ البَحْرِ (assumed tropical:) The water of the sea when it flows after ebbing. (K.) Hence, كَلَأٌ مِثْلُ ثَائِبِ البَحْرِ (assumed tropical:) Fresh, sappy, [green,] herbage. (T, L.) ― -b3- قَوْمٌ لَهُمْ ثَائِبٌ (tropical:) A people, or number of men, who come company after company. (A, TA.) ― -b4- ثَائِبٌ also signifies (tropical:) A violent wind that blows at the beginning of rain. (S, K, TA.)

مَثَابٌ
مَثَابٌ مثاب : see مَثَابَةٌ, in four places: ― -b2- and see ثُبِةٌ. ― -b3- Also (assumed tropical:) The place from which the water returns [to supply the place of that which has been drawn, in a well]: whence ↓ بِئْرٌ لَهَا ثَائِبٌ [see ثَائِبٌ]. (TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) The station of the water-drawer, (A 'Obeyd, T, S, M, K,) above the عُرُوش [which means the pieces of wood upon which he stands], (A 'Obeyd, T,) or at the brink, where is the عَرْش [sing. of عُرُوش], (S,) or which forms part of the عُرُوش, (M,) of a well: (A 'Obeyd, T, S, M, K:) or the middle of a well: (K:) or it has this meaning also: (M:) pl. مَثَابَاتٌ. (T, M.) [See also مَثَابةٌ.] ― -b5- And (assumed tropical:) The construction, or casing, of stones (طىُّ الحِجَارَةِ) that succeed one another from top to bottom [round the interior of a well]. (IAar.) [See again مَثَابَةٌ.]

مَثَابَةٌ
مَثَابَةٌ مثاب مثابه مثابة (accord. to Aboo-Is-hلk originally ↓ مَثْوَبَةٌ, T) A place to which people return, (ISh, Aboo-Is-hلk, T, S, Msb,) or to which one returns, (ISh, S, Msb,) time after time; (S;) and ↓ مَثَابٌ signifies the same: (Aboo-Is-hلk, T:) and the former, a place of assembly or congregation: (ISh:) or a place where people assemble, or congregate, after they have separated, or dispersed; as also ↓ the latter word: (M, K:) and a place of alighting or abode; an abode; or a house; because the inhabitants thereof return to it (ISh, S) after having gone to their affairs: (S:) the pl. is مَثَابَاتٌ; [also mentioned above as pl. of مَثَابٌ;] (ISh;) or it is ↓ مَثَابٌ; (S;) [or this is a coll. gen. n.;] or, accord. to Fr and others, مَثَاَبَةٌ and ↓ مَثَابٌ are the same: Th says that a house, or tent, (بَيْت,) is called مَثَابَةٌ; and some say ↓ مَثْوَبَةٌ; but no one reads thus [in the Kur]. (TA.) It has the first of all these meanings in the Kur ii. 119: (T, S, Bd, Jel, TA:) or it there means a place of recompense or reward for the pilgrimage to the Kaabeh and the visitation thereof. (Bd.) ― -b2- And, sometimes, The place where the hunter, or fowler, puts his snare. (S.) ― -b3- مَثَابَةٌ البِئْرِ (tropical:) The place where the water of the well collects: (A, TA:) or the place reached by the water of the well when it returns and collects after one has drawn from it. (M, K.) [Hence,] جَمَّتْ مَثَابَةُ جَهْلِهِ (tropical:) His ignorance became confirmed. (A, TA.) And كَانَ يَسْتَجِمُّ مَثَابَةَ سَفَهِهِ (tropical:) [He used to wait for his lightwittedness, or silliness, to attain its full degree]: a metaphorical phrase, occurring in a trad. (Har p. 68.) ― -b4- Also (assumed tropical:) The stones that project, or overhang, around the well, (M, K,) upon which the man sometimes stands in order that the bucket (دَلْو or غَرْب) may not strike against the side of the well: (M:) or the place where it is walled round within (مَوْضِعُ طَيِّهَا): (K:) or, accord. to IAar, it means طَىُّ البِئْرِ; but [ISd says,] I know not whether he mean thereby مَوْضِعُ طَيِّهَا, or the building it [or walling it round within] with stones; though it is rarely that a word of the measure مَفَعَلَةٌ [like مثابة] is an inf. n. (M.) [See مَثَابٌ: and see what is said of تَثْوِيبٌ in the last sentence of the second paragraph of art. ثرب.] ― -b5- مَثَابَاتٌ [the pl.] also signifies (assumed tropical:) The foundations of a house. (IAar, T.) -A2- See also ثَوَابٌ.

مَثُوَبَةٌ
مَثُوَبَةٌ مثوبه مثوبة : see ثَوَابٌ.

مَثْوَبَةٌ
مَثْوَبَةٌ مثوبه مثوبة : see مَثَابَةٌ, in two places: -A2- and see also ثَوَابٌ.

مُثَيِّبٌ
مُثَيِّبٌ مثيب and مُثَيِّبٌ: see ثَيِّبٌ.

مُسْتَثَابَاتُ الرِّيَاحِ
مُسْتَثَابَاتُ الرِّيَاحِ ١ (tropical:) Winds that are attended by prosperity and blessing; from which one hopes for a good result [i. e. rain]. (A, TA.)

##### Türkçe

ثَابَ
1 **ثَابَ** **ثاب** , (T, S, M, &c.,) muzâri‘i **يَثُوبُ**, (S, Mgh, &c.,) mastarı **ثَوْبٌ** (S, M, Msb, K) ve **ثَوَبَانٌ** (S) ve **ثُؤُوبٌ**, (M, K,) O, yahut o (bir şey, M,) geri döndü; (M, Mgh, Msb, K;) bunun gibi ↓ **ثوّب**, mastarı **تَثْوِيبٌ**: (M, K:) daha önce gelmiş olduğu bir yere geri döndü; yahut o geri döndü vb.: (T:) o (bir adam) uzaklaştıktan sonra geri döndü. (S.) Şöyle dersin: **تَفَرَّقُوا ثُمَّ ثَابُوا** yani [Ayrıldılar, yahut dağıldılar: sonra] geri döndüler. (A.) ― -b2- **ثاب اـِلَى اللّٰهِ**, **تَابَ** gibi, (mecaz kabul edilerek:) O, [itaatsizlikten] Allah’a itaate döndü; tevbe etti; bunun gibi **أَنَابَ**. (T.) ― -b3- **ثاب** ayrıca (mecaz kabul edilerek:) O, uyanıklık yahut dikkat hâline döndü; yahut dikkati uyandırıldı, mânâsına gelir. (Th, T.) ― -b4- Yine (mecaz kabul edilerek:) O, sıhhat yahut sağlamlık hâline döndü: (TA, bir rivayetten:) zayıflıktan sonra iyileşti ve semirdi. (Mgh.) Ve **ثاب جِسْمُهُ**, (M, A, K,) mastarı **ثَوَبَانٌ**; (M, K;) ve **جِسْمُهُ** ↓ **اثاب**; (IKt, M;) ve **ثاب اـِلَيْهِ جِسْمُهُ**; (T, M, A;) ve ↓ **اثاب**, tek başına; (S, M, A;) (mecaz:) O, zayıflıktan sonra semirdi; (A;) bedeninin iyi hâli ona geri döndü; (S, M, K; *) bedeninin hâli zayıflamadan sonra iyi oldu; ve onun sıhhati yahut sağlamlığı ona geri döndü. (T.) ― -b5- **ثاب اـِلَيْهِ عَقْلُهُ** (mecaz:) [Aklı, yahut idraki ona geri döndü]: ve **حِلْمُهُ** [hilm’i, yahut yumuşak huyluluğu]. (A.) ― -b6- **ثاب المَآءُ** (mecaz kabul edilerek:) Bir kuyunun suyu geri döndü, yahut yeniden toplandı: (T:) bir miktarı çekildikten sonra su yeniden önceki hâline ulaştı: (M:) su bir yalakta yahut havuzda [yeniden] toplandı. (S.) ― -b7- **ثاب النَّاسُ** (mecaz kabul edilerek:) İnsanlar kendilerini bir araya topladılar ve geldiler. (S.) Ve **ثاب القَوْمُ** (mecaz kabul edilerek:) Erkekler topluluğu birbiri ardınca gelerek geldi: fiil bu mânâda tek bir kişi hakkında kullanılmaz. (M.) ― -b8- Bir adamın malı hakkında söylenir ki, (mecaz:) O, bol oldu ve toplandı. (A.) ― -b9- Toz hakkında söylenir ki, (mecaz:) O, yükseldi, yahut yayıldı, yahut dağılıp yayıldı ve bol oldu. (A.) ― -b10- Bir yalak yahut havuz hakkında, (T, M, A, K,) mastarı **ثَوْبٌ** (AZ, T, M, K) ve **ثَوَبَانٌ** (AZ, T) ve **ثُؤُوبٌ**, (M, K,) (mecaz:) O, dolu oldu: (AZ, T, M, A, K:) yahut doluya yakın oldu. (AZ, T, M, K.)

ثوِّب
2 **ثوِّب** **ثوب** , mastarı **تَثْوِيبٌ**: 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- **ثوَب بَعْدَ خَصَاصَةٍ** (mecaz:) [Fakirlikten, yahut darlıktan, yahut kötü bir hâlde olmaktan sonra zenginlik yahut yeterlilik hâline döndü]. (A, TA.) ― -b3- **تَثْوِيبٌ** “çağırma yahut davet etme” (M, Mgh, K,) namaza, (M, K,) ve başka şeylere, (M,) denilmesidir; bunun **ثَوْبٌ** “bir elbise”den olduğu söylenir, (Mgh,) çünkü bir adam yardım için bağırarak geldiğinde elbisesiyle bir işaret yapar, (M, Mgh,) onu hareket ettirir, onu (elbisesini) kaldırarak eliyle işaret eder; kendisine çağırdığı kimse onu görsün diye, (Mgh,) ve bu fiil bir çağırma yahut davet etmeye, (M, Mgh,) ve ona bir bildirmeye benzer; böylece bu kelimenin [elbise ile işaret etme mânâsında] çok kullanılması sebebiyle çağırma yahut davet etme buna böyle ad oldu; ve çağıran yahut davet eden hakkında **ثوَب** denildi: (Mgh:) yahut o, iki defa çağırma yahut davet etme demektir; (M, K;) yahut bir çağrıyı yahut daveti tekrar etme; **ثاب** “geri döndü”den: (Mgh:) şöyle dersin: **ثوّب**, mastarı yukarıdaki gibi, (T, Msb,) mânâsı: o, bir defadan sonra bir defa daha çağırdı yahut davet etti; (T;) çağrısını yahut haykırışını tekrarladı: (Msb:) ve buradan **تثويب** **أَذَان**’da; (T, Msb;) yani **مُؤَذِّن**’in, **اذان** ile insanları namaza çağırdıktan sonra, **الصَّلَاهْ رَحِمَكُمُ اللّٰهُ الصَّلَاهْ** [Namaz: Allah size merhamet etsin! Namaz!] demesidir; böylece ona ikinci defa çağırır: (T:) yahut onun, (S, TA,) sabah ezanında, (S,) **الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمٌ** [Namaz uykudan hayırlıdır] demesidir; (S, TA;) çünkü o, **حَىَّ عَلَى الصَّلَاهْ** [ve **حَىَّ عَلَى الفَلَاحٌ**] dedikten sonra bunu söyleyerek çağrısını yeniden sürdürür; insanlardan namaza koşmalarını ister: (TA:) yahut onun, sabah ezanında, **الصلاة خيرمن النوم**’u iki defa söylemesidir, (T, K,) **حَىّ علي الصلاه حىّ علي الفلاح** dedikten sonra: (T:) yahut eski **تثويب**, **مُؤَذِّن**’in sabah ezanında **الصلاة خير من النوم** demesiydi: ve yeni olanı, **الصَّلَاهْ الصَّلَاهْ**; yahut **قَامَتْ قَامَتْ**. (Mgh.) O ayrıca **اـِقَامَة** mânâsına gelir; (Mgh, K, TA;) yani namazın ikamesi: (IAth, TA:) ve bu, bir rivayetteki şu ibare ile kastedilendir: **اـِذَا ثُوِّبَ بِالصَّلَاةِ** [**اقامة**’nin sözleri okunduğu zaman]. (IAth, Mgh, TA.) Ve farz kılınmış namazdan sonra namaz kılmak. (Yoo, T, K.) Şöyle dersin: **ثوّب**, mânâsı: o, farzdan sonra nafile bir namaz kıldı; **تثويب** ancak farzdan sonra olur; namazdan sonra namaz kılmaktır: (T:) ve ↓ **تثوّب** aynı mânâya gelir. (K.) Ve **ثّوب بِرَكْعَتَيْنِ** O, nafile olarak iki rek‘at kıldı. (A.) Fakat bu ve benzeri mânâların klasik-sonrası olduğu söylenir. (MF.) ― -b4- 4’e de bak, dört yerde. -A2- **ثَيَّبَتْ**, (T, S, Mgh,) mastarı **تَثْيِيبٌ**; (T, Mgh;) **ثَيِّبٌ**’den türetilmiştir; [bu kelimenin orta kök harfinin ى olduğu varsayımı üzerine; hâlbuki birçokları o harfin و olduğunu kabul eder]; (Mgh;) yahut ↓ **تَثَيَّبَتْ**; (K, madde **ثيب**’de; [müellifi, **ثَيَّبَتْ** yerine **ثُيِّبَتْ** okunması gerektiğini varsaymış görünür; bu yüzden **مُثَيَّبٌ**’u **ثَيِّبٌ** ile eş anlamlı verir;]) O (bir kadın) **ثَيِّب** diye adlandırılan şey oldu. (T, Mgh, K.) ― -b2- [Mgh nüshama göre, ayrıca şu mânâya gelir: O (bir deve) **نَاب** diye adlandırılan şey oldu: fakat ben bunun bu yerde **نَيَّبَتْ** için bir yanlış yazım olduğunu düşünüyorum.] -A3- [Ayrıca **ثرب** maddesinin ikinci paragrafının son cümlesine bak; ve orada SM tarafından söylenenle, aşağıda **مَثَابٌ** ve **مَثَابَةٌ**’ye verilen mânâları karşılaştır.]

**الخُطَّابُ يُثَاوِبُونَهَا**
3 **الخُطَّابُ يُثَاوِبُونَهَا**: Talipler onu (yani **ثَيِّب** diye adlandırılan bir kadın gibi olanı) defalarca, tekrar tekrar geri dönerler. (A, Mgh.)

**اثاب**
4 **اثاب** **أثاب** **اثاب**: 1’e bak, iki yerde. ― -b2- Şu manaya da gelebilir (mecaz varsayılarak): O (bir vadi yahut bir kuyu) suyunun kesilmesinden sonra suyun geri dönüşü oldu. (Ham s. 598.) -A2- **اثاب اللّٰهُ جِسْمَهُ** (mecaz): Allah onu zayıflıktan sonra şişmanlığa geri döndürdü; (A;) bedenini iyi bir hâle yahut duruma geri döndürdü. (TA.) ― -b2- **اـِنَّ عَمُودَ الدِّينِ لَا يُثَابُ بِالنِّسَآءِ اـِنْ مَالَ** (mecaz varsayılarak): Şüphesiz dinin direği eğilirse kadınlarla tekrar doğrultulamaz: Ümm Seleme tarafından, ikincisi Basra’ya çıkmak istediğinde, **'ءïشه**’ye söylenmiştir. (T, L.) ― -b3- **اثابهُ اللّٰهُ**, (T, S, * M, A, Msb, K,) mastarı **اـِثَابَةٌ**; (Mgh;) ve **أَثْوَبَهُ** [kaideden türetilmiş]; (M, K;) ve ↓ **ثوّبهُ**, (T, A,) mastarı **تثْوِيبٌ**; (T, Mgh;) Allah ona karşılık verdi, telafi etti, mukabele etti yahut mükâfatlandırdı: (T, S, * M, A, Mgh, * Msb, K:) hayırla ve şerle ilgili olarak söylenir. (T.) Ve **اثابهُ**, (Lh, M,) ve **أَثْوَبَهُ**, (T,) **مَثُوبَةً حَسَنَةً**, (Lh, T, M,) ve **مَثْوَبَةً**, (Lh, M,) O (Allah) ona güzel bir karşılık, telafi vb. verdi. (M.) Ve **مَثُوبَتَهُ** ↓ **ثوّبهُ**: Ona karşılığını vb. verdi. (M, K.) Bir hadiste şöyle denir: **أَثِيبُوا أَخَاكُمْ**, yani: Kardeşinize iyi işi için karşılık veriniz. (TA.) Ve Kur’ân’da [lxxxiii. son âyet], **هَلْ الكُفَّارُ مَا كَانُوا يَفْعَلُونَ** ↓ **ثُوِّبَ**: Kâfirler yaptıkları şey sebebiyle karşılık gördüler mi? (T, S, M.) Ve ayrıca şöyle de denir: **اثابهُ مِنْ هِبَتِهِ**, manası: Ona bağışının yerine bir bedel, onun yerine yahut karşılığında bir şey, yahut bir telafi verdi. (Mgh, * ve TA, madde **جنب**’de.) Ve **مِنْ كَذَا** ↓ **ثوّبهُ**, (M,) mastarı **تَثْوِيبٌ**, (K,) Ona böyle bir şeyin karşılığında bir bedel vb. verdi. (M, K. *) ― -b4- **اثاب الثَّوْبَ**, mastarı **اـِثَابَةٌ**, Elbiseyi yahut kumaş parçasını ikinci defa dikti: onu ilk defa (hafifçe) diktiğinde, onun hakkında **مَلَّهُ** [ve **شَلَّهُ**, yani “koşar dikiş denilen tarzda dikti”] dersin. (T.) ― -b5- **اثاب الحَوْضَ** (mecaz): Suluk teknesini yahut havuzu doldurdu: (K, TA:) yahut neredeyse doldurdu. (K.)

**تثوّب**
5 **تثوّب** **تثوب** **ثاب** **ثوب**: ― -b2- ve **تَثَيَّبَتْ**: 2’ye bak, paragrafın son kısmında. ― -b3- Birincisi şu manaya da gelir: O, bir **ثَوَاب** [yahut karşılık vb.] kazandı yahut elde etti. (K.) Fakat bunun klasik sonrası olduğu söylenir. (MF.)

**تثاوب**
6 **تثاوب** **تثاوب**: **ثُئِبَ**’e bak, **ثأب** maddesinde.

**استثاب مَالًا**
10 **استثاب مَالًا** **استثاب مالا**: Malı kendisine geri döndürdü yahut malını yeniden ele geçirdi; eş anlamlısı **اِسْتَرْجَعَهُ**; (T, A, K;) malı gitmiş iken. (T, A.) Ve **اِسْتَثَبْتُ بِمَالِكَ**: Senin bana verdiğin şey vasıtasıyla malı kendime geri döndürdüm yahut malımı yeniden ele geçirdim; malım gitmiş iken. (A.) El-Kümeyt şöyle der:
**اـِنَّ العَشِيرَةَ تَسْتَثِيبُ بِمَالِهِ**
**فَيُغِيرُ وَهْوَ مُوَفِّرٌ أَمْوَالَهَا**
[Şüphesiz kabile onun malı vasıtasıyla serveti kendisine geri döndürür; o ise onların mallarını bol kılarak, kendi masrafıyla düşman topraklarına akınlar yapar]. (T, TA.) ― -b2- **استثابهُ**: Ondan kendisine karşılık vermesini, telafi etmesini, mukabele etmesini yahut mükâfatlandırmasını istedi. (S, K.)

**ثَوْبٌ**
**ثَوْبٌ** **ثوب**: Erkeklerin giydiği bir elbise, (M, Mgh, Msb, K,) [yahut kumaş/bez parçası,] keten, pamuk, yün, kürk, **خَزّ** [bk.], (Mgh, Msb,) ipek veya benzerinden oluşan; (Msb;) fakat [aslen] gömlek ve şalvar yahut don vb. gibi birkaç parçadan kesilip çıkarılmış olan şey değildir; (Mgh;) [gerçi çoğu kez bir gömlek/entari (**قَمِيص** veya **دِرْع**) ve bir **جُبَّة** vb. için kullanılır:] onu giyenin ona, yahut onun giyene, defalarca geri dönmesi sebebiyle böyle adlandırılmış görünür: (Mgh:) [ayrıca kadınların ve kızların içliğin üstüne giydiği bir elbise; (**أُصْدَةٌ**’ye bak;) görünüşe göre, günümüzdeki gibi, ayaklara kadar uzanan, çok geniş kollu uzun bir elbise:] çoğulu **ثِيَابٌ** [çokluk çoğulu] (T, S, M, A, Mgh, Msb, K) ve **أَثْوَابٌ** [azlık çoğulu] (S, M, Msb, K) ve **أَثْوُبٌ** ve **أَثْؤُبٌ**, (S, M, K,) son ikisi azlık çoğullarıdır; bunların ikincisi bazı Araplarca **ء** ile böyle telaffuz edilir; çünkü **و**’dan hemen sonra gelen damme telaffuzu zor sayılır; bu sebeple bu gibi bütün örneklerde **و** yerine **ء** koyarlar. (S.) ― -b2- Perdeler ve benzerleri [aslen] **ثِيَاب** diye adlandırılmaz; bilakis **أَمْتِعَةُ البَيْتِ**: (Mgh, Msb:) gerçi Es-Serahsî **ثِيَابُ البَيْتِ** ibaresini kullanır. (Mgh.) **تَعَلَّقَ بِثِيَابِ اللّٰهِ** (mecaz): [Allah’ın Evi’nin perdelerine yapıştı], yani Kâbe’nin perdelerine; mecaz bir ifadedir. (A.) ― -b3- Bazen **ثَوْبٌ**, kinaye olarak şu manada kullanılır (mecaz): Örten, kapatan yahut koruyan bir şey [herhangi bir türden]: bir şairin şu sözünde olduğu gibi,
**كَثَوْبِ ابْنِ بِيضٍ وَقَاهُمْ بِهِ**
**فَسَدَّ عَلَى السَّالِكِينَ السَّبِيلَا**
[İbn-Bîd’in benimsediği korunma vasıtası gibi: onları onunla korudu ve yolcuların yolunu kapadı]. (TA.) İbn-Bîd, **'ءd** kabilesinden zengin bir tüccardı; dağ yolunda dişi devesinin aşilini kesmiş ve onunla yolu [ikametgâhına giden yolu] kapatmıştı. (K, madde **بيض**’de.) ― -b4- Aynı şekilde, **ثِيَابٌ** da şu manada kullanılır (mecaz): Silahlar. (Ham s. 63.) ― -b5- Ve **أَثْوَابٌ** bazen şu manada kullanılır (mecaz varsayılarak): Elbise giyenler; giyenlerin bedenleri. (R, TA.) Eş-Şemmâkh şöyle der, (T,) yahut Leylâ, develeri tasvir ederek, (TA,)
**وَمَوْهَا بِأَثْوَابٍ خِفَافٍ فَلَا تَرَى**
**لَهَا شَبَهًا اـِلَّا النَّعَامَ المُنَفَّرَا**

i. e. Onları, yani yolculuk develerini, (T,) kendi [hafif, yahut çevik,] bedenleriyle bindirdiler: [ve sen onlara benzer bir şey görmezsin; ancak ürkütülmüş devekuşları müstesna.] (T, TA.) Ve aynı şekilde, ayrıca tesniye, (mecaz kabul edilen:) Giyenin bedeni, yahut nefsi; yahut elbiselerin içine aldığı şey; mânâsını ifade etmek için kullanılır: ve **ثِيَاب** da aynı şekilde kullanılır. (TA.) Sen dersin ki, **لِلّهِ ثَوْبَاهُ**, i. e. (mecaz:) Ona [yani onun üstünlüğü] Allah’a nisbet edilsin! [çünkü Allah’a ancak üstün olan nisbet edilir:] (A:) yahut bunun mânâsı **لِلّهِ دَرُّهُ**’dur [Ondan sâdır olan hayır Allah’a nisbet edilsin! yahut onun iyi işi! vb.: bk. **اله** ve **در** maddeleri]. (K.) Ve **فِى ثَوْبَىْ أَبِى أَنْ أَفِيَهُ** mânâsı (mecaz:) [Onu ödemek benim ve babamın üzerinedir, yahut üzerimde ve babamın üzerindedir: yahut] **فِىذِمَّتِى وَذِمَّةِأَبِى** [benim zimmetimde ve babamın zimmetinde]. (K, TA.) Ve **اُسْلُلْ ثِيَابَكَ مِنْ ثِيَابِى** (mecaz:) Benden çekil, yahut ayrıl. (A.) ― -b6- [Aşağıdaki örneklerin çoğu, yahut hepsi, mecazdır.] ― -b7- **اـِنِّ المَيِّتَ لَيُبْعَثُ فِى ثِيَابِهِ الَّتِى يَمُوتُ فِيهَا**, (K, * TA,) Muhammed’in bir sözü; ölmek üzere iken yeni elbiseler istemiş ve onları giymiş olan Ebû Saîd el-Hudrî tarafından tekrar edilmiştir: (TA:) bunun mânâsı, bazılarına göre, Şüphesiz ölü, öldüğü elbiseleri içinde diriltilecektir; ve Ebû Saîd bunu bu mânâda kullanmıştır: (ElKhattلbee, MF, TA:) yahut (mecaz kabul edilen:) [uygun olarak] amelleriyle (K, TA) ki onun hayatı onunla kapanır: (TA:) yahut (mecaz kabul edilen:) öldüğü hâl üzere; iyi yahut kötü oluşuna göre. (TA.) ― -b8- **وَثِيَابَكَ فَطَهِّرْ**, Kur’da [lxxiv. 4], mânâsı: Elbiselerini temizle: (Abu-l-'Abbلs, T:) yahut elbiselerini kısalt; çünkü onları kısaltmak temizlik için bir vesiledir: (T:) yahut (mecaz kabul edilen:) itaatsizlik yahut haksızlık hâlinde elbiselerini giyme: (I'Ab, T:) yahut (mecaz kabul edilen:) hain olma; çünkü [mecazen] böyle olan elbiselerini kirletir: (Fr, T:) yahut bazılarına göre, (mecaz kabul edilen:) kalbini temizle: (Abu-l-'Abbلs, T, K:) yahut (mecaz kabul edilen:) kendini (IKt, T, TA) günahlardan, yahut suçlardan temizle: (IKt, TA:) yahut (mecaz kabul edilen:) amellerini, yahut gidişatını düzelt. (TA.) ― -b9- Sen dersin ki, **فُلَانْ نَقِىُّ الثَّوْبِ**, mânâsı (mecaz:) Falan kimse ayıptan, yahut kusurdan berîdir: (A:) ve **طَاهِرُ الثَّوْبِ** (mecaz:) [aynı; yahut kalpte, yahut gidişatta, yahut şöhrette temiz]. (TA, **نصح** maddesinde.) Ve **دَنِسُ الثِّيَابِ** (mecaz:) Ahlâksız, yahut kusurlu: (A:) yahut hain: (Fr, T:) yahut şöhrette, (T, TA,) gidişatta yahut amellerde, ve din ve ahlâk bakımından izlediği yolda pis, yahut kötü. (TA.) ― -b10- **كَلَابِسِ ثَوْبَىْ زُورٍ**: bk. **مُتَشَبِّعٌ**. ― -b11- **أَعْرَضَ ثَوْبُ المَلْبَسِ** ve **المِلْبَسِ** &c.: bk. **عَرُضَ**. ― -b12- **ثَوْبُ المَآءِ** (mecaz kabul edilen:) [denilen zar] **السَّلَى** ve **الغِرْسُ**. (K. Bu iki kelimeye bak.)

**ثِيبٌ**
**ثِيبٌ** ثيب : iki yerde **ثَائِبٌ**’e bak.

**ثُبَةٌ**
**ثُبَةٌ** ثبه ثبة Vadide yahut alçak yerde suyun toplandığı yer; su ona geri döndüğü için böyle adlandırılmıştır: (Aboo-Kheyreh, T:) ve suluk yahut havuzun ortası, (T, S, M,) su boşaltıldığında suyun geri döndüğü yer, (S,) yahut sudan kalan şeyin geri döndüğü yer; (T;) bunun gibi ↓ **مَثَابٌ** da: (S:) **ة**, ortadaki aslî harf olan ve düşürülmüş bulunan **و**’nun bedelidir; (S, L;) kelime **ثَابَ**, muzârîsi **يَثُوبُ**’dandır: (L:) Ebû İshâk bunun böyle olduğuna, onun küçültmesi olarak ↓ **ثُوَيْبَةٌ** bulunmasından istidlâl eder: fakat **ثَبَّيْتُ** “Ben topladım”dan da olabilir: (M:) K’da bu, **ثبى** yahut **ثبو** maddesinde zikredilmiştir; burada değil. (TA.) Ayrıca **ثبو** yahut **ثبى** maddesine de bak. ― -b2- Ayrıca erkeklerden bir topluluk; (T, M, L;) ve böylece **أُثْبِيَّةٌ**: (M:) yahut ayrılık yahut dağınıklık hâlinde erkeklerden bir topluluk; (T;) insanlardan müstakil bir kitle, yahut topluluk: (Yoo, T:) ve süvarilerden bir bölük: (M:) çoğulu **ثُبَاتٌ** ve **ثُبُونَ** (T, M) ve **ثِبُونَ**: (S ve M, **ثبى** maddesinde; ve M, **ثبو** maddesinde de:) bazılarına göre **ثَابَ**’dandır; aslında **ثُوبَةٌ** idi; ve küçültmesi ↓ **ثُوَيْبَةٌ**’dir: başkalarına göre aslında **ثُبْيَةٌ**’dir; (T, L;) ve onun çoğulu **ثُبًى**’dır. (L.) Bundan dolayı Kur’da [iv. 73], **فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ**, i. e. [kâfirlere karşı savaşa çıkın] bölükler hâlinde, (Fr, T,) yahut müstakil birlikler hâlinde. (Yoo, T.) Yine, **ثبو** yahut **ثبى** maddesine bak.

**ثُوَبَآءُ**
**ثُوَبَآءُ** ثوبآء : **ثُؤَبَآءُ**’a bak, **ثأب** maddesinde.

**ثَوَابٌ**
**ثَوَابٌ** ثواب (T, S, M, Mgh, Msb, K) ve ↓ **مَثَابَةٌ** (T, Msb) ve ↓ **مَثُوبَةٌ** (T, S, M, K) ve ↓ **مَثْوَبَةٌ**, (EtTemeemee, T, M, K,) sonuncusu şâz, (M,) ve Kilâbîlerce bilinmeyen; onlar bu kelimelerden ikincisini biliyorlardı, (T,) itaatin [Allah’a] karşılığı olan bir karşılık, tazmin, mukabele, yahut mükâfat, (T, S, M, Mgh, Msb, K:) yahut mutlak olarak; hayır için ve şer için; Kur’un sözlerinden anlaşıldığı üzere, **هَلْ ثُوِّبَ الكُفَّارُ** [yukarıda zikredildi, bk. 4]; fakat daha ziyade ve daha çok, hayır için. (IAth, L, MF, TA.) ― -b2- **ثَوَابٌ** ayrıca, **اـِثَابَةٌ** mânâsında, bir şibh-mastar isim olarak kullanılır; ve bu durumda, Kûfelilere ve Bağdâdlılara göre, [mastar isim gibi] fiil gibi amel edebilir; şu sözde olduğu gibi,
**لِاـَنَّ ثَوَابَ اللّهِ كُلَّ مُوَحِّدٍ**
**جِنَانٌ مِنَ الفِرْدَوْسِ فِيهَا يُخَلَّدُ**

[Allah’ın birliğine iman eden her mümine mükâfatı, içinde ebedî olarak ikamet ettirileceği Cennet bahçelerinin verilmesi olacaktır]. (Expos. of the Shudhoor edh-Dhahab.) ― -b3- Ayrıca (mecazen:) Bal’ı da ifade eder; (K, TA;) yani (TA) arılardan çıkan hayır. (A, TA.) ― -b4- Ve aynı şekilde, (mecazen:) [Yağmur; yani] rüzgârlardan meydana gelen hayır. (A, TA. [Bk. **ثَائِبٌ**.]) ― -b5- Ve (farz edilen mecaz:) Arılar; (M, K;) çünkü onlar [kovanlarına] dönerler. (M.)

**ثَيِّبٌ**

**ثَيِّبٌ** ثيب , [**سَيِّدٌ** gibi; aslında **ثَوِيبٌ**, yahut **ثَيْوِبٌ**; yani] vezin olarak **فَعِيلٌ**, (Mgh,) yahut **فَيْعِلٌ**; (Msb;) kocasından herhangi bir suretle ayrılmış kadın: (Lth, T, M, Mgh, K) (Lth, T, M, Mgh:) yahut kocası ölmüş olan, yahut boşanmış olup sonra nikâh hâline dönmüş kadın: (AHeyth, TA:) yahut bâkire olmayan: (IAth, TA:) yahut bir erkeğin kendisine girdiği kadın; ve bir kadına girmiş erkek: (Ks, ISk, S, Mgh, K:) yahut evlenmiş kişi: (Msb:) erkeğe de kadına da uygulanır; (As, S, M, Msb;) **بِكْرٌ** ve **أَيِّمٌ** gibi: (Mgh, Msb:) **ثَابَ**’dan; (IAth, Mgh, Msb;) çünkü onlar genellikle defalarca nikâh hâline dönerler: (Mgh:) fakat çoğunlukla kadına uygulanır; çünkü o, ilk [hâlden] farklı bir tarzda ailesine döner; (Msb;) yahut çünkü talipler ona defalarca dönerler: (Mgh:) yahut erkeğe uygulanmaz (Lth, El-'Eyn, T, M, Mgh, K) ancak tesniye şeklinde; bir kimsenin **وَلَدُ الثَّيِّبَيْنِ** dediği gibi: (Lth, El-'Eyn, T, M, K:) ve kadına ayrıca ↓ **مُثَيِّبٌ** denir; (M;) yahut ↓ **مُثَيَّبٌ**, **مُعَظَمٌ** gibi: (K: [fakat bk. 2, sondan iki önceki cümle:]) kadına uygulanan **ثَيِبٌ**’in çoğulu **ثَيِّبَاتٌ**’tır, (T, Mgh, Msb,) ve müteahhir yazarlar **ثُيَّبٌ** derler; bu, sahih Arapça olarak işitilmemiştir: (Mgh, * Msb:) erkeğe uygulanırsa çoğulu **ثُيِّبُونَ**’dur. (Msb.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **الثَّيِّبَانِ يُرْجَمَانِ وَالبِكْرَانِ يُجْلَدَانِ وَيُغَرَّبَانِ** [Daha önce karşı cinsten biriyle nikâh içinde cinsel birleşmesi olmuş iki kişi birlikte zina ederse recmedilir; daha önce başkalarıyla nikâhî birleşmesi olmamış iki kişi birlikte zina ederse kırbaçlanır ve sürgün edilir]. (T.) ― -b2- Ayrıca (farz edilen mecaz:) bâkire olduğu hâlde bulûğ çağına erişmiş kadına da uygulanır; mecazen ve asıl anlamının genişletilmesiyle. (IAth, TA.) ― -b3- Bu kelime K’de [ve M’de] **ثيب** maddesinde zikredilmiştir; ve K’nin müellifi tarafından **ثوب** maddesinde zikredilmesinin yanlış olduğu söylenmiştir: fakat IAth ve daha birçokları kesin olarak bunun **ثَابَ**, muzârîsi **يَثُوبُ**, “döndü”den olduğunu belirtirler. (MF, TA.)

**ثُوَيْبَةٌ**

**ثُوَيْبَةٌ** ثويبه ثويبة : iki yerde **ثُبَةٌ**’ye bak.

**ثِيابَةٌ**

**ثِيابَةٌ** ثوب ثيابه ثيابة ve **ثُيُوبَةٌ**, **ثَيِّب** olma hâli anlamında, Arapların sahih dilinden değildir. (Mgh.)

**ثِيَابِىٌّ**

**ثِيَابِىٌّ** ثوب ثيابى ثيابي Hamamda elbiselerle ilgilenen kimse. (K.) [Müteahhir bir kelime.]

**ثَوَّآبٌ**

**ثَوَّآبٌ** ثوآب **تَوَّابٌ** ile aynı anlamdadır [çokça yahut sıkça tevbe eden, yahut Allah’a isyandan itaate dönen]. (T.) -A2- Elbise yahut kumaş parçası satıcısı: (AZ, T, L, K:) ve bunlara sahip olan. (Sb, S, L, K.)

**بِئْرٌ لَهَا ثَائِبٌ**

**بِئْرٌ لَهَا ثَائِبٌ** ذ (mecazen:) bir kimse ondan su çektikten sonra içine suyun geri döndüğü kuyu; (A, TA;) **مَثَابٌ**’a bak; ve aynı şekilde, [fakat aşağıdaki iki ibarenin ikincisinde pekiştirme mânâsıyla,] ↓ **بِئِرٌ لَهَا ثِيبٌ**, ve وَعِيبٍ ↓ ذِاتُ ثِيبٍ [burada **وَعِيبٍ** bir sıfattır]: (T, L, TA:) yahut bu üç ibarenin birincisi, suyu bazen duran sonra geri dönen kuyu demektir. (Ham p. 598.) Bir kuyu hakkında (بئر) şöyle dersin: **مَا أَسْرَعَ ثَائِبَهَا** (farz edilen mecaz:) suyun geri dönen takviyesi ne kadar çabuk! (T.) ― -b2- **ثَائِبُ البَحْرِ** (farz edilen mecaz:) çekilmeden sonra aktığı vakitte denizin suyu. (K.) Bundan dolayı, **كَلَأٌ مِثْلُ ثَائِبِ البَحْرِ** (farz edilen mecaz:) taze, sulu, [yeşil] ot. (T, L.) ― -b3- **قَوْمٌ لَهُمْ ثَائِبٌ** (mecazen:) bölük bölük gelen bir kavim yahut bir grup erkek. (A, TA.) ― -b4- **ثَائِبٌ** ayrıca (mecazen:) yağmurun başlangıcında esen şiddetli rüzgârı ifade eder. (S, K, TA.)

**مَثَابٌ**

**مَثَابٌ** مثاب : dört yerde **مَثَابَةٌ**’ye bak: ― -b2- ve **ثُبِةٌ**’ye bak. ― -b3- Ayrıca (farz edilen mecaz:) [kuyuda, çekilenin yerine suyun dönüp gelerek] suyun geri döndüğü yer: buradan ↓ **بِئْرٌ لَهَا ثَائِبٌ** [bk. **ثَائِبٌ**]. (TA.) ― -b4- Ve (farz edilen mecaz:) su çekenin durduğu yer, (A 'Obeyd, T, S, M, K,) **عُرُوش**’un üstünde [ki bu, üzerinde durduğu tahta parçaları demektir], (A 'Obeyd, T,) yahut kenarda, orada **عَرْش** ( **عُرُوش**’un tekili) bulunan yerde, (S,) yahut **عُرُوش**’un bir parçasını teşkil eden, (M,) bir kuyunun: (A 'Obeyd, T, S, M, K:) yahut kuyunun ortası: (K:) yahut bu mânâya da sahiptir: (M:) çoğulu **مَثَابَاتٌ**. (T, M.) [Ayrıca **مَثَابةٌ**’ye bak.] ― -b5- Ve (farz edilen mecaz:) yukarıdan aşağıya [kuyunun iç çevresinde] birbirini takip eden taşların örülmesi yahut kaplaması (**طىُّ الحِجَارَةِ**). (IAar.) [Yine **مَثَابَةٌ**’ye bak.]

**مَثَابَةٌ**

**مَثَابَةٌ** مثاب مثابه مثابة (Aboo-Is-hلk’e göre aslında ↓ **مَثْوَبَةٌ**, T) İnsanların kendisine döndükleri bir yer, (ISh, Aboo-Is-hلk, T, S, Msb,) yahut kişinin kendisine döndüğü bir yer, (ISh, S, Msb,) defalarca; (S;) ve ↓ **مَثَابٌ** da aynı şeyi ifade eder: (Aboo-Is-hلk, T:) ve birincisi, bir toplanma yahut cemaat yeri: (ISh:) yahut insanların ayrıldıktan yahut dağıldıktan sonra toplandıkları, yahut cemaat oldukları bir yer; bunun gibi ↓ ikinci kelime de: (M, K:) ve bir konaklama yahut ikamet yeri; bir mesken; yahut bir ev; çünkü oranın sakinleri işlerine gittikten sonra ona dönerler (ISh, S): (S:) çoğulu **مَثَابَاتٌ**’tır; [yukarıda ayrıca **مَثَابٌ**’un çoğulu olarak da zikredilmiştir;] (ISh;) yahut o ↓ **مَثَابٌ**’dur; (S;) [yahut bu bir cins topluluk ismidir;] yahut Fr ve başkalarına göre, **مَثَاَبَةٌ** ve ↓ **مَثَابٌ** aynıdır: Th der ki bir ev, yahut çadır, (**بَيْت,**) **مَثَابَةٌ** diye adlandırılır; ve bazıları ↓ **مَثْوَبَةٌ** der; fakat hiç kimse böyle okumaz [Kur’ân’da]. (TA.) Kur’ân ii. 119’da bu anlamların birincisine sahiptir: (T, S, Bd, Jel, TA:) yahut orada, Kâbe’ye hac ve onu ziyaret için bir karşılık yahut ödül yeri demektir. (Bd.) ― -b2- Ve bazen, Avcının yahut kuş avcısının tuzağını koyduğu yer. (S.) ― -b3- **مَثَابَةٌ البِئْرِ** (mecaz:) Kuyunun suyunun toplandığı yer: (A, TA:) yahut, ondan su çekildikten sonra kuyunun suyu geri dönüp toplandığında ulaştığı yer. (M, K.) [Bundan dolayı,] **جَمَّتْ مَثَابَةُ جَهْلِهِ** (mecaz:) Onun cehaleti pekişti. (A, TA.) Ve **كَانَ يَسْتَجِمُّ مَثَابَةَ سَفَهِهِ** (mecaz:) [Onun hafif akıllılığının yahut budalalığının tam derecesine ulaşmasını beklerdi]: bir hadiste geçen mecazî bir ifade. (Har p. 68.) ― -b4- Ayrıca (mecaz olduğu varsayılan:) Kuyunun etrafında dışarı taşan yahut sarkan taşlar, (M, K,) ki adam bazen onların üzerine durur; ta ki kova (**دَلْو** yahut **غَرْب**) kuyunun yanına çarpmasın: (M:) yahut onun içeriden çevrilip duvarlandığı yer (**مَوْضِعُ طَيِّهَا**): (K:) yahut IAar’a göre, **طَىُّ البِئْرِ** demektir; fakat [ISd der ki,] bununla **مَوْضِعُ طَيِّهَا**’yı mı kasteder, yoksa onu taşlarla bina etmeyi [yahut içeriden çevreleyip duvarlamayı] mı, bilmem; gerçi ölçüsü مَفَعَلَةٌ [**مثابة** gibi] olan bir kelimenin mastar ismi olması nadirdir. (M.) [Bkz. **مَثَابٌ**: ve ayrıca ثرب maddesinin ikinci paragrafının son cümlesinde **تَثْوِيبٌ** hakkında söylenen şeye bak.] ― -b5- **مَثَابَاتٌ** [çoğul] ayrıca (mecaz olduğu varsayılan:) Bir evin temelleri demektir. (IAar, T.) -A2- Ayrıca **ثَوَابٌ**’a da bak.

**مَثُوَبَةٌ**
**مَثُوَبَةٌ** مثوبه مثوبة : **ثَوَابٌ**’a bak.

**مَثْوَبَةٌ**
**مَثْوَبَةٌ** مثوبه مثوبة : iki yerde **مَثَابَةٌ**’ye bak: -A2- ve ayrıca **ثَوَابٌ**’a da bak.

**مُثَيِّبٌ**
**مُثَيِّبٌ** مثيب ve **مُثَيِّبٌ**: **ثَيِّبٌ**’e bak.

**مُسْتَثَابَاتُ الرِّيَاحِ**
**مُسْتَثَابَاتُ الرِّيَاحِ** ١ (mecaz:) Refah ve bereketin eşlik ettiği rüzgârlar; kendisinden iyi bir sonuç [yani yağmur] umulan. (A, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَابَ
ثَابَ ( w )  U ( n. ac. ثَوْب 1 ,  ثُوُوْب 27 ,  ثَوَبَاْن 36 ),
a.  Returned, turned round, turned back.

b.  Recovered, got well, became convalescent.

c.  Collected, gathered together; became abundant.

ثَوَّبَ
ثَوَّبَ II ,
a.  Recompensed, rewarded.

b.  Summoned to prayer.

أَثْوَبَ
أَثْوَبَ IV ,
a.  see II (a) .

أَثْوَبَ
أَثْوَبَ IV ( w ),
a.  see (b) .

اِسْتَثْوَبَ
اِسْتَثْوَبَ X ,
a.  Claimed ( reward ).

b.  Recovered, regained, got back.

ثَوْب
ثَوْب [ 1 ] , ( pl. ثِيَاب [ 23I ] ,  أَثْوَاْب 38 ),
a.  Garment, vestment; clothing, apparel.

b.  Conduct; morals.

ثَوَاب
ثَوَاب [ 22 ],
a.  Reward, recompense.

b.  Price.

c.  Honey.

ثِيَاب البَيْت
ثِيَاب البَيْت
a.  Goods & chattels, furniture.

ثَوَّاب
ثَوَّاب
a.  Clothier.

##### Türkçe

ثَابَ
ثَابَ ( w ) U ( n. ac. **ثَوْب** 1 , **ثُوُوْب** 27 , **ثَوَبَاْن** 36 ),
a. Döndü, etrafında döndü, geri döndü.

b. İyileşti, iyi oldu, nekahet buldu.

c. Topladı, bir araya getirdi; bol oldu.

ثَوَّبَ
ثَوَّبَ II ,
a. Mükâfatlandırdı, ödüllendirdi.

b. Namaza çağırdı.

أَثْوَبَ
أَثْوَبَ IV ,
a. II (a)’ya bak.

أَثْوَبَ
أَثْوَبَ IV ( w ),
a. (b)’ye bak.

اِسْتَثْوَبَ
اِسْتَثْوَبَ X ,
a. (mükâfat) talep etti.

b. Geri aldı, yeniden elde etti, geri kazandı.

ثَوْب
ثَوْب [ 1 ] , ( pl. **ثِيَاب** [ 23I ] , **أَثْوَاْب** 38 ),
a. Elbise, giysi; giyim, giyim-kuşam.

b. Davranış; ahlâk.

ثَوَاب
ثَوَاب [ 22 ],
a. Mükâfat, karşılık.

b. Fiyat.

c. Bal.

ثِيَاب البَيْت
ثِيَاب البَيْت
a. Eşya ve menkulât, ev döşemesi.

ثَوَّاب
ثَوَّاب
a. Kumaşçı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ثوب
ثَابَ - يَثُوبُ - ثَواب - مَثُوْبَة - مَثابَة - أَثَابَ - يُثِيْبُ - ثَوَّبَ - يُثَوِّبُ، ثُوِّبَ - يُثَوَّبُ
ثَابَ - يَثُوْبُ + كائن + بشيء: يفوز به: يربح جائزة نتيجة جهد وعمل أو مسابقة فيأخذها ويعود بها إلى موطنه
ثَواب: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " ثَابَ - يَثُوبُ ": الجائزة أو المكسب أوالغنم الذي يعود به
آتى - يؤتي + كائن + كائناً + ثواباً: يعطيه أجراً أو غنيمة أو جائزة
﴿فآتاهم الله ثواب الدنيا وحسن ثواب الآخرة﴾
مَثُوْبَة: (أصلها مَثْوِبة): على وزن " مَفعـِلة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة المؤكدة: من" ثَابَ - يَثُوبُ ": الجائزة أو الكسب أو الغنم أو الثمرة التي رجع بها
مَثابَة: على وزن " مـَفعــَلة" مصدر ميمي من " ثَابَ - يَثُوبُ ": اسم مكان منه: المكان الذي يترتب على العمل فيه نتيجة ثوابية: مكان الحصول على ثواب: المكان الذي يسعى إليه للحصول على جائزة أو كسب أو غاية
أَثَابَ - يُثِيْبُ + كائن + كائناً + شيئاً + بـِ شيء أو أمر: على وزن " أفعل" من " ثَابَ - يَثُوبُ ": جعله " يَثُوبُ " به: جعله يفوز به ويكسبه كجائزة
﴿فأثابهم الله بما قالوا جنات﴾
ثَوَّبَ - يُثَوِّبُ : على وزن " فـَعـَّل" من " ثَابَ - يَثُوبُ ": جعله" يَثُوبُ " على وجه التكرار والشدة: جعله يرجع دائماً بثمرة وكسب وجائزة في كل مرة
ثُوِّبَ - يُثَوَّبُ: مبني للمجهول من " ثَوَّبَ - يُثَوِّبُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " انتهاء الفعل إلى هدفه بالنجاح وتحقق ثمرة ونفع "، وهي:
فازَ - يَفُوْزُ، ثَابَ - يَثُوْبُ، فَلَحَ - يَفْلَحُ، رَبِحَ - يَرْبَحُ، أَجَرَ - يَأْجُرُ، كَسَبَ - يَكْسِبُ
يفرق لفظاً:
ثَبَا - يَثْبُو + كائن + كائنا أو شيئاً (جمعاً أو جيشاً): فرقهم جماعات وعصابات وسرايا صغيرة: جعل من جمعهم وأصلهم مجموعات صغيرة متتابعة متسلسلة
ثَبَتَ - يَثْبُتُ + كائن أو شيء + في مكان: بقي وظل وأقام في مكانه لا يفارقه رغم ظروف حركية خاصة محيطة به تدفعه للتحرك منه
ثَابَ  - يَثُوْبُ + كائن + بشيء: يفوز به: يربح جائزة نتيجة جهد وعمل أو مسابقة فيأخذها ويعود بها إلى موطنه
ثَابَ - يَثيبُ ( ثَابَتْ - تَثِيْبُ) + كائن + إلى كائن أو مكان أو أمر: ضد " بَكَرَ - يَبْكُرُ": يعود ويرجع إليه مرة أخرى بعد إقلاعه وتوقفه عنه
ثواب
 	﴿وما كان لنفس أن تموت إلا بإذن الله كتابا مؤجلا ومن يرد ثواب الدنيا نؤته منها ومن يرد ثواب الآخرة نؤته منها وسنجزي الشاكرين(145)﴾ آل عمران ﴿من كان يريد ثواب الدنيا فعند الله ثواب الدنيا والآخرة وكان الله سميعا بصيرا(134)﴾ النساء
 	﴿هنالك الولاية لله الحق هو خير ثوابا وخير عقبا(44)﴾ الكهف ﴿وقال الذين أوتوا العلم ويلكم ثواب الله خير لمن آمن وعمل صالحا ولا يلقاها إلا الصابرون(80)﴾ القصص
 	﴿المال والبنون زينة الحياة الدنيا والباقيات الصالحات خير عند ربك ثوابا وخير أملا(46)﴾ الكهف ﴿ويزيد الله الذين اهتدوا هدى والباقيات الصالحات خير عند ربك ثوابا وخير مردا(76)﴾ مريم
 	﴿فآتاهم الله ثواب الدنيا وحسن ثواب الآخرة والله يحب المحسنين(148)﴾ آل عمران ﴿فاستجاب لهم ربهم أني لا أضيع عمل عامل منكم من ذكر أو أنثى بعضكم من بعض فالذين هاجروا وأخرجوا من ديارهم وأوذوا في سبيلي وقاتلوا وقتلوا لأكفرن عنهم سيئاتهم ولأدخلنهم جنات تجري من تحتها الأنهار ثوابا من عند الله والله عندهحسن الثواب(195)﴾ آل عمران
مثابة
 ﴿وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا واتخذوا من مقام إبراهيم مصلى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل أن طهرا بيتي للطائفين والعاكفين والركع السجود(125)﴾ البقرة
مثوبة
 ﴿ولو أنهم آمنوا واتقوا لمثوبة من عند الله خير لو كانوا يعلمون(103)﴾ البقرة ﴿قل هل أنبئكم بشر من ذلك مثوبة عند الله من لعنه الله وغضب عليه وجعل منهم القردة والخنازير وعبد الطاغوت أولئك شر مكانا وأضل عن سواء السبيل(60)﴾ المائدة
أثاب :
	﴿إذ تصعدون ولا تلوون على أحد والرسول يدعوكم في أخراكم فأثابكم غما بغم لكيلا تحزنوا على ما فاتكم ولا ما أصابكم والله خبير بما تعملون(153)﴾ آل عمران ﴿فأثابهم الله بما قالوا جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها وذلك جزاء المحسنين (85)﴾ المائدة ﴿لقد رضي الله عن المؤمنين إذ يبايعونك تحت الشجرة فعلم ما في قلوبهم فأنزل السكينة عليهموأثابهم فتحا قريبا(18)﴾ الفتح
ثوِّب :
	﴿فاليوم الذين آمنوا من الكفار يضحكون(34)على الأرائك ينظرون(35) هل ثوب الكفار ما كانوا يفعلون(36)﴾ المطففين
مختار الصحاح
● [ثوب] ث و ب: قال سيبويه يقال لصاحب الثِّيابِ ثَوَّابٌ و ثابَ رجع وبابه قال و ثَوَبَاناً أيضا بفتح الواو و ثابَ الناس اجتمعوا وجاءوا وكذلك الماء و مَثَابُ الحوض وسطه الذي يثوب إليه الماء و أثَابَ الرجل رجع إليه جسمه وصلح بدنه و المَثَابَةُ الموضع الذي يثاب إليه مرة بعد أخرى ومنه سمي المنزل مَثَابَةً وجمعه مَثابٌ قلت نظيره غمامة وغمام وحمامة وحمام و الثَّوَابُ و المَثُوبَةُ جزاء الطاعة قلت هما مطلق الجزاء كذا نقله الأزهري وغيره ويعضده قوله تعالى ﴿هل ثوب الكفار﴾ أي جوزوا لأن ثوبه بمعنى أثابه وقوله تعالى ﴿بشر من ذلك مثوبة﴾ و التَّثْوِيبُ في أذان الفجر أن يقول المؤذن الصلاة خير من النوم ورجل ثَيِّبٌ وامرأة ثيب قال بن السكيت وهو الذي دخل بامرأة وهي التي دخل بها تقول منه ثَيَّبَتِ المرأة بفتح الثاء تثييباً
الراغب
ثوب
- أصل الثوب: رجوع الشيء إلى حالته الأولى التي كان عليها، أو إلى الحالة المقدرة المقصودة بالفكرة، وهي الحالة المشار إليها بقولهم: أول الفكرة آخر العمل (انظر: بصائر ذوي التمييز 1/337، وتفصيل هذا في شرح أدب الكاتب للجواليقي ص 37). فمن الرجوع إلى الحالة الأولى قولهم: ثاب فلان إلى داره، وثابت إلي نفسي، وسمي مكان المستسقي على فم البئر مثابة، ومن الرجوع إلى الحالة على فم البئر مثابة، ومن الرجوع إلى الحالة المقدرة المقصود بالفكرة الثوب، سمي بذلك لرجوع الغزل إلى الحالة التي قدرت له، وكذا ثواب العمل، وجمع الثوب أثواب وثياب، وقوله تعالى: }وثيابك فطهر{ [المدثر/4] يحمل على تطهير الثوب، وقيل: الثياب كناية عن النفس لقول الشاعر:
- 85 - ثياب بني عوف طهارى نقية *** (الشطر لامرئ القيس، وعجزه:
وأوجههم بيض المسافر غران
وهو في ديوانه ص 167؛ واللسان (ثوب) )
وذلك أمر بما ذكره الله تعالى في قوله: }إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهركم تطهيرا﴿[الأحزاب/33]. والثواب: ما يرجع إلى الإنسان من جزاء أعماله، فيسمى الجزاء ثوابا تصورا أنه هو هو، ألا ترى كيف جعل الله تعالى الجزاء نفس العمل في قوله:﴾فمن يعمل مثقال ذرة خيرا يره﴿[الزلزلة/7]، ولم يقل جزاءه، والثواب يقال في الخير والشر، بكن الأكثر المتعارف في الخير، وعلى هذا قوله عز وجل:﴾ثوابا من عند الله والله عنده حسن الثواب﴿[آل عمران/195]،﴾فآتاهم الله ثواب الدنيا وحسن ثواب الآخرة﴿[آل عمران/148]، وكذلك المثوبة في قوله تعالى:﴾هل أنبئكم بشر من ذلك مثوبة عند الله﴿[المائدة/60]، فإن ذلك استعارة في الشر كاستعارة البشارة فيه. قال تعالى:﴾ولو أنهم آمنوا واتقوا لمثوبة من عند الله﴿[البقرة/103]، والإثابة تستعمل في المحبوب، قال تعالى:﴾فأثابهم الله بما قالوا جنات تجري من تحتها الأنهار﴿[المائدة/85]، وقد قيل ذلك في المكروه﴾فأثابكم غما بغم﴿[آل عمران/153]، على الاستعارة كما تقدم، والتثويب في القرآن لم يجئ إلا في المكروه، نحو:﴾هل ثوب الكفار﴿[المطففين/36]، وقوله عز وجل:﴾وإذ جعلنا البيت مثابة{ [البقرة/125]، قيل: معناه: مكانا يثوب إليه الناس على مرور الأوقات، وقيل: مكانا يكتسب فيه الثواب. والثيب: التي تثوب عن الزوج.
قال تعالى: }ثيبات وأبكارا{ [التحريم/5]، وقال عليه السلام: (الثيب أحق بنفسها) (الحديث صحيح أخرجه مسلم في صحيحه (1421) ؛ وابن ماجه في سننه 1/601؛ ومالك في الموطأ. انظر تنوير الحوالك 2/62؛ وشرح السنة 9/30؛ والرواية [الأيم] بدل [الثيب] ).
والتثويب: تكرار النداء، ومنه التثويب في الأذان، والثوباء التي تعتري الإنسان سميت بذلك لتكررها، والثبة: جماعة الثائب بعضهم إلى بعض في الظاهر، قال عز وجل: }فانفروا ثبات أو انفروا جميعا{ [النساء/71]، قال الشاعر:
- 86 - وقد أغدو على ثبة كرام
(البيت تقدم قريبا برقم 80)
وثبة الحوض: ما يثوب إليه الماء، وقد تقدم (راجع مادة (ثبة) ).
ملخص اللسان
1.     ثابَ الرَّجُلُ يَثُوبُ ثَوْباً وثَوَباناً: رجَع بعد ذَهابه.
2.     ثابَ فلان إِلى اللّه، وتابَ ، أَي عادَ ورجعَ إِلى طاعته،
3.     وثابَ الناسُ: اجْتَمَعُوا وجاؤُوا.
4.     وثابَ الشيءُ ثَوْباً وثُؤُوباً أَي رَجَعَ.
5.     وأَثابَ الرَّجلُ : ثابَ إِليه جِسْمُه وصَلَح بَدَنُهُ .
6.     وأَثابَ: أَقْبَلَ،
7.     ثابَ إِلى العَلِيلِ جِسْمُه إِذا حسُنَتْ حالُه بعْدَ تَحوُّلِه ورجَعَتْ إِليه صِحَّتُه.
8.     وثابَ الحَوْضُ يَثُوبُ ثَوْباً وثُؤُوباً: امْتَلأَ أَو قارَبَ،
9.     وثُبةُ الحَوْض ومَثابُه: وَسَطُه الذي يَثُوبُ إِليه الماءُ إِذا اسْتُفرِغَ
10.                        والثُّبةُ: ما اجْتَمع إِليه الماءُ في الوادي أَو في الغائِط.
11.                        وثابَ أَي عادَ ورَجَع إِلى مَوْضِعِه الذي كان أَفْضَى إِليه.
12.                       والثَّوابُ: جَزاءُ الطاعةِ،
13.                       وأَعْطاه ثَوابَه ومَثُوبَتَهُ ومَثْوَبَتَه أَي جَزاءَ ما عَمِلَه.
14.                        وأَثابَه اللّهُ ثَوابَه وأَثْوَبَه وثوَّبَه مَثُوبَتَه: أَعْطاه إِيّاها.
15.                       : هل ثُوِّبَ الكُفَّارُ ما كانوا يَفْعلون. أَي جُوزُوا.
16.                       وثَوَّبه اللّهُ مِن كذا: عَوَّضه،
17.                        ورجل ثَوّابٌ: للذي يَبِيعُ الثِّيابَ.
18.                       والثَّوْبُ: اللِّباسُ،
19.                       الثِّيابُ اللِّباسُ،
20.                       وثِيابَك فَطَهِّرْ: أَي لا تكن غادِراً فَتُدَنِّسَ ثِيابَك،
21.                        وثِيابَك فطَهِّرْ: عَمَلَكَ فأَصْلِحْ.
22.                       وثِيابَكَ فطهر أَي قَصِّرْ، فإِن تَقْصِيرها طُهْرٌ.
23.                        ثابَ ماءُ البِئر إِذا عادَتْ جُمَّتُها.
24.                       والمَثابةُ: الموضع الذي يُثابُ إِليه أَي يُرْجَعُ إِليه مرَّة بعد أُخرى.
25.                       وإِذ جَعَلْنا البيتَ مَثابةً للناسِ وأَمْناً. لأَنَّ أَهلَه يَتَصَرَّفُون في أُمُورهم ثم يَثُوبون إِليه،
26.                       ومَثابةُ الناسِ ومثابُهم: مُجتَمَعُهم بعد التَّفَرُّق.
27.                        والثَّوابُ: النَّحْلُ لأَنها تَثُوبُ.
28.                        ومَثابُ البئر: وَسَطها.
29.                         ومَثابُها: مقامُ السَّاقي من عُرُوشها على فَم البئر.
30.                        ومَثابَتُها: مَبْلَغُ جُمُومِ مائِها.
31.                        ومَثابَتُها: ما أَشْرَفَ من الحجارة حَوْلَها يَقُوم عليها الرَّجل أَحياناً كي لا تُجاحِفَ الدَّلْوَ الغَرْبَ،
32.                         ومَثابةُ البِئْرِ: طَيُّها،
33.                        وثابَ الماءُ: بَلَغ إِلى حاله الأَوّل بعدما يُسْتَقَى.
34.                        وبِئْرٌ ذاتُ ثَيِّبٍ وغَيِّثٍ إِذا اسْتُقِيَ منها عادَ مكانَه ماءٌ آخَر.
35.                        بِئْر لها ثَيْبٌ أَي يَثُوبُ الماءُ فيها.
36.                        ثائِبِ البحر: يَعْنُون أَنه غَضٌّ رَطْبٌ كأَنه ماءُ البحر إِذا فاضَ بعد جزْرٍ.
37.                       والثُّبةُ: الجماعةُ من الناس،
38.                       ثُبةُ الحَوْض. وهو وسَطُه الذي يَثُوب إِليه بَقِيَّةُ الماءِ.
39.                       فانْفِرُوا ثُباتٍ أَو انْفروا جميعاً: معناه فانْفِرُوا عُصَباً،
40.                       ثُبَةٌ وثُباتٌ أَي فِرْقةٌ وفِرَقٌ.
41.                       وثاب القومُ: أَتَوْا مُتواتِرِين،
42.                       واسْتَثابَه: سأَله أَن يُثِيبَه.
43.                       أَثِيبُوا أَخاكم أَي جازُوه  على صَنِيعِهِ.
44.                       مَثاباتِهم أَي إِلى مَنازِلهم،
45.                       والـمَثابةُ:  الـمُجْتمَعُ والـمَنْزِلُ،
46.                       أَجِدُني أَذُوبُ ولا أَثُوبُ أَي أَضْعُفُ ولا أَرجِعُ إِلى الصِّحة.
47.                       وثابَ إِذا انْتَبَه،
48.                       والـمَثابُ: طَيُّ الحجارة يَثُوبُ بَعْضُها على بعض من أَعْلاه إِلى  أَسْفَلِه.
49.                       وثِيابَكَ فطهر: نَفْسَكَ فطَهِّر،
50.                       مَن لَبِسَ ثَوْبَ شُهْرةٍ أَلْبَسَه اللّهُ تعالى ثَوْبَ مَذَلَّةٍ؛ أَي يَشْمَلُه بالذلِّ كما يشملُ الثوبُ البَدَنَ بأَنْ يُصَغِّرَه في العُيون ويُحَقِّرَه في القُلوب.
51.                       الثوبَ يُطلق على الصفة المحمودة والمذمومة،
52.                        ثَوَّبَ الدَّاعِي تَثْوِيباً إِذا عاد مرَّة بعد أُخرى.
53.                       ثابَ الرَّجُلُ يَثُوبُ ثَوْباً وثَوَباناً: رجَع بعد ذَهابه التأْذين،
54.                       والتَّثْوِيبُ: هو الدُّعاء للصلاة وغيرها،
55.                       التَّثْويبُ تثنية الدعاء.
56.                       التثويب في أَذان الفجر أَن يقول المؤَذِّن بعد قوله حيّ على الفلاح: الصلاةُ خير من النَّوْم، يقولها مرتين، ك
57.                       التَّثوِيبُ الصلاةُ بعدَ الفَريضة.
58.                        تَثَوَّبت أَي تَطَوَّعْت بعد المكتُوبة،
59.                       التَّثْويبُ :إِقامةُ الصلاة.
60.                       إِنَّ عَمُودَ الدِّين لا يُثابُ بالنساءِ إِنْ مالَ: لا يُعادُ إِلى اسْتِوائه،
61.                       ذَهَبَ  مالُ فلانٍ فاسْتَثابَ مالاً أَي اسْتَرْجَع مالاً.
62.                       ثَوابٍ: هو اسم رجل كان يُوصَفُ بالطَّواعِيةِ.
63.                       أَثَبْتُ الثَّوْبَ إِثابةً إِذا كَفَفْتَ مَخايِطَه،
64.                       والثائبُ: الرّيحُ الشديدةُ تكونُ في أَوّلِ الـمَطَر.
لسان العرب
● - ثوب: ثابَ الرَّجُلُ يَثُوبُ ثَوْباً وثَوَباناً: رجَع بعد ذَهابه.  ويقال: ثابَ فلان إِلى اللّه، وتابَ، بالثاء والتاء، أَي عادَ ورجعَ إِلى طاعته، وكذلك: أَثابَ بمعناه.  ورجلٌ تَوّابٌ أَوّابٌ ثَوّابٌ مُنيبٌ، بمعنى واحد. ورجل ثَوّابٌ: للذي يَبِيعُ الثِّيابَ.  وثابَ الناسُ: اجْتَمَعُوا وجاؤُوا. وكذلك الماءُ إِذا اجْتَمَعَ في  الحَوْضِ. وثابَ الشيءُ ثَوْباً وثُؤُوباً أَي رَجَعَ.قال:  وزَعْتُ بِكالهِراوةِ أعْوَجِيٍّ، * إِذا وَنَتِ الرِّكابُ جَرَى وَثابا  ويروى وِثابا، وهو مذكور في موضعه.  وثَوَّبَ كثابَ. أَنشد ثعلب لرجل يصف ساقِيَيْنِ:  إِذا اسْتَراحا بَعْدَ جَهْدٍ ثَوَّبا  والثَّوابُ: النَّحْلُ لأَنها تَثُوبُ. قالَ ساعِدةُ بن جُؤَيَّةَ:  من كل مُعْنِقَةٍ وكُلِّ عِطافةٍ  * منها، يُصَدِّقُها ثَوابٌ يَرْعَبُ  وثابَ جِسْمُه ثَوَباناً، وأَثابَ: أَقْبَلَ، الأَخيرة عن ابن قتيبة.  وأَثابَ الرَّجلُ : ثابَ إِليه جِسْمُه وصَلَح بَدَنُهُ .التهذيب :ثابَ إِلى العَلِيلِ جِسْمُه إِذا حسُنَتْ حالُه بعْدَ تَحوُّلِه ورجَعَتْ إِليه صِحَّتُه. وثابَ الحَوْضُ يَثُوبُ ثَوْباً وثُؤُوباً: امْتَلأَ أَو قارَبَ، وثُبةُ الحَوْض ومَثابُه: وَسَطُه الذي يَثُوبُ إِليه الماءُ إِذا اسْتُفرِغَ حُذِفَتْ عَينُه. والثُّبةُ: ما اجْتَمع إِليه الماءُ في الوادي أَو في الغائِط. قال: وإِنما سميت ثُبةً لأَن الماءَ يَثُوبُ إِليها، والهاء عوض من الواو الذاهبة من عين الفعل كما عوّضوا من قولهم أَقام إِقامةً، وأَصله إِقْواماً.  ومَثابُ البئر: وَسَطها. ومَثابُها: مقامُ السَّاقي من عُرُوشها على فَم البئر. قال القطامي يصف البِئر وتَهَوُّرَها:  وما لِمَثاباتِ العُرُوشِ بَقِيَّةٌ،  * إِذا اسْتُلَّ، مِنْ تَحْتِ العُرُوشِ، الدَّعائُم  ومَثابَتُها: مَبْلَغُ جُمُومِ مائِها. ومَثابَتُها: ما أَشْرَفَ من الحجارة حَوْلَها يَقُوم عليها الرَّجل أَحياناً كي لا تُجاحِفَ الدَّلْوَ الغَرْبَ، ومَثابةُ البِئْرِ أَيضاً: طَيُّها، عن ابن الأَعرابي. قال ابن سيده: لا أَدري أَعَنَى بطَيّها موضِعَ طَيِّها أَم عَنى الطَّيَّ الذي هو بِناؤُها بالحجارة. قال: وقَلَّما تكون الـمَفْعَلةُ مصدراً. وثابَ الماءُ: بَلَغ إِلى حاله الأَوّل بعدما يُسْتَقَى.  التهذيب: وبِئْرٌ ذاتُ ثَيِّبٍ وغَيِّثٍ إِذا اسْتُقِيَ منها عادَ مكانَه ماءٌ آخَر. وثَيّبٌ كان في الأَصل ثَيْوِبٌ. قال: ولا يكون الثُّؤُوبُ أَوَّلَ الشيءِ حتى يَعُودَ مَرَّةً بعد أُخرى. ويقال: بِئْر لها ثَيْبٌ أَي يَثُوبُ الماءُ فيها.  والـمَثابُ: صَخْرة يَقُوم السَّاقي عليها يثوب إِليها الماء،  \<ص:244>  قال الراعي: مُشْرفة الـمَثاب دَحُولا.  قال الأَزهري: وسمعت العرب تقول: الكَلأُ بمَواضِعِ كذا وكذا مثل ثائِبِ البحر: يَعْنُون أَنه غَضٌّ رَطْبٌ كأَنه ماءُ البحر إِذا فاضَ بعد جزْرٍ.وثابَ أَي عادَ ورَجَع إِلى مَوْضِعِه الذي كان أَفْضَى إِليه. ويقال: ثابَ ماءُ البِئر إِذا عادَتْ جُمَّتُها. وما أَسْرَعَ ثابَتَها.  والمَثابةُ: الموضع الذي يُثابُ إِليه أَي يُرْجَعُ إِليه مرَّة بعد أُخرى. ومنه قوله تعالى: وإِذ جَعَلْنا البيتَ مَثابةً للناسِ وأَمْناً. وإِنما قيل للمنزل مَثابةٌ لأَنَّ أَهلَه يَتَصَرَّفُون في أُمُورهم ثم يَثُوبون إِليه، والجمع الـمَثابُ.  قال أَبو إِسحق: الأَصل في مَثابةٍ مَثْوَبةٌ ولكن حركةَ الواو نُقِلَت  إِلى الثاء وتَبِعَت الواوُ الحركةَ، فانقَلَبَتْ أَلفاً. قال: وهذا إِعلال  باتباع باب ثابَ، وأَصل ثابَ ثَوَبَ، ولكن الواو قُلبت أَلفاً لتحركها وانفتاح ما قبلها. قال: لا اختلاف بين النحويين في ذلك.  والـمَثابةُ والـمَثابُ: واحد، وكذلك قال الفرَّاءُ. وأَنشد الشافعي بيت أَبي طالب:  مَثاباً لأَفْناءِ القَبائِلِ كلِّها، *  تَخُبُّ إِليه اليَعْمَلاَتُ الذَّوامِلُ  وقال ثعلب: البيتُ مَثابةٌ. وقال بعضهم: مَثُوبةٌ ولم يُقرأْ بها.  ومَثابةُ الناسِ ومثابُهم: مُجتَمَعُهم بعد التَّفَرُّق. وربما قالوا لموضع حِبالة الصائد مَثابة. قال الراجز:  مَتَى مَتَى تُطَّلَعُ الـمَثابا،   لَعَلَّ شَيْخاً مُهْتَراً مُصابَا  يعني بالشَّيْخِ الوَعِلَ.  والثُّبةُ: الجماعةُ من الناس، من هذا. وتُجْمَعُ ثُبَةٌ ثُبًى، وقد اختلف أَهل اللغة في أَصلها، فقال بعضهم: هي من ثابَ أَي عادَ ورَجَعَ، وكان أَصلها ثَوُبةً، فلما ضُمت الثاءُ حُذفت الواو، وتصغيرها ثُوَيْبةٌ. ومن هذا أُخذ ثُبةُ الحَوْض. وهو وسَطُه الذي يَثُوب إِليه بَقِيَّةُ الماءِ.  وقوله عز وجل: فانْفِرُوا ثُباتٍ أَو انْفروا جميعاً. قال الفرّاءُ:  معناه فانْفِرُوا عُصَباً، إِذا دُعِيتم إِلى السَّرايا، أَو دُعِيتم لتَنْفِروا جميعاً. وروي أَنَّ محمد بن سلام سأَل يونس عن قوله عز وجل: فانْفِروا ثُباتٍ أَو انْفِرُوا جميعاً. قال: ثُبَةٌ وثُباتٌ أَي فِرْقةٌ وفِرَقٌ. وقال زهير:  وقد أَغْدُو على ثُبَةٍ كِرامٍ، *  نَشاوَى، واجِدِينَ لِما نَشاءُ  قال أَبو منصور: الثُّباتُ جَماعاتٌ في تَفْرِقةٍ، وكلُّ فِرْقةٍ ثُبةٌ،  وهذا من ثابَ. وقال آخرون: الثُّبةُ من الأَسْماءِ الناقصة، وهو في الأَصل ثُبَيةٌ، فالساقط لام الفعل في هذا القول، وأَما في القول الأَوّل، فالساقِطُ عين الفعل. ومَن جعل الأَصل ثُبَيةً، فهو من ثَبَّيْتُ على الرجل إِذا أَثْنَيْتَ عليه في حياتِه، وتأْوِيلُه جَمْعُ مَحاسِنِهِ، وإِنما الثُّبةُ الجماعةُ.  وثاب القومُ: أَتَوْا مُتواتِرِين، ولا يقالُ للواحد.  والثَّوابُ: جَزاءُ الطاعةِ، وكذلك الـمَثُوبةُ. قال اللّه تعالى: لَمَثُوبةٌ مِن عندِ اللّهِ خَيْرٌ. وأَعْطاه ثَوابَه ومَثُوبَتَهُ ومَثْوَبَتَه أَي جَزاءَ ما عَمِلَه.  وأَثابَه اللّهُ ثَوابَه وأَثْوَبَه وثوَّبَه مَثُوبَتَه: أَعْطاه إِيّاها. وفي التنزيل العزيز: هل ثُوِّبَ الكُفَّارُ ما  \<ص:245>  كانوا يَفْعلون. أَي جُوزُوا. وقال اللحياني: أَثابَهُ اللّهُ مَثُوبةً حَسَنَةً. ومَثْوَبةٌ، بفتح الواو، شاذ، منه. ومنه قراءة مَن قرأَ: لـمَثْوَبةٌ من عند اللّه خَيْرٌ. وقد أَثْوَبه اللّهُ مَثْوَبةً حسَنةً، فأَظْهر الواو على الأَصل.  وقال الكلابيون: لا نَعرِف الـمَثْوبةَ، ولكن الـمَثابة.  وثَوَّبه اللّهُ مِن كذا: عَوَّضه، وهو من ذلك.  واسْتَثابَه: سأَله أَن يُثِيبَه.  وفي حديث ابن التَّيِّهانِ، رضي اللّه عنه: أَثِيبُوا أَخاكم أَي جازُوه  على صَنِيعِهِ. يقال: أَثابَه يُثِيبه إِثابةً، والاسم الثَّوابُ، ويكون في الخير والشرِّ، إِلا أَنه بالخير أَخَصُّ وأَكثر استِعمالاً. وأَما قوله في حديث عمر، رضي اللّه عنه: لا أَعرِفَنَّ أَحداً انْتَقَص مِن  سُبُلِ الناسِ إِلى مَثاباتِهم شيئاً. قال ابن شميل: إِلى مَثاباتِهم أَي إِلىمَنازِلهم، الواحد مَثابةٌ، قال: والـمَثابةُ الـمَرْجِعُ. والـمَثابةُ:  الـمُجْتمَعُ والـمَنْزِلُ، لأَنَّ أَهلَه يَثُوبُون إِليه أَي يرجِعُون. وأَراد  عُمر، رضي اللّه عنه، لا أَعْرِفَنَّ أَحداً اقْتَطع شيئاً من طُرُق  المسلمين وأَدخله دارَه. ومنه حديث عائشة، رضي اللّه عنها، وقولُها في الأَحْنَف: أَبي كانَ يَسْتَجِمُّ مَثابةَ سَفَهِه. وفي حديث عَمْرو ابن العاص، رضي اللّه عنه، قِيلَ له في مَرَضِه الذي مات فيه: كَيْفَ تَجِدُكَ؟  قال: أَجِدُني أَذُوبُ ولا أَثُوبُ أَي أَضْعُفُ ولا أَرجِعُ إِلى الصِّحة.  ابن الأَعرابي: يقال لأَساس البَيْتِ مَثاباتٌ. قال: ويقال لتُراب  الأَساس النَّثِيل. قال: وثابَ إِذا انْتَبَه، وآبَ إِذا رَجَعَ، وتابَ إِذا  أَقْلَعَ.  والـمَثابُ: طَيُّ الحجارة يَثُوبُ بَعْضُها على بعض من أَعْلاه إِلى  أَسْفَلِه. والـمَثابُ: الموضع الذي يَثُوبُ منه الماءُ، ومنه بِئْر ما لها ثائِبٌ. والثَّوْبُ: اللِّباسُ، واحد الأَثْوابِ، والثِّيابِ، والجمع  أَثْوُبٌ، وبعض العرب يهمزه فيقول أَثْؤُبٌ، لاستثقال الضمة على الواو، والهمزةُ أَقوى على احتمالها منها، وكذلك دارٌ وأَدْؤُرٌ وساقٌ وأَسْؤُقٌ، وجميع ما جاءَ على هذا المثال. قال معروف بن عبدالرحمن:  لكُلِّ دَهْرٍ قد لَبِسْتُ أَثْؤُبـــــــــا،  حتى اكْتَسَى الرأْسُ قِناعاً أَشْيَبا،  أَمْلَـــــحَ لا لَـــذًّا، ولا مُحَبَّبـــــــا  وأَثْوابٌ وثِيابٌ. التهذيب: وثلاثةُ أَثْوُبٍ، بغير همز، وأَما الأَسْؤُقُ والأَدْؤُرُ فمهموزان، لأَنَّ صرف أَدْؤُرٍ على دار، وكذلك أَسْؤُق  على ساقٍ، والأَثْوبُ حُمِل الصَّرْفُ فيها على الواو التي في الثَوْب نَفْسِها، والواو تحتمل الصرف من غير انهماز. قال: ولو طرح الهمز من أَدْؤُر وأَسْؤُق لجاز على أَن تردّ تلك الأَلف إِلى أَصلها، وكان أَصلها الواو، كما قالوا في جماعة النابِ من الإِنسان أَنْيُبٌ، همزوا لأَنَّ أَصل الأَلف في الناب ياء(1)  (1 قوله «همزوا لأَن أصل الألف إلخ» كذا في النسخ ولعله  لم يهمزوا كما يفيده التعليل بعده.) ، وتصغير نابٍ نُيَيْبٌ، ويجمع  أَنْياباً.  ويقال لصاحب الثِّياب: ثَوَّابٌ. وقوله عز وجل: وثيابَكَ فَطَهِّرْ. قال ابن عباس، رضي اللّه عنهما، يقول: لا تَلْبَسْ ثِيابَك على مَعْصِيةٍ، ولا على فُجُورِ كُفْرٍ، واحتجَّ بقول الشاعر:  إِني بِحَمْدِ اللّهِ، لا ثَوْبَ غادِرٍ  * لَبِسْتُ، وَلا مِنْ خَزْيةٍ أَتَقَنَّعُ  \<ص:246>  وقال أَبو العباس: الثِّيابُ اللِّباسُ، ويقال للقَلْبِ. وقال الفرَّاءُ: وثِيابَك فَطَهِّرْ: أَي لا تكن غادِراً فَتُدَنِّسَ ثِيابَك، فإِنَّ الغادِرَ دَنِسُ الثِّيابِ، ويقال: وثِيابَك فطَهِّرْ. يقول: عَمَلَكَ فأَصْلِحْ. ويقال: وثِيابَكَ فطهر أَي قَصِّرْ، فإِن تَقْصِيرها طُهْرٌ.  وقيل: نَفْسَكَ فطَهِّر، والعرب تَكْني بالثِّيابِ عن النَفْسِ، وقال:  فَسُلِّي ثيابي عن ثِيابِكِ تَنْسَلِي  وفلان دَنِسُ الثِّيابِ إِذا كان خَبيثَ الفِعْل والـمَذْهَبِ خَبِيثَ  العِرْض. قال امْرُؤُ القَيْس:  ثِيابُ بَني عَوْفٍ طَهارَى، نَقِيّةٌ،  * وأَوْجُهُهُمْ بِيضُ الـمَسافِرِ، غُرّانُ  وقال:  رَمَوْها بأَثْوابٍ خِفافٍ، ولا تَرَى *  لها شَبَهاً، الا النَّعامَ الـمُنَفَّرا.  رَمَوْها يعني الرّكابَ بِأَبْدانِهِم. ومثله قول الراعي:  فقامَ إِليها حَبْتَرٌ بِسلاحِه، *  وللّه ثَوْبا حَبْتَرٍ أَيّما فَتَى  يريد ما اشْتَمَل عليه ثَوْبا حَبْتَرٍ من بَدَنِه.  وفي حديث الخُدْرِيِّ لَـمَّا حَضَره الـمَوتُ دَعا بِثيابٍ جُدُدٍ، فَلَبِسَها ثم ذكر عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: إِن المَيّتَ يُبْعَثُ في ثِيابِه التي يَموتُ فيها. قال الخطابي: أَما أَبو سعيد فقد  استعمل الحديث على ظاهرهِ، وقد رُوي في تحسين الكَفَنِ أَحاديثُ. قال: وقد تأَوّله بعضُ العلماء على المعنى وأَراد به الحالةَ التي يَمُوت عليها من الخَير والشرّ وعَمَلَه الذي يُخْتَم له به. يقال فلان طاهِرُ الثيابِ إِذا وَصَفُوه بِطَهارةِ النَّفْسِ والبَراءةِ من العَيْبِ. ومنه قوله تعالى: وثِيابَكَ فَطَهِّرْ. وفلان دَنِسُ الثّياب إِذا كان خَبِيثَ الفعل والـمَذْهبِ. قال: وهذا كالحديث الآَخَر: يُبْعَثُ العَبْدُ على ما مات عليه. قال الهَروِيُّ: وليس قَولُ من ذَهَبَ به إِلى الأَكْفانِ بشيءٍ لأَنَّ الإِنسان إِنما يُكَفَّنُ بعد الموت. وفي الحديث: مَن لَبِسَ ثَوْبَ شُهْرةٍ أَلْبَسَه اللّهُ تعالى ثَوْبَ مَذَلَّةٍ؛ أَي يَشْمَلُه بالذلِّ كما يشملُ الثوبُ البَدَنَ بأَنْ يُصَغِّرَه في العُيون ويُحَقِّرَه في القُلوب. والشهرة: ظُهور الشيء في شُنْعة حتى يُشْهِره الناسُ.  وفي الحديث: المُتَشَبِّعُ بما لم يُعْطَ كلابِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ. قال ابن الأَثير: الـمُشْكِلُ من هذا الحديث تثنية الثوب. قال الأَزهريّ:  معناه أَن الرجل يَجعَلُ لقَميصِه كُمَّيْنِ أَحدُهما فوق الآخر لِيُرَى أَن عليه قَميصَين وهما واحد، وهذا إِنما يكونُ فيه أَحدُ الثَّوْبَيْن زُوراً لا الثَّوْبانِ. وقيل معناه أَن العرب أَكثر ما كانت تَلْبَسُ عند  الجِدَّةِ والـمَقْدُرةِ إِزاراً ورداءً، ولهذا حين سُئل النبي، صلى اللّه عليه وسلم، عن الصلاة في الثوب الواحد قال: أَوكُلُّكُم يَجِدُ ثَوْبَيْنِ؟  وفسره عمر، رضي اللّه عنه، بإِزارٍ ورِداء، وإِزار وقميص، وغير ذلك.  وروي عن إِسحق بن راهُويه قال: سأَلتُ أَبا الغَمْرِ الأَعرابيَّ، وهو ابنُ ابنةِ ذي الرُّمة، عن تفسير ذلك، فقال: كانت العربُ إِذا اجتَمَعوا في المحافِلِ كانت لهم جماعةٌ يَلْبَسُ أَحدُهم ثوبين حَسَنَيْن. فإِن احتاجوا إِلى شَهادةٍ شَهِدَ لهم بِزُور، فيُمْضُون شَهادتَه بثَوْبَيْهِ، فيقولون: ما أَحْسَنَ  \<ص:247>  ثِيابَه، وما أَحسنَ هَيْئَتَه، فَيُجيزون شهادته لذلك.  قال: والأَحسن أَن يقال فيه إِنَّ المتشبّعَ بما لم يُعْطَ هو الذي يقول  أُعْطِيتُ كذا لشيءٍ لم يُعْطَه، فأَمـّا أَنه يَتَّصِفُ بصِفاتٍ ليست  فيه، يريدُ أَنَّ اللّه تعالى منَحَه إِيّاها، أَو يُريد أَنّ بعضَ الناسِ  وصَلَهُ بشيءٍ خَصَّه به، فيكون بهذا القول قد جمع بين كذبين أَحدهما اتّصافُه بما ليس فيه، أَو أَخْذُه ما لم يأْخُذْه، والآخَر الكَذِبُ على الـمُعْطِي، وهو اللّهُ، أَو الناسُ. وأَراد بثوبي زُورٍ هذين الحالَيْن اللَّذَيْنِ ارْتَكَبَهما، واتَّصفَ بهما، وقد سبق أَن الثوبَ يُطلق على الصفة المحمودة والمذمومة، وحينئذ يصح التشبيه في التثنية لإِنه شَبَّه اثنين باثنين، واللّه أَعلم.  ويقال: ثَوَّبَ الدَّاعِي تَثْوِيباً إِذا عاد مرَّة بعد أُخرى. ومنه  تَثْوِيبُ المؤذّن إِذا نادَى بالأَذانِ للناس إِلى الصلاة ثم نادَى بعد  (يتبع...)
● - (تابع... 1): ثوب: ثابَ الرَّجُلُ يَثُوبُ ثَوْباً وثَوَباناً: رجَع بعد ذَهابه.... ...  التأْذين، فقال: الصلاةَ، رَحمكم اللّه، الصلاةَ، يَدْعُو إِليها عَوْداً بعد بَدْء. والتَّثْوِيبُ: هو الدُّعاء للصلاة وغيرها، وأَصله أَنَّ الرجلَ إِذا جاءَ مُسْتَصْرِخاً لوَّحَ بثوبه لِيُرَى ويَشْتَهِر، فكان ذلك  كالدُّعاء، فسُمي الدعاء تثويباً لذلك، وكلُّ داعٍ مُثَوِّبٌ. وقيل: إِنما سُمِّي الدُّعاء تَثْوِيباً من ثاب يَثُوبُ إِذا رجَع، فهو رُجُوعٌ إِلى الأَمر بالـمُبادرة إِلى الصلاة، فإِنّ المؤَذِّن إِذا قال: حَيَّ على الصلاة، فقد دَعاهم إِليها، فإِذا قال بعد ذلك: الصلاةُ خيرٌ من النَّوْم، فقد رجَع إِلى كلام معناه المبادرةُ إِليها. وفي حديث بِلال: أَمرَني رسولُ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، أَنْ لا أُثَوِّبَ في شيءٍ من الصلاةِ، إِلاَّ في صلاةِ الفجر، وهو قوله: الصلاةُ خيرٌ من النَّوْم، مرتين. وقيل: التَّثْويبُ تثنية الدعاء. وقيل: التثويب في أَذان الفجر أَن يقول المؤَذِّن بعد قوله حيّ على الفلاح: الصلاةُ خير من النَّوْم، يقولها مرتين، كما يُثوِّب بين الأَذانين: الصلاةَ، رحمكم اللّه، الصلاةَ. وأَصلُ هذا كلِّه من تَثْوِيب الدعاء مرة بعدَ اخرى. وقيل: التَّثوِيبُ الصلاةُ بعدَ الفَريضة. يقال: تَثَوَّبت أَي تَطَوَّعْت بعد المكتُوبة، ولا يكون التَّثْوِيبُ إِلا بعد المكتوبة، وهو العود للصلاة بعد الصلاة. وفي الحديث: إِذا ثُوِّبَ بالصلاة  فأْتُوها وعليكم السَّكِينةُ والوَقارُ. قال ابن الأَثير: التَّثْويبُ  ههنا إِقامةُ الصلاة.  وفي حديث أُم سلمة أَنها قالت لعائشة، رضي اللّه عنها، حين أَرادت الخُروجَ إِلى البصرة: إِنَّ عَمُودَ الدِّين لا يُثابُ بالنساءِ إِنْ مالَ.  تريد: لا يُعادُ إِلى اسْتِوائه، من ثابَ يَثُوبُ إِذا رجَع. ويقال: ذَهَبَ  مالُ فلانٍ فاسْتَثابَ مالاً أَي اسْتَرْجَع مالاً. وقال الكميت:  إِنّ العَشِيرةَ تَسْتَثِيبُ بمالِه، *  فتُغِيرُ، وهْوَ مُوَفِّرٌ أَمْوالَها  وقولهم في المثلِ هو أَطْوَعُ من ثَوابٍ: هو اسم رجل كان يُوصَفُ بالطَّواعِيةِ. قال الأَخفش بن شهاب:  وكنتُ، الدَّهْرَ، لَسْتُ أُطِيع أُنْثَى،  * فَصِرْتُ اليومَ أَطْوَعَ مِن ثَوابِ  التهذيب: في النوادر أَثَبْتُ الثَّوْبَ إِثابةً إِذا كَفَفْتَ مَخايِطَه،  ومَلَلْتُه: خِطْتُه الخِياطَة الأُولى بغير كَفٍّ.  والثائبُ: الرّيحُ الشديدةُ تكونُ في أَوّلِ الـمَطَر.  وثَوْبانُ: اسم رجل.  \<ص:248>
مقاييس اللغة:
(ثوب) الثاء والواو والباء قياسٌ صحيحٌ من أصلٍ واحد، وهو العَوْدُ والرُّجوع. يقال ثاب يثُوب إذا رَجَع. والمَثَابةُ: المكان يَثُوب إليه النّاس. قال الله تعالى: ﴿وَإذْ جَعَلْنَا البَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْناً﴾ [البقرة 125]. قال أهل التفسير: مثابة: يثُوبون إليه لا يَقْضُون منه وَطَراً أبداً. والمَثَابة: مَقام المُستَقِي على فَمِ البِئرْ. وهو مِنْ هذا، لأنّه يثُوب إليه، والجمع مَثَابات. قال:
وما لـمَثَاباتِ العُروشِ بَقيَّةٌ *** إذا استُلَّ من تحت العُرُوشِ الدَّعائمُ([4])
وقال قَوم: المَثَابة العدد الكبير. فإنْ كان صحيحاً فهو من الباب، لأنهم الفئة التي يُثَابُ إليها. ويقال ثَابَ الحوضُ، إذا امتلأ. قال:
* إن لم يثُبْ حَوْضُك قَبْلَ الرِّيّ([5]) *
وهكذا كأنّه خلا ثم ثاب إليه الماء، أو عاد ممتلئاً بعد أنْ خلا. والثّوابُ من الأجْر والجزاء أمرٌ يُثابُ إليه. ويقال إنّ المَثابة حِبالةُ الصَّائد، فإن كان هذا صحيحاً فلأنّه مَثَابة الصَّيد، على معنى الاستعارة والتّشبيه. قال الراجز:
مَتَى مَتَى تُطَّلَعُ المَثَابَا *** لعلَّ شَيْخاً مُهْتَراً مُصابَا([6])
يعني بالشّيخِ الوَعِلَ يَصِيدُه. ويقال إنّ الثَّوابَ العَسَلُ؛ وهو من الباب، لأنّ النّحلَ يثُوبُ إليه. قال:
فهو أحْلَى مِنَ الثَّوابِ إذا  *** ذُقْتَُ فَاهَا وبَارِئِ النَّسَمِ([7])
قالوا: والواحدُ ثَوَابة. وثَوَابٌ: اسمُ رجلٍ كان يُضْرَب به المثل في الطَّوَاعِيَة، فيقال: "أطْوَعُ مِنْ ثواب". قال:
وكنتُ الدّهر لَستُ أُطِيعُ أنْثَى *** فصرْتُ اليومَ أطْوَعَ مِن ثَوابِ([8])
والثوب الملبوس محتملٌ أن يكون من هذا القياس؛ لأنّه يُلْبَس ثم يُلبَس ويثاب إليه. وربَّما عبَّروا عن النفس بالثَّوب، فيقال هو طاهر الثِّياب.
القاموس المحيط:
ثَابَ ثَوْباً وثُؤُوباً رَجَع، كثَوَّبَ تَثْوِيباً، وجِسْمُهُ ثَوَبَاناً، مُحَرَّكَةً أَقْبَلَ، والحَوْضُ ثَوْباً وثُؤُوباً امْتَلأَ أو قارَبَ، وأَثَبْتُهُ. والثَّوَابُ العَسَلُ، والنَّحْلُ، والجَزَاءُ، كالمَثُوبَةِ والمَثْوَبَةِ.
أَثَابَهُ اللَّهُ، وأَثْوَبَهُ، وثَوَّبَهُ مَثُوبَتَهُ: أَعْطَاهُ إيَّاهَا. ومَثَابُ البِئْرِ: مَقَامُ السَّاقِي، أو وَسَطُها.
ومَثَابَتُها: مَبْلَغُ جُمُومِ مائِها، وما أشْرَفَ مِنَ الحِجَارَةِ حَوْلَها، أو مَوْضِعُ طَيِّها، ومُجْتَمَعُ النَّاسِ بَعْدَ تَفَرُّقِهِمْ، كالمَثابِ. والتَّثْوِيبُ: التَّعْوِيضُ، والدُّعاءُ إلى الصَّلاةِ، أو تَثْنِيَةُ الدُّعاءِ، أو أَنْ يَقولَ في أذانِ الفَجْرِ: الصَّلاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ مَرَّتَيْنِ عَوْداً على بَدْءٍ، والْإِقامَةُ، والصَّلاةُ بَعْدَ الفَرِيضَةِ. وتَثَوَّبَ: تَنَفَّلَ بَعْدَ الفَرِيضَةِ، وكَسَبَ الثَّوابَ. والثَّوْبُ: اللِّباسُ، ج: أَثْوُبٌ وأَثْؤُبٌ وأَثْوَابٌ وثِيَابٌ، وبائِعُهُ وصاحِبُهُ: ثَوَّابٌ، ومحمدُ بنُ عُمَرَ الثِّيابِيُّ المُحَدِّثُ: كان يَحْفَظُ الثِّيابَ في الحَمَّامِ. وثَوْبُ بنُ شَحْمَةَ: أسَرَ حاتِمَ طَيِّئ، وابنُ النَّارِ: شاعِرٌ جاهِلِيٌّ، وابنُ تَلْدَةَ: مُعَمَّرٌ، لَهُ شِعْرٌ يَوْمَ القَادِسِيَّةِ. وللَّهِ ثَوْبَاهُ: للَّهِ دَرُّهُ. وثَوْبُ الماءِ: السَّلَى والغِرْسُ. وفي ثَوْبَيْ أبي أَنْ أَفِيَهُ، أي: في ذِمَّتِي وذِمَّةِ أبي. و " إنَّ المَيِّتَ ليُبْعَثُ في ثِيَابِهِ " ، أي: أعْمالِهِ. " وثيابَكَ فَطَهِّر " : قيلَ: قَلْبَكَ. وسَمَّوْا: ثَوْباً وثُوَيْباً وثَواباً، كَسَحابٍ، وثَوَابَةَ، كَسَحابَةٍ. ومَثْوَبٌ، كمَقْعَدٍ: د باليَمَنِ.
وثُوَبُ، كَزُفَرَ، ابنُ مَعْنٍ الطائِي. وزُرْعَةُ بنُ ثُوَبُ المُقرِئ قاضي دِمَشْقَ، وعبدُ اللَّهِ بنُ ثُوَبَ أبو مُسْلمٍ الخَوْلانِيُّ، وجُمَيْح، أو جُمَيْعُ بنُ ثُوَبَ، وزيدُ بنُ ثُوَبَ: مُحَدِّثُونَ. والحَارِثُ بنُ ثُوَبَ أيضاً، لا أَثْوَبَ، ووَهِمَ فيه عبدُ الغنِيّ، تابِعيٌّ، وأثْوِبُ بنُ عُتْبَةَ: من رُواةِ حَدِيثِ الدِّيكِ الْأبْيَضِ. وثَوَابٌ: رجُلٌ غَزَا، أو سافَرَ فانْقَطَعَ خَبَرُهُ، فَنَذَرَتِ امْرَأُتُهُ: لَئِن اللَّهُ رَدَّهُ لَتَخْرِمَنَّ أَنْفَهُ، وتَجْنُبَنَّ به إلى مَكَّةَ، فَلَمَّا قَدِمَ أخْبَرَتْهُ به، فقال: دُونَكِ، فقيلَ: " أطْوَعُ من ثَوَابٍ " .
والثَّائِبُ: الرِّيحُ الشديدَةُ تكونُ في أوَّلِ المَطَرِ، ومن البَحْرِ: ماؤُهُ الفائِضُ بَعْدَ الجَزْرِ. وثَوَّابُ بنُ عُتْبَةَ، كَكَتَّانٍ: مُحَدِّثٌ، وابنُ حُزَابَةَ: له ذِكْرٌ، وبالتخفيفِ: جَماعةٌ. واسْتَثَابَهُ: سَأَلَهُ أن يُثِيبَهُ، ومالاً: اسْتَرْجَعَهُ. وكَزُبَيْرٍ: تابِعِيٌّ مُحَدِّثٌ كَلاعِيٌّ، وآخَرُ بِكَالِيُّ. وزيادُ بنُ ثُوَيْبٍ، وعبدُ الرَّحْمنِ بنُ ثُوَيْبٍ: تابِعيّانِ.
تاج العروس:
ث و ب
ثَابَ الرَّجُلُ يَثُوبُ ثَوْباً وثَوَبَاناً : رجع بَعْدَ ذَهَابِهِ ويُقَالُ : ثَابَ فُلاَنٌ إلى اللهِ وتَابَ بالثَّاءِ والتَّاءِ أَيْ عَادَ وَرَجَعَ إلى طَاعَتِه وكذلك أَثَابَ بمَعْنَاهُ ورَجُلٌ تَوَّابٌ أَوَّابٌ ثَوَّابٌ مُنِيبٌ بِمَعْنًى وَاحِد وثَابَ النَّاسُ : اجْتَمَعُوا وجَاءُوا وثَابَ الشيءُ ثَوْباً وثُؤُوباً أَيْ رَجَعَ كَثَوَّبَ تَثْوِيباً أَنْشَدَ ثَعْلَبٌ لرَجُلٍ يَصِفُ سَاقيَيْنِ :
" إذَا اسْتَرَاحَا بَعْدَ جَهْدٍ ثَوَّبَا ومن المَجَازِ : ثَابَ جِسْمُهُ ثَوَبَاناً مُحَرَّكَةً وأَثَابَ : أَقْبَلَ الأَخيرَةُ عن ابنِ قُتَيْبَةَ وأَثَابَ الرَّجُلُ : ثَابَ إلَيْهِ جِسْمُهُ وصَلَحَ بَدَنُهُ وأَثَابَ اللهُ جِسْمَهُ وفي التهذيب : ثَابَ إلى العَليلِ جِسْمُهُ إذا حَسُنَتْ حَالَهُ بَعْدَ نُحُوله ورَجَعَتْ إلَيْهِ صِحَّتُهُ . ومن المَجَازِ : ثَابَ الحَوْضُ يَثُوبُ ثَوْباً وثُؤُوباً : امْتَلأَ أَوْ قَارَبَ وأَثَبْتُهُ أَنَا قَالَ :
" قَدْ ثَكِلَتْ أُخْتُ بَنِي عَدِيِّ
" أُخَيَّهَا فِي طَفَلِ العَشِيِّ
" إنْ لَمْ يَثُبْ حَوْضُكِ قَبْلَ الرِّيِّ ومن المَجَازِ الثَّوَابُ بمَعْنَى العَسَلِ أَنْشَدَ ابْنُ القَطَّاعِ :
هِيَ أَحْلَى مِنَ الثَّوَابِ إذَا مَا ... ذُقْتُ فَاهَا وبَارِىءِ النَّسَمِ والثَّوَابُ : النَّحْلُ لأَنّهَا تُثُوبُ قَالَ سَاعِدَةُ بنُ جُؤَيَّةَ :
مِنْ كُلِّ مُعْنِقَةِ وكُلِّ عطَافَةِ ... منْهَا يُصَدِّقُهَا ثَوَابٌ يَرْعَبُ وفي الأَسَاس : ومِنَ المَجَازِ سُمِّيَ خَيْرُ الرِّيَاحِ ثَوَاباً كَمَا سُمِّيَ خَيْرُ النَّحْلِ ثَوَاباً يُقَالَ : أَحْلَى مِنَ الثَّوَابِ والثَّوَابُ : الجَزَاءُ قَالَ شَيْخُنَا ظَاهِرُهُ كالأَزْهَرِيِّ أَنَّهُ مُطْلَقٌ في الخَيْرِ والشَّرِّ لاَ جَزَاءُ الطَّاعَةِ فَقَطْ كَمَا اقْتَصَر عَلَيْهِ الجَوْهَرِيّ واسْتَدَلُّوا بِقَوْلِهِ تَعَالَى " هَلْ ثُوِّبَ الكُفَّارُ " وقد صَرَّحَ ابنُ الأَثِيرِ في النهاية بِأَنَّ الثَّوَابَ يَكُونُ في الخَيْرِ والشَّرِّ قَالَ إلاَّ أَنَّهُ فِي الخَيْرِ أَخَصُّ وأَكْثَرُ اسْتِعْمَالاً قلْتُ : وكذَا في لسان العرب
ثُمَّ نقل شَيْخُنَا عن العَيْنِيِّ في شَرْح البُخَارِيِّ : الحَاصِلُ بِأُصُولِ الشَّرْع والعِبَادَاتِ : ثَوَابٌ وبالكَمَالاَتِ : أَجْرٌ لأَنَّ الثَّوَابَ لُغَةً بَدَلُ العَيْنِ والأَجْرُ بَدَلُ المَنْفَعَة إلى هُنَا وَسَكَتَ عَلَيْهِ مع أَنَّ الذِي قاله من أَنَّ الثَّوَابَ لُغَةً بَدَلُ العَيْنِ غَيْرُ مَعْرُوفٍ في الأُمَّهَات اللُّغَوِيَّةِ فَلْيُعْلَمْ ذلكَ كَالمَثُوبَة قَالَ اللهُ تَعَالَى " لَمَثُوبَةٌ منْ عنْدِ اللهِ خَيْرٌ " والمَثْوَبَةِ قال اللِّحْيَانِيُّ : أَثَابَه اللهُ مَثُوبَةً حَسَنَةً ومَثْوضبَةٌ بِفَتْحِ الواوِ شَاذٌّ ومنه قَرَأَ مَنْ قَرأَ " لَمَثْوَبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللهِ خَيْرٌ " وأَثَابَهُ اللهُ يُثِيبُهُ إثَابَةً : جَازَاهُ والاسْمُ الثَّوَابُ ومنْهُ حَدِيثُ ابْنِ التَّيِّهَان " أَثِيبُوا أَخَاكُمْ " أَيْ جَازُوهُ على صَنِيعِهِ وقد أَثْوَبَهُ اللهُ مَثُوبة حَسَنَةً ومَثْوَبَةً فَأَظْهَرَ الوَاوَ عَلى الأَصْل وقال الكلاَبيُّونَ : لا نَعِرِف المَثْوَبَةَ ولكن المَثَابةَ وكذا ثَوَّبَهُ اللهُ مَثُوبَتَهُ : أَعْطَاهُ إيَّاها وثَوَّبهُ من كذَا : عَوَّضَهُ
ومَثَابُ الحَوْضِ وثُبَتُهُ : وَسَطُه الذي يَثُوبُ إليه الماءُ إذا اسْتُفْرِغَ
والثُّبَةُ : مَا اجْتَمَعَ إليهِ المَاءُ في الوَادِي أَو في الغَائِطِ حُذِفَتْ عَيْنُهُ وإنَّمَا سُمِّيَتْ ثُبَةً لأَنَّ المَاءَ يَثُوبُ إلَيْهَا والهَاءُ عِوَضٌ عن الوَاوِ الذّاهِبَةِ من عَيْنِ الفِعْلِ كما عَوَّضُوا من قَوْلِهِمْ أَقَامَ إقَامَةً كَذَا في لسان العرب ولم يَذْكُر المُؤَلِّفُ ثُبَةً هنا بل ذكره فِي ثَبي مُعْتَلِّ الَّلامِ وقد عَابُوا عَلَيْهِ في ذلك وذكرهُ الجَوْهَريّ هنا ولكنْ أَجَادَ السَّخَاوِيُّ في سِفْرِ السَّعَادَةِ حَيْثُ قال : الثُّبَةُ : الجَمَاعَةُ فِي تَفَرُّقٍ وهي مَحْذُوفَةُ الَّلامِ لأَنَّهَا من ثَبَيْتُ أَي جَمَعتُ وَوَزْنُهَا على هذا فُعَةٌ والثُّبَةُ أَيْضاً : وَسَطُ الحَوْضِ وهُو مِن ثَابَ يَثُوبُ لأَنَّ المَاءَ يَثُوبُ إليها أَي يَرْجِعُ وهِي مَحْذُوفَةُ العَيْنِ ووَزْنُهَا فُلَةٌ . انْتَهَى نقله شَيْخُنَا
قُلْتُ : وأَصْرَحُ مِنَ هذَا قَوْلُ ابْنِ المُكَرَّمِ رَحِمَهُ اللهُ : الثُّبةُ : الجمَاعةُ مِنَ النَّاسِ ويُجْمَعُ عَلَى ثُبًى وقد اختلَفَ أَهْلُ اللُّغَةِ فِي أَصْلِهِ فَقَال بَعْضُهُمْ : هي من ثَابَ أَي عَادَ ورجعَ وكان أَصْلُهَا ثُوَبَةً فَلَمَّا ضُمَّتِ الثاءُ حُذِفَتِ الوَاو وتَصْغِيرُهَا ثُوَيْبَةٌ ومن هذا أُخِذَ ثُبَةُ الحَوْضِ وهو وَسَطَهُ الذي يَثُوبُ إليه بَقِيَّةُ المَاءِ وقولُه عزَّ وجلَّ " فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ أَوِ انْفرُوا جَمِيعاً " قال الفَرَّاءُ : مَعْنَاهُ فانءفِرُوا عُصَباً إذَا دُعيتُمْ إلى السَّرَايا أَو دُعِيتُمْ لتَنْفِرُوا جَمِيعاً ورُوِيَ أَنَّ مُحَمَّدَ بنَ سَلاَّمٍ سأَلَ يُونُسَ عن قَوْلِهِ عزَّ وجلَّ " فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ أَوِ انْفِرُوا جَمِيعاً " قال : ثُبَةٌ وثُبَاتٌ أَي فرْقَةٌ وفِرَقٌ وقال زُهَيْرٌ :
وَقَدْ أَغْدُو عَلَى ثُبَة كِرَامٍ ... نَشَاوَى وَاجِدِينَ لِمَا نَشَاءُ
قال أَبو مَنْصُورٍ : الثُّبَاتث : جَمَاعَاتٌ في تَفْرِقَةٍ وكلُّ فِرْقَة : ثُبَةٌ وهَذَا مِن ثاب وقال آخَرُونَ : الثُّبَةُ من الأَسْمَاءِ النَّاقصَةِ وهو في الأَصْل ثُبَيَة فالسَّاقطُ لاَمُ الفعْلِ في هذا القَوْل وأَما في القول الأَولِ فالسّاقِطُ عَيْنُ الفِعْلِ انْتَهَى فإذا عَرَفْتَ ذلك عَلمْتَ أَنَّ عَدَمَ تَعَرُّض المُؤَلِّفِ لِثُبَة بمعْنَى وَسَطِ الحَوْضِ في ثَابَ غَفْلَةٌ وقُصُورٌ
وَمَثَابُ البِئرِ : مَقَامَ السَّاقِي مِنْ عُرُوشهَا على فَمِ البِئْرِ قال القُطَامِيُّ يَصفُ البِئرَ وتَهَوُّرَهَا :
ومَا لِمَثَابَاتِ العُرُوش بَقِيَّةٌ ... إذَا اسْتُلَّ مِنْ تَحْت العُرُوشِ الدَّعَائِمُ أَوْ مَثابُ البِئْرِ : وَسَطُهَا ومَثَابَتُهَا : مَبْلَغُ جُمُومِ مَائِهَا ومَثَابَتُهَلا : مَا أَشْرَفَ مِن الحِجَارَةِ حَوْلَهَا يَقُومُ عليها الرَّجُلُ أَحْيَاناً كَيْلاَ يُجَاحِفَ الدَّلْوَ أَو الغَرْبَ أَو مَثَابَةُ البِئرِ : طَيُّهَا عن ابْنِ الأَعْرَابِيِّ قال ابنُ سِيدَهْ : لاَ أَدْرِي أَعَنَى بِطَيِّهَا مَوْضِع طَيِّهَا أَمْ عَنَى الطَّيَّ الَّذي هو بِنَاؤُهَا بالحِجَارَةِ قال : وقَلَّمَا يَكُونُ المَفْعَلَةُ مَصْدَراً والمَثَابَةُ : مُجْتَمَعُ النَّاسِ بَعْدَ تَفَرُّقِهم كالمَثَابِ ورُبَّمَا قالوا لِمَوْضِع حِبَالَةِ الصَّائِدِ مَثَابَةٌ قال الرَّاجِزُ :
" حَتَّى مَتَى تطَّلعُ المَثَابَا
" لَعَلَّ شَيْخاً مُهْتَراً مُصَاباً يَعْنِي بالشَّيْخِ الوَعِلَ . والمَثَّابَةُ : المَوْضِعُ الَّذِي يُثَابُ إلَيْه أَي يُرْجَعُ إليه مَرَّةً بَعْدَ أُخْرَى ومنه قولُه تَعَالَى : " وإِذْ جَعَلْنَا البَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وأَمْناً " وإنَّمَا قِيلَ للْمَنْزِلِ مَثَابَةٌ لأَنَّ أَهْلَهُ يَتَصَرَّفُونَ في أُمُورِهم ثُمَّ يَثُوبُونَ إليهِ والجَمْعُ المَثَابُ قال أَبُو إسْحَاقَ الزَّجَّاجُ : الأَصْلُ في مَثَابَة مَثْوَبَةٌ ولكن حَرَكَة الواوِ نُقِلَتْ إلى الثاء وتَبِعَتِ الواوُ الحَرَكَةَ فَانْقَلَبَتْ أَلفاً قال : وهذا إعْلاَلٌ بِاتِّبَاع بَابِ ثَابَ وقِيلَ المَثَابَةُ والمَثَابُ وَاحدٌ وكذلك قال الفَرَّاءُ : وأَنشد الشَّافِعِيُّ بَيْتَ أَبي طَالِبٍ :
مَثَاباً لأَفْنَاءِ القَبَائلِ كُلِّهَا ... تَخُبُّ إلَيْهَا اليَعْمضلاَتُ الذَّوَامِلُ وقال ثَعْلَبٌ : البَيْتُ : مَثَابَةٌ وقال بَعْضُهُمْ : مَثُوبَةٌ ولَمْ يُقْرَأْ بها
قلتُ : وهَذَا المَعْنَى لم يَذْكُرْهُ المُؤَلِّفُ مع أَنَّهُ مَذْكُورٌ في الصّحاحِ وهو عَجِيبٌ وفي الأَساس : ومنَ المَجًَازِ : ثَابَ إليه عَقْلُهُ وحِلْمُهُ وجَمَّتْ مَثَابَةُ البِئْرِ وهي مُجْتَمَعُ مَائهَا وبِئرٌ لَهَا ثائِبٌ أَيْ مَاءٌ يَعُودُ بَعْدَ النَّزْح وقَوْمٌ لهم ثَائِبٌ إذا وَفَدُوا جَمَاعَةً بَعْدَ جَمَاعَةٍ
وثَابَ مَالُهُ : كَثُرَ واجْتضمَعَ والغُبَارُ : سَطَعَ وكَثُرَ . وثُوِّبَ فُلانٌ بعد خَصَاصةٍ . وجَمَّتْ مَثَابَةُ جَهْلِهِ : اسْتَحْكَمَ جَهْلثهُ انتهى وفي لسان العرب : قال الأَزهريُّ وسَمِعْتُ العضرَبَ تَقُولُ : الكَلأُ بِمَوْضع كَذَا وكَذَا مِثْلُ ثَائبِ البَحْرِ يَعْنُونَ أَنَّهُ غَضٌّ رَطْبٌ كَأَنَّهُ مَاءُ البَحْرِ إذَا فَاضَ بَعْدَ جَزْر . وثَابَ أَي عَادَ ورَجَعَ إلى مَوْضِعِهِ الَّذِي كَانَ أَفْضَى إليه ويُقَالُ : ثَابَ مَاءُ البِئرِ إذَا عَادَتْ جُمَّتُهَا وما أَسْرَعَ ثَائِبَهَا وثَابَ المَاءُ إذا بَلَغَ إلى حاله الأَوَّلِ بَعْدَ ما يُسْتَقَى وثَابَ القَوْمُ : أَتَوْا مُتَوَاترِينَ وَلاَ يُقَالُ لِلْوَاحِدِ وفي حَديث عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عنه " لاَ أَعْرِفَنَّ أَحَداً انْتَقَصَ من سُبُلِ النَّاسِ إلى مَثَابَاتِهِمْ شَيْئاً " قال ابنُ شُمَيْل إلى مثاباتهم أَيْ إلى مَنَازِلِهِمْ الوَاحدُ مَثَابَة قال : والمَثَابَةُ : المَرْجِعُ والمَثَابَةُ : المُجْتَمَعُ والمَثَابَة : المَنْزِلُ لأَنَّ أَهْلَهُ يَثُوبُونَ إليه أَي يَرْجِعُونَ وأَرَادَ عُمَرُ رَضِيَ اللهُ عنه : لاَ أَعْرِفَنَّ أَحَداً اقْتَطَعَ شَيْئاً مِنْ طُرِقِ المُسْلمينَ وأَدْخَلَهُ دَارَه . وفي حَديثِ عَمْرِو بنِ العَاص : " قيلَ له فِي مَرَضه الذي مَاتَ فيه : كَيْفَ تَجِدُك ؟ قال : أَجِدُني أَذُوبُ وَلاَ أَثُوبُ " أَي أَضْعُف ولا أَرْجِعُ إلى الصِّحَّة . وعن ابن الأَعرابيّ : يُقَالُ لأَسَاس البَيْت : مَثَابَات ويُقَالُ لأَسَاس البَيْت : مَثَابَات ويُقَالُ لتُرَابِ الأَسَاسِ : النَّثِيلُ قَالَ : وثَابَ إذَا انْتَبَه وآبَ إذَا رَجَعَ وتابَ إذَا أَقْلَعَ . والمَثَابُ طَيُّ الحجَارَة يَثُوبُ بَعْضُهَا على بَعْض من أَعْلاَهُ إلى أَسْفَله والمَثَابُ : المَوْضعُ الَّذي يَثُوبُ منه المَاءُ ومنه : بِئرٌ مَالَهَا ثَائبٌ كذا في لسَان العَرَبِ . والتَّثْوِيبُ : التَّعْوِيضُ يُقَالُ ثَوَّبَهُ مِن كَذَا : عَوَّضَهُ وقدْ تَقَدَّمَ والتَّثْوِيبُ الدُّعَاءُ إلَى الصَّلاة وغَيْرهَا وأَصْلُه أَنَّ الرَّجُلَ إذَا جاءَ مُسْتَصْرخاً لَوَّحَ بِثَوْبِهِ ليُرى وَيَشْتَهِرَ فكان ذلك كالدُّعَاءِ فسُمِّيَ الدُّعَاءُ تَثْوِيباً لِذلك وكُلَّ داعٍ مُثَوِّبٌ وقِيلَ : إنَّمَا سُمِّيَ الدُّعَاءُ تَثْوِيباً من ثَابَ يَثُوبُ إذا رَجَعَ فهو رُجُوعٌ إلى الأَمْرِ بالمُبَادَرَةِ إلى الصَّلاةِ فإنَّ المُؤَذِّنَ إذا قال : حَيَّ على الصَّلاَة فَقَدْ دَعَاهُمْ إليهَا فإذا قال بَعْدَهُ : الصَّلاةُ خَيْرٌ مِن النَّوْمِ فقد رَجَعَ إلى كَلاَمٍ مَعْنَاهُ المُبَادَرَةُ إليها أَو هو تَثْنِيَةُ الدُّعَاءِ أَو هو أَنْ يَقُولَ في أَذَانِ الفَجْرِ : الصَّلاَةُ خَيْرٌ من النَّوْمِ مَرَّتَيْنِ عَوْداً على بَدْءٍ ورَدَ في حَدِيثِ بِلاَل " أَمَرَنِي رَسُولُ الله صلى الله عليه وسلم أَنْ لا أُثَوِّبَ في شَيْءٍ من الصَّلاة إلاَّ في صَلاَة الفَجْرِ وهو قَوْلُهُ : الصَّلاَةُ خَيْرٌ من النَّوْمِ مَرَّتَيْنِ . والتَّثْوِيبُ : الإِقَامَةُ أَي إقَامَةُ الصَّلاَة جَاءَ في الحَديث : " إذَا ثُوِّبَ بِالصَّلاَة فَأْتُوهَا وعَلَيْكُمُ السَّكينَةُ والوَقَارُ " قال ابْنُ الأَثير : التَّثْويبُ هُنَا : إقَامَةُ الصَّلاَةِ . والتَّثْوِيبُ : الصَّلاَةُ بَعْدَ الفَريضَة حَكَاهُ يُونُسُ قَالَ : ويُقال : تَثَوَّبَ إذَا تَطَوَّعَ أَي تَنَفَّلَ بَعْد المَكْتُوبَة أَي الفَرِيضَةِ وَلاَ يَكُونُ التَّثْوِيبُ إلاَّ بَعْدَ المَكْتُوبَةِ وهو العَوْدَ للْصَّلاَةِ بَعْدَ الصَّلاَةِ . وتَثَوَّبَ : كَسَبَ الثَّوَابَ قال شَيْخُنَا : وَجَدْتُ بِخَطِّ والدي : هذا كُلُّه مُوَلَّد لا لُغَوِيٌّ
والثَّوْبُ : اللِّبَاسُ مِن كَتَّانٍ وقُطْن وصُوفٍ وخَزٍّ وفِرَاءٍ وغَيْرِ ذلكَ ولَيْسَتِ السُّتُورُ مِن اللِّبَاسِ وقَرَأْتُ فِي مُشْكِل القُرْآنِ لابْنِ قُتَيْبَةَ : وقد يَكْنُونَ بِاللِّبَاسِ والثوْبِ عَمَّا سَترَ وَوَقَى لأَنَّ اللِّبَاسَ والثَّوْبَ سَاتِرَانِ وَواقِيَان قَال الشَّاعرُ :
كَثَوْبِ ابْنِ بَيْض وَقَاهُمْ بِهِ ... فَسَدَّ عَلَى السَّالِكِينَ السَّبِيلاَ
وسيأْتِي في " ب ي ض " ج أَثْوُبٌ وبَعْضُ العَرَبِ يَهْمِزُهُ فيقولُ أَثْؤُبٌ لاسْتثْقَالِ الضَّمَّةِ على الوَاوِ والهَمْزَةُ أَقْوَى على احْتِمَالِهَا منها وكذلك دَارٌ وأَدْؤُرٌ وسَاقٌ وأَسْؤُقٌ وجَمِيعُ ما جَاءَ على هذا المِثَال قَالَ مَعْرُوفُ بنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ :
" لِكُلِّ دَهْرٍ قَدْ لَبِسْتُ أَثْؤُبَا
" حَتَّى اكْتَسَى الرَّأْسُ قِنَاعَا أَشْيَبَا
" أَمْلَحَ لاَ لَذًّا وَلاَ مُحَبَّبَا ولعَلَّ أَثْؤُب مَهْمُوزاً سَقط من نُسْخَةِ شَيْخِنَا فَنَسَبَ المُؤلِّفَ إلى التَّقْصِيرِ والسَّهْوِ وإلاَّ فهو مَوْجُودٌ في نُسْخَتِنَا المَوْجُودَةِ وفي التَّهْذِيب : وثَلاَثَةُ أَثْوُبٍ بِغَيْرِ هَمْزٍ حُمِلَ الصَّرْفُ فيها على الواو التي في الثَّوْبِ نَفْسِهَا والواوُ تَحتملُ الصَّرْفَ من غير انْهِمَازٍ قال : ولو طُرِحَ الهَمْزُ من أَدْؤُر أَو أَسْؤُق لجاز على أَنْ تُرَدَّ تلك الأَلفُ إلى أَصْلِها وكان أَصلُها الواو وأَثْوَابٌ وثِيَابٌ ونقل شيخُنَا عن رَوْضِ السُّهَيْلِيِّ أَنه قد يُطْلَقُ الأَثْوَابُ على لاَبِسيهَا وأَنْشَدَ :
رَمَوْهَا بأَثْوَابٍ خِفَافٍ فَلاَ تضرَى ... لَهَا شَبَهاً إلاَّ النَّعَامَ المُنَفَّرَا أي بأَبْدَان . قلت : ومثْلُه قولُ الراعي :
فَقَامَ إليها حبْتَرٌ بسِلاَحِهِ ... وللهِ ثَوْبَا حَبْتَرٍ أَيِّمَا فَتَى يريدُ ما اشتمل عليه ثَوْبَا حَبْتَرٍ من بَدَنِه وسيأْتي
وبَائِعُه وصَاحِبُه : ثَوَّابٌ الأَوَّلُ عَنْ أَبي زيد قال شيخنا : وعلى الثاني اقتصر الجوهريّ وعَزَاه لسيبويهِ قلت : وعلى الأَولِ اقتصرَ ابن المُكَرَّمِ في لسان العرب حيث قال : ورَجُلٌ ثَوَّابٌ للذِي يَبِيعُ الثِّيَابَ نَعَمْ قال في آخِرِ المادّة : ويُقَالُ لصاحب الثِّيَابِ : ثَوَّابٌ
وأَبُو بَكْرٍ محمدُ بنُ عُمَرَ الثِّيَابِيُّ البُخَارِيُّ المَحَدِّثُ رَوَى عنه مُحَمَّد وعمرُ ابْنَا أَبِي بكرِ بنِ عُثْمَانَ السِّنْجِيّ البخاريّ قاله الذهبيّ لُقِّب به لأَنّه كان يَحْفَظُ الثِّيَابَ في الحَمَّامِ كالحُسين بن طَلْحةَ النَّعَّالِ لُقِّب بالحَافِظِ لحفظه النِّعَالَ وثَوْبُ بنُ شَحْمَةَ التَّمِيمِيُّ وكان يُلَقَّب مُجِيرَ الطَّيْرِ وهو الذي أَسَر حَاتِمَ طَيِّىءٍ زعموا وثَوْبُ بنُ النَّارِ شَاعرٌ جاهليٌّ وثوبُ بن تَلْدَةَ بفتح فسكون مُعَمَّرٌ له شِعرٌ يومَ القَادِسيَّةِ وهو من بني وَالِبَةَ
ومن المَجَازِ : للهِ ثَوْبَاهُ كما تقول : للهِ تِلاَدُهُ أَي للهِ دَرُّهُ وفي الأَساس : يريدُ نَفْسَه ومن المجاز أيضاً : اسْلُلْ ثِيَابَكَ مِن ثَيَابِي : اعْتَزلْني وفَارِقْنِي وتَعلَّقَ بِثِيَابِ اللهِ : بأَسْتَارِ الكَعْبَةِ كذَا في الأَسَاس
وثَوْبُ المَاءِ هو السَّلَى والغِرْسُ نقله الصَّاغَانِيّ وقولهم وَفِي ثَوْبَيْ أَبِي مُثَنًّى أَنْ أَفِيَهُ أَيْ في ذِمَّتِي وذمَّةِ أَبي وهذَا أَيضاً من المجاز ونقله الفرّاءُ عن بَني دُبَيْرٍ وفي حديث الخُدْرِيِّ لمَّا حَضَرَهُ المَوْتُ دَعَا بثيَاب جُدُدٍ فَلَبِسَهَا ثم ذَكَرَ عنِ النبيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّه قال : " إنَّ المَيِّتَ لَيُبْعَثُ وفي رواية : يُبْعثُ فِي ثِيابِهِ التي يَمُوتُ فيها " قال الخَطَّابِيُّ : أَمَّا أَبُو سَعيد فقد استعملَ الحديثَ على ظَاهرِه وقد رُوِيَ في تَحْسِينِ الكَفَنِ أَحاديثُ وقد تأَوَّلَه بعضُ العلماءِ على المعنى فقال : أَيْ أَعْمَاله التي يُخْتَمُ له بها أَو الحالة التي يَمُوتُ عليها من الخَيْر والشَّرِّ وقد أَنكرَ شيخُنَا على التأْوِيل والخروجِ به عن ظاهرِ اللفظِ لغيرِ دليل ثمّ قال : على أَنّ هذا كالذي يُذْكَر بعده ليس من اللغة في شيء كما لا يخفى وقوله عزّ وجلّ : " وثِيَابَكَ فَطَهِّرْ " قال ابنُ عبّاس : يقول : لاَ تَلْبَسْ ثِيَابَكَ على مَعْصِيَةِ ولا على فُجُورٍ واحتجَّ بقول الشاعر :
وإنِّي بحَمْدِ الله لاَ ثَوْبَ غَادِر ... لَبِسْتُ وَلاَ مِنْ خَزْيةٍ أَتَقَنَّعُ
وقيلَ : قَلْبَكَ القَائِلُ : أَبو العبّاس ونقل عنه أَيضاً : الثِّيَابُ : اللِّبَاسُ وقال الفرّاء أَي لاَ تَكُنْ غادِراً فَتُدَنِّسَ ثِيابَكَ فإنّ الغادرَ دَنسُ الثِّيابِ ويقال : أَي عَمَلَكَ فَأَصْلِحْ ويقال : أَي فَقَصِّرْ فإنّ تَقصيرَها طُهْرٌ وقال ابنُ قتيبةَ في مشكلِ القرآن : أَي نَفْسَكَ فَطَهِّرْهَا منَ الذُّنُوبِ والعَرَبُ تَكْنِي بالثِّيَابِ عن النفْس لاشتمالها عليها قالت لَيْلَى وذَكَرَت إبلا :
" رَمَوْهَا بِأَثْوَاب خِفَافِ فَلاَ تَرَى البَيْتُ قد تقدَّم وقال :
" فَسُلِّي ثِيَابِ عَنْ ثِيَابِكِ تَنْسُلِ وفُلاَنٌ دَنِسُ الثِّيَابِ إذَا كَان خَبِيثَ الفِعْلِ والمَذْهَبِ خبيثَ العِرْضِ قال امرؤُ القيس :
ثِيَابُ بَنِي عَوْفٍ طَهَارَى نَقِيَّةٌ ... وَأَوْجُهُهُمْ بِيضُ المَسَافِرِ غُرَّانُ وقال آخر :
" لاَهُمَّ إنَّ عَامِرَ بْن جهْمِ
" أَوْذَمَ حَجًّا في ثِيَابٍ دُسْم أي مُتَدَسِّم بالذُّنُوبِ ويقولون : قَوْمٌ لِطَافُ الأُزُرِ أَي خِمَاصُ البُطُونِ لأَنَّ الأُزُرَ تُلاثُ عليها ويقولون : فِداً لَكَ إزَارِي أَي بَدَنِي وسيأْتِي تحقيقُ ذلك
وسَمَّوْا ثَوْباً وثُوَيْباً وثَوَاباً كسَحَابٍ وثَوَابَةَ كسَحَابَةٍ وثَوْبَانَ وثُوَيْبَةَ فالمُسَمَّى بثَوْبَانَ في الصَّحَابة رَجُلاَنِ : ثَوْبَانُ بنُ بُجْدُدٍ مَوْلَى رسول الله صلى الله عليه وسلم وثَوْبَانُ أَبو عبدِ الرحمن الأَنْصَارِيُّ حَدِيثُه في إِنْشَادِ الضَّالَّةِ وثَوْبَانُ : اسْمُ ذِي النُّونِ الزبَّاهِدِ المِصْرِيّ في قول عن الدَّارَقُطْنِيِّ وثَوْبَانُ بن شَهْرٍ الأَشْعَرِيُّ يَرْوِي المَرَاسِيلَ عِدَادُه في أَهلِ الشأْمِ وثُوَيْبٌ أَبُو رشيدٍ الشامِيُّ
وثُوَيْبَةُ مَوْلاَةُ أَبِي لَهَبٍ مُرْضِعَةُ رسُولِ الله صلى الله عليه وسلم ومرضعة عمِّه حمزةَ رضي الله عنه قال ابنث مَنْدَه : إنَّهَا أَسلمتْ وأَيَّده الحافظ ابنُ حَجَر
وَمَثْوَبُ كمَقْعَدٍ : د باليَمَنِ نقله الصاغانيّ
وثُوَبُ كزُفَرَ وفي نسخة كصُرَد ابنُ مَعْنٍ الطَّائِيُّ من قُدماءِ الجاهليّةِ وهو جَدُّ عَمْرِو بنِ المُسَبِّح ابنِ كَعْب وزُرْعَةُ بنُ ثُوَبَ المُقْرِىءُ تابعيٌّ كذَا في النسخ والصواب المُقْرَائِيّ قاضي دِمَشْقَ بعدَ أَبي إدريسَ الخَوْلاَنِيِّ وَعَبْدُ الله ابنُ ثُوَبَ أَبُو مُسْلِمٍ الخَوْلاَنِيُّ اليَمَانِيُّ الزاهدُ ويقال : هو ابن ثَوَابٍ ويقال أَثْوَبَ سَكنَ بِدَارِيَّا الشَّام لَقِيَ أَبَا بكرٍ الصدِّيقَ وَرَوَى عن عوفِ بنِ مالكٍ الأَشجعيِّ وعنه أَبُو إدْرِيسَ الخوْلاَنِيُّ كذا في التهذيب للمِزّيّ . وجُمَيْحُ بالحضاءِ المهملة مُصَغَّراً هكذا في النسخ والصَّوَاب : جَمِيعُ بالعين كأَمير والحَاء تصحيفٌ أَو هو جُمَيْعُ بالعين المهملة مُصَغَّراً ابْنُ ثُوَبَ عن خالد بن مَعْدَانَ وعنه يحيى الوُحَاظِيّ وَزَيْدُ بنُ ثُوَبَ رَوَى عنه يوسفُ بنُ أَبي حَكِيمٍ مُحَدِّثُونَ . وفَاتَه ثُوَبُ بنُ شريد اليافِعيّ شَهِدَ فتْحَ مِصْرَ
وأَبُو سَعْدٍ الكَلاَعِيُّ اسمُه عبدُ الرحمن بنُ ثُوَبَ وغيرُهُمَا والحارِثُ ابن ثُوَبَ أَيضاً كزُفَرَ لاَ أَثْوَبَ بالأَلف وَوَهِمَ فيه الحافظُ عَبْدُ الغَنِيّ المَقْدِسِيُّ خَطَّأَهُ ابن مَاكُولاَ وهو تَابِعيّ رأَى عليًّا رضي الله عنه وأَثْوَبث بنُ عُتْبةَ مقبولٌ مِنْ رُوَاةِ حَدِيثِ الدِّيكِ الأَبْيَضِ وقيل : له صُحْبَة ولا يَصِحُّ رضوَاهُ عنه عبدُ الباقي بنُ قانع في مُعجمه وفَاتَه : أَثْوَبُ بن أَزْهَرَ أَخُو بني جَنَاب وهو زَوْجُ قَيْلَةَ بنتِ مَخْرَمَةَ الصَّحَابِيَّةِ ذَكره ابنُ مَاكُولاَ
وثَوَابٌ اسمُ رَجُلٍ كَان يُوصَف بالطَّوَاعِيَةِ ويُحْكَى أَنه غَزَا أَو سَافَرَ فانقطع خبرُه فَنَذَرَتِ امرأَتُه لَئنِ اللهُ رَدَّهُ إليها لَتَخْرِمَنَّ أَنْفَهُ أَي تجعل فيه ثُقْباً وتَجْنُبَنَّ أَي تَقُودَنَّ بِهِ وفي نسخة : تَجِيئَنَّ به إلى مَكَّةَ شُكْراً للهِ تعالى فلما قَدِمَ أَخْبَرَتْهُ به فقال لهضا : دُونَكِ بمَا نَذَرْتِ فقِيلَ : أَطْوَعُ مِنْ ثَوَاب قال الأَخْنَسُ بنُ شِهَابٍ :
وكُنْتُ الدَّهْرَ لَسْتُ أُطِيعُ أُنْثَى ... فَصِرْتُ اليوْمَ أَطْوَعَ مِنْ ثَوَابِ ومن المجاز : الثَّائِبُ : الرِّيحُ الشَّدِيدَةُ التي تَكُونُ في أَوّلِ المَطَرِ
وفي الأَساسِ : نَشَأَتْ مُسْتَثَابَاتُ الرِّيَاح : وهي ذَوَاتُ اليُمْنِ والبَرَكَةِ التي يُرْجَى خَيْرُهَا سُمِّيَ خَيْرُ الرِّيَاحِ ثَوَاباً كمَا سُمِّيَ خَيْرُ النَّحْلِ وهو العَسَلُ ثَوَاباً والثَّائِبُ مِن البَحْرِ ماؤهُ الفَائِضُ بَعْدَ الجَزْرِ تقول العَرَبُ : الكَلأُ بِمَوْضِعِ كَذَا مِثْلث ثَائِبِ البَحْرِ : يَعْنُونَ أَنَّه غَضٌّ طَرِيٌّ كأَنَّهُ مَاءُ البَحْرش إذَا فَاضَ بَعْدَ مَا جَزَرَ
وثَوَّابُ بنُ عُتْبَةَ المَهْرِيّ البَصْرِيّ كَكَتَّانٍ : مُحَدِّثٌ عن ابن بُرَيْدَةَ وعنه أَبُو الوَلِيدِ والحَوْضِيُّ وثَوَّابُ بنُ حُزَابَةَ كدُعَابة له ذِكْرٌ وابنه قثتَيْبَةُ بن ثَوَّاب له ذِكْر أيضاً
وثَوَابٌ بالتَّخفيف : جَمَاعَةٌ من المُحَدِّثين
واسْتَثَابَه : سَأَله أنْ يُثِيبَهُ أَي يُجَازِيَه . ويقال : ذَهَبَ مالُ فلانٍ فاستَثابَ مالاً أَي اسْتَرْجَعَه وقال الكُمَيْت :
إنَّ العَشِيرَةَ تَسْتَثِيبُ بمالِه ... فتُغِيرُ وهو مُوَفِّرٌ أَمْوالَها وأَثَبْتُ الثَّوْبَ إثَابَةً إذا كَفَفْتَ مَخَايِطَه ومَلَلْتُه : خِطْتُه الخِيَاطَةَ الأُولَى بغيرِ كَفٍّ
وعمُودُ الدِّينِ لا يُثَابُ بالنِّسَاءِ إنْ مَال أَي لا يُعَادُ إلى استِوائه كذا في لسان العرب
وثُوَيْبٌ كزُبيرٍ تابِعِيٌّ مُحَدِّثٌ وهُمَا اثنانِ أَحَدُهُمَا كَلاَعِيٌّ يُكنَى أَبا حامدٍ شيْخٌ روى عن خالد بن مَعْدَانَ وآخَرُ بِكَاليٌّ حِمْصِيٌّ يكنى أَبا رَشيد روى عن زيدِ بن ثابتٍ وعنه أَبو سَلضمَةَ وزِيَادُ بن ثُوَيْبٍ عن أَبي هُرَيْرَةَ مقبولٌ من الثالثة وأَبو مُنْقِذٍ عبدُ الرحمن بن ثُوَيْب تابِعيَّانِ وحيث إنَّهُمَا تَابِعيَّانِ كان الأَليَقُ أَن يقولَ : تابِعِيُّونَ لأَن اللَّذَيْنِ تقدَّمَا تابعيَّانِ أَيضاً فتأَمّلْ
وثَوْبَانُ بن شِهْمِيلٍ بطن من الأَزْد
وأَبُو جَعْفَر الثَّوَابِيُّ محمدُ بن إبرضاهِيم البِرْتيّ الكاتب : مُحَدِّثٌ
ث ي ب
ثِيبَانُ ككِيزان : اسم كُورَةٍ نقله الصاغانيّ
والثّيِّبُ كصَيِّب من النساء : المرأَةُ التي تزوّجت وفَارَقَت زَوْجَهَا قال أَبو الهيْثَم : امرأَةٌ ثَيِّب كانت ذاتَ زَوْجٍ ثم مات عنها زوْجُهَا أَو طُلِّقت ثم رَجعتْ إلى النِّكَاحوقال الأَصمعيُّ : امرأَةٌ ثَيِّبٌ ورجُل ثَيِّبٌ إذا كان قد دُخِلَ به أَو دُخِلَ بها الذكرُ والأُنثى في ذلك سَوَاءٌ أَو لا يقال ذلك للرجُل إلاّ في قولك : وَلَدُ الثّيِّبَيْنِ وَوَلَدُ البِكْرَيْنِ قالَه صاحب العَيْن وجاءَ في الخَبَرِ الثَّيِّبَانِ يُرْجَمَانِ والبِكْرَانِ يُجْلَدَانِ ويُغَرَّبَانِ " وقد ثُيِّبَتِ المرأَةُ وهي مُثَيَّبٌ كمُعَظَّم وقد تَثَيَّبَتْ . في التهذيب يقال : ثُيّبَتِ المرأَةُ تَثْيِيباً إذا صارَتْ ثيِّباً وجَمع الثَّيِّب من النساء ثَيِّبَاتٌ قال الله تعالى : " ثَيِّبَاتٍ وأَبْكَاراً " وفي الحديث : " الثّيِّب بالثَّيِّب جَلْدُ مائةٍ ورَجْمٌ بالحِجارة وقال ابنُ الأَثير : الثَّيِّبُ : مَنْ ليس بِبِكْرٍ قال : ويُطْلَقُ الثَّيِّبُ على المرأَة البالغة وإن كانت بِكْراً مَجَازاً واتّسَاعاً قال : والجَمع بين الجَلْدِ والرَّجْمِ مَنْسُوخٌ وذِكْرثهُ في ث و ب وَهم قال شيخُنا : ليْس كذلك بل جَزَم كثيرون أَن أَصلَه وَاوِيّ
قلتُ : وقال ابن الأَثيرِ : وأَصْلُ الكلمةِ الواوُ لأَنه من ثَابَ يَثُوب إذا رجع كأَن الثَّيِّبَ بصَدَدِ العَوْد والرجوعِ فإنما الوَاهِمُ ابنُ أُخْتِ خالَتِه
ومما ذكره ابنُ منظور في ث و ب عن التهذيب : قولُهم : وبِئْرٌ ذَاتُ ثَيِّبٍ وغَيِّثٍ إذا استُقِي منها عادَ مكانَه ماءٌ آخَرُ أَي مِن ثابَ الماءُ : بلغ إلى حالِه الأَول بعدما يُسْتَقَى ثم قال : وثَيِّبٌ كان في أَصله ثَيْوِب ولا يكون الثُّؤُوبُ أَوّلَ الشيءِ حتى يَعود مَرّةً أُخرَى ويقال : بِئرٌ ثَيِّبٌ أَي يَثُوبُ الماءُ فيها

##### Türkçe

**ثوب**
**ثَابَ - يَثُوبُ - ثَواب - مَثُوْبَة - مَثابَة - أَثَابَ - يُثِيْبُ - ثَوَّبَ - يُثَوِّبُ، ثُوِّبَ - يُثَوَّبُ**
Salı, 08 Şubat/Şubat 2011 12:37 yazar: Administrator
**ثَابَ - يَثُوْبُ** + bir varlık + bir şey ile: onunla kazanır: bir çaba ve iş yahut bir yarışma neticesinde bir ödül kazanır; onu alır ve onunla yurduna geri döner.
**ثَواب**: “**فـَعال**” vezninde, **ثَابَ - يَثُوبُ**’dan mübalağa için fiil ismi: onunla geri döndüğü ödül yahut kazanç yahut ganimet.
**آتى - يؤتي** + bir varlık + bir varlığa + **ثواباً**: ona bir ücret yahut ganimet yahut ödül verir.
﴿فآتاهم الله ثواب الدنيا وحسن ثواب الآخرة﴾
**مَثُوْبَة**: (aslı **مَثْوِبة**’dir): “**مَفعـِلة**” vezninde, bir defa için te’kîdli mef‘ûl mânasında fiil ismi: **ثَابَ - يَثُوبُ**’dan; onunla geri döndüğü ödül yahut kazanç yahut ganimet yahut semere.
**مَثابَة**: “**مـَفعــَلة**” vezninde, **ثَابَ - يَثُوبُ**’dan mîmî masdar: ondan yer ismi: içinde yapılan iş üzerine sevapça bir neticenin tertip edildiği yer: sevap elde etme yeri: ödül yahut kazanç yahut gaye elde etmek için kendisine yönelinen yer.
**أَثَابَ - يُثِيْبُ** + bir varlık + bir varlığa + bir şey + **بـِ** bir şey yahut iş ile: “**أفعل**” vezninde, **ثَابَ - يَثُوبُ**’dan: onu, onunla **يَثُوبُ** kıldı: onu onunla kazanır ve onu bir ödül gibi elde eder kıldı.
﴿فأثابهم الله بما قالوا جنات﴾
**ثَوَّبَ - يُثَوِّبُ**: “**فـَعـَّل**” vezninde, **ثَابَ - يَثُوبُ**’dan: onu, tekrar ve şiddet üzere **يَثُوبُ** kıldı: onu her defasında bir semere ve kazanç ve ödülle daima geri döner kıldı.
**ثُوِّبَ - يُثَوَّبُ**: **ثَوَّبَ - يُثَوِّبُ**’dan meçhul bina.
Ve lafız, “fiilin hedefinin başarıyla sona ermesi ve semere ve faydanın gerçekleşmesi” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**فازَ - يَفُوْزُ**، **ثَابَ - يَثُوْبُ**، **فَلَحَ - يَفْلَحُ**، **رَبِحَ - يَرْبَحُ**، **أَجَرَ - يَأْجُرُ**، **كَسَبَ - يَكْسِبُ**
Lafız bakımından ayırt edilir:
**ثَبَا - يَثْبُو** + bir varlık + bir varlığı yahut bir şeyi (bir topluluğu yahut bir orduyu): onları cemaatler ve çeteler ve küçük seriyyeler hâlinde ayırdı: onların toplamından ve aslından, ardışık, peş peşe küçük gruplar kıldı.
**ثَبَتَ - يَثْبُتُ** + bir varlık yahut bir şey + bir yerde: kaldı ve sürdü ve yerinde ikamet etti; onu, kendisini oradan hareket etmeye sevk eden, çevresindeki özel hareket şartlarına rağmen, terk etmez.
**ثَابَ  - يَثُوْبُ** + bir varlık + bir şey ile: onunla kazanır: bir çaba ve iş yahut bir yarışma neticesinde bir ödül kazanır; onu alır ve onunla yurduna geri döner.
**ثَابَ - يَثيبُ** (**ثَابَتْ - تَثِيْبُ**) + bir varlık + bir varlığa yahut bir yere yahut bir işe: **بَكَرَ - يَبْكُرُ**’un zıddı: ondan ayrılıp onu terk ettikten sonra ona bir kez daha döner ve geri gelir.

**ثواب**
 	﴿وما كان لنفس أن تموت إلا بإذن الله كتابا مؤجلا ومن يرد ثواب الدنيا نؤته منها ومن يرد ثواب الآخرة نؤته منها وسنجزي الشاكرين(145)﴾ Âl-i İmrân ﴿من كان يريد ثواب الدنيا فعند الله ثواب الدنيا والآخرة وكان الله سميعا بصيرا(134)﴾ Nisâ
 	﴿هنالك الولاية لله الحق هو خير ثوابا وخير عقبا(44)﴾ Kehf ﴿وقال الذين أوتوا العلم ويلكم ثواب الله خير لمن آمن وعمل صالحا ولا يلقاها إلا الصابرون(80)﴾ Kasas
 	﴿المال والبنون زينة الحياة الدنيا والباقيات الصالحات خير عند ربك ثوابا وخير أملا(46)﴾ Kehf ﴿ويزيد الله الذين اهتدوا هدى والباقيات الصالحات خير عند ربك ثوابا وخير مردا(76)﴾ Meryem
 	﴿فآتاهم الله ثواب الدنيا وحسن ثواب الآخرة والله يحب المحسنين(148)﴾ Âl-i İmrân ﴿فاستجاب لهم ربهم أني لا أضيع عمل عامل منكم من ذكر أو أنثى بعضكم من بعض فالذين هاجروا وأخرجوا من ديارهم وأوذوا في سبيلي وقاتلوا وقتلوا لأكفرن عنهم سيئاتهم ولأدخلنهم جنات تجري من تحتها الأنهار ثوابا من عند الله والله عندهحسن الثواب(195)﴾ Âl-i İmrân

**مثابة**
 ﴿وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا واتخذوا من مقام إبراهيم مصلى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل أن طهرا بيتي للطائفين والعاكفين والركع السجود(125)﴾ Bakara

**مثوبة**
 ﴿ولو أنهم آمنوا واتقوا لمثوبة من عند الله خير لو كانوا يعلمون(103)﴾ Bakara ﴿قل هل أنبئكم بشر من ذلك مثوبة عند الله من لعنه الله وغضب عليه وجعل منهم القردة والخنازير وعبد الطاغوت أولئك شر مكانا وأضل عن سواء السبيل(60)﴾ Mâide

**أثاب** :
	﴿إذ تصعدون ولا تلوون على أحد والرسول يدعوكم في أخراكم فأثابكم غما بغم لكيلا تحزنوا على ما فاتكم ولا ما أصابكم والله خبير بما تعملون(153)﴾ Âl-i İmrân ﴿فأثابهم الله بما قالوا جنات تجري من تحتها الأنهار خالدين فيها وذلك جزاء المحسنين (85)﴾ Mâide ﴿لقد رضي الله عن المؤمنين إذ يبايعونك تحت الشجرة فعلم ما في قلوبهم فأنزل السكينة عليهموأثابهم فتحا قريبا(18)﴾ Fetih

**ثوِّب** :
	﴿فاليوم الذين آمنوا من الكفار يضحكون(34)على الأرائك ينظرون(35) هل ثوب الكفار ما كانوا يفعلون(36)﴾ Mutaffifîn

مختار الصحاح
● [**ثوب**] ث و ب: Sîbeveyh dedi ki: elbiselerin sahibine **ثَوَّابٌ** denir; ve **ثابَ** “geri döndü”dür; ve onun bâbı (çekimi) böyledir, dedi; ve **ثَوَبَاناً** da (vavın fethasıyla) (denir). Ve **ثابَ** insanlar: toplandılar ve geldiler; aynı şekilde su da. Ve havuzun **مَثَابُ**’u: suyun kendisine döndüğü orta kısmıdır. Ve **أثَابَ** adam: bedeni ona geri döndü ve vücudu düzeldi. Ve **المَثَابَةُ**: kendisine bir defadan sonra bir defa daha dönülen yerdir; bundan dolayı menzil **مَثَابَةً** diye adlandırıldı; çoğulu **مَثابٌ**’dır. Dedim: onun benzeri **غمامة** ve **غمام**; ve **حمامة** ve **حمام**’dır. Ve **الثَّوَابُ** ve **المَثُوبَةُ**: itaate karşılıktır. Dedim: ikisi mutlak karşılıktır; bunu Ezherî ve başkaları nakletti; ve onu, Yüce Allah’ın sözü ﴿هل ثوب الكفار﴾ destekler; yani “karşılık gördüler”; çünkü **ثوبه** “**أثابه**” mânasındadır. Ve Yüce Allah’ın sözü ﴿بشر من ذلك مثوبة﴾. Ve **التَّثْوِيبُ** fecr ezanında, müezzinin “الصلاة خير من النوم” demesidir. Ve bir erkek **ثَيِّبٌ** ve bir kadın **ثيب**; İbnü’s-Sikkît dedi ki: o, bir kadınla zifafa girmiş olandır; ve o da (kadın) kendisiyle zifafa girilmiş olandır; ondan (türetilen) olarak: kadın **ثَيَّبَتِ** (sâ’nın fethasıyla) **تثييباً**.

الراغب
**ثوب**
- **الثوب**’un aslı: şeyin, üzerinde bulunduğu ilk hâline; yahut fikirle kastedilen takdir edilmiş hâle dönmesidir; o da onların “fikirin evveli işin âhiridir” sözleriyle işaret ettikleri hâldir (bak: بصائر ذوي التمييز 1/337; bunun tafsili جواليقي’nin شرح أدب الكاتب’ında s. 37). İlk hâle dönüşten olan, onların “falanca evine **ثاب** etti” demeleridir; ve “nefsim bana **ثابت** etti”; ve kuyunun ağzında su çekenin yeri **مثابة** diye adlandırıldı. Ve fikirle kastedilen takdir edilmiş hâle dönüşten olan **الثوب**’dur; ipliğin, kendisi için takdir edilmiş hâle dönüşünden dolayı böyle adlandırıldı; aynı şekilde işin **ثواب**’ı da. **الثوب**’un çoğulu **أثواب** ve **ثياب**’dır. Ve Yüce Allah’ın sözü: }وثيابك فطهر{ [المدثر/4] elbiseyi temizlemeye hamledilir; ve “elbiseler”in nefse kinaye olduğu da söylenmiştir; şairin sözü sebebiyle:
- 85 - ثياب بني عوف طهارى نقية ***
(bu mısra İmruü’l-Kays’ındır; ve ikinci yarısı:
وأوجههم بيض المسافر غران
ve onun divanında s. 167; ve Lisân (**ثوب**)’dadır)
Ve bu, Yüce Allah’ın şu sözünde zikrettiği şeye bir emirdir: }إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهركم تطهيرا﴿[الأحزاب/33]. Ve **الثواب**: insanın amellerinin karşılığı olarak kendisine dönen şeydir; karşılık, **ثواب** diye adlandırılır; onun, o olduğu tasavvur edilerek; Yüce Allah’ın şu sözünde karşılığı bizzat amel kıldığını görmez misin:﴾فمن يعمل مثقال ذرة خيرا يره﴿[الزلزلة/7] ve “onun karşılığını” demedi. Ve **الثواب** hayırda ve şerde söylenir; ancak örfte en çok hayırda bilinenidir. Ve bunun üzerine Aziz ve Celîl’in sözü:﴾ثوابا من عند الله والله عنده حسن الثواب﴿[آل عمران/195]،﴾فآتاهم الله ثواب الدنيا وحسن ثواب الآخرة﴿[آل عمران/148]. Ve aynı şekilde Yüce Allah’ın şu sözündeki **المثوبة**:﴾هل أنبئكم بشر من ذلك مثوبة عند الله﴿[المائدة/60]; çünkü bu, şerde bir istiâredir; onda “müjde”nin istiâresi gibi. Yüce Allah dedi:﴾ولو أنهم آمنوا واتقوا لمثوبة من عند الله﴿[البقرة/103]. Ve **الإثابة** sevilen şeyde kullanılır; Yüce Allah dedi:﴾فأثابهم الله بما قالوا جنات تجري من تحتها الأنهار﴿[المائدة/85]. Ve bu, hoşlanılmayan şeyde de söylenmiştir:﴾فأثابكم غما بغم﴿[آل عمران/153]; daha önce geçtiği üzere istiâre üzere. Ve Kur’ân’da **التثويب** hoşlanılmayan şeyde ancak gelmiştir; meselâ:﴾هل ثوب الكفار﴿[المطففين/36]. Ve Aziz ve Celîl’in sözü:﴾وإذ جعلنا البيت مثابة{ [البقرة/125]; “mânası: zamanların geçişi üzere insanların kendisine döndüğü yer” denilmiştir; ve “sevap kazanılan yer” denilmiştir. Ve **الثيب**: kocadan dönen (kadın)dır.
Yüce Allah dedi: }ثيبات وأبكارا{ [التحريم/5]. Ve o (Peygamber) aleyhisselâm dedi: (الثيب أحق بنفسها) (hadis sahihtir; Müslim’in Sahîh’inde (1421); ve İbn Mâce’nin Sünen’inde 1/601; ve Mâlik’in Muvatta’ında. Bak: تنوير الحوالك 2/62; ve شرح السنة 9/30; ve rivayette [الأيم], [الثيب] yerine).
Ve **التثويب**: nidânın tekrarıdır; ve ondan, ezandaki **التثويب**. Ve insana arız olan **الثوباء** ona, tekrarlanmasından dolayı böyle adlandırıldı. Ve **الثبة**: zahirde birbirine dönenlerin topluluğudur. Aziz ve Celîl dedi: }فانفروا ثبات أو انفروا جميعا{ [النساء/71]. Şair dedi:
- 86 - وقد أغدو على ثبة كرام
(beyit, az önce 80 numarayla geçti)
Ve havuzun **ثبة**’si: suyun kendisine döndüğü şeydir; ve daha önce geçti ( **ثبة** maddesine bak).

ملخص اللسان
1. **ثابَ** adam **يَثُوبُ** **ثَوْباً** ve **ثَوَباناً**: gidişinden sonra döndü.
2. **ثابَ** falanca Allah’a; ve **تابَ**: yani O’nun itaatine döndü ve geri geldi.
3. Ve **ثابَ** insanlar: toplandılar ve geldiler.
4. Ve **ثابَ** şey **ثَوْباً** ve **ثُؤُوباً**: yani döndü.
5. Ve **أَثابَ** adam: bedeni ona geri döndü ve vücudu düzeldi.
6. Ve **أَثابَ**: yöneldi.
7. **ثابَ** hastaya bedeni: hâli değişmesinden sonra güzelleştiğinde ve sağlığı ona geri döndüğünde.
8. Ve **ثابَ** havuz **يَثُوبُ** **ثَوْباً** ve **ثُؤُوباً**: doldu yahut yaklaştı.
9. Ve havuzun **ثُبة**’si ve **مَثابُ**’u: su çekilip boşaltıldığında suyun kendisine döndüğü orta kısmıdır.
10. Ve **الثُّبة**: vadide yahut çukur yerde suyun kendisine toplandığı şeydir.
11. Ve **ثابَ**: yani, ulaştığı yer olan, üzerinde bulunduğu yerine döndü ve geri geldi.
12. Ve **الثَّواب**: itaate karşılıktır.
13. Ve ona **ثَوابَه**’ini ve **مَثُوبَتَهُ**’nu ve **مَثْوَبَتَه**’ni verdi: yani yaptığı şeyin karşılığını.
14. Ve Allah ona **ثَوابَه**’ini verdi; ve **أَثْوَبَه**; ve **ثوَّبَه** **مَثُوبَتَه**’ni: onu ona verdi.
15. : **هل ثُوِّبَ الكُفَّارُ ما كانوا يَفْعلون**: yani karşılık gördüler.
16. Ve Allah onu şundan **ثَوَّبه**: ona bedel verdi.
17. Ve bir adam **ثَوّابٌ**: elbise satan kimse içindir.
18. Ve **الثَّوْب**: giysidir.
19. **الثِّياب**: giysidir.
20. Ve **وثِيابَك فَطَهِّرْ**: yani hain olma da elbiseni kirletme.
21. Ve **وثِيابَك فطَهِّرْ**: amelini (işini) düzelt.
22. Ve **وثِيابَكَ فطهر**: yani kısalt; çünkü onu kısaltmak temizliktir.
23. **ثابَ** kuyunun suyu: onun su birikimi geri döndüğünde.
24. Ve **المَثابة**: kendisine dönülen yer; yani bir defadan sonra bir defa daha kendisine geri dönülen yer.
25. Ve **وإِذ جَعَلْنا البيتَ مَثابةً للناسِ وأَمْناً**: çünkü onun ehli işlerinde tasarruf ederler, sonra ona dönerler.
26. Ve insanların **مَثابة**’si ve **مثابُ**’ları: ayrılıktan sonra toplanma yerleridir.
27. Ve **الثَّواب**: arıdır; çünkü o döner.
28. Ve kuyunun **مَثاب**’ı: onun ortasıdır.
29. Ve onun **مَثاب**’ı: kuyunun ağzında, onun üst yapılarından su çekenin durduğu yerdir.
30. Ve onun **مَثابَتُها**’sı: suyunun birikiminin ulaştığı miktardır.
31. Ve onun **مَثابَتُها**’sı: çevresindeki taşlardan yükselen şeydir; adam bazen onun üzerinde durur ki kova, tulumu aşındırmasın.
32. Ve kuyunun **مَثابة**’si: onun taş örgüsüdür.
33. Ve **ثابَ** su: su çekildikten sonra ilk hâline ulaştı.
34. Ve “**بِئْرٌ ذاتُ ثَيِّبٍ وغَيِّثٍ**”: ondan su çekildiğinde yerine başka bir su döner.
35. “**بِئْرٌ لها ثَيْبٌ**”: yani su onda döner.
36. Denizin **ثائِبِ**’i: yani o taze, rutubetlidir; sanki denizin suyu, çekilmeden sonra taştığında (gibi).
37. Ve **الثُّبة**: insanlardan topluluktur.
38. Havuzun **ثُبة**’si: suyun geri kalanının kendisine döndüğü orta kısmıdır.
39. **فانْفِرُوا ثُباتٍ أَو انْفروا جميعاً**: mânası “bölükler hâlinde çıkın”dır.
40. **ثُبَةٌ** ve **ثُباتٌ**: yani bir fırka ve fırkalar.
41. Ve **ثاب** kavim: peş peşe geldiler.
42. Ve **اسْتَثابَه**: ondan kendisine karşılık vermesini istedi.
43. **أَثِيبُوا أَخاكم**: yani onun yaptığı iyiliğe karşılık verin.
44. **مَثاباتِهم**: yani menzillerine.
45. Ve **الـمَثابة**: toplanma yeri ve menzildir.
46. **أَجِدُني أَذُوبُ ولا أَثُوبُ**: yani zayıflıyorum ve sağlığa geri dönmüyorum.
47. Ve **ثابَ**: uyandı (farkına vardı).
48. Ve **الـمَثاب**: taşların örgüsüdür; üstünden altına doğru, bir kısmı bir kısmının üzerine döner.
49. **وثِيابَكَ فطهر**: nefsini temizle.
50. “Kim **ثَوْبَ شُهْرةٍ** giyerse, Allah Teâlâ ona **ثَوْبَ مَذَلَّةٍ** giydirir”: yani elbisenin bedeni kuşatması gibi onu zilletle kuşatır; gözlerde küçültmek ve kalplerde hakir kılmak suretiyle.
51. **الثوب** övülen ve yerilen sıfat üzerine de إطلاق olunur.
52. **ثَوَّبَ** çağıran **تَثْوِيباً**: bir defadan sonra bir defa daha döndüğünde.
53. **ثابَ** adam **يَثُوبُ** **ثَوْباً** ve **ثَوَباناً**: ezan okumadan sonra gidişinden sonra döndü.
54. Ve **التَّثْوِيبُ**: namaza ve başkasına çağrıdır.
55. **التَّثْويبُ**: çağrının ikilemesidir.
56. Fecr ezanında **التثويب**: müezzinin “حيّ على الفلاح” sözünden sonra “الصلاةُ خيرٌ من النَّوْم” demesidir; onu iki defa söyler, k...
57. **التَّثوِيبُ**: farzdan sonra namazdır.
58. **تَثَوَّبت**: yani farzdan sonra nafile kıldım.
59. **التَّثْويبُ**: namazın ikamesidir.
60. “**إِنَّ عَمُودَ الدِّين لا يُثابُ بالنساءِ إِنْ مالَ**”: yani eğilirse doğrultulmasına geri döndürülmez.
61. Falancanın malı gitti; sonra **اسْتَثابَ** mal: yani malı geri aldı.
62. **ثَوابٍ**: itaatkârlıkla vasfedilen bir adamın adıdır.
63. **أَثَبْتُ الثَّوْبَ إِثابةً**: dikişlerini kıvırıp topladığında.
64. Ve **الثائبُ**: yağmurun başında olan şiddetli rüzgârdır.

**لسان العرب**
● - **ثوب**: **ثابَ** adam **يَثُوبُ** **ثَوْباً** ve **ثَوَباناً**: gidişinden sonra döndü. Ve denir: falanca Allah’a **ثابَ** etti; ve **تابَ** etti; **بالثاء والتاء**: yani O’nun itaatine döndü ve geri geldi; aynı şekilde **أَثابَ** da bu mânadadır. Ve bir adam **تَوّابٌ** yahut **أَوّابٌ** yahut **ثَوّابٌ** yahut **مُنيبٌ**: tek mânadadır. Ve bir adam **ثَوّابٌ**: elbise satan kimse içindir. Ve **ثابَ** insanlar: toplandılar ve geldiler. Ve aynı şekilde su, havuzda toplandığında. Ve **ثابَ** şey **ثَوْباً** ve **ثُؤُوباً**: yani döndü. Dedi ki:
وزَعْتُ بِكالهِراوةِ أعْوَجِيٍّ، * إِذا وَنَتِ الرِّكابُ جَرَى وَثابا
Ve **وِثابا** diye de rivayet edilir; o, yerinde zikredilmiştir. Ve **ثَوَّبَ**: **ثابَ** gibi. Sa‘leb, iki sakiyi vasfeden bir adamdan şu beyti okuttu:
إِذا اسْتَراحا بَعْدَ جَهْدٍ ثَوَّبا
Ve **الثَّوابُ**: arıdır; çünkü o döner. Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:
من كل مُعْنِقَةٍ وكُلِّ عِطافةٍ  * منها، يُصَدِّقُها ثَوابٌ يَرْعَبُ
Ve bedeni **ثابَ** etti **ثَوَباناً**; ve **أَثابَ**: yöneldi; sonuncusu İbn Kuteybe’dendir. Ve **أَثابَ** adam: bedeni ona geri döndü ve vücudu düzeldi. ... (metin burada devam eder).
