# ثوب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%88%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ثوب

ثاب الرجل يثوب ثوبا وثوبانا: رجع بعد ذهابه، ويقال: ثاب فلان إلى الله وتاب، بالثاء والتاء، أي عاد ورجع إلى طاعته، وكذلك أثاب بمعناه، ورجل تواب أواب ثواب منيب بمعنى واحد، وثاب الناس: اجتمعوا وجاءوا، وثاب الشيء ثوبا وثؤوبا أي رجع، كثوب تثويبا، أنشد ثعلب لرجل يصف ساقيين:
  إذا استراحا بعد جهد ثوبا ومن المجاز: ثاب جسمه ثوبانا، محركة، وأثاب: أقبل، الأخيرة عن ابن قتيبة، وأثاب الرجل: ثاب إليه جسمه وصلح بدنه، وأثاب الله جسمه، وفي التهذيب: ثاب إلى العليل جسمه، إذا حسنت حاله بعد نحوله ورجعت إليه صحته. ومن المجاز: ثاب الحوض يثوب ثوبا وثؤوبا: امتلأ أو قارب، وأثبته أنا، قال:
  قد ثكلت أخت بنـي عـدي
  أخيها في طفل الـعـشـي
  إن لم يثب حوضك قبل الري ومن المجاز الثواب بمعنى العسل أنشد ابن القطاع:

  هي أحلى من الثواب إذا ما                      ذقت فاها وبارىء النسـم والثواب: النحل لأنها تثوب قال ساعدة بن جؤية:
  من كل معنقة وكل عطافة                      منها يصدقها ثواب يرعب وفي الأساس: ومن المجاز سمي خير الرياح ثوابا، كما سمي خير النحل ثوابا، يقال: أحلى من الثواب، والثواب: الجزاء، قال شيخنا ظاهره كالأزهري أنه مطلق في الخير والشر لا جزاء الطاعة فقط، كما اقتصر عليه الجوهري، واستدلوا بقوله تعالى  هل ثوب الكفار  وقد صرح ابن الأثير في النهاية بأن الثواب يكون في الخير والشر، قال، إلا أنه في الخير أخص وأكثر استعمالا، قلت: وكذا في لسان العرب.
 ثم نقل شيخنا عن العيني في شرح البخاري: الحاصل بأصول الشرع والعبادات: ثواب، وبالكمالات: أجر لأن الثواب لغة بدل العين، والأجر بدل المنفعة، إلى هنا وسكت عليه، مع أن الذي قاله من أن الثواب لغة بدل العين غير معروف في الأمهات اللغوية فليعلم ذلك، كالمثوبة قال الله تعالى  لمثوبة من عند الله خير  والمثوبة قال اللحياني: أثابه الله مثوبة حسنة، ومثوضبة بفتح الواو شاذ، ومنه قرأ من قرأ  لمثوبة من عند الله خير  وأثابه الله يثيبه إثابة: جازاه، والاسم الثواب، ومنه حديث ابن التيهان  أثيبوا أخاكم  أي جازوه على صنيعه وقد أثوبه الله مثوبة حسنة ومثوبة، فأظهر الواو على الأصل، وقال الكلابيون: لا نعرف المثوبة ولكن المثابة وكذا ثوبه الله مثوبته: أعطاه إياها وثوبه من كذا: عوضه.
 ومثاب الحوض وثبته: وسطه الذي يثوب إليه الماء إذا استفرغ.
 والثبة: ما اجتمع إليه الماء في الوادي أو في الغائط، حذفت عينه، وإنما سميت ثبة لأن الماء يثوب إليها، والهاء عوض عن الواو الذاهبة من عين الفعل، كما عوضوا من قولهم أقام إقامة، كذا في لسان العرب، ولم يذكر المؤلف ثبة هنا، بل ذكره في ثبي معتل اللام، وقد عابوا عليه في ذلك، وذكره الجوهري هنا، ولكن أجاد السخاوي في سفر السعادة حيث قال: الثبة: الجماعة في تفرق، وهي محذوفة اللام، لأنها من ثبيت أي جمعت، ووزنها على هذا فعة، والثبة، أيضا: وسط الحوض، وهو من ثاب يثوب، لأن الماء يثوب إليها أي يرجع، وهي محذوفة العين ووزنها فلة. انتهى، نقله شيخنا.
 قلت: وأصرح من هذا قول ابن المكرم رحمه الله: الثبة: الجماعة من الناس ويجمع على ثبى، وقد اختلف أهل اللغة في أصله فقال بعضهم: هي من ثاب أي عاد ورجع، وكان أصلها ثوبة، فلما ضمت الثاء حذفت الواو، وتصغيرها ثويبة، ومن هذا أخذ ثبة الحوض وهو وسطه الذي يثوب إليه بقية الماء وقوله عز وجل،  فانفروا ثبات أو انفروا جميعا  قال الفراء: معناه فانءفروا عصبا إذا دعيتم إلى السرايا أو دعيتم لتنفروا جميعا، وروي أن محمد بن سلام سأل يونس عن قوله عز وجل  فانفروا ثبات أو انفروا جميعا  قال: ثبة وثبات أي فرقة وفرق، وقال زهير:
  وقد أغدو على ثبة كرام                      نشاوى واجدين لما نشاء

  قال أبو منصور: الثباتث: جماعات في تفرقة، وكل فرقة: ثبة، وهذا من ثاب، وقال آخرون: الثبة من الأسماء الناقصة، وهو في الأصل ثبية، فالساقط لام الفعل في هذا القول وأما في القول الأول فالساقط عين الفعل، انتهى، فإذا عرفت ذلك علمت أن عدم تعرض المؤلف لثبة بمعنى وسط الحوض في ثاب غفلة وقصور.
 ومثاب البئر: مقام الساقي من عروشها على فم البئر، قال القطامي يصف البئر وتهورها:
  وما لمثابـات الـعـروش بـقـية                      إذا استل من تحت العروش الدعائم أو مثاب البئر: وسطها، ومثابتها: مبلغ جموم مائها، ومثابتهلا: ما أشرف من الحجارة حولها يقوم عليها الرجل أحيانا كيلا يجاحف الدلو أو الغرب أو مثابة البئر: طيها، عن ابن الأعرابي، قال ابن سيده: لا أدري أعنى بطيها موضع طيها أم عنى الطي الذي هو بناؤها بالحجارة، قال: وقلما يكون المفعلة مصدرا، والمثابة: مجتمع الناس بعد تفرقهم، كالمثاب وربما قالوا لموضع حبالة الصائد مثابة، قال الراجز:
  حتى متى تطلع المثابا
  لعل شيخا مهترا مصابا يعني بالشيخ الوعل. والمثابة: الموضع الذي يثاب إليه أي يرجع إليه مرة بعد أخرى، ومنه قوله تعالى:  وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا  وإنما قيل للمنزل مثابة لأن أهله يتصرفون في أمورهم ثم يثوبون إليه، والجمع المثاب، قال أبو إسحاق الزجاج: الأصل في مثابة مثوبة، ولكن حركة الواو نقلت إلى الثاء وتبعت الواو الحركة فانقلبت ألفا، قال: وهذا إعلال باتباع باب ثاب، وقيل المثابة والمثاب واحد، وكذلك قال الفراء: وأنشد الشافعي بيت أبي طالب:
  مثابا لأفناء القبـائل كـلـهـا                      تخب إليها اليعمضلات الذوامل وقال ثعلب: البيت: مثابة، وقال بعضهم: مثوبة، ولم يقرأ بها.
 قلت: وهذا المعنى لم يذكره المؤلف مع أنه مذكور في الصحاح، وهو عجيب، وفي الأساس: ومن المجاز: ثاب إليه عقله وحلمه، وجمت مثابة البئر، وهي مجتمع مائها وبئر لها ثائب أي ماء يعود بعد النزح وقوم لهم ثائب، إذا وفدوا جماعة بعد جماعة.

  وثاب ماله: كثر واجتضمع، والغبار: سطع وكثر. وثوب فلان بعد خصاصة. وجمت مثابة جهله: استحكم جهلثه، انتهى، وفي لسان العرب: قال الأزهري وسمعت العضرب تقول: الكلأ بموضع كذا وكذا مثل ثائب البحر، يعنون أنه غض رطب كأنه ماء البحر إذا فاض بعد جزر. وثاب أي عاد ورجع إلى موضعه الذي كان أفضى إليه، ويقال: ثاب ماء البئر، إذا عادت جمتها، وما أسرع ثائبها، وثاب الماء إذا بلغ إلى حاله الأول بعد ما يستقى، وثاب القوم: أتوا متواترين، ولا يقال للواحد، وفي حديث عمر رضي الله عنه  لا أعرفن أحدا انتقص من سبل الناس إلى مثاباتهم شيئا  قال ابن شميل إلى مثاباتهم أي إلى منازلهم، الواحد مثابة، قال: والمثابة: المرجع، والمثابة: المجتمع، والمثابة: المنزل، لأن أهله يثوبون إليه أي يرجعون، وأراد عمر رضي الله عنه: لا أعرفن أحدا اقتطع شيئا من طرق المسلمين وأدخله داره. وفي حديث عمرو بن العاص:  قيل له في مرضه الذي مات فيه: كيف تجدك? قال: أجدني أذوب ولا أثوب  أي أضعف ولا أرجع إلى الصحة. وعن ابن الأعرابي: يقال لأساس البيت: مثابات، ويقال لأساس البيت: مثابات، ويقال لتراب الأساس: النثيل، قال: وثاب إذا انتبه، وآب، إذا رجع، وتاب إذا أقلع. والمثاب طي الحجارة يثوب بعضها على بعض من أعلاه إلى أسفله، والمثاب: الموضع الذي يثوب منه الماء، ومنه: بئر مالها ثائب، كذا في لسان العرب. والتثويب: التعويض يقال ثوبه من كذا: عوضه، وقد تقدم، والتثويب الدعاء إلى الصلاة وغيرها، وأصله أن الرجل إذا جاء مستصرخا لوح بثوبه ليرى ويشتهر، فكان ذلك كالدعاء، فسمي الدعاء تثويبا لذلك، وكل داع مثوب، وقيل: إنما سمي الدعاء تثويبا من ثاب يثوب إذا رجع، فهو رجوع إلى الأمر بالمبادرة إلى الصلاة، فإن المؤذن إذا قال: حي على الصلاة، فقد دعاهم إليها، فإذا قال بعده: الصلاة خير من النوم، فقد رجع إلى كلام معناه المبادرة إليها، أو هو تثنية الدعاء أو هو أن يقول في أذان الفجر: الصلاة خير من النوم، مرتين، عودا على بدء، ورد في حديث بلال  أمرني رسول الله صلى الله عليه وسلم أن لا أثوب في شيء من الصلاة إلا في صلاة الفجر، وهو قوله: الصلاة خير من النوم، مرتين. والتثويب: الإقامة أي إقامة الصلاة، جاء في الحديث:  إذا ثوب بالصلاة فأتوها وعليكم السكينة والوقار  قال ابن الأثير: التثويب هنا: إقامة الصلاة. والتثويب: الصلاة بعد الفريضة حكاه يونس، قال: ويقال: تثوب إذا تطوع أي تنفل بعد المكتوبة، أي الفريضة ولا يكون التثويب إلا بعد المكتوبة، وهو العود للصلاة بعد الصلاة. وتثوب: كسب الثواب قال شيخنا: وجدت بخط والدي: هذا كله مولد لا لغوي.
 والثوب: اللباس من كتان وقطن وصوف وخز وفراء وغير ذلك وليست الستور من اللباس، وقرأت في مشكل القرآن لابن قتيبة: وقد يكنون باللباس والثوب عما ستر ووقى، لأن اللباس والثوب ساتران وواقيان قال الشاعر:
  كثوب ابن بيض وقاهم به                      فسد على السالكين السبيلا

  وسيأتي في  ب ي ض  ج أثوب، وبعض العرب يهمزه فيقول أثؤب لاستثقال الضمة على الواو، والهمزة أقوى على احتمالها منها، وكذلك دار وأدؤر، وساق وأسؤق وجميع ما جاء على هذا المثال، قال معروف بن عبد الرحمن:
  لكل دهر قد لبست أثؤبا
  حتى اكتسى الرأس قناعا أشيبا
  أملح لا لذا ولا محببا ولعل أثؤب مهموزا سقط من نسخة شيخنا فنسب المؤلف إلى التقصير والسهو، وإلا فهو موجود في نسختنا الموجودة، وفي التهذيب: وثلاثة أثوب، بغير همز، حمل الصرف فيها على الواو التي في الثوب نفسها، والواو تحتمل الصرف من غير انهماز، قال: ولو طرح الهمز من أدؤر أو أسؤق لجاز، على أن ترد تلك الألف إلى أصلها، وكان أصلها الواو، وأثواب، وثياب، ونقل شيخنا عن روض السهيلي، أنه قد يطلق الأثواب على لابسيها، وأنشد:
  رموها بأثواب خفاف فلا تضرى                      لها شبها إلا النعام المـنـفـرا أي بأبدان. قلت: ومثله قول الراعي:
  فقام إليها حبتر بسلاحه                      ولله ثوبا حبتر أيما فتى يريد ما اشتمل عليه ثوبا حبتر من بدنه، وسيأتي.
 وبائعه وصاحبه: ثواب، الأول عن أبي زيد، قال شيخنا: وعلى الثاني اقتصر الجوهري، وعزاه لسيبويه، قلت: وعلى الأول اقتصر ابن المكرم في لسان العرب، حيث قال: ورجل ثواب، للذي يبيع الثياب، نعم قال في آخر المادة: ويقال لصاحب الثياب: ثواب.
 وأبو بكر محمد بن عمر الثيابي البخاري المحدث روى عنه محمد وعمر ابنا أبي بكر بن عثمان السنجي البخاري، قاله الذهبي، لقب به لأنه كان يحفظ الثياب في الحمام كالحسين بن طلحة النعال، لقب بالحافظ لحفظه النعال، وثوب بن شحمة التميمي، وكان يلقب مجير الطير، وهو الذي أسر حاتم طيىء زعموا، وثوب بن النار شاعر جاهلي، وثوب بن تلدة بفتح فسكون معمر له شعر يوم القادسية وهو من بني والبة.
 ومن المجاز: لله ثوباه، كما تقول: لله تلاده أي لله دره، وفي الأساس: يريد نفسه ومن المجاز أيضا: اسلل ثيابك من ثيابي: اعتزلني وفارقني، وتعلق بثياب الله: بأستار الكعبة، كذا في الأساس.
 وثوب الماء هو السلى والغرس، نقله الصاغاني، وقولهم وفي ثوبي أبي، مثنى، أن أفيه، أي في ذمتي وذمة أبي، وهذا أيضا من المجاز، ونقله الفراء عن بني دبير، وفي حديث الخدري لما حضره الموت دعا بثياب جدد فلبسها، ثم ذكر عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال:  إن الميت ليبعث وفي رواية: يبعث في ثيابه التي يموت فيها  قال الخطابي: أما أبو سعيد فقد استعمل الحديث على ظاهره، وقد روي في تحسين الكفن أحاديث، وقد تأوله بعض العلماء على المعنى فقال: أي أعماله التي يختم له بها، أو الحالة التي يموت عليها من الخير والشر، وقد أنكر شيخنا على التأويل والخروج به عن ظاهر اللفظ لغير دليل، ثم قال: على أن هذا كالذي يذكر بعده ليس من اللغة في شيء، كما لا يخفى، وقوله عز وجل:  وثيابك فطهر  قال ابن عباس: يقول: لا تلبس ثيابك على معصية ولا على فجور، واحتج بقول الشاعر:
  وإني بحمد الله لا ثوب غادر                      لبست ولا من خزية أتقنع

  وقيل: قلبك، القائل: أبو العباس، ونقل عنه أيضا: الثياب: اللباس، وقال الفراء، أي لا تكن غادرا فتدنس ثيابك، فإن الغادر دنس الثياب، ويقال: أي عملك فأصلح، ويقال: أي فقصر، فإن تقصيرها طهر، وقال ابن قتيبة في مشكل القرآن: أي نفسك فطهرها من الذنوب، والعرب تكني بالثياب عن النفس لاشتمالها عليها، قالت ليلى وذكرت إبلا:
  رموها بأثواب خفاف فلا ترى البيت قد تقدم، وقال:
  فسلي ثياب عن ثيابك تنسل وفلان دنس الثياب، إذا كان خبيث الفعل والمذهب خبيث العرض قال امرؤ القيس:
  ثياب بني عوف طهارى نقـية                      وأوجههم بيض المسافر غران وقال آخر:
  لاهم إن عامر بن جهم
  أوذم حجا في ثياب دسم أي متدسم بالذنوب، ويقولون: قوم لطاف الأزر أي خماص البطون، لأن الأزر تلاث عليها، ويقولون: فدا لك إزاري، أي بدني، وسيأتي تحقيق ذلك.
 وسموا ثوبا وثويبا وثوابا كسحاب وثوابة كسحابة وثوبان وثويبة، فالمسمى بثوبان في الصحابة رجلان: ثوبان بن بجدد مولى رسول الله صلى الله عليه وسلم، وثوبان أبو عبد الرحمن الأنصاري، حديثه في إنشاد الضالة، وثوبان: اسم ذي النون الزباهد المصري، في قول عن الدارقطني، وثوبان بن شهر الأشعري، يروي المراسيل، عداده في أهل الشأم، وثويب أبو رشيد الشامي.
 وثويبة مولاة أبي لهب، مرضعة رسول الله صلى الله عليه وسلم ومرضعة عمه حمزة، رضي الله عنه، قال ابنث منده: إنها أسلمت، وأيده الحافظ ابن حجر.
 ومثوب كمقعد: د باليمن، نقله الصاغاني.
 وثوب كزفر، وفي نسخة كصرد ابن معن الطائي، من قدماء الجاهلية، وهو جد عمرو بن المسبح ابن كعب، وزرعة بن ثوب المقرىء تابعي، كذا في النسخ، والصواب المقرائي قاضي دمشق بعد أبي إدريس الخولاني وعبد الله ابن ثوب أبو مسلم الخولاني اليماني الزاهد، ويقال: هو ابن ثواب ويقال أثوب، سكن بداريا الشام، لقي أبا بكر الصديق، وروى عن عوف بن مالك الأشجعي، وعنه أبو إدريس الخولاني، كذا في التهذيب للمزي. وجميح، بالحضاء المهملة مصغرا، هكذا في النسخ، والصواب: جميع بالعين، كأمير، والحاء تصحيف أو هو جميع بالعين المهملة مصغرا ابن ثوب، عن خالد بن معدان، وعنه يحيى الوحاظي وزيد بن ثوب روى عنه يوسف بن أبي حكيم محدثون. وفاته ثوب بن شريد اليافعي، شهد فتح مصر.
 وأبو سعد الكلاعي، اسمه عبد الرحمن بن ثوب، وغيرهما والحارث ابن ثوب، أيضا كزفر لا أثوب بالألف ووهم فيه الحافظ عبد الغني المقدسي، خطأه ابن ماكولا، وهو تابعي، رأى عليا رضي الله عنه وأثوبث بن عتبة، مقبول، من رواة حديث الديك الأبيض، وقيل: له صحبة، ولا يصح، رضواه عنه عبد الباقي بن قانع في معجمه، وفاته: أثوب بن أزهر، أخو بني جناب، وهو زوج قيلة بنت مخرمة الصحابية، ذكره ابن ماكولا.
 وثواب اسم رجل كان يوصف بالطواعية، ويحكى أنه غزا أو سافر، فانقطع خبره، فنذرت امرأته لئن الله رده إليها لتخرمن أنفه أي تجعل فيه ثقبا وتجنبن أي تقودن به وفي نسخة: تجيئن به إلى مكة، شكرا لله تعالى، فلما قدم أخبرته به، فقال لهضا: دونك بما نذرت، فقيل: أطوع من ثواب، قال الأخنس بن شهاب:

  وكنت الدهر لست أطيع أنثى                      فصرت اليوم أطوع من ثواب ومن المجاز: الثائب: الريح الشديدة التي تكون في أول المطر.
 وفي الأساس: نشأت مستثابات الرياح: وهي ذوات اليمن والبركة التي يرجى خيرها، سمي خير الرياح ثوابا كما سمي خير النحل، وهو العسل، ثوابا، والثائب من البحر ماؤه الفائض بعد الجزر، تقول العرب: الكلأ بموضع كذا مثلث ثائب البحر: يعنون أنه غض طري، كأنه ماء البحرش إذا فاض بعد ما جزر.
 وثواب بن عتبة المهري البصري ككتان: محدث عن ابن بريدة، وعنه أبو الوليد، والحوضي وثواب بن حزابة، كدعابة له ذكر، وابنه قثتيبة بن ثواب له ذكر أيضا.
 وثواب، بالتخفيف: جماعة من المحدثين.
 واستثابه: سأله أن يثيبه أي يجازيه. ويقال: ذهب مال فلان فاستثاب مالا، أي استرجعه، وقال الكميت:
  إن العشيرة تستثيب بماله                      فتغير وهو موفر أموالها وأثبت الثوب إثابة إذا كففت مخايطه، ومللته: خطته الخياطة الأولى بغير كف.
 وعمود الدين لا يثاب بالنساء إن مال، أي لا يعاد إلى استوائه، كذا في لسان العرب.
 وثويب كزبير، تابعي محدث وهما اثنان، أحدهما كلاعي يكنى أبا حامد شيخ، روى عن خالد بن معدان وآخر بكالي حمصي، يكنى أبا رشيد، روى عن زيد بن ثابت، وعنه أبو سلضمة، وزياد بن ثويب عن أبي هريرة، مقبول، من الثالثة، وأبو منقذ عبد الرحمن بن ثويب، تابعيان، وحيث إنهما تابعيان كان الأليق أن يقول: تابعيون، لأن اللذين تقدما تابعيان أيضا، فتأمل.
 وثوبان بن شهميل بطن من الأزد.
 وأبو جعفر الثوابي محمد بن إبرضاهيم البرتي الكاتب: محدث.

### Türkçe

**ثاب** adam **يثوب** olarak **ثوبا** ve **ثوبانا**: gidişinden sonra döndü; ve denilir: falan **ثاب** Allah’a ve tevbe etti, **بالثاء والتاء**, yani O’nun itaatine geri döndü ve rücu etti; ve كذلك **أثاب** onun mânâsıyla; ve bir adam **تواب أواب ثواب منيب** tek bir mânâ ile; ve **ثاب الناس**: toplandılar ve geldiler; ve **ثاب الشيء** **ثوبا** ve **ثؤوبا** yani döndü; **كثوب تثويبا**, Sa‘leb, iki baldırı vasfeden bir adam için inşad etti:
  “İki baldır, meşakkatten sonra rahatlayınca **ثوبا** (döndüler).”

Ve mecazdan: bedeni **ثاب جسمه ثوبانا**, harekeli; ve **أثاب**: yöneldi, sonuncusu İbn Kuteybe’dendir; ve **أثاب الرجل**: bedeni ona döndü ve bedeni düzeldi; ve Allah onun bedenini **أثاب** etti; ve **التهذيب**’de: hastaya bedeni **ثاب** etti, zayıflığından sonra hâli güzelleştiğinde ve sıhhati ona geri döndüğünde. Ve mecazdan: havuz **ثاب الحوض يثوب ثوبا وثؤوبا**: doldu yahut yaklaştı; ve ben onu **أثبته** ettim; dedi ki:
  “Benî ‘Adî’nin kız kardeşi,
  akşamın çocuğunda kardeşini yitirmiştir,
  eğer senin havuzun sulamadan önce **يثب** etmezse.”

Ve mecazdan **الثواب** bal mânâsında; İbnü’l-Kattâ‘ inşad etti:

  “O, **الثواب**’dan daha tatlıdır; ne zaman
  ağzını tatsan ve esintilerin yaratıcısı (gelse).”

Ve **الثواب**: arı, çünkü o **تثوب** eder; Sâ‘ide b. Cüeyye dedi:
  “Her uzun boyunludan ve her atılgandan,
  ondan onu doğrulayan, ürküten bir **ثواب** (vardır).”

Ve **الأساس**’ta: Ve mecazdan, rüzgârların hayırlısı **ثوابا** diye adlandırıldı; nitekim arıların hayırlısı **ثوابا** diye adlandırıldı; denilir: **الثواب**’dan daha tatlı; ve **الثواب**: karşılık; şeyhimiz dedi: zahiri, Ezherî gibi, onun hayır ve şerde mutlak olduğudur; sadece itaatin karşılığı değildir; Cevherî’nin onunla yetindiği gibi; ve “هل ثوب الكفار” kavliyle istidlal ettiler; ve İbnü’l-Esîr **النهاية**’de açıkça beyan etti ki **الثواب** hayırda ve şerde olur; dedi: ancak hayırda daha hususîdir ve daha çok استعمال olunur; dedim: **لسان العرب**’da da böyledir.
Sonra şeyhimiz, Aynî’den **شرح البخاري**’de nakletti: şer‘in usulleri ve عبادات ile حاصل olan: **ثواب**; ve kemâlât ile: **أجر**; çünkü **الثواب** lugatte عين’in bedelidir, ve **الأجر** menfaatin bedelidir; buraya kadar ve bunun üzerine sustu; hâlbuki söylediği, **الثواب**’ın lugatte عين’in bedeli olduğu, lugavî ana kaynaklarda mâruf değildir; bu bilinsin; **كالمثوبة**; Allah تعالى dedi: “لمثوبة من عند الله خير”; ve **المثوبة**; Lihyânî dedi: Allah ona güzel bir **مثوبة** ile **أثابه** etti; ve **مثوضبة** vavın fethiyle şâzdır; ve ondan, okuyan kimsenin “لمثوبة من عند الله خير” diye okuduğu (kıraat) vardır; ve Allah onu **أثابه** eder, **يثيبه** **إثابة**: onu mükâfatlandırdı; isim **الثواب**’dır; ve ondan İbnü’t-Teyhân hadisi: “أثيبوا أخاكم” yani yaptığından dolayı onu mükâfatlandırın; ve Allah ona güzel bir **مثوبة** ve **مثوبة** ile **أثوبه** etti; böylece vavı asıl üzere izhar etti; ve Kelâbiyûn dedi: biz **المثوبة**’yi bilmeyiz, fakat **المثابة** (biliriz); ve كذلك Allah ona **ثوبه مثوبته**: onu ona verdi; ve onu şundan **ثوبه**: ona bedel verdi.
Ve havuzun **مثاب**’ı ve onun **ثبته**’si: su boşaltıldığında suyun kendisine döndüğü orta kısmıdır.
Ve **الثبة**: vadide yahut çukurda suyun kendisine toplandığı şeydir; gözü (عين’i) hazfedilmiştir; ve ancak **ثبة** diye adlandırıldı, çünkü su ona **يثوب** eder; ve **الهاء**, fiilin عين’inden giden vavın bedelidir; nitekim “أقام إقامة” sözlerinde bedel verdiler; **لسان العرب**’da böyledir; ve müellif burada **ثبة**’yi zikretmedi; bilakis onu, lâmı illetli olan **ثبي**’de zikretti; ve bunu ona ayıpladılar; ve Cevherî onu burada zikretti; fakat Sehâvî **سفر السعادة**’de güzel yaptı; şöyle dedi: **الثبة**: dağınıklık içinde cemaat; ve o, lâmı hazfedilmiş olandır; çünkü **ثبيت**’ten, yani “topladım”dan (gelir); ve bunun üzerine vezni **فعة**’dır; ve **الثبة** ayrıca: havuzun ortasıdır; ve o, **ثاب يثوب**’dandır; çünkü su ona **يثوب** eder, yani döner; ve o, gözü hazfedilmiş olandır ve vezni **فلة**’dır. Bitti; şeyhimiz onu nakletti.
Dedim: bundan daha sarih olan, İbnü’l-Mükerrem’in—Allah ona rahmet etsin—sözüdür: **الثبة**: insanlardan cemaat; ve **ثبى** üzerine cem‘ olunur; ve dil ehli aslında ihtilaf etti; bazısı dedi: o, **ثاب**’dan, yani “geri döndü ve rücu etti”dendir; ve aslı **ثوبة** idi; sonra **الثاء** dammelendiğinde vav hazfedildi; ve tasğîri **ثويبة**’dir; ve bundan **ثبة الحوض** alınmıştır; o, havuzun ortasıdır; suyun bakiyyesi ona **يثوب** eder; ve O’nun عز وجل kavli: “فانفروا ثبات أو انفروا جميعا”; Ferrâ dedi: mânâsı: seriyyelere çağrıldığınızda yahut topluca çıkmaya çağrıldığınızda, bölük bölük çıkın; ve rivayet olundu ki Muhammed b. Selâm, Yunus’a O’nun عز وجل kavli “فانفروا ثبات أو انفروا جميعا” hakkında sordu; dedi: **ثبة** ve **ثبات** yani fırka ve fırkalar; ve Züheyr dedi:
  “Ve nice keremli bir **ثبة** üzerine sabahlarım,
  sarhoşlar; dilediğimizi bulucular.”

Ebû Mansûr dedi: **الثباتث**: dağınıklık içinde cemaatler; ve her fırka: **ثبة**; ve bu, **ثاب**’dandır; ve başkaları dedi: **الثبة** noksan isimlerdendir; ve aslında **ثبية**’dir; bu görüşte düşen, fiilin lâmıdır; birinci görüşte ise düşen, fiilin عين’idir; bitti. Öyleyse bunu bildiğinde, müellifin **ثبة**’ye, havuzun ortası mânâsıyla **ثاب**’da temas etmemesinin gaflet ve kusur olduğunu bilirsin.
Ve kuyunun **مثاب**’ı: kuyunun ağzında, onun çardaklarından sakinin makamıdır; Katamî, kuyuyu ve derinliğini vasfederek dedi:
  “Ve çardakların **مثابات**’ına bir bakiye yoktur,
  çardakların altından direkler sökülünce.”

Yahut kuyunun **مثاب**’ı: ortasıdır; ve onun **مثابتها**’sı: suyunun çokluğunun ulaştığı miktardır; ve onun **مثابتهلا**’sı: etrafındaki taşlardan yüksek olan şeydir; adam bazen onun üzerine çıkar ki kova yahut büyük kova yahut tulum zarar görmesin; yahut kuyunun **مثابة**’si: onun örmesi (طي)dir; İbnü’l-A‘râbî’den; İbn Sîde dedi: onun örmesiyle, örmesinin yerini mi kastetti, yoksa taşlarla bina edilmesi olan örmeyi mi kastetti, bilmiyorum; dedi: ve **المفعلة** pek az masdar olur; ve **المثابة**: dağılmadan sonra insanların toplanma yeri; **كالمثاب**; ve bazen avcının tuzağının yerine **مثابة** derler; Râciz dedi:
  “Ne zamana dek **المثابا**’yı gözetlersin,
  belki vurulmuş, bunamış bir şeyh (vardır).”

Şeyhle dağ keçisini kasteder. Ve **المثابة**: kendisine **يثاب** olunan yer, yani tekrar tekrar kendisine dönülen yer; ve ondan O’nun تعالى kavli: “وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا”; ve ancak menzile **مثابة** denildi, çünkü ehli işlerinde tasarruf ederler, sonra ona **يثوبون** ederler; cem‘i **المثاب**’dır; Ebû İshâk ez-Zeccâc dedi: **مثابة**’nin aslı **مثوبة**’dir; fakat vavın harekesi **الثاء**’ya nakledildi ve vav harekeye tâbi oldu, böylece elif’e döndü; dedi: ve bu, **ثاب** bâbına tâbi kılmakla i‘lâldir; ve denildi: **المثابة** ve **المثاب** birdir; ve Ferrâ da كذلك dedi; ve Şâfiî, Ebû Tâlib’in beytini inşad etti:
  “Bütün kabilelerin uçlarına bir **مثابا** olarak,
  ağır yük taşıyan develer ona doğru koşar.”

Ve Sa‘leb dedi: beyit: **مثابة**; ve bazısı dedi: **مثوبة**; fakat onunla okunmadı.
Dedim: bu mânâyı müellif zikretmedi; hâlbuki **الصحاح**’ta zikredilmiştir; bu aciptir; ve **الأساس**’ta: ve mecazdan: aklı ve hilmi ona **ثاب** etti; ve kuyunun **مثابة**’si kabardı; ve su çekmeden sonra dönen su, yani **ثائب**i olan kuyu; ve kendilerine **ثائب** olan kavim: topluluk topluluk geldiklerinde.

Ve onun malı **ثاب** etti: çoğaldı ve toplandı; ve toz: yükseldi ve çoğaldı. Falan, yoksulluktan sonra **ثوب** etti. Onun cehaletinin **مثابة**’si kabardı: cehaleti pekişti; bitti. Ve **لسان العرب**’da: Ezherî dedi ve ben **العضرب**’ın şöyle dediğini işittim: filan filan yerdeki ot, denizin **ثائب**i gibidir; bununla, deniz suyu çekildikten sonra taştığında olduğu gibi, taze, yaş (ot) kastederler. Ve **ثاب** yani, kendisinin ulaştığı yerde bulunduğu mevkie geri döndü ve rücu etti; ve denilir: kuyunun suyu **ثاب** etti, onun kabarması geri döndüğünde; ve onun **ثائب**i ne çabuk; ve su **ثاب** eder, çekildikten sonra ilk hâline ulaştığında; ve kavim **ثاب** etti: peş peşe geldiler; tekil için söylenmez. Ve Ömer رضي الله عنه hadisi: “لا أعرفن أحدا انتقص من سبل الناس إلى مثاباتهم شيئا”; İbn Şümeyl dedi: “إلى مثاباتهم” yani menzillerine; tekili **مثابة**; dedi: ve **المثابة**: dönüş yeri; ve **المثابة**: toplanma yeri; ve **المثابة**: menzil; çünkü ehli ona **يثوبون** eder, yani dönerler; ve Ömer رضي الله عنه şunu murad etti: Müslümanların yollarından bir şeyi kesip alıp evine katmış bir kimseyi mutlaka bileceğim. Ve Amr b. el-Âs hadisi: ölümünde bulunduğu hastalığında ona denildi: “كيف تجدك?” dedi: “أجدني أذوب ولا أثوب” yani zayıflıyorum ve sıhhate geri dönmüyorum. Ve İbnü’l-A‘râbî’den: evin temeline **مثابات** denilir; ve evin temeline **مثابات** denilir; ve temel toprağına **النثيل** denilir; dedi: ve **ثاب** etti, uyanınca; ve **آب** etti, döndüğünde; ve **تاب** etti, vazgeçtiğinde. Ve **المثاب**: taşların örülmesi; bir kısmı üstten alta doğru bir kısmının üzerine **يثوب** eder; ve **المثاب**: suyun kendisinden **يثوب** ettiği yer; ve ondan: **بئر مالها ثائب**; **لسان العرب**’da böyledir. Ve **التثويب**: tazmin/bedel verme; denilir: onu şundan **ثوبه**: ona bedel verdi; ve geçti. Ve **التثويب**: namaza ve başkasına çağrıdır; aslı şudur: adam imdat ister olarak geldiğinde, görülsün ve tanınsın diye elbisesiyle işaret ederdi; bu, çağrı gibi olduğundan, çağrı buna binaen **تثويبا** diye adlandırıldı; ve her çağıran **مثوب**tur. Ve denildi: çağrının **تثويبا** diye adlandırılması ancak **ثاب يثوب**’dan, yani “geri döndü”dendir; o, namaza acele etmeyi emretmeye dönüş (rücu)dur; çünkü müezzin “حي على الصلاة” dediğinde onları ona çağırmıştır; sonra onun ardından “الصلاة خير من النوم” dediğinde, mânâsı ona acele etmeyi ifade eden bir söze geri dönmüştür; yahut o, çağrının ikilemesidir; yahut o, sabah ezanında “الصلاة خير من النوم”u iki kere söylemektir; başlangıca dönüş olarak. Bilâl hadisi geldi: “أمرني رسول الله صلى الله عليه وسلم أن لا أثوب في شيء من الصلاة إلا في صلاة الفجر، وهو قوله: الصلاة خير من النوم، مرتين.” Ve **التثويب**: ikamet, yani namazın ikamesi; hadiste geldi: “إذا ثوب بالصلاة فأتوها وعليكم السكينة والوقار”; İbnü’l-Esîr dedi: buradaki **التثويب**: namazın ikamesidir. Ve **التثويب**: farzdan sonra namaz; Yunus onu hikâye etti; dedi: ve denilir: **تثوب** etti, tatavvu‘ ettiğinde, yani farzdan sonra nafile kıldığında; yani المكتوبة, yani farz; ve **التثويب** ancak farzdan sonra olur; o, namazdan sonra namaza dönüş (عود)dur. Ve **تثوب**: sevap kazandı. Şeyhimiz dedi: babamın hattıyla buldum: bu bütün bunlar müvelleddir, lugavî değildir.
Ve **الثوب**: keten, pamuk, yün, خز, kürk ve bunun dışındakilerden elbisedir; perdeler elbiseden değildir. Ve İbn Kuteybe’nin **مشكل القرآن**’ında okudum: ve elbise ve **الثوب** ile, örten ve koruyan şeyden kinaye ederler; çünkü elbise ve **الثوب** örten ve koruyandır; şair dedi:
  “İbn Beyd’in **ثوب**u gibi, onunla onları korudu;
  böylece yol tutanlara yolu kapattı.”

Ve **ب ي ض**’da **ج أثوب** gelecektir. Ve bazı Araplar onu hemzeler, şöyle der: **أثؤب**, vav üzerindeki dammeyi ağır gördüğünden; hemze onu taşımaya ondan daha kuvvetlidir; ve كذلك **دار** ve **أدؤر**, ve **ساق** ve **أسؤق** ve bu misal üzere gelen her şey. Ma‘rûf b. Abdurrahman dedi:
  “Her dehr için bir **أثؤبا** giydim,
  nihayet baş, akarmış bir örtü giydi,
  ne tuzlu ne de sevimli.”

Ve belki **أثؤب** hemzeli olarak şeyhimizin nüshasından düşmüştür; böylece müellifi eksiklik ve sehve nisbet etti; yoksa o, bizde mevcut olan nüshamızda vardır. Ve **التهذيب**’de: hemzesiz, üç **أثوب**; onda sarfı, **الثوب**’un kendisindeki vav üzerine حمل etti; vav, hemzelenmeksizin sarfı taşır; dedi: ve eğer **أدؤر** yahut **أسؤق**’tan hemze atılsa câiz olur; şu şartla ki o elif aslına döndürülür; ve aslı vav idi. Ve **أثواب** ve **ثياب**. Ve şeyhimiz, **روض السهيلي**’den nakletti: **الأثواب** bazen giyenlerine ıtlak olunur; ve inşad etti:
  “Onu hafif **أثواب** ile taşladılar; böylece zarar vermez,
  ona benzerlikte, ancak ürkmüş devekuşu (gibidir).”

Yani bedenlerle. Dedim: bunun benzeri, Râ‘î’nin sözü:
  “Ona, silahıyla Habter kalktı;
  ve Allah için, Habter’in **ثوب**u: ne yiğit!”

Habter’in bedeninden **ثوب** olarak kuşandığı şeyi murad eder; ve gelecektir.
Ve onun satıcısı ve sahibi: **ثواب**; birincisi Ebû Zeyd’dendir; şeyhimiz dedi: ikincisine Cevherî iktisar etti ve onu Sîbeveyh’e nisbet etti; dedim: birincisine İbnü’l-Mükerrem **لسان العرب**’da iktisar etti; şöyle dedi: ve bir adam **ثواب**, elbise satan kimse için; evet, maddenin sonunda dedi ki: ve elbise sahibine **ثواب** denilir.
Ve muhaddis Ebû Bekr Muhammed b. Ömer **الثيابي** el-Buhârî; ondan Muhammed ve Ömer, Ebû Bekr b. Osman es-Sencî el-Buhârî’nin iki oğlu rivayet etti; Zehebî bunu söyledi; ona bu lakap verildi, çünkü hamamda elbiseleri muhafaza ederdi; Hüseyin b. Talha **النعال** gibi; ona, nalinleri hıfzettiği için **الحافظ** lakabı verildi. Ve Temîmî **ثوب** b. Şahme; ve ona **مجير الطير** lakabı verilirdi; ve o, Hâtim Tayyi’yi esir alan kimsedir, zannettiler. Ve câhiliye şairi **ثوب** b. en-Nâr. Ve **ثوب** b. Telde, feth sonra sükûn; onun, Kâdisiyye gününde şiiri vardır; ve o, Benî Vâlibe’dendir.
Ve mecazdan: “لله ثوباه”, nitekim “لله تلاده” dersin; yani “لله دره”; ve **الأساس**’ta: kendisini murad eder. Ve mecazdan ayrıca: “اسلل ثيابك من ثيابي”: benden uzaklaş ve benden ayrıl; ve “تعلق بثياب الله”: Kâbe’nin örtülerine; **الأساس**’ta böyledir.
Ve suyun **ثوب**u: **السلى** ve **الغرس**’tur; Sâgânî onu nakletti. Ve onların sözü: “وفي ثوبي أبي”, tesniye; “أن أفيه”, yani benim zimmetimde ve babamın zimmetinde; bu da mecazdandır; ve Ferrâ onu Benî Dubeyr’den nakletti. Ve Hadrî hadisi: ölüm ona hazır olduğunda yeni elbiseler istedi ve onları giydi; sonra Nebî صلى الله عليه وسلم’den şunu zikretti: “إن الميت ليبعث” ve bir rivayette: “يبعث في ثيابه التي يموت فيها”; Hattâbî dedi: Ebû Sa‘îd ise hadisi zahiri üzere استعمال etti; ve kefeni güzelleştirmede hadisler rivayet olunmuştur; ve bazı âlimler onu mânâya hamlederek te’vil etti; dedi: yani onunla mühürlendiği amelleri; yahut hayır ve şerden, üzerinde öldüğü hâl; ve şeyhimiz, delilsiz olarak te’vile ve onu lafzın zahirinden çıkarmaya itiraz etti; sonra dedi: bunun, ondan sonra zikredilen gibi, dilden hiçbir şey olmadığı (hususu) gizli değildir. Ve O’nun عز وجل kavli: “وثيابك فطهر”; İbn Abbâs dedi: der ki: elbiselerini bir masiyet üzere ve bir fücur üzere giyme; ve şairin sözüyle ihticac etti:
  “Ve ben, Allah’a hamd ile, hain bir **ثوب**
  giymedim; ne de bir rezillikten örtü edindim.”

Ve denildi: **قلبك**; söyleyen: Ebû’l-‘Abbâs; ondan ayrıca nakledildi: **الثياب**: elbise; ve el-Ferrâ dedi: yani hain olma da elbiselerini kirletme; çünkü hain, elbiseleri kirli olandır. Ve denilir: yani amelin; öyleyse düzelt. Ve denilir: yani kısalt; çünkü onun kısaltılması temizliktir. Ve İbn Kuteybe, Müşkilü’l-Kur’ân’da dedi: yani nefsin; öyleyse onu günahlardan temizle. Ve Araplar, elbiselerle nefisten kinaye eder; onun onu kuşatması sebebiyle. Leylâ dedi ve develeri zikretti:
  Onları hafif elbiselerle attılar; artık evi ilerlemiş görmezsin. Ve dedi:
  Öyleyse elbiseni elbiseden soy; soyulur. Ve falan **دنس الثياب**’dır; fiili kötü ve mezhebi kötü, ırzı kötü olduğu zaman. İmru’ul-Kays dedi:
  Benî ‘Avf’un elbiseleri temiz, arı-duru                      ve yüzleri, yolcunun beyazı, parlak. Başkası dedi:
  Allah’ım, ‘Âmir b. Cehm
  Yağlı elbiseler içinde haccı ayıpladı. Yani günahlarla yağlanmış. Ve derler: **قوم لطاف الأزر**; yani karınları içe çekik; çünkü **الأزر** onun üzerine üçlenir. Ve derler: “Sana fedâ olsun **إزاري**”; yani bedenim. Ve bunun tahkiki gelecektir.

Ve **ثوبا** ve **ثويبا** ve **ثوابا** (bulut gibi) ve **ثوابة** (bulut gibi) ve **ثوبان** ve **ثويبة** diye adlandırdılar. Sahâbede **ثوبان** diye adlandırılan iki adamdır: Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in azatlısı **ثوبان بن بجدد**; ve **ثوبان أبو عبد الرحمن الأنصاري**; hadisi, kaybolanı ilan etme hakkındadır. Ve **ثوبان**: ed-Dârakutnî’den bir kavle göre, Mısırlı zâhid **ذي النون**’un adıdır. Ve **ثوبان بن شهر الأشعري**; mürselleri rivayet eder; sayımı Şam ehli içindedir. Ve **ثويب أبو رشيد الشامي**.

Ve **ثويبة**: Ebû Leheb’in câriyesi; Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in sütannesi ve amcası Hamza’nın sütannesi; Allah ondan razı olsun. İbn Mende dedi: o Müslüman oldu; ve bunu Hâfız İbn Hacer destekledi.

Ve **مثوب** (مقعد gibi): Yemen’de bir yer; es-Sâğânî nakletti.

Ve **ثوب** (زفر gibi) ve bir nüshada (صرد gibi): İbn Ma‘n et-Tâî; câhiliyenin eskilerindendir; ve o, Ka‘b b. el-Müsebbih b. ‘Amr’ın dedesidir. Ve **زرعة بن ثوب المقرىء** tâbiîdir; nüshalarda böyle; doğrusu **المقرائي**’dir: Ebû İdrîs el-Havlânî’den sonra ve **عبد الله ابن ثوب أبو مسلم الخولاني اليماني الزاهد**; ve denilir: o **ابن ثواب**’dır; ve denilir **أثوب**. Şam’ın Dârayyâ’sında oturdu; Ebû Bekir es-Sıddîk ile görüştü; ve ‘Avf b. Mâlik el-Eşca‘î’den rivayet etti; ondan da Ebû İdrîs el-Havlânî (rivayet etti); el-Mizzî’nin Tehzîb’inde böyle. Ve **جميح**; mühmel **الحاء** ile küçültme olarak; nüshalarda böyle; doğrusu: **جميع** ‘ayn ile, (أمير gibi); ve **الحاء** tashîftir; yahut o, mühmel ‘ayn ile küçültme olarak **جميع** b. **ثوب**’dur; Hâlid b. Ma‘dân’dan; ondan Yahyâ el-Vuhâzî. Ve **زيد بن ثوب**; ondan Yûsuf b. Ebî Hakîm rivayet etti; muhaddislerdir. Ve **ثوب بن شريد اليافعي**’nin vefatı; Mısır’ın fethine şahit oldu.

Ve Ebû Sa‘d el-Kulâ‘î; adı **عبد الرحمن بن ثوب**; ve başkaları. Ve **الحارث ابن ثوب**; yine (زفر gibi), elifli **أثوب** değil; Hâfız ‘Abdülganî el-Makdisî bunda vehmetti; İbn Mâkûlâ onu hatalı saydı. Ve o tâbiîdir; Ali’yi رضي الله عنه gördü. Ve **أثوبث بن عتبة**; makbuldür; beyaz horoz hadisinin râvilerindendir. Ve denildi: onun sahâbeliği vardır; sahih değildir. ‘Abdülbâkî b. Kâni‘, Mu‘cem’inde ondan rivayet etti. Ve vefatı: **أثوب بن أزهر**; Benî Cunâb’ın kardeşi; ve o, sahâbî **قيلة بنت مخرمة**’nin kocasıdır; İbn Mâkûlâ onu zikretti.

Ve **ثواب**: itaatkârlıkla vasfedilen bir adamın adıdır. Ve hikâye edilir ki o gazaya çıktı yahut yolculuk etti; haberi kesildi. Bunun üzerine karısı adadı: Allah onu ona geri döndürürse, burnunu mutlaka deleceğim; yani onda bir delik yapacağım; ve mutlaka **تجنبن**; yani onunla mutlaka sevk edeceğim. Ve bir nüshada: onu Mekke’ye mutlaka getireceğim; Allah Teâlâ’ya şükür olarak. O gelince, ona bunu haber verdi. O da ona dedi: “İşte, adadığın şeyle senin için.” Bunun üzerine denildi: “**أطوع من ثواب**.” el-Ahnes b. Şihâb dedi:

  Zaman boyunca bir dişiye itaat etmezdim                      bugün ise **ثواب**’dan daha itaatkâr oldum. Ve mecazdandır: **الثائب**: yağmurun başında olan şiddetli rüzgâr.

Ve el-Esâs’ta: **نشأت مستثابات الرياح**: rüzgârların müsteseâbeleri doğdu; yani uğur ve bereket sahipleri; hayrı umulanlar. Rüzgârların hayırlısı, balın hayırlısı (ki o baldır) **ثوابا** diye adlandırıldığı gibi, **ثوابا** diye adlandırıldı. Ve denizden **الثائب**: cezirden sonra taşan suyudur. Araplar der: “Ot, falan yerde, denizin **ثائب**’inin üçlü (okunuşu) gibidir”; yani taze, körpedir; sanki denizin suyu, çekildikten sonra taştığı vakit gibidir.

Ve **ثواب بن عتبة المهري البصري** (كتان gibi): İbn Bureyde’den hadis rivayet eden muhaddis; ondan Ebû’l-Velîd ve el-Havdî. Ve **ثواب بن حزابة**; (دعابة gibi) onun bir zikri vardır. Ve oğlu **قثتيبة بن ثواب**; onun da bir zikri vardır.

Ve **ثواب**; tahfîf ile: muhaddislerden bir cemaat.

Ve **استثابه**: ondan, ona **يثيبه**; yani onu mükâfatlandırmasını istedi. Ve denilir: falanın malı gitti de **استثاب** bir mal; yani onu geri aldı. Ve el-Kumeyt dedi:
  Aşiret onun malıyla **تستثيب**                      oysa o değişir; ve onların mallarını bolca sağlayandır. Ve **أثبت الثوب إثابة**: onun dikiş yerlerini kıvırdığın zaman; ve **مللته**: onu ilk dikişle, kıvırmaksızın terzi dikişiyle diktin.

Ve dinin direği, kadınlarla eğrilirse **يثاب** olmaz; yani doğruluğuna geri döndürülmez; Lisânü’l-‘Arab’da böyle.

Ve **ثويب** (زبير gibi): tâbiî muhaddis; ve onlar ikidir. Birisi Kulâ‘î’dir; Ebû Hâmid künyesiyle anılır; Hâlid b. Ma‘dân’dan rivayet etti. Diğeri Bekâlî Humusî’dir; Ebû Reşîd künyesiyle anılır; Zeyd b. Sâbit’ten rivayet etti; ondan Ebû Selâme. Ve **زياد بن ثويب** Ebû Hureyre’den; makbuldür; üçüncü tabakadan. Ve Ebû Munkız **عبد الرحمن بن ثويب**; ikisi de tâbiîdir. Ve madem ki ikisi tâbiîdir, daha uygun olan “tâbiîler” demesiydi; çünkü daha önce geçen ikisi de tâbiîdir; öyleyse düşün.

Ve **ثوبان بن شهميل**: Ezd’den bir batındır.

Ve Ebû Ca‘fer **الثوابي**: el-Bertî kâtip **محمد بن إبرضاهيم**; muhaddistir.
