# ثوي (ث-و-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%88%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Saye develerin ahırı demektir

- Harfler: ث - و - ي
- Kur'an'da: 14 geçiş · 14 ayet · 7 sîga
- 12 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ثوى

## Sîgalar (7)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَثْوًى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%88%D9%8B%D9%89.md) | مَفْعَلٌ | İkametgah | 5 | 5 | [29:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/29:68.md) |
| [مَثْوَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%88%D9%8E%D9%89.md) | مَفْعَلُ | İkametgah | 4 | 4 | [3:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/3:151.md) |
| [ثَاوِيًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/siga/%D8%AB%D9%8E%D8%A7%D9%88%D9%90%D9%8A%D9%8B%D8%A7.md) | فَاعِلًا | İkamet eden | 1 | 1 | [28:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/28:45.md) |
| [مَثْوَاكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | مَفْعَلُكُمْ | Sizin ikametgahınız | 1 | 1 | [6:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/6:128.md) |
| [مَثْوَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | مُفْعَلَهُ | Onun ikametgahı | 1 | 1 | [12:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/12:21.md) |
| [مَثْوَايَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%8A%D9%8E.md) | مَفْعَلِي | Benim ikametgahım | 1 | 1 | [12:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/12:23.md) |
| [وَمَثْوَاكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%AB%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَمَفْعَلَكُمْ | Ve sizin ikametgahınız | 1 | 1 | [47:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/47:19.md) |

## Mücavir kökler — 85 mücavir (111 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 34 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
2. [بوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 28 · Bab kapı demektir
3. [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 20 · Bes besese dağınık taşlar demektir
4. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 18 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
5. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 16 · Dahl: Kuytu yer demektir
6. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 13 · Yaşlı adamdır
7. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 13 · Ateş demektir
8. [غلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Ve kapattı
9. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
10. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Zalimler
11. [عتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “A’tebe” kapı eşiği demektir
12. [رعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir
13. [مصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Büyük şehir demektir
14. [هيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Getirin
15. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
16. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 9 ortak ayet · G² 7 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
17. [سود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kararan
18. [طول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir
19. [مدين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Medyen
20. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Hufre, çukur demektir
21. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
22. [عوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Uvvez, hayvanın yetişemeyeceği yerdeki otluk yerin ve…
23. [عمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “U’mare” katlı bina demektir
24. [شري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Satın aldılar
25. [نشأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Neş’et” sürgün, filiz demektir
26. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
27. [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “On” demektir
28. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
29. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kesr(sin ile) kırık demektir
30. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Umulur
31. [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
32. [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
33. [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Eveye kuş yuvası demektir
34. [حدث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…
35. [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zenb : Kuyruk demektir
36. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
37. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Bahçe demektir
38. [سلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Salata, doğranmış sebze demektir
39. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
40. [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
41. [كرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Üzüm salkımıdır
42. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İcl havuz demektir
43. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn tepe demektir
44. [نفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Fayda eder
45. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ayağın alt tarafı demektir
46. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beyt ev demektir
47. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ferv “Ferre”ye bak
48. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Tilvi toklu demektir
49. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
50. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Cariye yelkenli sandal demektir
51. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Yüz demektir
52. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İş ayakkabısı
53. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yavru” demektir
54. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
55. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
56. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Granit taş demektir
57. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ekel pas demektir
58. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
59. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hilal yeni ay demektir
60. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%88%D9%8A/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثوي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (nakıs ve lefif-i makrun) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md), [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md), [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [ظعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yerde uzun süre kalmak, yerleşip kök salmak ve sığınıp barınmak |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın nihai varış noktası, süreklilik arz eden kalıcı karargâhı ve sığınağı |
| Çekirdek Özet 3 | Eylemlerin neticesinde ulaşılan nihai ve geri dönüşsüz ontolojik menzil |
| Kritik Hata Riski | Kökü geçici konaklama veya sıradan bir yerleşim yeri gibi görerek, içerdiği uzun süreli bağlılık, barınma ve kalıcılık vurgusunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثو | Dağılmış ve hareket halindeki bir unsurun bir merkeze yönelmesi, toplanması ve bir eksen etrafında durulması; örneğin [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) kökünde dağılan şeyin aslına dönüp toparlanması, [ثور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%B1.md) kökünde ise duraganlıktan eyleme geçip bir merkezden feveran etmesi görülür. | ي | Çekirdeğin işaret ettiği toplanma hareketini, hareketin tamamen sönümlendiği, kalıcı ve uzun süreli bir yere sabitlenme ve orayı daimi sığınak edinme haline dönüştürür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, çarpı; imgenin türetme formu olarak derinleşme ve sabitleme | Bulunulan noktaya işaret koyma, bir çizgide derinleşerek orayı merkez kılma |
| و | Çengel, çadır kazığı | Dış dünya ile bağı sağlama, nesneyi veya varlığı zemine raptetme, bağlayıcılık |
| ي | El ve kol; iş, yapma, tutma | Sahip çıkma, barınma alanını inşa ve idare etme, mekânı bizzat tutma |
| ثوي | Kazık çakıp el ile imar edilen bir sınırda devamlı kalmak | Çadır kazığının yere sağlamca çakılıp oranın uzun süreli barınak edinilmesi hareketini temsil eder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Davar ve sığırların gece barındırıldığı, yırtıcılardan korunaklı taş veya çit ağılı (sâye), koyunların sığınağı ve göçebenin çadırını kurup kazığını çaktığı uzun süreli konaklama noktası. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Hâris b. Hillize el-Yeşkürî muallakasında bir yerde uzun süre kalmanın doğurduğu bıkma halini anlatırken kökü şöyle kullanır: آذَنَتْنَا بِبَيْنِها أَسْماءُ / رُبَّ ثاوٍ يُمَلُّ مِنْهُ الثَّواءُ |
| Erken Arapça kullanım | Bir beldede yerleşip kalan yabancı için kullanılan «هو ثاويها» tabiri ile ev sahibesi kadın için kullanılan «أم مثوى الرجل» ifadesi erken dönem bedevi kullanımında yerleşiktir. |

Kaynak: Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisânü’l-Arab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ثوي kökü, göçebe yaşam biçiminden yerleşik düzene geçişin veya bir noktayı uzun süreli ve emniyetli mesken tutmanın en arkaik dilsel izlerini taşır. Güney Sami kolunda Arapça kökün ilk sesinde yer alan peltek harf, Kuzeybatı Sami dillerinde düzenli ses denklik kuralları gereği dişsel sızıcılardan ötümlü veya sızıcı diş seslerine (İbranice ve Aramicede ت sesine) kayma eğilimi gösterir. İbranicedeki t-w-h veya barınma alanını sınırlandırma kökleriyle semantik akrabalıklar tartışılmış olsa da kökün en belirgin, arı ve kurumsal gelişimi Arapçadaki çoban kültürü üzerinden olmuştur; hayvanların güvenle toplandığı ağıl anlamına gelen taş yapılar semantik ekseni oluşturur. Bu ilksel koruma ve sığınma matrisi, zamanla bireyin hayatını devam ettirdiği daimi meskene ve oradan da ahiretteki nihai akıbete doğru anlam genişlemesine uğramıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Barınak, ağıl ve daimi yerleşme | Koyun ve develerin gece toplandığı taş korugan (sâye) kavramından hareketle uzun süreli iskân ve sığınma anlamına kavuşmuştur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Çadır kurma ve sınır belirleme matrisi | Kuzeybatı Sami dillerinde sınır çekme ve mesken tutma kökleriyle fonetik ve kavramsal denklikler mevcuttur. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu kökle doğrudan eşleşen güvenilir bir veri tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisânü’l-Arab, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثوي | Anlamlı | Uzun süre kalmak, barınmak | Bir mekânda devamlı ikamet etmek, ağıl veya sığınağa yerleşmek | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| ثيو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| [وثي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%8A.md) | Anlamlı | Kemik incinmesi veya burkulması | Kemiğin kırılmaksızın çatlaması veya ezilmesi halidir; وثأ ile kökteştir | Fonetik açıdan zayıf harf değişimi taşır; Kur'an'da geçmez. |
| ويث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır; Kur'an'da geçmez. |
| يثو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| يوث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapça fonotaktik kurallar gereği oluşmamıştır; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثوي | Merkez | Yerleşme ve sürekli barınma | Mekânda uzun süreli kalma, orayı daimi sığınak edinme ve nihai akıbet | Bir noktada derinlemesine yerleşmek ve oradan kolayca ayrılmamak |
| [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) | Komşu | Hareketsizlik ve huzur | [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) hareketin durması ve sükûnet bulmayı hedeflerken, ثوي sürenin uzunluğunu ve mekânsal barınma derinliğini bildirir | İçsel dinginlik ve yerleşikliğin durgunluk boyutu |
| [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) | Komşu | Sığınma ve himaye | [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) bir tehlikeden kaçarak bir yere veya birine iltica etmeyi anlatırken, ثوي bizzat orada yerleşik düzen kurmayı içerir | Bir koruyucunun kanatları altına girmek veya toparlanmak |
| [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) | Komşu | Konaklama ve iniş | [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) geçici süreliğine bir yerde inmeyi veya konaklamayı ifade ederken, ثوي uzun süreli ve daimi ikamettir | Yolculuk sırasında bir noktada mola vermek |
| [ظعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86.md) | Zıt | Göç etme ve ayrılma | Çadırları söküp göç etmek, bir yerde durmayıp yola koyulmak demektir | Kalıcılığın tam zıddı olarak göçebelik hareketi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثوي | Uzun süreli kalış ve barınak | Bir mekâna kök salma, orayı daimi barınak ve son durak edinme anlamını eksiksiz taşır. | Kesin |
| Latince | Mansio, habitaculum | Sürekli ikamet yeri, kalıcı menzil | Latince terimler fiziksel yerleşmeyi karşılar ancak nihai akıbet ve sığınak duygusunu tam yansıtmaz. | Güçlü |
| İngilizce | Abode, permanent dwelling | Mesken, kalıcı yurt | Abode kelimesi aidiyet ve kalıcılığı kısmen karşılar; ancak ağıl ve fiziksel sığınma kökenini taşımaz. | Güçlü |
| Almanca | Bleibe, Wohnstätte | Barınak, kalıcı durak | Bleibe kelimesindeki kalma ve sığınma nüansı köke yakındır; ceza veya mükâfat menzili boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Fransızca | Demeure, séjour durable | Sürekli oturulan yer | Demeure sözcüğü kalıcılığı bildirir; fakat kökün barındırdığı ontolojik sığınak nüansından yoksundur. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَثْوًى (Kâfirler ve zalimler için) | Cehennemde kalıcı azap yurdu | Zalimlerin, kibirlilerin ve kâfirlerin hak ettiği nihai, kaçınılmaz ve sürekli menzil; Âl-i İmrân [3:151](https://lisan.digital/tr/ayet/3:151.md), Zümer [39:32](https://lisan.digital/tr/ayet/39:32.md), Zümer [39:72](https://lisan.digital/tr/ayet/39:72.md), Muhammed [47:12](https://lisan.digital/tr/ayet/47:12.md). |
| مَثْوًى (İyiler ve muttakiler için) | Şerefli ve güvenli ağırlanma yurdu | Dünyada güzel bir şekilde ağırlanma ve barındırılma ile ahiretteki güzel menzil; Yûsuf [12:21](https://lisan.digital/tr/ayet/12:21.md), Yûsuf [12:23](https://lisan.digital/tr/ayet/12:23.md). |
| ثَاوِيًا (Fail ismi) | Bir halkın arasında fiilen mukim olma | Hz. Mûsâ'nın Medyen halkı arasında uzun süre fiilen yaşayıp ikamet etmesi bağlamı; Kasas [28:45](https://lisan.digital/tr/ayet/28:45.md). |
| مَثْوَاكُمْ (İntikal ve nihai durak) | İnsanın ve cinlerin nihai son durağı | Mahşer sonrası varılacak kesinleşmiş ve kalıcı menzil, durulacak son karargâh; En'âm [6:128](https://lisan.digital/tr/ayet/6:128.md), Muhammed [47:19](https://lisan.digital/tr/ayet/47:19.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve cehennemin ebediliği | Cehennemin kâfirler için «mesva» olarak nitelenmesinin ebedi kalış (huld) ile ilişkisi ve azabın sürekliliği | Geri dönüşü olmayan, ontolojik olarak sabitlenmiş nihai menzil |
| Fıkıh | İkamet, seferilik ve mülkiyet sınırları | Kişinin bir yeri vatan-ı ikamet veya vatan-ı süknâ edinmesi, misafirin uzun süreli barınma statüsü | Geçici duraklama ile yerleşik bağ kurma arasındaki fıkhi ayrım |
| Tefsir | İkram ve istikrar bağlamı | Yûsuf suresindeki «ekrimi mesvâhu» ifadesinde kökün keramet, özenli barındırma ve haysiyetli bir yer sağlama anlamı | Mekânın saygınlığı ile misafirin himayesi arasındaki ilişki |
| Hadis | Kabir hayatı ve dünya yolculuğu | Dünyanın bir yolcunun ağaç altında gölgelenmesi gibi görülüp asıl «sevâ» yurdunun kabir ve ahiret olması | Dünyanın eğretiliği karşısında ahiretin gerçek sığınak oluşu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Esenlik ve nihai akıbet | Ahiret karargâhı | İnsanın dünyadaki tercihlerinin onu ulaştıracağı kalıcı sığınak veya azap yurdu | İnsanın tüm amellerinin varıp durulacağı, artık kaçışın mümkün olmadığı nihai meskeni belirler. | Kesin |
| İlmi | Bilginin zihinde yerleşmesi | Kesinleşmiş kanaat | Bilginin şüpheden arınarak zihinde kalıcı ve sarsılmaz bir barınak bulması | Savrulan zihinsel varsayımların tutarlı bir sistemde karara bağlanıp istikrar bulmasıdır. | Muhtemel |
| Siyasi | Vatandaşlık ve toplumsal düzen | Yerleşik halk ve sığınmacı hukuku | Bir toplumda yabancı olarak gelip orayı sürekli mesken tutanların kazandığı statü | Göç hareketlerinin durulup fertlerin kalıcı hak ve yükümlülüklerle topluma entegre olmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Sabit sermaye ve mülkiyet | Taşınmaz mallar ve sabit sığınaklar | Üretimin ve barınmanın emniyetini sağlayan kalıcı fiziksel altyapı | Tüketim mallarından farklı olarak, güvenliği ve geleceği teminat altına alan kalıcı sermayedir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekici durum (attractor) / Kararlı denge noktası | Dinamik sistemlerde değişkenlerin uzun süre salınım yaptıktan sonra eninde sonunda içine düşüp yerleştiği ve sistemin enerjisinin minimize olduğu kararlı durumdur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsallaşma ve aidiyet hissi (habitus) | Bireyin veya topluluğun geçici arayışlardan sonra bir mekân, kültür veya sosyal yapı içinde kökleşerek orayı varoluşsal yuva olarak benimsemesidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir «otel, konut veya ev» seviyesine indirgeyerek, kökteki koruyucu ağıl, varoluşsal sığınak ve geri dönüşsüz uzun süreli kalış nüanslarını silmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, insanın hem dünyadaki toplumsal güvenliğini (şerefli bir şekilde ağırlanmasını) hem de ahirette amellerinin kaçınılmaz neticesi olarak kavuşacağı ebedi karargâhı ifade eden ontolojik bir kavramdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kökün sıradan bir mekân gibi anlaşılması, cehennemin kâfirler için neden bir «mesva» (korkunç bir kalıcılık menzili) sayıldığını ve Hz. Yûsuf'a yapılan iyiliğin neden köklü bir himaye olduğunu kavramayı engeller. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın yeryüzündeki hareketliliğinin geçici, ahiretteki varışının ise kalıcı olduğunu bildirir. İnsanın dünyada nereyi ve kimi kendine gerçek sığınak edindiği ile ahiretteki nihai menzili arasındaki doğrudan sebep-sonuç ilişkisini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kibirli, zalim ve inkârcıların cehennemdeki akıbetini niteleyen ayetlerde (Âl-i İmrân, Zümer, Gaşiye) ve Hz. Yûsuf ile Hz. Mûsâ kıssalarındaki himaye ve yerleşim bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiret azabının veya mükâfatının tesadüfi bir uğrak olduğu fikrini yıkar; buranın insanın bizzat kendi tercihleriyle ördüğü, kaçınılmaz ve kararlı bir son menzil olduğunu kanıtlar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Davar ve koyunların yırtıcılardan korunmak üzere geceleyin toplandığı sağlam ağıl, çadır kazığının yere derinlemesine çakılmasıyla kurulan uzun süreli ve güvenli mesken.
- Soyut anlam: Dağılma ve hareket halinin sona ererek kalıcı, istikrarlı ve geri dönüşsüz bir varoluş menziline yerleşmesi; nihai akıbetin gerçekleşmesi.
- Sistematik karşılık: Bütün dinamik süreçlerin ve ahlaki yönelimlerin eninde sonunda ulaşıp dengelendiği kararlı durum veya nihai sınır değer.
- LaTeX modeli: $$S(t) \xrightarrow{t \to \infty} M_{\infty}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S(t)$, zaman ($t$) boyunca devam eden eylem, hareket ve yönelimler durumunu temsil eder; limit ifadesi sürecin sonsuza veya nihai sınıra doğru akışını simgeler; $M_{\infty}$ ise varılan kalıcı, kararlı ve kaçınılmaz nihai menzili (ثوي) sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (14 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%88%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:151](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/3:151.md) — مَثْوَى

سَنُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ بِمَا أَشْرَكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَمَأْوَاهُمُ النَّارُ وَبِئْسَ مَثْوَى الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Hakkında hiçbir delil indirilmediği şeyi Allah’a eş tuttuklarından dolayı küfredenlerin kalblerine korku salacağız. Onların varacağı yer, ateştir. Ne kötüdür o zalimlerin varacağı yer.

### [En'am 6:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/6:128.md) — مَثْوَاكُمْ

وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا يَامَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ وَقَالَ أَوْلِيَاؤُهُمْ مِنَ الْإِنْسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ وَبَلَغْنَا أَجَلَنَا الَّذِي أَجَّلْتَ لَنَا قَالَ النَّارُ مَثْوَاكُمْ خَالِدِينَ فِيهَا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): O gün, onların hepsini toplar. Ey cinn topluluğu; insanlardan bir çoğunu yoldan çıkardınız ha? Onların dostları olan insanlar da diyecek ki: Rabbımız, kimimiz kimimizden faydalandık. Ve bizim için takdir ettiğin ecelimize ulaştık. Buyurur ki: Allah’ın diledikleri müstesna, devamlı kalmak üzere duracağınız yer, ateştir. Muhakkak ki Rabbın; Hakim’dir, Alim’dir.

### [Yusuf 12:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/12:21.md) — مَثْوَاهُ

وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ وَلِنُعَلِّمَهُ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحَادِيثِ وَاللَّهُ غَالِبٌ عَلَى أَمْرِهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onu satın alan Mısırlı, karısına dedi ki: Ona güzel bak, olur ki bize faydası dokunur veya onu evlad ediniriz. İşte böylece Yusuf’u Biz oraya yerleştirdik. Ve ona rüyaların yorumunu öğrettik. Ve Allah; emrinde galibdir. Fakat insanların çoğu bilmezler.

### [Yusuf 12:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/12:23.md) — مَثْوَايَ

وَرَاوَدَتْهُ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِهَا عَنْ نَفْسِهِ وَغَلَّقَتِ الْأَبْوَابَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوَايَ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Evinde bulunduğu kadın onu kendine ram etmek istedi. Kapıları sımsıkı kapadı. Ve: Sana söylüyorum gelsene, dedi. O da: Allah’a sığınırım, doğrusu o, benim efendimdir, bana iyi bakmıştır. Muhakkak ki zalimler asla felah bulmaz, dedi.

### [Nahl 16:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/16:29.md) — مَثْوَى

فَادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ

Meal (IK): Haydi cehennemin kapılarından girin. Orada temelli kalacaksınız. Büyüklenenlerin durağı ne kötüdür.

### [Kasas 28:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/28:45.md) — ثَاوِيًا

وَلَكِنَّا أَنْشَأْنَا قُرُونًا فَتَطَاوَلَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ وَمَا كُنْتَ ثَاوِيًا فِي أَهْلِ مَدْيَنَ تَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا وَلَكِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ

Meal (IK): Ama Biz; daha nice nesiller yarattık. Ömürleri uzadıkça uzadı onların. Sen, Medyen halkı arasında bulunup da onlara ayetlerimizi okumuyordun. O haberleri sana gönderen Biziz.

### [Ankebut 29:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/29:68.md) — مَثْوًى

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan düzenden veya hak kendisine gelmişken onu yalanlayandan daha zalim kim vardır? Kafirlere cehennemde barınacak yer mi yok?

### [Zümer 39:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/39:32.md) — مَثْوًى

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللَّهِ وَكَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جَاءَهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan söyleyenden ve kendisine gelmiş olan gerçeği yalan sayandan daha zalim kimdir? Kafirler için cehennemde bir karargah olmaz olur mu?

### [Zümer 39:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/39:60.md) — مَثْوًى

وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ تَرَى الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللَّهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْمُتَكَبِّرِينَ

Meal (IK): Ve kıyamet günü Allah’a karşı yalan uyduranların yüzlerinin simsiyah olduğunu görürsün. Mütekebbir için cehennemde bir karargah olmaz olur mu?

### [Zümer 39:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/39:72.md) — مَثْوَى

قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ

Meal (IK): Onlara denildi ki: İçinde temelli kalacağınız cehennemin kapılarından girin. Büyüklenenlerin durağı ne kötüdür.

### [Mü'min 40:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/40:76.md) — مَثْوَى

ادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ

Meal (IK): İçinde ebediyyen kalıcı olarak cehenneme kapılarından girin. Kibirlenenlerin dönüp gidecekleri yer ne kötüdür.

### [Fussilet 41:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/41:24.md) — مَثْوًى

فَإِنْ يَصْبِرُوا فَالنَّارُ مَثْوًى لَهُمْ وَإِنْ يَسْتَعْتِبُوا فَمَا هُمْ مِنَ الْمُعْتَبِينَ

Meal (IK): Şimdi eğer sabredebilirlerse; işte onların durağı ateştir. Eğer dönmek isterlerse; artık onlar hoşnud edilecek değildirler.

### [Muhammed 47:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/47:12.md) — مَثْوًى

إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يَتَمَتَّعُونَ وَيَأْكُلُونَ كَمَا تَأْكُلُ الْأَنْعَامُ وَالنَّارُ مَثْوًى لَهُمْ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah iman edip salih amel işleyenleri altlarından ırmaklar akan cennetlere koyar. Küfredenler ise, eğlenirler ve hayvanların yediği gibi yerler. Onları yeri de ateştir.

### [Muhammed 47:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/ayet/47:19.md) — وَمَثْوَاكُمْ

فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مُتَقَلَّبَكُمْ وَمَثْوَاكُمْ

Meal (IK): Bil ki; Allah’tan başk ailah yokturç Hem kendinin, hem de mü’min erkeklerle mü’min kadınların günahlarının bağışlanmasını dile. Allah, dolaştığınız yeri de, barındığınız yeri de bilir.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Saye develerin ahırı demektir. Barınılacak yer anlamındadır.
Ağılda kuzuların konduğu yerdir. Evin özel bölümü, yatak odası gibi...

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللفيف من الثاء
ث أ ي، ث أ و، ث و ي، ث أ ث أ، و ث أ، أ ث ي، أ ث
ثأي:
الثَّأَى: أَثَر الجُرح، وإذا وقع بين القوم جراحات قيل: قد عَظُم الثَّأَى بينَهم.
والثَّأَى: خَرْمُ الخَرز. وأَثْأَيتُ خرز الأديم. أي: باعدت أو قاربت فلا يكتم الماء، قال:
وَفزاءَ غَرْفيّةٍ أثأى خوارِزها		مُشَلْشِلٌ ضَيَّعتْهُ بينَها الكُتَبُ
ويجوز للشّاعر أن يؤخّر الهمزة حتّى تصير بعد الألف فتصير: ثاءَ على القَلْب، ومثله: رأى وراءَ، ونأى وناء، وقال: نِعمَ أَخُو الهَيْجاء في اليَوْم اليَمي أراد: في اليَوِم اليوم، بوزن فَعِل فقَلَب. وقال زهير:
فَصَرِّمْ حَبْلَها إذْ صَرَّمَتْهُ		وعادَكَ أَنْ تُلاقيَها العَداءُ
معناه: وعداك.
ثأو:
الثَّأْوةُ: بَقِيّةُ قليلٍ من كثيرٍ. والثّأوة: المهزولة من الغنم.
ثوي:
الثَّواءُ: طُولُ المُقام، وقد ثَوَى يَثْوِي ثواءً. ويُقالُ للمقتول: قد ثَوَى. ويقال للغريب المقيم ببلدة: هو ثاويها.. والمَثْوى: الموضع.
وأثويته: حَبَسْته عندي.
والثَّوِيُّ: بيتٌ في جَوْفِ بيتٍ، وقيل: هو البيتُ المُهَيَّأ للضَّيْف.. والثَّوِيُّ: الضَّيْفُ نَفْسُه.
والثُّوَّة: خِرَقٌ كهَيْئَةِ الكُبّةِ على الوَتدِ يُمْخَضُ عليها السِّقاء.
وربّ البَيْتِ: أبو مثواي، وربّة البيت: أمّ مثواي.
ثأثأ:
ثَأْثَأْتُ الإِبِلَ، أي: سَقَيْتها حتّى ذَهَبَ عَطَشُها، ولم أُرْوِها.
وثأ:
إذا أصابَ العَظْمَ وَصْمٌ لا يَبْلُغُ الكَسْر قيل: أصابه وَثْءٌ ووَثْأَةٌ. وقد وُثِئَتْ رِجْلُهُ.
أثي:
أَثَى يَأْثي فُلانٌ أثياً وأثواً وإثاوة وإثايةً، أي: نمّ عليه وسَعَى به إلى السُّلطان، وأصله الواو في أَثَى يَأْثي، ولكن حَمَلُوه على يَفْعِلُ كما قالوا: خَدَى يَخْدي، ثمّ رجعوا في المصدر إلى الواو، فقالوا: خدوةً وإثاوةً.
وتَأَثَّيْنا: نَمَّ بعضُنا على بَعْضٍ. وأَثَوْتُ مثل أَثَيْتُ، إذا سعيت به.
أث:
أَثَّ النَّباتُ والشَّعرُ يَئِثُّ أَثاثةُ فهو أَثيثٌ، ويوصف به الشَّعَر الكَثير والنَّبات المُلْتَفّ، قال:
وفَرْعٍ يُغَشِّي المَتْنَ أَسْوَدَ فاحمٍ		أَثِيثٍ كقِنْوِ النَّخلةِ المُتَعَثْكِـلِ
والأَثَاثُ: أَنْواعُ المتاع، من مَتاعِ البَيْتِ ونحوِهِ.

##### Türkçe

باب اللفيف من **الثاء**
**ث أ ي**، **ث أ و**، **ث و ي**، **ث أ ث أ**، و **ث أ**، **أ ث ي**، **أ ث**

**ثأي**:
**الثَّأَى**: yaranın izi; kavimler arasında yaralanmalar vuku bulduğunda: “Aralarında **الثَّأَى** büyüdü” denilir.
Ve **الثَّأَى**: boncuğun delinmesi. Ve “**أَثْأَيتُ** derinin boncuğunu (dikiş deliklerini)” (denir). Yani: uzaklaştırdım yahut yaklaştırdım; böylece suyu tutmaz. Dedi ki:
وَفزاءَ غَرْفيّةٍ أثأى خوارِزها		مُشَلْشِلٌ ضَيَّعتْهُ بينَها الكُتَبُ
Şair için, hemzeyi, ألف’tan sonra oluncaya kadar geciktirmesi caizdir; böylece kalb ile “**ثاءَ**” olur. Bunun benzeri: “**رأى**” (aslında) “وراءَ”, ve “**نأى**” ve “ناءَ”dır. Ve dedi ki: “نِعمَ أَخُو الهَيْجاء في اليَوْم اليَمي” muradı: “في اليَوِم اليوم”dur; فَعِل vezninde, böylece kalb etti. Ve Züheyr dedi ki:
فَصَرِّمْ حَبْلَها إذْ صَرَّمَتْهُ		وعادَكَ أَنْ تُلاقيَها العَداءُ
Manası: “وعداك”tır.

**ثأو**:
**الثَّأْوةُ**: çoktan az bir kalıntı. Ve **الثّأوة**: koyundan zayıf olan.

**ثوي**:
**الثَّواءُ**: ikametin uzunluğu; ve “**ثَوَى** **يَثْوِي** **ثواءً**” (denir). Ve öldürülmüş kimse için: “**قد ثَوَى**” denilir. Ve bir beldede ikamet eden yabancı için: “O, onun **ثاويها**’sıdır” denilir. Ve **المَثْوى**: yer.
Ve “**أثويته**”: onu yanımda hapsettim.
Ve **الثَّوِيُّ**: bir evin içinde bir ev; ve denildi ki: o, misafir için hazırlanmış evdir. Ve **الثَّوِيُّ**: misafirin kendisidir.
Ve **الثُّوَّة**: kazığa, yumak heyeti gibi bezlerdir; kırba onun üzerinde çalkalanır.
Ve evin rabbi: “babam **مثواي**’dır”; ve evin rabbeti: “annem **مثواي**’dır”.

**ثأثأ**:
“**ثَأْثَأْتُ** develeri”: yani susuzlukları gidinceye kadar suladım; fakat onları kandırmadım.

**وثأ**:
Kemikte, kırığa ulaşmayan bir ezik isabet ederse: ona “**وَثْءٌ**” ve “**وَثْأَةٌ** isabet etti” denilir. Ve “Onun ayağı **وُثِئَتْ**” (denilir).

**أثي**:
“**أَثَى** **يَأْثي** falan kimse **أثياً** ve **أثواً** ve **إثاوة** ve **إثايةً** (yaptı)”: yani onun aleyhine laf taşıdı ve onunla sultana koştu. Aslı, “**أَثَى** **يَأْثي**”de و’dur; fakat onu “**يَفْعِلُ**” üzerine hamlettiler; “**خَدَى** **يَخْدي**” dedikleri gibi. Sonra masdarda و’ya döndüler; böylece “**خدوةً**” ve “**إثاوةً**” dediler.
Ve “**تَأَثَّيْنا**”: bazımız bazımızın aleyhine laf taşıdı. Ve “**أَثَوْتُ**”, “**أَثَيْتُ**” gibidir; onunla koştuğunda.

**أث**:
“**أَثَّ** bitki ve saç **يَئِثُّ** **أَثاثةُ**; o halde o **أَثيثٌ**’tir”: bununla çok saç ve birbirine girmiş bitki vasfedilir. Dedi ki:
وفَرْعٍ يُغَشِّي المَتْنَ أَسْوَدَ فاحمٍ		أَثِيثٍ كقِنْوِ النَّخلةِ المُتَعَثْكِـلِ
Ve **الأَثَاثُ**: ev eşyası ve benzeri metadan, meta çeşitleridir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: ثوى

ثَوى بالمكان: أقام به، يَثْوي ثَواءً وثوِيَّاً. يقال: ثَوَيْتُ البصرة، وثَوَيْتُ بالبصرة. وأَثْوَيْتُ بالمكان لغةٌ في ثَوَيْتُ. قال الأعشى:
أَثْوى وقَصَّـرَ لَـيْلَةهُ لِـيُزَوَّدافَمضَتْ وأَخْلَفَ من قُتَيْلَةَ مَوعِدا
وأَثْوَيْتُ غيري يتعدَّى ولا يتعدَّى. وثَوَّيْتُ غيري تَثْوِيَةً. والثَويُّ: الضيفُ. وأبو مَثْوى الرجُل: صاحب منزله. قال أبو زيد: الثَوِيّةُ: مأوَى الغنم. قال: وكذلك الثايَةُ غير مهموز. قال: والثايَةُ أيضاً: حجارةٌ تُرفَع فتكون عَلَماً بالليل للراعي إذا رجَع.

##### Türkçe

**ثَوى** mekânda: onda ikamet etti; **يَثْوي** **ثَواءً** ve **ثوِيَّاً** (diye). Denir ki: **ثَوَيْتُ البصرة** ve **ثَوَيْتُ بالبصرة**. Ve **أَثْوَيْتُ بالمكان**, **ثَوَيْتُ**’ta bir lugattır. A‘şâ dedi ki:
**أَثْوى وقَصَّـرَ لَـيْلَةهُ لِـيُزَوَّدافَمضَتْ وأَخْلَفَ من قُتَيْلَةَ مَوعِدا**

Ve **أَثْوَيْتُ** (fiili) başkasına (mef‘ûle) geçişli olur ve geçişli olmaz. Ve **ثَوَّيْتُ** başkasını, **تَثْوِيَةً** (diye). Ve **الثَويُّ**: misafir. Ve kişinin **أبو مَثْوى**’sı: evinin sahibi. Ebû Zeyd dedi: **الثَوِيّةُ**: koyunun barınağı. Dedi: ve كذلك **الثايَةُ** hemzesizdir. Dedi: ve **الثايَةُ** da: çobanın döndüğü vakit geceleyin kendisi için bir alâmet olsun diye kaldırılıp (dikilip) alâmet olan taşlar.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: ثوى

باب اللفيف من حرف الثاء
ثأى ، وثأ ، أثأ ، أثث ، ثأثأ ، ثوى .
ثأى : أبو عُبيد : أَثأَيْت الخَرزَ ، إذا خَرَمْتَه .
وقال أبو زيد : أَثأَيتُ الخَرز إثْئَاءً : خَرَمْتُه .
وقد ثِئَىَ الخَرز يثأًى ثأَى شَديداً .
قال : وأَثأَيْت في القوم إثْئَاءً ، إذا جَرَحْت فيهم .
وهو الثأَى .
وقال اللَّيْثُ : إذا وَقْع بين القومِ جِرَاحات قِيل : قد عَظُم الثأَى بَيْنهم .
قال : ويَجوز للشاعر أن يَقْلب مَدّ ( الثأَى ) حتى تَصير الهمزة بعد الأَلف ، كقوله :
إذا ما كانَ ثاءَ في مَعَدَ
قال : ومثلُه : رأه وَراءه ، بوزن : رعاه وراعه ؛ ونأى وناء ؛ ومثلُه :
نِعم أخُو الهَيْجاء في اليَوْمِ اليَمِي
أراد أن يقول : اليَومِ ، فَقَلَب .
قال : والثأوَة : بقيةُ قليلٍ من كثير .
قال : والثَّأْوة : المَهْزولة من الغَنم .
ابن الأَنباري : الثأَى : الأَمرُ العَظيم يَقَع بين القوم .
قال : وأصله من : أَثأَيْت الخَرز ؛ وأَنشد :
ورَأْب الثأَى والصَّبْر عند المَوَاطِن
ثَعلب ، عن ابن الأَعْرابيّ : الثّأية : أن يَجمع بين رُؤوس ثلاث شَجرات ، أو شجرتين ، ثم يُلْقي عليها ثوب فيُسْتَظلّ به .
وقال أبو زيد : الثاية ، غير مهموز : مَأْوى الغنم .
حكاه أبو عُبيد عنه ؛ قال : والثَّوِيَّة ، مثلها .
قالَ : والثَّاية أيضاً : حجارة ترفع فتكون عَلماً للراعي إذا رَجَع إلى الغَنم .
وقال اللّحياني : رأيتُ بها أُثْئِيّة من الناس ، بوزن ( أفعولة ) ، أي جَماعة .
وأنشد غيره في الثّأوة ، وهي الشاة المَهزولة .
تُغَذْرِمُها في ثَأْوَةٍ من شِيَاهِه
فلا بُوركَتْ تلك الشِّياه القَلاَئِلُ
الهاء في قوله ( تُغذرمها ) لليمين التي كان أقسم بها ، ومعنى ( تُغذرمها ) أي حَلف بها مجازفاً غير مُسْتَثْبت فيها . والغُذَارِم : ما أَخَذْت من المال جِزَافاً .
وثأ : قال أبو زيد : وَثَأْتُ يَدَا الرّجُل وَثْئاً .
وهي يَدٌ مَوْثُوءَةٌ .
قلت : الوَثْء : شِبْه الفَسْخ في المَفْصِل ،
ويكون في اللّحم كالكَسْر في العَظْم .
وأخبرني المُنذرِيّ ، عن ثعلب ، عن ابن الأَعْرابيّ : من دُعائهم : اللّهم ثَأْ يَدَه .
قال : والوَثْء : كَسْر اللَّحم لا كَسْر العَظْم .
وقال اللَّيْثُ : إذا أَصاب العَظْم وَصْمٌ لا يَبلُغ الكَسْر ، قيل : أَصابه وَثْءٌ ووَثأَةٌ .
أثا : الحرّانيُّ ، عن ابن السِّكيت : أَثوْت بفُلانٍ ، وأَثَيتُ ، إثَاوةً وإثايةً ، إذا وَشَيْت به إلى السُّلطان .
شَمِرٌ ، عن أبي عَدْنان ، عن أبي زيد ، يقال : أثَيته بسَهْمٍ ، أي رَمَيْتُه ، وهو حرف غَرِيب .
أثث : قال الله عزّ وجَلّ : ( أَحْسَنُ أَثَاثاً وَرِءْياً ) ( مريم : 74 ) .
قال الفَرّاء : الأَثاث : المتَاع . وكذلك قال أبو زَيد . قال : واحدتها : أَثاثة .
قال : والأَثاث : المال أَجْمع ، الإبل والغَنَم والعَبِيد والمتَاع .
وقال الفَراء : الأَثاث ، لا واحد لها ، كما أن ( المتاع ) لا واحدَ له .
قال : ولو جَمعت ( الأَثاث ) لقُلت : ثلاثة أثةٍ ، وأثُث كثيرة .
وقال اللَّيْثُ : يُقال : أثّ الثبات يَئِثّ أَثاثة ، فهو أَثِيث .
ويُوصف به الشّعَر الكَثِير ، والنَّبَات المُلْتَفّ ؛ وقال :
أثيث كقِنْو النَّخلة المُتَعَثْكِل
وقال : الأَثاث : أنواع المَتاع ، من مَتاع البَيت ونحوه .
ثأثأ : قال اللَّيْثُ : ثَأْثأَتُ الإبلَ ، أي سَقَيْتُها حتى يَذْهب عَطَشُها ولم أُرْوِها .
أبو عُبيد ، عن الأُمويّ : ثَأْثَأت الإبلَ : رَوَيْتها ، وأَنْشد المُفَضّل :
إنّك لن تُثَأْثِىء النِّهَالاَ
بمثْلِ أن تُدارِكَ السِّجَالاَ
ويُقال : ثَأْثِىء عنِّي الرَّجُلَ ، أي احْبِسه .
والثَّأْثأة : الحَبْس .
وقال أبو زيد : تَثَأْثَأْتُ تَثَأثُؤاً ، إذا أرَدْتَ سَفَراً ثم بَدا لك المُقَامُ .
ثوى : قال اللَّيْثُ : الثَّوَاء : طُول المُقام .
والفِعل : ثَوَى يَثْوِي ثَوَاءً .
ويقال لِلمَقْتُول : قد ثَوَى .
والغَريبُ إذا أقام ببلدة ، فهو ثاوٍ .
والمَثْوَى : الموضع الذي يقامُ به ؛ وجَمعه : المَثَاوِي .
ويُقال : أَنْزلني فلانٌ ، وأَثْواني ثَوَاءً حَسَناً .
ورَبُّ البَيْت : أبُو مَثْواه .
وربة البَيت : أُم مَثْواه .
قال : والثَّوِيّ : بَيْتٌ في جَوْف بَيْت .
وقال آخر : الثَّوِيّ : البيتُ المُهَيّأ للضَّيْف .
والثّوِيّ : الضَّيْف نَفْسُه .
ثَعلب ، عن ابن الأَعْرابيّ : الثَّوِيّ : الضَّيْف .
والثَّوِيّ : المُجاورة في الحَرَمَيْن .
والثَّوِيّ : الصَّبُور في المغَازي المُحَجَّر ، وهو المَحْبُوس .
أبو عُبيد ، عن أبي عُبيدة أنه أنشده قولَ الأَعشى :
أَثْوَى وقَصَّر لَيْلَه لِيُزَوّدَا
فمَضى وأَخْلفَ من قُتَيْلة مَوْعِدَا
قال شَمِرٌ : أَثْوَى ، على غير استفهام ، وإنما يُريد الخَبر .
قال : ورواه ابن الأَعْرابيّ : أَثَوَى ، على الاستفهام .
قلت : والرّوايتان تدُلاّن على أن ( ثوى ) و ( أثوى ) معناهما : أقام .
ثعلب ، عن ابن الأَعْرابيّ : الثَّوَى : قُماش البيت ؛ واحدتها : ثُوَّة ، مثل : صُوَّة وصُوًى ، وهُوَّة وهُوًى .
عمرو ، عن أبيه : يُقال لِلْخِرقة التي تبَلّ ويُجعل عليها السِّقاء إذا مُخِض لئلاّ ينْقطع : الثُّوَّة .
ومَثْوى الرَّجُل : مَنْزله ؛ وجمعه : المَثَاوِي .
والمَثْوى ، مصدر : ثوَيت أَثْوِي ثَوَاءً ومَثْوًى .
الرباعي من حرف الثاء
ثرمل ، ثرمد ، البرثن ، البينيث .
ثرمل : أبو عُبيد ، عن الأَصمعي : الأُنْثى من الثعالب : ثُرْمُلة .
ثعلب ، عن ابن الأَعْرابيّ : ثَرْمل الرَّجُل ، إذا لم يُنْضِج طعامَه تَعْجِيلاً للقِرَى .
قال : وثَرمل ، إذا أَخْرج خُبزته مُرَمَّدة ليعجّلها على الضّيف .
وقال اللَّيْثُ : ثَرمل القَوْمُ من الطَّعام والشَّراب ما شاءوا ، أي أكَلُوا .
وقال غيره : بَقِيت ثُرْمُلة في الإناء ، أي بَقيّة من بُرّ أو شَعِير أو تَمْر .
ابن السِّكيت : ثَرْمَل الطَّعَامَ ، إذا لم يُنْضجه صانعُه ولم يَنْفُضْه مِن الرَّماد حينَ يَمُلّه .
قال : ويُعْتذر إلى الضَّيف فيُقال : قد ثَرْمَلْنا لك العمل ، أي لم نَتَنَوَّق فيه ، ولم نُطَيِّبه لك ، لِمَكَان العَجَلة .
ثرمد : وقال في هذا الباب : ثَرْمَد اللَّحْم ، إذا أَسَاء عَمَلَه .
وأَتانا بشِوَاءٍ قد ثَرْمَدَه بالرَّمَاد .
قلت : وثَرْمَدَاء : ماءٌ لِبَني سَعْد في وادي السِّتَارَيْن ، قد وَرَدْتُه ، يُسْتَقى منه بالعِقال لقُرْب قَعْره .
وقيل : الثَّرْمَد ، من الحَمْض : ضَرْبٌ منه .
برثن : أبو زَيد : البُرْثُن : مثل الإِصْبع ؛ والمِخْلَبُ : ظُفر البُرْثُن .
والبَراثن ، للسِّباع كُلّها .
وقال اللَّيْثُ : البَراثن : أظفار مَخالب الأَسد ؛ يقال : كأنّ بَراثِنَه الأَشَافِي .
بينث : ثعلب ، عن ابن الأَعْرابيّ ، قال : البَينيث : ضَرْبٌ من سَمك البَحْر .
قلتُ : البَيْنِيث ، بوزن ( فَيْعيل ) ، فإن كان ياءاه زائدَتَيْن فهو من الثلاثيّ ، وكلام العرب يَجيء على ( فيعول ) و ( فيعال ) ، ولم أسمع حرفاً جاء على ( فَيْعيل ) غير : ( اليَنبيثُ ) ، ولا أَدري أعربيّ هو ، أمْ دَخِيل ؟

##### Türkçe

باب **اللفيف** من حرف **الثاء**
**ثأى** ، و**ثأ** ، **أثأ** ، **أثث** ، **ثأثأ** ، **ثوى** .
**ثأى** : Ebû Ubeyd: **أَثأَيْت** **الخَرزَ** , onu deldiğin zaman.
Ebû Zeyd dedi: **أَثأَيتُ** **الخَرز** **إثْئَاءً**: onu deldim.
Ve **الخَرز** şiddetli bir **ثأَى** ile **ثِئَىَ** olur; **يثأًى**.
Dedi: Kavimde **إثْئَاءً** ile **أَثأَيْت**; içlerinde yaraladığın zaman.
Ve o, **الثأَى**’dır.
Leys dedi: Kavim arasında yaralar vuku bulduğu zaman “Aralarında **الثأَى** büyüdü” denilir.
Dedi: Şaire, **( الثأَى )**’nın med’ini çevirmesi caiz olur; ta ki hemze eliften sonra olsun; onun sözü gibi:
إذا ما كانَ ثاءَ في مَعَدَ
Dedi: Bunun benzeri: **رأه** **وراءه**; vezin olarak: **رعاه** **وراعه**; ve **نأى** ve **ناء**; ve bunun benzeri:
نِعم أخُو الهَيْجاء في اليَوْمِ اليَمِي
“**اليَومِ**” demek istedi; sonra çevirdi.
Dedi: **الثأوَة**: çoktan az bir kalıntı.
Dedi: **الثَّأْوة**: koyundan zayıf olan.
İbnü’l-Enbârî: **الثأَى**: kavim arasında vuku bulan büyük iş.
Dedi: Aslı, **أَثأَيْت الخَرز**’dendir; ve inşâd etti:
ورَأْب الثأَى والصَّبْر عند المَوَاطِن
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الثّأية**: üç ağacın başlarını, yahut iki ağacı bir araya toplamak; sonra üzerine bir elbise atmak; onunla gölgelenilir.
Ebû Zeyd dedi: **الثاية**, hemzesiz: koyunun barınağı.
Ebû Ubeyd bunu ondan hikâye etti; dedi: **الثَّوِيَّة** de, onun gibidir.
Dedi: **الثَّاية** ayrıca: taşlar; kaldırılır da çobana, koyuna döndüğü zaman, alâmet olur.
Lihyânî dedi: Orada insanlardan **أُثْئِيّة** gördüm; vezin olarak **( أفعولة )**; yani cemaat.
Başkası **الثّأوة** hakkında inşâd etti; o, zayıf koyundur:
تُغَذْرِمُها في ثَأْوَةٍ من شِيَاهِه
فلا بُوركَتْ تلك الشِّياه القَلاَئِلُ
Onun sözü **( تُغذرمها )**’daki **الهاء**, onunla yemin etmiş olduğu sağ el içindir; **( تُغذرمها )**’nın manası: onda sağlamlaştırmadan, müstetbit olmadan, mücazefe ederek onunla yemin etti, yani. Ve **الغُذَارِم**: maldan, gelişigüzel aldığın şeydir.

**وثأ** : Ebû Zeyd dedi: Adamın eli **وَثَأْتُ**; **وَثْئاً**.
Ve o, **يَدٌ مَوْثُوءَةٌ**’dir.
Dedim: **الوَثْء**: mafsalda feshe benzer (bir şey)dir;
ve ette, kemikteki kırık gibi olur.
Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî’den: dualarından: “Allah’ım, onun elini **ثَأْ** et.”
Dedi: **الوَثْء**: kemiğin kırılması değil, etin kırılmasıdır.
Leys dedi: Kemik, kırığa ulaşmayan bir zedelenmeye uğradığı zaman “Ona **وَثْءٌ** ve **وَثأَةٌ** isabet etti” denilir.

**أثا** : Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **أَثوْت** falan kimseyle, ve **أَثَيتُ**; **إثَاوةً** ve **إثايةً**; onu sultana gammazladığın zaman.
Şemmir, Ebû ‘Adnân’dan, Ebû Zeyd’den: “Onu bir okla **أثَيته**” denilir; yani onu attım; ve o, garip bir harftir.

**أثث** : Allah عزّ وجلّ dedi: **( أَحْسَنُ أَثَاثاً وَرِءْياً )** **( مريم : 74 )**.
Ferrâ dedi: **الأَثاث**: meta. Ebû Zeyd de böyle dedi. Dedi: onun bir tanesi: **أَثاثة**.
Dedi: **الأَثاث**: malın tümü; develer, koyunlar, köleler ve meta.
Ferrâ dedi: **الأَثاث**’ın tekili yoktur; tıpkı **( المتاع )**’ın tekili olmadığı gibi.
Dedi: **( الأَثاث )**’ı cem‘ etseydin “üç **أثةٍ** ve çok **أثُث**” derdin.
Leys dedi: **الثبات** **أثّ** eder; **يَئِثّ**; **أَثاثة**; o halde o, **أَثِيث**’tir.
Onunla çok saç ve birbirine girmiş bitki vasfedilir; ve dedi:
أثيث كقِنْو النَّخلة المُتَعَثْكِل
Dedi: **الأَثاث**: ev eşyası ve benzeri metadan, metanın türleridir.

**ثأثأ** : Leys dedi: Develeri **ثَأْثأَتُ**; yani susuzlukları gitsin diye suladım, fakat onları kandırmadım.
Ebû Ubeyd, Ümevî’den: Develeri **ثَأْثَأت**: onları kandırdım; ve Müfaddal inşâd etti:
إنّك لن تُثَأْثِىء النِّهَالاَ
بمثْلِ أن تُدارِكَ السِّجَالاَ
Ve denilir: Adamı benden **ثَأْثِىء**; yani onu hapset.
Ve **الثَّأْثأة**: hapsetmedir.
Ebû Zeyd dedi: **تَثَأْثَأْتُ**; **تَثَأثُؤاً**; yolculuk istediğin zaman, sonra sana ikamet görünür (de kalırsın).

**ثوى** : Leys dedi: **الثَّوَاء**: ikametin uzunluğu.
Fiil: **ثَوَى** **يَثْوِي** **ثَوَاءً**.
Ve öldürülene “**قد ثَوَى**” denilir.
Garip (yabancı) bir beldede ikamet ederse, o **ثاوٍ**’dir.
**المَثْوَى**: ikamet edilen yer; cem‘i: **المَثَاوِي**.
Ve denilir: Falan beni indirdi, ve beni güzel bir **ثَوَاءً** ile **أَثْواني**.
Ve evin rabbi: onun **أبُو مَثْواه**’ıdır.
Ve evin hanımı: onun **أُم مَثْواه**’ıdır.
Dedi: **الثَّوِيّ**: bir evin içinde bir ev.
Bir başkası dedi: **الثَّوِيّ**: misafir için hazırlanmış ev.
Ve **الثّوِيّ**: misafirin kendisi.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الثَّوِيّ**: misafir.
Ve **الثَّوِيّ**: iki haremde komşuluk.
Ve **الثَّوِيّ**: taşlık gazalarda sabırlı olan; o, hapsedilmiş olandır.
Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: ona A‘şâ’nın sözünü inşâd ettiğini (nakletti):
أَثْوَى وقَصَّر لَيْلَه لِيُزَوّدَا
فمَضى وأَخْلفَ من قُتَيْلة مَوْعِدَا
Şemmir dedi: **أَثْوَى**, istifham üzere değil; ancak haberi murad eder.
Dedi: İbnü’l-A‘râbî onu **أَثَوَى** diye, istifham üzere rivayet etti.
Dedim: İki rivayet de **( ثوى )** ve **( أثوى )**’nın manasının “ikamet etti” olduğuna delalet eder.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الثَّوَى**: evin kumaşı; onun bir tanesi: **ثُوَّة**; tıpkı: **صُوَّة** ve **صُوًى**; ve **هُوَّة** ve **هُوًى** gibi.
Amr, babasından: Islatılan ve yayıklandığı zaman kopmasın diye üzerine kırba konulan bez parçasına **الثُّوَّة** denilir.
Ve adamın **مَثْوى**’sı: onun menzili; cem‘i: **المَثَاوِي**.
Ve **المَثْوى**, masdardır: **ثوَيت** **أَثْوِي** **ثَوَاءً** ve **مَثْوًى**.

الرباعي من حرف **الثاء**
**ثرمل** ، **ثرمد** ، **البرثن** ، **البينيث** .

**ثرمل** : Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: tilkilerin dişisi: **ثُرْمُلة**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **ثَرْمل** eder; yemeğini, ikramı acele etmek için pişirmezse.
Dedi: Ve **ثَرمل** eder; ekmeğini, misafire acele ettirmek için, küllü çıkarırsa.
Leys dedi: Kavim, yiyecek ve içecekten dilediklerini **ثَرمل** etti; yani yediler.
Başkası dedi: Kapta **ثُرْمُلة** kaldı; yani buğdaydan yahut arpadan yahut hurmadan bir kalıntı.
İbnü’s-Sikkît: Yemeği **ثَرْمَل** etti; yapanı onu pişirmediği ve onu, onu külde gömdüğü zaman, külden silkeleyip çıkarmadığı zaman.
Dedi: Misafire özür beyan edilir de “Senin için işi **ثَرْمَلْنا**” denilir; yani onda incelik aramadık ve onu senin için güzelleştirmedik; acelelik sebebiyle.

**ثرمد** : Ve bu babda dedi: Eti **ثَرْمَد** etti; işini kötü yaptığı zaman.
Ve bize, onu külle **ثَرْمَدَه** olduğu bir kızartma getirdi.
Dedim: **ثَرْمَدَاء**: Benî Sa‘d’a ait, **وادي السِّتَارَيْن**’de bir sudur; ona vardım; dibinin yakınlığı sebebiyle ondan **العِقال** ile su çekilir.
Ve denildi: **الثَّرْمَد**, ekşilerden: ondan bir türdür.

**برثن** : Ebû Zeyd: **البُرْثُن**: parmak gibidir; ve pençe: **ظُفر البُرْثُن**’dur.
Ve **البَراثن**, bütün yırtıcılar içindir.
Leys dedi: **البَراثن**: aslanın pençelerinin tırnaklarıdır; denilir: sanki onun **بَراثِنَه**’i **الأَشَافِي**’dir.

**بينث** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, dedi: **البَينيث**: deniz balığından bir türdür.
Dedim: **البَيْنِيث**, vezin olarak **( فَيْعيل )**; eğer iki yâ’sı زائد ise o, ثلاثي’dendir; ve Arapların sözü **( فيعول )** ve **( فيعال )** üzere gelir; **( فَيْعيل )** üzere gelen bir harf işitmedim; yalnız **( اليَنبيثُ )** dışında; ve bilmiyorum: Arapça mıdır, yoksa دخيل midir?

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والواو وما يثلثهما)
(ثوي) الثاء والواو والياء كلمةٌ واحدة صحيحة تدلُّ على الإقامة. يقال ثَوَى يثْوِي فهو ثاوٍ. وقال:
آذَنَتْنَا بِبَيْنها أسماءُ  *** ربَّ ثاوٍ يُمَلّ منه الثَّواءُ([1])ويقال أثْوَى أيضاً. قال:
أَثْوَى وَقَصَّرَ لَيْلُه ليُزَوَّدا *** فَمضَى وأخلف من قُتَيْلَة مَوْعِدا([2])
والثَّوِيَّة والثَّايَة: مأوى الغَنَم. والثَّويَّة: مكان([3]). وأمُّ مَثْوَى الرّجلِ: صاحبةُ منزلهِ. والقياس كلُّه واحد. والثّايَة أيضاً: حِجارةٌ تُرفَع للرّاعي يَرجع إليها لَيْلاً، تكونُ علماً له.
(ثوب) الثاء والواو والباء قياسٌ صحيحٌ من أصلٍ واحد، وهو العَوْدُ والرُّجوع. يقال ثاب يثُوب إذا رَجَع. والمَثَابةُ: المكان يَثُوب إليه النّاس. قال الله تعالى: ﴿وَإذْ جَعَلْنَا البَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْناً﴾ [البقرة 125]. قال أهل التفسير: مثابة: يثُوبون إليه لا يَقْضُون منه وَطَراً أبداً. والمَثَابة: مَقام المُستَقِي على فَمِ البِئرْ. وهو مِنْ هذا، لأنّه يثُوب إليه، والجمع مَثَابات. قال:
وما لـمَثَاباتِ العُروشِ بَقيَّةٌ *** إذا استُلَّ من تحت العُرُوشِ الدَّعائمُ([4])وقال قَوم: المَثَابة العدد الكبير. فإنْ كان صحيحاً فهو من الباب، لأنهم الفئة التي يُثَابُ إليها. ويقال ثَابَ الحوضُ، إذا امتلأ. قال:
* إن لم يثُبْ حَوْضُك قَبْلَ الرِّيّ([5]) *
وهكذا كأنّه خلا ثم ثاب إليه الماء، أو عاد ممتلئاً بعد أنْ خلا. والثّوابُ من الأجْر والجزاء أمرٌ يُثابُ إليه. ويقال إنّ المَثابة حِبالةُ الصَّائد، فإن كان هذا صحيحاً فلأنّه مَثَابة الصَّيد، على معنى الاستعارة والتّشبيه. قال الراجز:
مَتَى مَتَى تُطَّلَعُ المَثَابَا *** لعلَّ شَيْخاً مُهْتَراً مُصابَا([6])يعني بالشّيخِ الوَعِلَ يَصِيدُه. ويقال إنّ الثَّوابَ العَسَلُ؛ وهو من الباب، لأنّ النّحلَ يثُوبُ إليه. قال:
فهو أحْلَى مِنَ الثَّوابِ إذا  *** ذُقْتَُ فَاهَا وبَارِئِ النَّسَمِ([7])قالوا: والواحدُ ثَوَابة. وثَوَابٌ: اسمُ رجلٍ كان يُضْرَب به المثل في الطَّوَاعِيَة، فيقال: "أطْوَعُ مِنْ ثواب". قال:
وكنتُ الدّهر لَستُ أُطِيعُ أنْثَى *** فصرْتُ اليومَ أطْوَعَ مِن ثَوابِ([8])والثوب الملبوس محتملٌ أن يكون من هذا القياس؛ لأنّه يُلْبَس ثم يُلبَس ويثاب إليه. وربَّما عبَّروا عن النفس بالثَّوب، فيقال هو طاهر الثِّياب.
(ثور) الثاء والواو والراء أصْلانِ قد يمكن الجمعُ بينهما بأدنَى نظَرٍ. فالأوّل انبعاثُ الشيء، والثاني جنسٌ من الحيوان.
فالأوّل قولُهم: ثار الشيءُ يَثُور ثَوْراً وثُؤُوراً وثَوَراناً. وثارت الحصْبة تثور. وثاوَرَ فلانٌ فلاناً، إذا وَاثَبَه، كأنَّ كلَّ واحدٍ منهما ثار إلى صاحبه. وَثَوَّر فلانٌ على فلانٍ شرّاً، إذا أظهره. ومحتملٌ أن يكون الثَّور فيمن يقول إنّه الطُّحلب من هذا، لأنّه شيءٌ قد ثارَ على مَتْن الماء.
والثاني الثَّور من الثِّيران، وجمع على* الأثْوار أيضاً. فأمَّا قولُهم للسيّد ثَوْرٌ فهو على معنَى التَّشبيه إن كانت العرب تستعمله. على أنّي لم أرَ به روايةً صحيحة. فأمّا قول القائل ([9]):
إنّي وقتلي سُليكاً ثمّ أعقلَهُ *** كالثَّور يضرَب لَمّا عافَتِ البَقَرُ
فقال قومٌ: هو الثّوار بعينه، لأنّهم يقولون إنّ الجنّيَّ يركب ظَهر الثَّور فيمتنع البقرُ من الشُّرب. وهو من قوله:
وَما ذَنْبُه أنْ عافَتِ الماءَ باقرٌ *** وما إنْ تَعافُ الماءَ إلاّ ليُضْربا([10])وقال قوم: هو الطُّحْلب. وقد ذكرناه. وثَوْر: جَبَل. وثور: قومٌ من العرب. وهذا على التَّشبيه. فأمَّا الثَّور فالقطعة من الأَقِطِ. وجائز أن يكون من ([11])...
(ثول) الثاء والواو واللام كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على الاضطراب، وإليها يرجع الفُروع. فالثَّوَلُ داءٌ يصيب الشّاةَ فتسترخي أعضاؤها، وقد يكون في الذُّكْرَانِ أيضاً، يقال تيسٌ أثْوَلُ، وربّما قالوا للأحمق البطيء الخَيْر أثْوَل؛ وهو من الاضطراب. والثَّول الجماعة من النَّحل من هذا، لأنّه إذا تجمَّع اضطراب فتردّدَ([12]) بعضُه على بعضٍ. ويقال تَثَوَّلَ القومُ على فُلان تَثوُّلاً، إذا تجمّعُوا عليه.
(ثوم) الثاء والواو والميم كلمةٌ واحدة، وهي الثُّومَة من النَّبات. وربَّما سمَّوا قبِيعة السّيف ثُومةً. وليس ذلك بأصل.
(ثوخ) الثاء والواو والخاء ليس أصلاً؛ لأن قولهم ثاخَت الإصبعُ إنّما هي مبدلة من سَاخت؛ وربّما قالوا بالتاء: تاخت. والأصل في ذلك كلِّه الواو. قال أبو ذُؤيب:
* فَهْيَ تَثُوخ فيها الإصْبَعُ([13]) *
 --------------ـــ
([1]) البيت مطلع معلقة الحارث بن حلزة اليشكري.
([2]) مطلع قصيدة للأعشى في ديوانه 150 واللسان (ثوى، خلف) وسيأتي في (خلف). وفي الديوان: "ليلة.. ومضى".
([3]) هو بقرب الكوفة. يقال بضم الثاء وفتح الواو، وبفتح الثاء وكسر الواو.
([4]) البيت للقطامي في ديوانه 48 واللسان(ثوب) وسيأتي في (عرش). وقبله:
فأصبح قومي قد تفقد منهم  *** رجال العوالي والخطيب المراجم
([5]) في وصف إبل، كما في المجمل. وفي الأصل: "الرأي"، صوابه في المجمل.
([6]) وكذا جاء إنشادهما في المجمل واللسان (ثوب). وفي الأصل: "حتى متى" صوابه فيهما. وأنشده في اللسان (شيخ) برواية: * متى متى تطلع الثنايا *
([7]) في المجمل: "ذقت فاها وحق باري النسم" وتقرأ بالتقييد.
([8]) البيت للأخنس بن شهاب، كما اللسان (ثوب) وقد جاء فيه محرفاً بلفظ "الأخفش" والأخنس بن شهاب من شعراء المفضليات.
([9]) هو أنس بن مدرك، كما في الحيوان (1: 18).
([10]) البيت للأعشى، كما سبق في حواشي (بقر).
([11])كذا وردت هذه العبارة مبتورة.
([12]) في الأصل "فترد".
([13]) ديوان أبي ذؤيب 16 والمفضليات (2: 221). والبيت بتمامه :
قصر الصبوح لها فشرج لحمها  *** بالنَّيِّ فهي تثوخ فيها الإصبع

ـ

##### Türkçe

(ثاء–واو–ve onları üçleyen şeyler babı)

(**ثوي**) **الثاء** ve **الواو** ve **الياء** tek bir sahih kelimedir; ikamete delâlet eder. Denir: **ثَوَى** **يثْوِي**; o hâlde o **ثاوٍ**’dir. Ve dedi:
آذَنَتْنَا بِبَيْنها أسماءُ  *** ربَّ ثاوٍ يُمَلّ منه الثَّواءُ([1])
Ve ayrıca **أثْوَى** da denir. Dedi:
أَثْوَى وَقَصَّرَ لَيْلُه ليُزَوَّدا *** فَمضَى وأخلف من قُتَيْلَة مَوْعِدا([2])
Ve **الثَّوِيَّة** ve **الثَّايَة**: koyunun barınağı. Ve **الثَّويَّة**: bir yer([3]). Ve erkeğin **مَثْوَى**’sının annesi: evinin sahibi (kadın). Ve kıyasın hepsi birdir. Ve **الثّايَة** da: çobanın geceleyin kendisine döndüğü, kendisi için bir alâmet olan, çobana yükseltilen taşlardır.

(**ثوب**) **الثاء** ve **الواو** ve **الباء** tek bir asıldan sahih bir kıyastır; o da dönme ve geri dönüştür. Denir: **ثاب** **يثُوب**; döndüğü zaman. Ve **المَثَابة**: insanların kendisine döndüğü yer. Yüce Allah dedi: ﴿وَإذْ جَعَلْنَا البَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْناً﴾ [البقرة 125]. Tefsir ehli dedi: **مثابة**: ona dönerler; ondan hiçbir zaman bir ihtiyacı gidermezler. Ve **المَثَابة**: kuyunun ağzında su çekenin durduğu makamdır. Ve bu ondandır; çünkü ona döner; çoğulu **مَثَابات**. Dedi:
وما لـمَثَاباتِ العُروشِ بَقيَّةٌ *** إذا استُلَّ من تحت العُرُوشِ الدَّعائمُ([4])
Ve bir kavim dedi: **المَثَابة** büyük sayıdır. Eğer sahih ise o babdandır; çünkü onlar kendilerine dönülen fırkadır. Ve denir: **ثَابَ الحوضُ**; dolduğu zaman. Dedi:
* إن لم يثُبْ حَوْضُك قَبْلَ الرِّيّ([5]) *
Ve böylece sanki boşaldı, sonra su ona döndü; yahut boşaldıktan sonra dolu olarak geri döndü. Ve **الثّوابُ** ecir ve ceza cinsindendir; kendisine dönülen bir şeydir. Ve denir ki **المَثابة** avcının tuzağıdır; eğer bu sahih ise, çünkü o avın **مَثَابة**’sıdır; istiâre ve teşbih mânâsı üzere. Recez söyleyen dedi:
مَتَى مَتَى تُطَّلَعُ المَثَابَا *** لعلَّ شَيْخاً مُهْتَراً مُصابَا([6])
**الشّيخ** ile **الوَعِلَ**’i, onu avladığını kastediyor. Ve denir ki **الثَّوابَ** baldır; ve o babdandır, çünkü arı ona döner. Dedi:
فهو أحْلَى مِنَ الثَّوابِ إذا  *** ذُقْتَُ فَاهَا وبَارِئِ النَّسَمِ([7])
Dediler: ve teki **ثَوَابة**’dır. Ve **ثَوَابٌ**: itaatkârlıkta kendisiyle darb-ı mesel yapılan bir adamın adıdır; “**أطْوَعُ مِنْ ثواب**” denir. Dedi:
وكنتُ الدّهر لَستُ أُطِيعُ أنْثَى *** فصرْتُ اليومَ أطْوَعَ مِن ثَوابِ([8])
Ve giyilen **الثوب** bunun kıyasından olması muhtemeldir; çünkü giyilir, sonra giyilir ve ona dönülür. Ve bazen nefsi **الثَّوب** ile ifade ederler; denir: o, **طاهر الثِّياب**’dır.

(**ثور**) **الثاء** ve **الواو** ve **الراء** iki asıldır; en az bir nazarla ikisi arasında cem‘ mümkün olabilir. Birincisi şeyin fışkırması/taşması, ikincisi hayvandan bir cinstir.
Birincisi onların sözü: **ثار** şey **يَثُور**; **ثَوْراً** ve **ثُؤُوراً** ve **ثَوَراناً**. Ve kızamık **ثارت**; **تثور**. Ve falan, falanla **ثاوَرَ**; ona atıldığı zaman; sanki ikisinden her biri arkadaşına doğru **ثار** etti. Ve falan, falanın üzerine bir kötülüğü **ثَوَّر** etti; onu ortaya çıkardığı zaman. Ve suyun yüzüne taşmış bir şey olduğu için, **الثَّور**’ün “yosun” olduğunu söyleyen kimseye göre bunun da bundan olması muhtemeldir.
İkincisi: öküzlerden **الثَّور**; **الأثْوار** üzerine de cem‘ edildi. Efendiye **ثَوْرٌ** demelerine gelince, eğer Arap onu kullanıyorsa, teşbih mânâsı üzeredir. Şu var ki ben onunla sahih bir rivayet görmedim. Söyleyenin sözüne gelince([9]):
إنّي وقتلي سُليكاً ثمّ أعقلَهُ *** كالثَّور يضرَب لَمّا عافَتِ البَقَرُ
Bir kavim dedi: o, bizzat **الثّوار**’dır; çünkü onlar derler ki cinli, **الثَّور**’ün sırtına biner; böylece sığırlar içmekten imtina eder. Ve o, onun sözündendir:
وَما ذَنْبُه أنْ عافَتِ الماءَ باقرٌ *** وما إنْ تَعافُ الماءَ إلاّ ليُضْربا([10])
Ve bir kavim dedi: o, **الطُّحْلب**’dır. Onu zikrettik. Ve **ثَوْر**: bir dağ. Ve **ثور**: Araplardan bir kavim. Bu, teşbih üzeredir. **الثَّور**’e gelince: **الأَقِطِ**’ten bir parçadır. Ve ([11])’den olması câizdir...

(**ثول**) **الثاء** ve **الواو** ve **اللام** tek bir kelimedir; ıztıraba delâlet eder; fer‘ler ona döner. O hâlde **الثَّوَلُ** koyuna isabet eden bir hastalıktır; uzuvları gevşer; erkeklerde de olabilir; denir: **تيسٌ أثْوَلُ**. Ve bazen hayrı ağır (yavaş) olan ahmağa **أثْوَل** derler; o, ıztırabdandır. Ve **الثَّول** arıdan bir topluluktur; bu da ondandır; çünkü toplandığı zaman ıztırap olur; bir kısmı bir kısmı üzerinde gidip gelir([12]). Ve denir: kavim, falanın üzerine **تَثَوَّلَ**; **تَثوُّلاً**; onun üzerine toplandıkları zaman.

(**ثوم**) **الثاء** ve **الواو** ve **الميم** tek bir kelimedir; o da bitkiden **الثُّومَة**’dir. Ve bazen kılıcın kabzasının başını **ثُومةً** diye adlandırdılar. Bu aslî değildir.

(**ثوخ**) **الثاء** ve **الواو** ve **الخاء** bir asıl değildir; çünkü onların “parmak battı” mânâsındaki **ثاخَت الإصبعُ** sözü ancak **سَاخت**’ten ibdâl edilmiştir; ve bazen **التاء** ile söylediler: **تاخت**. Bunun hepsinde asıl **الواو**’dur. Ebû Züeyb dedi:
* فَهْيَ تَثُوخ فيها الإصْبَعُ([13]) *

--------------ـــ
([1]) Beyit, el-Hâris b. Hılleze el-Yeşkürî’nin muallakasının matlaıdır.
([2]) A‘şâ’nın divanında 150’de ve Lisân’da (**ثوى**، **خلف**) bir kasidenin matlaıdır; ve (**خلف**)’ta gelecektir. Divanda: “**ليلة.. ومضى**”.
([3]) Kûfe yakınındadır. **الثاء**’ın dammesi ve **الواو**’nun fethasıyla; ve **الثاء**’ın fethası ve **الواو**’nun kesresiyle denir.
([4]) Beyit, Kutâmî’nindir; divanında 48’de ve Lisân’da(**ثوب**)’dadır; ve (**عرش**)’ta gelecektir. Ondan önce:
فأصبح قومي قد تفقد منهم  *** رجال العوالي والخطيب المراجم
([5]) Mücmel’de olduğu üzere, develerin vasfındadır. Asılda: “**الرأي**”; doğrusu Mücmel’dedir.
([6]) Mücmel ve Lisân’da (**ثوب**) bunların inşâdı böyle geldi. Asılda: “**حتى متى**”; doğrusu ikisindedir. Lisân’da (**شيخ**) rivayetle inşâd etti: * **متى متى تطلع الثنايا** *
([7]) Mücmel’de: “**ذقت فاها وحق باري النسم**”; takyîd ile okunur.
([8]) Beyit, Ahnes b. Şihâb’ındır; Lisân’da (**ثوب**) olduğu üzere; onda “**الأخفش**” lafzıyla tahrif edilmiş olarak gelmiştir. Ahnes b. Şihâb, Mufaddaliyât şairlerindendir.
([9]) Hayevân’da (1: 18) olduğu üzere, o Enes b. Mudrik’tir.
([10]) Beyit, A‘şâ’nındır; daha önce (**بقر**) haşiyelerinde geçtiği üzere.
([11]) Bu ibare böylece kesik olarak vârid olmuştur.
([12]) Asılda “**فترد**”.
([13]) Ebû Züeyb divanı 16 ve Mufaddaliyât (2: 221). Beyit tamamıyla:
قصر الصبوح لها فشرج لحمها  *** بالنَّيِّ فهي تثوخ فيها الإصبع

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: ثوى

- الثواء: الإقامة مع الاستقرار، يقال: ثوى يثوي ثواء، قال عز وجل: ﴿وما كنت ثاويا في أهل مدين﴾ [القصص/45]، وقال: ﴿أليس في جهنم مثوى للمتكبرين﴾ [الزمر/60]، قال الله تعالى: ﴿فالنار مثوى لهم﴾ [فصلت/24]، ﴿ادخلوا أبواب جهنم خالدين فيها فبئس مثوى المتكبرين﴾ [الزمر/72]، وقال: ﴿النار مثواكم﴾ [الأنعام/128]، وقيل: من أم مثواك (قال الزمخشري: وهو أبو مثواي وهي أم مثواي: لمن أنت نازل به) ؟ كناية عمن نزل به ضيف، والثوية: مأوى الغنم، والله أعلم بالصواب.

##### Türkçe

- **الثواء**: yerleşip durmakla birlikte ikamet; denir ki: **ثوى يثوي ثواء**. Aziz ve celil olan şöyle dedi: ﴿Ve sen Medyen ehli içinde **ثاويا** değildin﴾ [القصص/45]. Ve dedi: ﴿Cehennemde kibirlenenler için bir **مثوى** yok mu?﴾ [الزمر/60]. Yüce Allah dedi: ﴿Artık ateş onlar için bir **مثوى**dur﴾ [فصلت/24]. ﴿Cehennemin kapılarından girin; orada ebedî kalıcılar olarak; artık kibirlenenlerin **مثوى**su ne kötüdür﴾ [الزمر/72]. Ve dedi: ﴿Ateş sizin **مثواكم**dur﴾ [الأنعام/128]. Ve denildi: “Kimin annesi senin **مثواك**?” (Zemahşerî dedi ki: “Ve o, benim **أبو مثواي**’imdir ve o, benim **أم مثواي**’dir: kimin yanında konaklıyorsun?”) Misafir olarak yanında inilen kimse hakkında bir kinayedir. Ve **الثوية**: koyunun barınağıdır. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث و ي
ثَوَى بالمكان وأثوى‏:‏ أقام‏.‏
وفلان أكرم مثواي وطال بي الثواء وهو أبو مثواي وهي أم مثواي‏:‏ لمن أنت نازل به‏.‏
قال‏:‏ أفي كل يوم أم مثوىً تسوسنـي تنفض أثوابي وتسألني ما اسمي وأنزلني فلان فأثواني إثواء حسناً وثواني تثوية حسنة‏.‏
قال‏:‏ أثوى فأحسن في الثواء وقضيت حاجاتنا من عند أروع ماجد وأنا ثوي فلان أي ضيفه‏.‏
وهذه ثوية فلان اي امرأته التي يثوي إليها‏.‏
ويقال للغريب إذا أقام ببلـدة‏:‏ هـو ثاويهـا‏.‏
وأراح غنمه إلى الثاية والثوية وهي مأوى الغنم وهذه ثايات القوم وثايهم بغير همز‏:‏ حظائرهم كراي وراياتٍ‏.‏
ويقال للمقبور‏:‏ قد ثويَ‏.‏

##### Türkçe

ث و ي
**ثَوَى** bir yerde ve **أثوى**: ikamet etti.
Ve falan: “**مثواي**’ı daha ikramlı kıldı” ve bende **الثواء** uzadı; ve o, **أبو مثواي**’dır ve o, **أم مثواي**’dır: kimin yanında konaklıyorsun?
Dedi: Her gün bir **أم مثوىً** mı beni idare ediyor; elbiselerimi silkeleyip bana adımı soruyor? Ve falan beni indirdi de beni **أثواني** güzel bir **إثواء** ile (barındırdı) ve beni **ثواني** güzel bir **تثوية** ile (barındırdı).
Dedi: **أثوى**; sonra **الثواء**’da güzel davrandı; ve ihtiyaçlarımızı, en heybetli, en cömertin yanından giderdim; ve ben, falanın **ثوي**’siyim; yani onun misafiriyim.
Ve bu, falanın **ثوية**’sidir; yani kendisine **يثوي** ettiği karısıdır.
Ve yabancıya, bir beldede ikamet ettiğinde denir: o, onun **ثاويها**’sıdır.
Ve koyunlarını **الثاية**’ye ve **الثوية**’ye döndürdü; ve o, koyunların barınağıdır. Ve bunlar, kavmin **ثايات**’ıdır ve hemzesiz olarak **ثايهم**: onların ağıllarıdır; **كراي** ve **راياتٍ** gibi.
Ve kabre konulana denir: **ثويَ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ث و ي * * ثَوَى * بالمكان يثوي بالكسر * ثَوَاءً * و * ثُوِيًّا * أيضا بوزن مضي أي أقام به ويقال * ثَوَى * البصرة وثوى بالبصرة و * أثْوَى * بالمكان لغة في ثوى وأثوى غيره يتعدى ويلزم و * ثَوَّى * غيره أيضا * تَثْويَةً

##### Türkçe

* ث و ي * **ثَوَى** mekânda, kesre ile “يثوي”; **ثَوَاءً** ve ayrıca “مضى” vezninde **ثُوِيًّا** (yani: onda ikamet etti) (demektir). Ve denilir: **ثَوَى** Basra’da; ve Basra’da **ثوى**. Ve **أثْوَى** mekânda: **ثوى**’da bir lugattır. Ve **أثوى** başkasını: geçişli olur ve lâzım olur. Ve **ثَوَّى** da başkasını, **تَثْويَةً**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ى ( *!ثَوَى المكانَ وبه *!يَثْوِي *!ثَواءً *!وثُوِيّاً ، بالضمِّ ) ، كمَضَى يَمْضِي مَضاءً ومُضيّاً ، الأَخيرَةُ عن

سِيْبَوَيْه . يقالُ : *!ثَوَيْتُ بالبَصْرَةِ ،*!وثَوَيْتُ البَصْرَةَ ؛ كما في الصِّحاحِ .
وشاهِدُ *!الثواءِ : قَوْلُ الشاعِرِ :
رُبّ *!ثاوٍ يُمَلُّ منه الثّواء ( *!وأَثْوَى به ) لُغَةٌ في ثَوَى : ( أَطالَ الإقامَةَ به ) ؛ قالَ الأعْشى :
*!أَثْوَى وقَصَّرَ ليلَه ليُزَوَّدا
ومَضَى وأَخْلَفَ مِن قُتَيْلَةَ مَوْعِداً قالَ شِمَرٌ : أَثْوَى مِن غيْرِ اسْتِفْهامٍ وإنّما يُريدُ الخَبَر ، قالَ : ورَوَاهُ ابنُ الأَعْرابيِّ : أَثَوَى على الاسْتِفهامِ .
قالَ الأَزْهرِيُّ : والرِّوايَتَانِ تَدُلاّنِ على أنَّ ثَوَى وأَثْوَى مَعْناه أَقَامَ .
( أَو ) ثَوَى : ( نَزَلَ ) مع الاسْتِقْرارِ ، وبه سُمِّي المَنْزلُ *!مَثْوىً .
( *!وأَثْوَيْتُه : أَلْزَمْتُه *!الثَّواءَ فيه ) يَتَعَدَّى ولا يتعدَّى ، ( *!كثَوَّيْتُه ) *!تَثْوِيةً ؛ عن كُراعٍ ، ونَقَلَه الجَوْهرِيُّ أَيْضاً .
( و ) *!أَثْوَيْتُه ) : ( أَضَفْتُه ) . يقالُ : أَنْزَلَنِي الَّرجُلُ *!فأَثْواني *!ثَواءً حَسَناً .
( *!والمَثْوَى : المَنْزِلُ ) يُقامُ بهِ ومنه الحدِيثُ : ( وعلى نَجْران مَثْوَى رُسُلي ) ، أَي مسكَنُهم مُدَّة مُقامِهم ونُزُلِهم . وقَوْلُه تعالى : ﴿أَلَيْس في جَهَنّم مَثْوَى للمُتَكَبِّرين﴾ ؛
( ج *!المَثاوِي ) ؛ ومنه حدِيثُ عُمَر : ( أَصْلِحُوا *!مَثاوِيَكُم وأَخِيفُوا الهَوامَّ قَبْل أنْ تُخِيفَكُم ولا تُلِثُّوا بدَارِ مَعْجَزَةٍ ) .
( وأَبُو *!المَثْوَى : رَبُّ المَنْزِلِ ) .
وفي المُحْكَم : رَبُّ البيتِ .
( و ) أَبُو *!مَثْواكَ : ( الضَّيْفُ ) الذي تُضِيفُه .
( *!والثَّوِيُّ ، كغَنِيَ : البَيْتُ المُهَيَّأُ

له ) ، أَي للضَّيْفِ . قيلَ : هو بيتٌ في جوْفِ بَيْت .
( و ) *!الثَّوِيُّ : ( الضَّيْفُ ) نَفْسُه ؛ وتقولُه العامَّة بالتاءِ المَكْسورَةِ وهو غَلَطٌ .
( و ) الثَّوِيُّ : ( الأَسِيرُ ) ؛ عن ثَعْلَب .
( و ) الثَّوِيُّ : ( المُجاوِرُ بأحدِ الحَرَمَيْن ) ؛ ونَصُّ ابنِ الأعْرابيِّ : بالحَرَمَيْنِ .
( و ) *!الثَّوِيَّةُ ، ( بهاءٍ : ع ) بالقُرْبِ من الكُوفَةِ به قَبْرُ أَبي مُوسَى الأَشْعرِيّ والمُغِيرَة بنِ شعْبة وقد جاءَ ذكْرُه في الحدِيثِ ، وضَبَطَه بعضُهم كسُمَيَّة .
( و ) *!الثَّوِيَّةُ : ( المرأةُ ) *!يثوى إليها .
( *!والثايَةُ *!والثَّوِيَّةُ ، كغَنِيَّةٍ ) : حجارَةٌ تُرْفَعُ فتكونُ عَلَماً بالليلِ للرَّاعِي إذا رجَعَ ؛ عن أَبي زيْدٍ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
وهي أَيْضاً : ( أَخْفَضُ عَلَمٍ ) يكونُ ( بقَدْر قِعْدَتِكَ ) .
قالَ ابنُ سِيدَه : وهذا يدلُّ على أَنَّ أَلفَ *!ثايَةَ مُنْقَلِبَة عن واوٍ ، وإن كانَ صاحِبُ الكِتابِ يَذْهبُ إلى أنَّها عن ياءٍ .
( *!كالثُّوَةِ ) ، بالضَّمِّ .
( و ) *!الثَّايَةُ : ( مَأْوَى الإِبِلِ عازِبَةً ) ؛ عن ابنِ السِّكِّيت .
وقالَ أَبو زَيْدٍ : الثَّوِيَّة مَأْوَى الغَنَم ، قالَ : وكَذلِكَ الثايَةُ غَيْر مَهْموزٍ .
( أَو ) مَأْوَاها ( حَوْلَ البيتِ ) ؛ عن ابنِ السِّكِّيتِ ؛ ( *!كالثَّاوَةِ ) غَيْر مَهْموزٍ .
قالَ ابنُ سِيدَه : وأَرَى *!الثَّاوَةَ مَقْلوبَةً عن الثَّايَةِ .
( *!وثَوَّى *!تَثْوِيَةً : ماتَ ) ؛ هكذا في النُّسخِ والصَّوابُ ثَوَى كرَمَى ؛ ومنه قَوْلُ كَعْبِ بنِ زهيرٍ :
فَمَنْ للقَوافِي شَأنَها مَنْ يَحُوكُها
إذا ما ثَوَى كَعْبٌ وفَوَّزَ جَرْوَلُ ؟

وقالَ الكُمَيْت :
وما ضَرَّها أنَّ كَعْباً ثَوَى
وفَوَّزَ مِن بعده جرولُوقالَ دكين :
فإنْ ثَوَى ثَوَى النَّدَى في لَحْدِه وقالتِ الخَنْساءُ :
فَقَدْنَ لمَّا ثَوَى نَهْباً وأسْلاباً وقَوْلُ أَبي كبيرٍ الهُذَليّ :
نَغْدُو فَنَتْرُكُ في المزاحِفِ مَنْ ثَوَى
ونُمِرُّ في العَرَقاتِ مَنْ لم نَقْتُلِأَرادَ : أَي مَنْ قُتِل فأَقامَ هنالكَ .
وقالَ ابنُ بَرِّي : ثَوَى أَقامَ في قَبْرِه ؛ ومنه قَوْلُ الشَّاعِرِ :
حتى ظَنَّني القَوْمُ *!ثاوِيا ( أو ) *!ثُوِيَ ، ( كعُنِيَ : قُبِرَ ) ، لأنَّ ذلكَ *!ثَواءٌ لا أَطْوَل منه .
( *!والثُّوَّةُ ، بالضَّمِّ : قُماشُ البيتِ ، ج *!ثُوىً ) ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ ؛ كقُوَّةٍ وقُوىً .
( أَو *!الثُّوَّةُ ) ، بالضَّمِّ ، ( *!والثُّوِيُّ ، كجُثِيَ : خِرَقٌ كالكُبَّةِ على الوَتِدِ يُمْخَضُ عليها السِّقاءُ لئَلاَّ يَتَخَرَّقَ ) .
قالَ ابنُ سِيدَه : وإنَّما جَعَلْنا *!الثّوِي مِن ثوو لقَوْلِهم في مَعْناه *!ثُوَّة كقُوَّةٍ ، ونَظِيرُه في ضمِّ أَوَّله ما حَكَاه سِيْبَويْه مِن قَولِهم سُدُوس .
( أَو الثُّوَّةُ ، بالضَّمِّ : ارْتِفاعٌ وغِلَظٌ ، ورُبَّما نُصِبَتْ فَوْقَها الحِجارَةُ ليُهْتَدَى بها ) ؛ وكَذلِكَ الصُّوَّة ، كذا في المُحْكم .

( أَو خِرْقَةٌ ) أَو صُوفَةٌ تُلَفُّ على رأْسِ الوَتِدِ وتُوْضَعُ ( تَحْتَ الوَطْبِ إذا مُخِضَ تَقِيهِ مِن الأَرْضِ ) ؛ نَقَلَهُ ابنُ بَرِّي ، قالَ : وجَمْعُه *!الثُّوَى كقُوىً ، وأَنْشَدَ للطِّرِمَّاح :
رِفاقاً تُنادِي بالنُّزولِ كأنَّها
بَقايا الثُّوَى وَسْط الدِّيار المُطَرَّح ( *!وَثَاءَةُ : ع ) ببِلادٍ هُذَيْلٍ . ومَرَّ له في الهَمْزِ كَذلِكَ .
( *!والثَّاءُ : حَرْفُ هِجاءٍ ) مَخْرَجُه مِن طَرَفِ اللِّسانِ وأَطْرافِ الثَّنايَا العُلْيا .
قالَ ابنُ سِيدَه : وإنَّما قَضَيْنا على أَلِفِه بأنَّه واوٌ لأنَّها عَيْن .
( وقافِيَةٌ *!ثاوِيَّةٌ ) : على حَرْفِ الثاءِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!المَثْوَى : مَصْدَرُ ثَوَى *!يَثْوِي ؛ وقَوْلُه تعالى : ﴿النَّارُ *!مَثْواكُم﴾ .
قالَ أَبو عليَ : المَثْوَى عنْدِي في الآيَةِ اسمٌ للمَصْدَرِ دُونَ المَكانِ لحُصولِ الحالِ في الكَلامِ مُعْمَلاً فيها ، أَلا تَرَى أنَّه لا يَخْلو مِن أَنْ يكونَ مَوْضعاً أَو مَصْدراً ؟ فلا يجوزُ أنْ يكونَ موضِعاً لأنَّ اسمَ المَوْضِعِ لا يَعْمَل عَمَلَ الفِعْل لأنَّه لا معْنَى للفِعْلِ فيه ، فإذا لم يكُنْ موضعاً ثَبَتَ أنَّه مَصْدرٌ ، والمعْنَى النارُ ذاتُ إقامَتكم فيها .
*!والمُثْوِي ، بالضمِّ وكسْرِ الواوِ : اسمُ رُمْحٍ للنبيِّ صلى الله عليه وسلم سُمِّي به لأنَّه يُثْبِت المَطْعونَ به ؛ مِن الثَّوى : الإقامَة .
وقَوْلُه تعالى : ﴿أَحْسَنَ *!-مَثْوَايَ﴾ ، أَي تَولاَّني في طولِ مقامِي .
ويقالُ للغَرِيبِ إذا لَزِمَ بلْدَةٍ : هو *!ثاوٍ بها .
وأُمُّ *!مَثْوَى الرَّجُلِ : ربَّةُ مَنْزِلِه ؛

ومنه حدِيثُ عُمَر : كُتِبَ إليه في رجُلٍ قيلَ له مَتَى عَهْدُك بالنِّساءِ ؟ فقالَ : البارِحَةُ ، فقيلَ : بمَنْ ؟ قالَ : بأُمِّ *!مَثْوَايَ أَي ربَّة المَنْزِلِ الذي باتَ فيه ، ولم يُرِد زَوْجَتَه لأنَّ تمامَ الحدِيثِ : فقيل له : أَمَا عَرَفْتَ أنَّ اللَّهَ قد حَرَّمَ الزِّنا ؟ فقالَ : لا .
*!وتَثَوَّيْتُه : تَضَيَّفْتُه .
*!والثَّوِيُّ ، كغَنِيَ : الصَّبُورُ في المَغازِي المُجَمّر وهو المَحْبُوسُ : عن ابنِ الأَعْرابيِّ .
*!وثايةُ الجَزُورِ : مَنْحرُها .
*!والثَّوِيَّةُ ، كغَنِيَّة : مَأْوَى البَقَرِ والغَنَمِ .
*!والثَّايَةُ : أن يُجْمَعَ شَجَرتانِ أَو ثلاث فيُلْقَى عليها ثَوْبٌ ويُسْتَظَلّ به ؛ عن ابنِ الأعْرابيِّ .
وجَمْعُ *!الثَّايَةِ : ثايٌ ؛ عن اللّحْياني .

##### Türkçe

: ( **ثَوَى المكانَ وبه** **يَثْوِي** **ثَواءً** **وثُوِيّاً** ، (zammesiyle) ) ، **مَضَى يَمْضِي مَضاءً ومُضيّاً** gibi; sonuncusu Sîbeveyh’tendir. Denir ki: **ثَوَيْتُ بالبَصْرَةِ** ، **وثَوَيْتُ البَصْرَةَ**; Sıhâh’ta olduğu gibi.
**الثواءِ**’ın şahidi: şairin sözü:
رُبّ **ثاوٍ** يُمَلُّ منه الثّواء

( **وأَثْوَى به** ) **ثَوَى**’da bir lügattir: (orada ikameti uzattı); A‘şâ dedi ki:
**أَثْوَى** وقَصَّرَ ليلَه ليُزَوَّدا
ومَضَى وأَخْلَفَ مِن قُتَيْلَةَ مَوْعِداً

Şimer dedi ki: **أَثْوَى** istifham olmaksızın (gelmiştir); ancak haberi murad eder. Dedi ki: İbnü’l-A‘râbî onu şöyle rivayet etti: istifham üzere **أَثَوَى**.
Ezherî dedi ki: İki rivayet, **ثَوَى** ve **أَثْوَى**’nın manasının “ikamet etti” olduğuna delalet eder.

( **أَو** ) **ثَوَى**: (indi/konakladı) istikrar ile; bununla menzile **مَثْوىً** adı verildi.

( **وأَثْوَيْتُه**: onu orada **الثَّواءَ**’a ilzam ettim ) müteaddî olur ve müteaddî olmaz; ( **كثَوَّيْتُه** ) **تَثْوِيةً**; Kurâ‘dan; Cevherî de onu nakletti.

( و ) **أَثْوَيْتُه** ): (onu misafir ettim). Denir ki: Adam beni indirdi/konuk etti de beni **ثَواءً** güzel bir konaklama ile **فأَثْواني**.

( **والمَثْوَى**: menzildir ) onda ikamet edilir; bundan hadis: ( وعلى نَجْران **مَثْوَى** رُسُلي ) yani ikamet müddetleri ve konaklamaları boyunca onların meskeni. Ve O’nun تعالى sözü: ﴿أَلَيْس في جَهَنّم **مَثْوَى** للمُتَكَبِّرين﴾؛
(ç. **المَثاوِي** ); bundan Ömer hadisi: ( أَصْلِحُوا **مَثاوِيَكُم** وأَخِيفُوا الهَوامَّ قَبْل أنْ تُخِيفَكُم ولا تُلِثُّوا بدَارِ مَعْجَزَةٍ ).

( وأَبُو **المَثْوَى**: menzilin rabbidir ).
Muhkem’de: evin rabbi.

( و ) أَبُو **مَثْواكَ**: (misafirdir) ki onu misafir edersin.

( **والثَّوِيُّ** ، **غَنِيَ** gibi: onun için hazırlanmış evdir ), yani misafir için. Denildi ki: evin içinde bir evdir.

( و ) **الثَّوِيُّ**: (misafirin) kendisidir; avam onu kesreli **التاءِ** ile söyler, bu yanlıştır.

( و ) **الثَّوِيُّ**: (esir); Sa‘leb’den.

( و ) **الثَّوِيُّ**: (iki haremden birinde komşu olan); İbnü’l-A‘râbî’nin nassı: iki haremde.

( و ) **الثَّوِيَّةُ** ، (هاء ile: özel isim) Kûfe’ye yakın bir yerdir; onda Ebû Mûsâ el-Eş‘arî’nin ve Muğîre b. Şu‘be’nin kabri vardır; hadiste zikri gelmiştir; bazıları onu **سُمَيَّة** gibi ضبط etti.

( و ) **الثَّوِيَّةُ**: (kadın) ki ona **يثوى** olunur.

( **والثايَةُ** **والثَّوِيَّةُ** ، **غَنِيَّةٍ** gibi ): bir taştır; kaldırılır da geceleyin çoban döndüğünde ona alamet olur; Ebû Zeyd’den; Cevherî onu nakletti.
O ayrıca: (daha alçak bir alamettir) olur (oturuşun miktarınca).

İbn Sîde dedi ki: Bu, **ثايَةَ**’nın elifinin vavdan dönmüş olduğuna delalet eder; her ne kadar Kitab’ın sahibi onun yâ’dan olduğunu görüş ediyorsa da.
( **كالثُّوَةِ** ), zamme ile.

( و ) **الثَّايَةُ**: (develerin, başıboş iken, sığınağı); İbnü’s-Sikkît’ten.
Ebû Zeyd dedi ki: **الثَّوِيَّة** koyunların sığınağıdır. Dedi ki: **الثايَةُ** da böyledir; hemzesiz.

( **أَو** ) onun sığınağı (evin çevresinde); İbnü’s-Sikkît’ten; ( **كالثَّاوَةِ** ) hemzesiz.
İbn Sîde dedi ki: **الثَّاوَةَ**’yı **الثَّايَةِ**’den قلب edilmiş görüyorum.

( **وثَوَّى** **تَثْوِيَةً**: öldü ); nüshalarda böyle; doğrusu **ثَوَى** **رَمَى** gibi; bundan Ka‘b b. Zuheyr’in sözü:
فَمَنْ للقَوافِي شَأنَها مَنْ يَحُوكُها
إذا ما ثَوَى كَعْبٌ وفَوَّزَ جَرْوَلُ ؟

Kümeyt dedi ki:
وما ضَرَّها أنَّ كَعْباً ثَوَى
وفَوَّزَ مِن بعده جرولُ

Dukeyn dedi ki:
فإنْ ثَوَى ثَوَى النَّدَى في لَحْدِه

Hansa dedi ki:
فَقَدْنَ لمَّا ثَوَى نَهْباً وأسْلاباً

Ebû Kebîr el-Hüzelî’nin sözü:
نَغْدُو فَنَتْرُكُ في المزاحِفِ مَنْ ثَوَى
ونُمِرُّ في العَرَقاتِ مَنْ لم نَقْتُلِ

Muradı: yani öldürülüp de orada ikamet eden.
İbn Berrî dedi ki: **ثَوَى** kabirinde ikamet etti; bundan şairin sözü:
حتى ظَنَّني القَوْمُ **ثاوِيا**

( **أو** ) **ثُوِيَ** ، ( **عُنِيَ** gibi: gömüldü ); çünkü bu, ondan daha uzun olmayan bir **ثَواءٌ**’dır.

( **والثُّوَّةُ** , zamme ile: evin kumaşı/örtüsü, ç. **ثُوىً** ); İbnü’l-A‘râbî’den; **قُوَّةٍ** ve **قُوىً** gibi.

( **أَو الثُّوَّةُ** ), zamme ile, ( **والثُّوِيُّ** , **جُثِيَ** gibi: kazık üzerinde yumak gibi bezlerdir; kırba onların üzerinde çalkalanır ki delinmesin ).

İbn Sîde dedi ki: Biz **الثّوِي**’yi **ثوو**’dan yaptık; çünkü manasında **ثُوَّة** derler, **قُوَّةٍ** gibi. Başının zammesi bakımından onun benzeri, Sîbeveyh’in onların “**سُدُوس**” demelerini hikâye ettiği şeydir.

( **أَو الثُّوَّةُ** , zamme ile: bir yükselme ve kalınlıktır; bazen onun üstüne taş dikilir ki onunla yol bulunsun ); **الصُّوَّة** da böyledir; Muhkem’de böyle.

( **أَو خِرْقَةٌ** ) yahut bir yün parçası; kazığın başına sarılır ve (çalkalandığında **الوَطْبِ**’ın altına konur; onu yerden korur); İbn Berrî onu nakletti. Dedi ki: onun çoğulu **الثُّوَى**’dır, **قُوىً** gibi. Tırimmâh’tan inşad etti:
رِفاقاً تُنادِي بالنُّزولِ كأنَّها
بَقايا الثُّوَى وَسْط الدِّيار المُطَرَّح

( **وَثَاءَةُ**: özel isim) Hüzeyl diyarında (bir yer). Hemz bahsinde ona böylece geçmiştir.

( **والثَّاءُ**: hecâ harfidir ) mahreci dilin ucundan ve üst ön dişlerin uçlarındandır.
İbn Sîde dedi ki: Elifinin vav olduğuna hükmettik; çünkü o, ayn’dır.

( وقافِيَةٌ **ثاوِيَّةٌ** ): **الثاءِ** harfi üzere.

Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**المَثْوَى**: **ثَوَى** **يَثْوِي**’nin masdarıdır; ve O’nun تعالى sözü: ﴿النَّارُ **مَثْواكُم**﴾.
Ebû Ali dedi ki: **المَثْوَى** benim nezdimde ayette mekân değil, masdarın ismidir; çünkü hâl, kelamda onda amel ettirilmiş olarak gerçekleşmiştir. Görmüyor musun: ya bir yer olur ya da masdar; yer olması caiz değildir; çünkü yer ismi fiilin ameli gibi amel etmez; zira onda fiilin manası yoktur. Yer olmayınca masdar olduğu sabit olur. Mana: ateş, içinde ikametiniz olan (şey)dir.

**والمُثْوِي** , vavın zammesi ve kesresiyle: Peygamber’in صلى الله عليه وسلم bir mızrağının adıdır; onunla adlandırıldı; çünkü onunla vurulanı sabit kılar; **الثَّوى**’dan: ikamet.

Ve O’nun تعالى sözü: ﴿أَحْسَنَ **مَثْوَايَ**﴾ yani uzun ikametimde beni üstlendi.

Yabancı bir kimse bir beldeye yapışıp kaldığında ona denir ki: o, onda **ثاوٍ**’dır.

Ve **مَثْوَى** erkeğin annesi: menzilinin hanımıdır;

Bundan da **عُمَر**’in hadisi (vardır): Kendisine, bir adam hakkında yazıldı; ona: **مَتَى عَهْدُك بالنِّساءِ ؟** denildi. O da: “Dün gece” dedi. Bunun üzerine: “Kiminle?” denildi. Dedi ki: **بأُمِّ مَثْوَايَ**; yani, içinde gecelediği evin hanımı; ve karısını kastetmedi; çünkü hadisin tamamı: Ona: “Allah’ın zinayı haram kıldığını bilmedin mi?” denildi; o da: “Hayır” dedi.

**وتَثَوَّيْتُه**: Onu misafir ettim.

**والثَّوِيُّ**، **كغَنِيَ**: Seferlerde sabırlı olan; **المُجَمّر** (olan) ve o **المَحْبُوسُ**tur: İbnü’l-A‘râbî’den.

**وثايةُ الجَزُورِ**: Onun boğazlama yeri.

**والثَّوِيَّةُ**، **كغَنِيَّة**: Sığır ve koyunun barınağı.

**والثَّايَةُ**: İki yahut üç ağacın bir araya getirilmesi; üzerine bir elbise atılır ve onunla gölgelenilir; İbnü’l-A‘râbî’den.

**الثَّايَةِ**’nin çoğulu: **ثايٌ**; el-Lihyânî’den.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: ثوى

ثَوَى
1 ثَوَى ثوى ثوة ثوي (T, S, M, Mgh, Msb, K) بِالمَكَانِ, (S, M, Mgh, Msb, K,) and فِيهِ, (Msb,) and ثَوَى المَكَانَ, (S, * M, Msb, K,) aor. ثَوِىَ , (T, S, Msb, K,) inf. n. ثَوَآءُ (T, S, M, Mgh, Msb, K) and ثُوِىٌّ (S, M, Mgh, K) and مَثْوًى; (T, M;) and ↓ اثوى (T, S, M, Msb, K) بالمكان, (S, M, K,) or فيه; (so in the CK;) He remained, stayed, dwelt, or abode, (T, S, Mgh, Msb,) in the place: (S, Mgh, Msb:) or he remained, stayed, dwelt, or abode, long (Lth, T, M, K) therein: (M, K:) or he alighted, or alighted and abode, in the place: (K:) or ثَوَى signifies also he alighted, or alighted and abode, (M,) or he settled, (TA,) بالمكان in the place. (M.) Hence, اـِنَّا نُطِيلُ الثُّوِىَّ فِى دّارِ الحَرْبِ [Verily we prolong the stay in the seat of war]. (Mgh.) [You say also, ثَوَي اـِلَى المَرْأَةِ He betook himself to the woman to remain, stay, dwell, or abide, with her: see ثَوِيَّةٌ.] ― -b2- [Hence,] ثَوَى, (T, M, IB, TA,) aor. ثَوِىَ ; in the K, incorrectly, ↓ ثوّى, inf. n. تَثْوِيَةٌ; (TA;) signifies also He was slain, (T, M,) and remained where he was: (M:) or he remained in his grave: (IB, TA:) or, as the latter verb is explained in the K, he died. (TA.) [See a verse cited in art. حسب, conj. 2.] -A2- ثُوِىَ He was buried: (M, K:) because there is no longer dwelling than that of him who is buried. (M.)

2 ثَوَّىَ see 4: -A2- and see also 1.

اثوى
4 اثوى أثوى أثوي اثوى اثوي ثوى ثوي : see 1. -A2- اثواهُ He made him to remain, stay, dwell, or abide; (S, Msb, K;) or to remain, &c., long; (M, K;) in a place; (M, K;) and ↓ ثوّاهُ, (Kr, S, M, K,) inf. n. تَثْوِيَةٌ, (S,) signifies the same. (Kr, S, M, K.) [In the CK, ثَوَيْتُهُ is erroneously put for ثَوَّيْتُهُ.] ― -b2- And He lodged him; made him his guest; or entertained him as a guest. (M, K.) You say, أَنْزَلَنِى فَأَثْوَانِى ثَوَآءً حَسَنًا [He lodged me, and entertained me well as a guest]. (T.)

تثوّاهُ
5 تثوّاهُ تثواه تثواة He became his guest. (TA.)

ثَآءٌ
ثَآءٌ ثآء [mentioned in this art. in the K, as “ A certain letter of the alphabet, ” namely, ث]: see art. ثوأ: ISd holds its ا to be originally و. (TA.)

ثَاىٌ
ثَاىٌ ثاى ثاي : see what next follows.

ثَاوَةٌ
ثَاوَةٌ ثاوه ثاوة : see what next follows.

ثَايَةٌ
ثَايَةٌ ثايه ثاية , (S, M, K,) without ء, (S,) formed by permutation from ثوية, though the author of the Kitلb [i. e. Sb] holds the ا to be originally ى, (M,) The lodging-place, or nightly resting-place, of camels, (ISk, S, M, K,) and of sheep or goats, (ISk, S,) when they have gone away to a distance in the pasture, or around the tents or houses; (ISk, S, M, K;) as also ↓ ثَوِيَّةٌ and ↓ ثَاوَةٌ: (K:) or the first and second, (AZ, T, S, M,) and the third also, (M,) signify the lodging-place, or nightly resting-place, of sheep or goats, (AZ, T, S, M,) and of oxen, or bulls and cows; (M;) and the last is app. formed by permutation from the first. (M.) ― -b2- Also A combination of two or three trees, upon which is thrown a piece of cloth, used for shade, or shelter from the sun. (IAar, M. [And in like manner ثَأْيَةٌ is explained in the T, in art. ثأى.]) ― -b3- Also, (AZ, T, S, M,) and ↓ ثَوِيَّةٌ, (M,) Stones elevated for a sign of the way to direct the pastor when he returns by night: (AZ, T, S, M:) and the former, or latter, (M,) or both, and ↓ ثُوَّةٌ, (K,) with damm, (TA, [in the CK ثَوَّة,]) the lowest sign of the way, of the height of a man in a sitting posture. (M, K.) ― -b4- Also The part which is the place of stabbing of a slaughtered camel. (TA.) ― -b5- The pl. of ثاية is ↓ ثَاىٌ: (Lh, M:) [or rather the latter is a coll. gen. n., of which the former is the n. un.]

ثُوَّةٌ
ثُوَّةٌ ثوه ثوة : see art. ثو: and see ثَايَةٌ in the present art., above.

ثَوِىٌّ
ثَوِىٌّ ثوى ثوة ثوي A guest: (IAar, T, S, M, K:) the vulgar erroneously pronounce it تِوِىٌّ. (TA. [See also مَثْوًى.]) ― -b2- Remaining, staying, dwelling, or abiding; as also تَوِىٌّ; but the former is better known in this sense. (M in art. توى.) ― -b3- One who abides (مُجَاوِرٌ [generally meaning for the purpose of study]) in either of the two sacred cities or territories [of Mekkeh and El-Medeeneh]. (IAar, T, K.) ― -b4- One who is very patient in military and predatory expeditions, who is detained in the territory of the enemy, or on the frontier of the enemies' country. (IAar, T.) ― -b5- A captive. (Th, M, K.) -A2- A chamber, or house, or tent, prepared for a guest: (T, M, K:) and, (M,) accord. to Lth, (T,) a chamber within a chamber. (T, M.)

ثُوِىٌّ
ثُوِىٌّ ثوى ثوة ثوي : see art. ثو. -A2- Also an inf. n. of 1. (S &c.)

ثَوِيَّةٌ
ثَوِيَّةٌ ثوي ثويه ثوية : see ثَايَةٌ, above, in two places. -A2- Also A woman (K, TA) to whom one betakes himself to remain, stay, dwell, or abide, with her (يُثْوَى اـِلَيْهَا). (TA.)

ثَاوٍ
ثَاوٍ ثاو part. n. of 1; (Msb;) [Remaining, &c.: or remaining, &c., long:] a stranger remaining, staying, dwelling, or abiding, in a country, or town: (T:) or ثَاوِى بَلْدَةٍ a stranger who keeps to a country, or town. (M.) ― -b2- A man remaining in his grave. (IB, TA.)

ثَاوِىُّ
ثَاوِىُّ ثاوى ثاوي : see ثَائِىٌّ, in art. ثوأ. You say قَافِيَةٌ ثَاوِيَّةٌ [in the CK, erroneously, ثاوِيَةٌ] A rhyme of which the characteristic is ث. (K, * TA.)

مَثْوًى
مَثْوًى ٢ A place where one remains, stays, dwells, or abides; (T;) a place of alighting or abode, an abode, or a dwelling, (T, M, Mgh, Msb,) of a man: (T:) pl. مَثَاوٍ (T, M, Mgh, Msb, K.) Hence, أَبُو المَثْوَى The master (M, K) of the house or tent, (M,) or of the place where one alights or abides, or of the abode or dwelling. (K.) And أُمُّ المَثْوَى The mistress of the house or tent. (M.) And أَبُو مَثْوَى الرَّجُلِ The master of the place of alighting, or of the abode, of the man: (S:) the host who entertains the man; to whom he betakes himself for lodging, and at whose abode he stays: (Har p. 595:) and the guest whom the man entertains. (M, K. * [See also ثَوِىٌّ.]) And أُمُّ مَثْوَى الرَّجُلِ The mistress of the place of alighting, or of the abode, of the man: (S:) the mistress of the man's place of alighting, or abode, in which he passes the night; occurring in this sense in a trad., not meaning his wife. (TA.) ― -b2- It is also an inf. n. of ثَوَى. (T, M.)

##### Türkçe

ثَوَى
1 **ثَوَى** ثوى ثوة ثوي (T, S, M, Mgh, Msb, K) **بِالمَكَانِ**, (S, M, Mgh, Msb, K,) ve **فِيهِ**, (Msb,) ve **ثَوَى المَكَانَ**, (S, * M, Msb, K,) muzârîsi **ثَوِىَ** , (T, S, Msb, K,) mastarı **ثَوَآءُ** (T, S, M, Mgh, Msb, K) ve **ثُوِىٌّ** (S, M, Mgh, K) ve **مَثْوًى**; (T, M;) ve ↓ **اثوى** (T, S, M, Msb, K) **بالمكان**, (S, M, K,) yahut **فيه**; (CK’de de böyledir;) O, yerde kaldı, durdu, ikamet etti, yahut barındı, (T, S, Mgh, Msb,) o yerde: (S, Mgh, Msb:) yahut o, orada uzun süre kaldı, durdu, ikamet etti, yahut barındı: (Lth, T, M, K) (M, K:) yahut o, yere kondu; yahut kondu ve barındı: (K:) yahut **ثَوَى** ayrıca şu mânaya da gelir: o, kondu; yahut kondu ve barındı, (M,) yahut yerleşti, (TA,) **بالمكان** yerde. (M.) Bundan dolayı, **اـِنَّا نُطِيلُ الثُّوِىَّ فِى دّارِ الحَرْبِ** [Şüphesiz biz savaş yurdunda kalışı uzatırız]. (Mgh.) [Şunu da dersin: **ثَوَي اـِلَى المَرْأَةِ** O, onunla kalmak, durmak, ikamet etmek yahut barınmak üzere kadına yöneldi: **ثَوِيَّةٌ**’ye bak.] ― -b2- [Bundan dolayı,] **ثَوَى**, (T, M, IB, TA,) muzârîsi **ثَوِىَ**; K’da yanlış olarak ↓ **ثوّى**, mastarı **تَثْوِيَةٌ**; (TA;) ayrıca şu mânaya da gelir: O öldürüldü, (T, M,) ve bulunduğu yerde kaldı: (M:) yahut kabrinde kaldı: (IB, TA:) yahut, K’da bu son fiil açıklandığı üzere, o öldü. (TA.) [حسب maddesinde, 2. bâbda nakledilen bir beyte bak.] -A2- **ثُوِىَ** O gömüldü: (M, K:) çünkü gömülen kimsenin ikametinden daha uzun bir ikamet yoktur. (M.)

2 **ثَوَّىَ** 4’e bak: -A2- ve ayrıca 1’e de bak.

**اثوى**
4 **اثوى** أثوى أثوي اثوى اثوي ثوى ثوي : 1’e bak. -A2- **اثواهُ** O, onu kalır kıldı, durur kıldı, ikamet ettirdi yahut barındırdı; (S, Msb, K;) yahut uzun süre kalır kıldı, vb.; (M, K;) bir yerde; (M, K;) ve ↓ **ثوّاهُ**, (Kr, S, M, K,) mastarı **تَثْوِيَةٌ**, (S,) aynı mânaya gelir. (Kr, S, M, K.) [CK’de **ثَوَيْتُهُ**, yanlış olarak **ثَوَّيْتُهُ** yerine konmuştur.] ― -b2- Ve onu misafir etti; onu misafiri kıldı; yahut onu misafir olarak ağırladı. (M, K.) Şöyle dersin: **أَنْزَلَنِى فَأَثْوَانِى ثَوَآءً حَسَنًا** [Beni misafir etti ve beni güzel bir misafir edişle ağırladı]. (T.)

**تثوّاهُ**
5 **تثوّاهُ** تثواه تثواة O, onun misafiri oldu. (TA.)

**ثَآءٌ**
**ثَآءٌ** ثآء [K’da bu maddede “alfabenin belli bir harfi” olarak zikredilmiştir; yani **ث**]: ثوأ maddesine bak: ISd onun **ا**’sının aslının **و** olduğunu kabul eder. (TA.)

**ثَاىٌ**
**ثَاىٌ** ثاى ثاي : hemen ardından gelen şeye bak.

**ثَاوَةٌ**
**ثَاوَةٌ** ثاوه ثاوة : hemen ardından gelen şeye bak.

**ثَايَةٌ**
**ثَايَةٌ** ثايه ثاية , (S, M, K,) ء’sız, (S,) ثوية’den taklîb yoluyla yapılmıştır; Kitab’ın müellifi [yani Sb] ise **ا**’nın aslının **ى** olduğunu kabul eder, (M,) Develerin (ISk, S, M, K,) ve koyun yahut keçilerin, (ISk, S,) otlakta uzaklara gittiklerinde, yahut çadırların veya evlerin çevresinde; (ISk, S, M, K;) konaklama yeri yahut geceleyin yatma yeridir; bunun gibi ↓ **ثَوِيَّةٌ** ve ↓ **ثَاوَةٌ**: (K:) yahut birincisi ve ikincisi, (AZ, T, S, M,) ve üçüncüsü de, (M,) koyun yahut keçilerin, (AZ, T, S, M,) ve sığırların, yahut boğaların ve ineklerin; (M;) konaklama yeri yahut geceleyin yatma yeridir; ve sonuncusu görünüşe göre birinciden taklîb yoluyla yapılmıştır. (M.) ― -b2- Ayrıca Gölge için, yahut güneşten siper için kullanılan; üzerine bir parça bez atılmış iki yahut üç ağacın bir araya gelişi. (IAar, M. [Ve aynı şekilde **ثَأْيَةٌ** T’de, ثأى maddesinde açıklanmıştır.]) ― -b3- Ayrıca, (AZ, T, S, M,) ve ↓ **ثَوِيَّةٌ**, (M,) çoban geceleyin döndüğünde ona yol göstermek için yol işareti olarak yükseltilmiş taşlardır: (AZ, T, S, M:) ve birincisi yahut ikincisi, (M,) yahut ikisi, ve ↓ **ثُوَّةٌ**, (K,) damme ile, (TA, [CK’de **ثَوَّة**,]) oturur vaziyette bir adam boyu kadar olan, yol işaretinin en aşağısıdır. (M, K.) ― -b4- Ayrıca Kesilmiş devenin, bıçaklama yerinin bulunduğu kısımdır. (TA.) ― -b5- **ثاية**’nin çoğulu ↓ **ثَاىٌ**’dur: (Lh, M:) [yahut daha doğrusu ikincisi, birincisinin cem‘î cins ismidir; birincisi ise tekildir.]

**ثُوَّةٌ**
**ثُوَّةٌ** ثوه ثوة : ثو maddesine bak: ve bu maddede yukarıda **ثَايَةٌ**’ye de bak.

**ثَوِىٌّ**
**ثَوِىٌّ** ثوى ثوة ثوي Bir misafir: (IAar, T, S, M, K:) avam onu yanlış olarak **تِوِىٌّ** diye telaffuz eder. (TA. [Ayrıca **مَثْوًى**’ya da bak.]) ― -b2- Kalan, duran, ikamet eden yahut barınan; bunun gibi **تَوِىٌّ**; fakat bu mânada birincisi daha meşhurdur. (M, توى maddesinde.) ― -b3- İki mukaddes şehir yahut bölgeden birinde [Mekke ve Medine’de] ikamet eden (**مُجَاوِرٌ**) [genellikle tahsil maksadıyla]. (IAar, T, K.) ― -b4- Askerî ve yağmacı seferlerde çok sabırlı olan; düşman ülkesinde yahut düşman ülkesinin sınırında alıkonulan kimse. (IAar, T.) ― -b5- Bir esir. (Th, M, K.) -A2- Misafir için hazırlanmış bir oda, yahut ev, yahut çadır: (T, M, K:) ve, (M,) Lth’ye göre, (T,) oda içinde bir oda. (T, M.)

**ثُوِىٌّ**
**ثُوِىٌّ** ثوى ثوة ثوي : ثو maddesine bak. -A2- Ayrıca 1’in bir mastarıdır. (S vb.)

**ثَوِيَّةٌ**
**ثَوِيَّةٌ** ثوي ثويه ثوية : yukarıda bu maddede iki yerde **ثَايَةٌ**’ye bak. -A2- Ayrıca Kendisine, onunla kalmak, durmak, ikamet etmek yahut barınmak üzere yönelinen kadın (K, TA) (**يُثْوَى اـِلَيْهَا**). (TA.)

**ثَاوٍ**
**ثَاوٍ** ثاو 1’in ism-i fâilidir; (Msb;) [Kalan, vb.: yahut uzun süre kalan, vb.:] bir ülkede yahut şehirde kalan, duran, ikamet eden yahut barınan yabancı: (T:) yahut **ثَاوِى بَلْدَةٍ** bir ülkeye yahut şehre tutunan yabancı. (M.) ― -b2- Kabrinde kalan adam. (IB, TA.)

**ثَاوِىُّ**
**ثَاوِىُّ** ثاوى ثاوي : ثوأ maddesinde **ثَائِىٌّ**’ye bak. Şöyle dersin **قَافِيَةٌ ثَاوِيَّةٌ** [CK’de yanlış olarak **ثاوِيَةٌ**] Özelliği **ث** olan bir kafiye. (K, * TA.)

**مَثْوًى**
**مَثْوًى** ٢ Kalınan, durulan, ikamet edilen yahut barınılan yer; (T;) konma yeri yahut ikamet yeri, bir ikametgâh, yahut bir mesken, (T, M, Mgh, Msb,) bir adamın: (T:) çoğulu **مَثَاوٍ** (T, M, Mgh, Msb, K.) Bundan dolayı, **أَبُو المَثْوَى** evin yahut çadırın efendisi, (M,) yahut konulan yahut ikamet edilen yerin, yahut ikametgâhın yahut meskenin efendisi. (K.) Ve **أُمُّ المَثْوَى** evin yahut çadırın hanımı. (M.) Ve **أَبُو مَثْوَى الرَّجُلِ** adamın konma yerinin yahut ikametgâhının efendisi: (S:) adamı misafir eden ev sahibi; onun konaklamak için yöneldiği ve yanında kaldığı kimse: (Har s. 595:) ve adamın misafir ettiği misafir. (M, K. * [Ayrıca **ثَوِىٌّ**’ye de bak.]) Ve **أُمُّ مَثْوَى الرَّجُلِ** adamın konma yerinin yahut ikametgâhının hanımı: (S:) adamın geceyi geçirdiği konma yerinin yahut ikametgâhının hanımı; bu mânada bir hadiste vârid olmuştur; onun karısı mânasında değildir. (TA.) ― -b2- O, ayrıca **ثَوَى**’nın bir mastarıdır. (T, M.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَوَى
ثَوَى I ( n. ac. ثَوًى [ 4 ] ,  ثُوَآء [ 24A ] ,

ثُوِيّ
ثُوِيّ )
a.  [ acc. or Bi ], Stopped, stayed in, at.

b.  Died.

ثَوَّيَ
ثَوَّيَ II
a.  [ acc. &  Fī ], Made to remain, stay in; lodged, entertained in.

أَثْوَيَ
أَثْوَيَ IV
a.  [ Bi ], Stayed, stopped, sojourned in, at.

b.  see II .

ثَاوَة
ثَاوَة ,  ثَايَة ,  ثُوِيَّة
a.  Cattle-pen.

ثَوِيّ
ثَوِيّ
a.  Inn, hostelry.

##### Türkçe

ثَوَى
ثَوَى I (isim mastar: **ثَوًى** [4], **ثُوَآء** [24A],

**ثُوِيّ**
**ثُوِيّ**)
a. [acc. veya Bi], Durdu, kaldı; içinde, -de/-da.

b. Öldü.

ثَوَّيَ
ثَوَّيَ II
a. [acc. ve Fī], Kalıcı kıldı, içinde kalmasını sağladı; içinde barındırdı, misafir etti.

أَثْوَيَ
أَثْوَيَ IV
a. [Bi], Kaldı, durdu; içinde, -de/-da konakladı.

b. II’ye bak.

ثَاوَة
ثَاوَة, **ثَايَة**, **ثُوِيَّة**
a. Sığır ağılı.

ثَوِيّ
ثَوِيّ
a. Han, konukevi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ثوي
ثَوَى - يَثْوِي - ثَاوِي - ثَاوِيَاً - مَثْوَى
ثَوَى - يَثْوِي + كائن + في مكان: ضد " تَقَلَّب - يَتَقَلَّب ": يظل في مكانه مقيماً لا يغيره بالتنقل والترحال
ثَاوِيْ: اسم فاعل من " ثَوَى - يَثْوِي ": من يبقى قي مكانه مقيماً لا يغيره بالتنقل والترحال
ثَاوِيَاً :حال من " ثاوي"
مَثْوَى: على وزن" مَفْعَل": اسم فعل مصدر ميمي من " ثَوَى - يَثْوِي": اسم مكان منه: المكان الذي يثوي فيه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الإقامة الطويلة في موقع واحد"، وهي:
وَطَنَ - يَطِنُ، قَرَى - يَقْرِي، بَلَدَ - يَبْلُدُ، مَدَنَ - يَمْدُنُ، ثَوَى - يَثْوِي، قَامَ - يَقِيْمُ
ثاويا
 	﴿ولكنا أنشأنا قرونا فتطاول عليهم العمر وما كنت ثاويا في أهل مدين تتلوا عليهم آياتنا ولكنا كنا مرسلين(45)﴾ القصص
مثوى
 ﴿وقال الذي اشتراه من مصر لامرأته أكرمي مثواه عسى أن ينفعنا أو نتخذه ولدا وكذلك مكنا ليوسف في الأرض ولنعلمه من تأويل الأحاديث والله غالب على أمره ولكن أكثر الناس لا يعلمون(21)﴾ يوسف ﴿وراودته التي هو في بيتها عن نفسه وغلقت الأبواب وقالت هيت لك قال معاذ الله إنه ربي أحسن مثواي إنه لا يفلح الظالمون(23)﴾ يوسف
 	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بالحق لما جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين (68)﴾ العنكبوت ﴿فمن أظلم ممن كذب على الله وكذب بالصدق إذ جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين (32)﴾ الزمر ﴿ويوم القيامة ترى الذين كذبوا على الله وجوههم مسودة أليس في جهنم مثوى للمتكبرين (60)﴾ الزمر
 	﴿فادخلوا أبواب جهنم خالدين فيها فلبئس مثوى المتكبرين(29)﴾ النحل ﴿قيل ادخلوا أبواب جهنم خالدين فيها فبئس مثوى المتكبرين(72)﴾ الزمر ﴿ادخلوا أبواب جهنم خالدين فيها فبئس مثوى المتكبرين (76)﴾ غافر
 	﴿سنلقي في قلوب الذين كفروا الرعب بما أشركوا بالله ما لم ينزل به سلطانا ومأواهم النار وبئس مثوى الظالمين (151)﴾ آل عمران
 	﴿ويوم يحشرهم جميعا يامعشر الجن قد استكثرتم من الإنس وقال أولياؤهم من الإنس ربنا استمتع بعضنا ببعض وبلغنا أجلنا الذي أجلت لنا قال النار مثواكم خالدين فيها إلا ما شاء الله إن ربك حكيم عليم(128)﴾ الأنعام
 	﴿فإن يصبروا فالنار مثوى لهم وإن يستعتبوا فما هم من المعتبين(24)﴾ فصلت ﴿إن الله يدخل الذين آمنوا وعملوا الصالحات جنات تجري من تحتها الأنهار والذين كفروا يتمتعون ويأكلون كما تأكل الأنعام والنار مثوى لهم (12)﴾ محمد
 	﴿فاعلم أنه لا إله إلا الله واستغفر لذنبك وللمؤمنين والمؤمنات والله يعلم متقلبكم ومثواكم (19)﴾ محمد
مختار الصحاح
● [ثوى] ث و ى: ثَوَى بالمكان يثوي بالكسر ثَوَاءً و ثُوِيًّا أيضا بوزن مضي أي أقام به ويقال ثَوَى البصرة وثوى بالبصرة و أثْوَى بالمكان لغة في ثوى وأثوى غيره يتعدى ويلزم و ثَوَّى غيره أيضا تَثْويَةً
الراغب
ثوى
الثواء: الإقامة مع الاستقرار، يقال: ثوى يثوي ثواء، قال عز وجل: }وما كنت ثاويا في أهل مدين﴿[القصص/45]، وقال:﴾أليس في جهنم مثوى للمتكبرين﴿[الزمر/60]، قال الله تعالى:﴾فالنار مثوى لهم﴿[فصلت/24]،﴾ادخلوا أبواب جهنم خالدين فيها فبئس مثوى المتكبرين﴿[الزمر/72]، وقال:﴾النار مثواكم{ [الأنعام/128]، وقيل: من أم مثواك (قال الزمخشري: وهو أبو مثواي وهي أم مثواي: لمن أنت نازل به) ؟ كناية عمن نزل به ضيف، والثوية: مأوى الغنم، والله أعلم بالصواب.
ملخص اللسان
1.     ثَوَى يَثْوي ثَواءً وثَوَيْتُ بالمكان وثَوَيْته ثَواءً الثَّواءُ: طولُ المُقام،
2.      وأَثْوَيْت به: أَطلت الإقامة به.
3.     وأَثْوَيْته أَنا وثَوَّيْته: أَلزمته الثَّواء فيه.
4.     وثَوَى بالمكان: نزل فيه،
5.     والمَثْوى: الموضع الذي يُقام به، المنزل.
6.     ومَثْوَى الرجل: منزله.
7.     قال النارُ مثواكم؛ النار ذات إقامتكم أَي النار ذات إقامتكم فيها خالدين
8.      إنه ربي أَحْسَنَ   مَثْوايَ؛ أَي إنه تَوَلاَّني في طول مُقامي.
9.     وأَثْواني الرجل: أَضافَني.
10.                         وربّ البيت: أَبو مَثْواه؛
11.                        وأَبو مَثْوَى الرجلِ: صاحب منزله.
12.                        وأُمُّ   مَثْواه: صاحبة منزله.
13.                        وأَبو مَثْواك: ضيفُك الذي تُضِيفُه.
14.                        والثَّوِيُّ: بيت في جوف بيت.
15.                        والثَّوِيُّ: البيت المهيأُ للضيف.
16.                         والثَّوِيُّ: الضيف نفسه.
17.                        والثَّوِيُّ: المجاور في الحرمين.
18.                        والثَّوِيُّ: الصَّبور في المغازي المُجَمَّر وهو المحبوس.
19.                        والثَّويُّ أَيضاً:   الأَسير؛
20.                         وثُوِيَ الرجل: قُبِرَ لأَن ذلك   ثَواءٌ لا أَطول منه؛
21.                        من ثَوَى أَي مَنْ قُتِل فأَقام هنالك.
22.                        ثَوَى أَقام في قبره؛
23.                        والثَّوِيَّة: حجارة ترفع   بالليل فتون علامة للراعي إذا رجع إلى الغنم لَيْلاً يهتدي بها،
24.                        هذه ثاية الغنم وثاية الإبل مأْواها وهي عازبة أَو   مأْواها حول البيوت.
25.                        والثَّوِيَّةُ مأْوَى الغنم،
26.                        الثُّوَّة   كالصُّوَّة ارتفاع وغِلَظ،
27.                        والثُّوَّة: خرقة توضع تحت الوَطْب إذا مُخِضَ لِتَقِيَه الأَرض.
28.                         والثُّوَّة   والثُّوِيُّ كلتاهما: خِرَق كهيئة الكُبَّة على الوتد يُمْخض عليها   السقاء لئلا ينخرق.
29.                        والثايَة مَأْوَى   الإبل،
30.                        والثَّاية: أَن تجمع شجرتان أَو   ثلاث فيُلْقَى عليها ثوب فيُسْتَظَلَّ به؛
31.                        والثُّوَيَّة: موضع قريب من الكوفة.
لسان العرب
● -    ثوا: الثَّواءُ: طولُ المُقام، ثَوَى يَثْوي ثَواءً وثَوَيْتُ بالمكان   وثَوَيْته ثَواءً وثُوِيّاً مثل مَضَى يَمْضِي مَضاءً ومُضِيّاً؛ الأَخيرة   عن سيبويه، وأَثْوَيْت به: أَطلت الإقامة به. وأَثْوَيْته أَنا   وثَوَّيْته؛ الأَخيرة عن كراع: أَلزمته الثَّواء فيه. وثَوَى بالمكان: نزل فيه،   وبه سمي المنزل مَثْوىً. والمَثْوى: الموضع الذي يُقام به، وجمعه   المَثاوِي. ومَثْوَى الرجل: منزله. والمَثْوَى: مصدر ثَوَيْت أَثْوِي ثَواءً   ومَثْوىً. وفي كتاب أَهل نَجْران: وعلى نَجْران مَثْوَى رُسُلي أَي مسكَنُهم   مدة مُقامهم ونُزُلهم. والمَثْوى: المَنْزل. وفي الحديث: أَن رُمْح   النبي، صلى الله عليه وسلم، كان سمه المُثْوِيَ؛ سمي به لأَنه يُثْبِت   المطعونَ به، من الثَّواء الإقامة. وأَثْوَيت بالمكان: لغة في ثَوَيْت؛ قال   الأَعشى:   أَثْوَى وقَصَّرَ ليلَه لِيُزَوَّدا،   ومَضَى وأَخْلَفَ مِن قُتَيْلَة مَوْعِدا   وأَثْوَيْت غيري: يتعدّى ولا يتعدّى، وثَوَّيْت غيري تَثْوية. وفي   التنزيل العزيز: قال النارُ مثواكم؛ قال أَبو علي: المَثْوى عندي في الآية اسم   للمصدر دون المكان لحصول الحال في الكلام مُعْمَلاً فيها، أَلا ترى أَنه   لا يخلو من أَن يكون موضعاً أَو مصدراً؟ فلا يجوز أَن يكون موضعاً لأَن   اسم الموضع لا يعمل عمل الفعل لأَنه لا معنى للفعل فيه، فإذا لم يكن   موضعاً ثبت أَنه مصدر، والمعنى النار ذات إقامتكم أَي النار ذات إقامتكم فيها   خالدين أَي هم أَهل أَن يقيموا فيها ويَثْوُوا خالدين. قال ثعلب: وفي   الحديث عن عمر، رضي الله عنه: أَصْلِحُوا مَثاوِيَكُم وأَخِيفُوا الهَوامَّ   قبل أَن تُخِيفَكُمْ ولا تُلِثُّوا بدَار مَعْجَزةٍ؛ قال: المَثاوي هنا   المَنازل جمع مَثْوىً، والهَوامّ الحيات والعقارب، ولا تُلِثُّوا أَي لا   تقيموا، والمَعْجَزَة والمَعْجِزَة العجز. وقوله تعالى: إنه ربي أَحْسَنَ   مَثْوايَ؛ أَي إنه تَوَلاَّني في طول مُقامي. ويقال للغريب إذا لزم   بلدة: هو ثاويها. وأَثْواني الرجل: أَضافَني. يقال: أَنْزَلَني الرجل   فأَثْواني ثَواءً حَسَناً. وربّ البيت: أَبو مَثْواه؛ أَبو عبيد عن أَبي عبيدة   أَنه أَنشده قول الأَعشى:   أَثوى وقصَّر ليله ليزوَّدا   قال شمر: أَثْوى عن غير استفهام وإنما يريد الخبر، قال: ورواه ابن   الأَعرابي أَثَوَى على الاستفهام؛ قال أَبو منصور: والروايتان تدلان على أَن   ثَوَى وأَثْوَى معناهما أَقام. وأَبو مَثْوَى الرجلِ: صاحب منزله. وأُمُّ   مَثْواه: صاحبة منزله. ابن سيده: أَبو المَثْوى رب البيت، وأُمُّ   المَثْوَى رَبَّتُه. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَنه كُتِبَ إليه في رجل قيل   له مَتَى عهدُك بالنساء؟ قال: البارحةُ، قيل: بِمَنْ؟ قال: بأُمِّ   مَثْوَايَ أَي ربَّةِ المنزل الذي بات فيه، ولم يرد زوجته لأَن تمام الحديث:   فقيل له أَما عرفت أَن الله قد حرم الزنا؟ فقال: لا. وأَبو مَثْواك: ضيفُك   الذي تُضِيفُه.   والثَّوِيُّ: بيت في جوف بيت. والثَّوِيُّ: البيت المهيأُ للضيف.   والثَّوِيُّ، على فَعِيل: الضيف نفسه. وفي حديث أَبي هريرة: أَن رجلاً قال   تَثَوَّيْتُه أَي تَضَيَّفْتُه. والثَّوِيُّ: المجاور في الحرمين.   والثَّوِيُّ: الصَّبور في المغازي المُجَمَّر وهو المحبوس. والثَّويُّ أَيضاً:   الأَسير؛ عن ثعلب، وكل هذا من الثَّواء. وثُوِيَ الرجل: قُبِرَ لأَن ذلك   ثَواءٌ لا أَطول منه؛ وقول أَبي كبير الهذلي:   نَغْدُو فَنَتْرُكُ في المَزاحِفِ مَنْ ثَوَى،   ونُمِرُّ في العَرَقاتِ مَنْ لم نَقْتُل   (* قوله «ونمرّ إلخ» أنشده في عرق: ونقرَّ في العرقات من لم يقتل).   أَراد بقوله من ثَوَى أَي مَنْ قُتِل فأَقام هنالك. ويقال للمقتول: قد   ثَوَى. ابن بري: ثَوَى أَقام في قبره؛ ومنه قول الشاعر:   حَتى ظَنَّني القَوْمُ ثاوِيا   وثَوَى: هلك؛ قال كعب بن زهير:   فَمَنْ للقَوافي شَأنَها مَنْ يحُوكُها، * إذا ما ثَوى كَعْبٌ وفَوَّزَ جَرْولُ؟   وقال الكميت:   وما ضَرَّها أَنَّ كَعْباً ثَوَى، * وفَوَّزَ مِنْ بَعْدِه جَرْوَلُ   وقال دكين:   فإنْ ثَوَى ثَوَى النَّدَى في لَحْدِه   وقالت الخنساء:   فقُدْنَ لمَّا ثَوَى نَهْباً وأَسْلابَا   ابن الأَعرابي: الثُّوَى قماش البيت، واحدتها ثُوَّةٌ مثل صُوَّةٍ   وصُوىً وهُوَّةٍ وهُوىً. أَبو عمرو: يقال للخرقة التي تبل وتجعل على السقاء   إذا مُخِضَ لئَلاَّ ينقطع الثُّوَّة والثَّايَةُ. والثَّوِيَّة: حجارة ترفع   بالليل فتون علامة للراعي إذا رجع إلى الغنم لَيْلاً يهتدي بها، وهي   أَيضاً أَخفض علم يكون بقدر قِعْدة الإنسان؛ قال ابن سيده: وهذا يدل على أَن   أَلف ثاية منقلبة عن واو، وإن كان صاحب الكتاب يذهب إلى أَنها عن ياء؛   قال ابن السكيت: هذه ثاية الغنم وثاية الإبل مأْواها وهي عازبة أَو   مأْواها حول البيوت. الجوهري: والثَّوِيَّةُ مأْوَى الغنم، وكذلك الثَّايَة،   غير مهموز. قال ابن بري: والثِّيَّة لغة في الثَّاية. ابن سيده: الثُّوَّة   كالصُّوَّة ارتفاع وغِلَظ، وربما نصبت فوقها الحجارة ليُهْتَدَى بها.   والثُّوَّة: خرقة توضع تحت الوَطْب إذا مُخِضَ لِتَقِيَه الأَرض. والثُّوَّة   والثُّوِيُّ كلتاهما: خِرَق كهيئة الكُبَّة على الوتد يُمْخض عليها   السقاء لئلا ينخرق. قال ابن سيده: وإنما جعلنا الثَّوِيَّة من ث و و لقولهم   في معناها ثُوَّة كقُوَّة، ونظيره في ضم أَوَّله ما حكاه سيبويه من قولهم   السُّدُوس. قال ابن بري: والثُّوَّة خرقة أَو صوفة تُلَف على رأَس الوتد   يوضع عليها السقاء ويمخض وقاية له، وجمعها ثُوىً؛ قال الطرِمّاح:   رفاقاً تنادِي بالنُّزول كأنَّها   بَقايا الثُّوَى، وَسْط الدِّيار المُطَرَّح   والثَّايَة والثَّاوَة، غير مهموز، والثَّوِيَّة: مأْوى الغنم والبقر.   قال ابن سيده: وأَرى الثَّاوَة مقلوبةً عن الثَّايةِ، والثايَة مَأْوَى   الإبل، وهي عازبة أَو حول البيوت. والثَّاية أَيضاً: أَن تجمع شجرتان أَو   ثلاث فيُلْقَى عليها ثوب فيُسْتَظَلَّ به؛ عن ابن الأَعرابي، وجمع   الثَّاية ثايٌ؛ عن اللحياني. والثُّوَيَّة: موضع قريب من الكوفة. وفي الحديث ذكر   الثُّوَيَّة؛ هي بضم الثاء وفتح الواو وتشديد الياء، ويقال بفتح الثاء   وكسر الواو: موضع بالكوفة به قبر أَبي موسى الأَشعري والمغيرة بن شعبة.   والثاء: حرف هجاء، وإنما قضينا على أَلفه بأَنها واو لأَنها عين. وقافية   ثاوِيَّةٌ: على حرف الثاء، والله أَعلم.
مقاييس اللغة:
(ثوي) الثاء والواو والياء كلمةٌ واحدة صحيحة تدلُّ على الإقامة. يقال ثَوَى يثْوِي فهو ثاوٍ. وقال:
آذَنَتْنَا بِبَيْنها أسماءُ  *** ربَّ ثاوٍ يُمَلّ منه الثَّواءُ([1])
ويقال أثْوَى أيضاً. قال:
أَثْوَى وَقَصَّرَ لَيْلُه ليُزَوَّدا *** فَمضَى وأخلف من قُتَيْلَة مَوْعِدا([2])
والثَّوِيَّة والثَّايَة: مأوى الغَنَم. والثَّويَّة: مكان([3]). وأمُّ مَثْوَى الرّجلِ: صاحبةُ منزلهِ. والقياس كلُّه واحد. والثّايَة أيضاً: حِجارةٌ تُرفَع للرّاعي يَرجع إليها لَيْلاً، تكونُ علماً له.
القاموس المحيط:
ي ثَوَى المكانَ، و به يَثْوِي ثَواءً وثُوِيًّا، بالضم، وأثْوَى به أطالَ الإِقامَةَ به، أو نَزَلَ.
وأثْوَيْتُه: ألْزَمْتُه الثَّواءَ فيه، كثَوَّيْتُه، وأضَفْتُه. والمَثْوَى: المَنْزِلُ ج: المَثاوي.
وأبُو المَثْوَى: رَبُّ المَنْزِلِ، والضَّيْفُ. والثَّوِيُّ، كغَنِيٍّ: البَيْتُ المُهَيَّأُ له، والضَّيْفُ، والْأَسِيرُ، والمُجاوِرُ بأحدِ الحَرَمَيْنِ، وبهاءٍ: ع، والمرأةُ. والثايَةُ والثَّوِيَّةُ، كغَنِيَّةٍ: أخْفَضُ عَلَمٍ بِقَدْرِ قِعْدَتِكَ، كالثُّوَّةِ، ومَأْوَى الإِبِلِ عازِبَةً أو حَوْلَ البَيْتِ، كالثاوَةِ. وثَوَّى تَثْوِيَةً: مات. وكعُنِيَ: قُبِرَ.
والثُّوَّةُ، بالضم: قُماشُ البَيْتِ ج: ثُوًى. أو الثُّوَّةُ والثُّوِيُّ، كجُثِيٍّ: خِرَقٌ كالكُبَّةِ على الوَتِدِ، يُمْخَضُ عليها السِّقاءُ لئَلاَّ يَتَخَرَّقَ. أو الثُّوَّةُ، بالضم: ارْتِفاعٌ وغِلَظٌ، ورُبَّما نُصِبَتْ فَوْقَها الحِجارَةُ ليُهْتَدَى بها، أو خِرْقَةٌ تَحْتَ الوَطْبِ، إذا مُخِضَ تَقِيهِ من الأرضِ. وَثَاءَةُ: ع. والثاءُ: حَرْفُ هِجاءٍ. وقافِيَةٌ ثاوِيَّةٌ.
تاج العروس:
ى ( ثوى المكان وبه يثوى ثواء وثويا بالضم ) كمضى يمضى مضاء ومضيا الاخيرة عن سيبويه يقال ثويت بالبصرة وثويت البصرة كما في الصحاح وشاهد الثواء قول الشاعر * رب ثاو يمل منه الثواء * ( واثوى به ) لغة في ثوى ( اطال الاقامة به ) قال الاعشى اثوى وقصر ليله ليزودا * ومضى واخلف من قتيلة موعدا قال شمر اثوى من غير استفهام وانما يريد الخبر قال ورواه ابن الاعرابي اثوى على الاستفهام قال الازهرى والروايتان تدلان على ان ثوى واثوى معناه اقام ( أو ) ثوى ( نزل ) مع الاشتقرار وبه سمى المنزل مثوى ( واثويته الزمته الثواء فيه ) يتعدى ولا يتعدى ( كثويته ) تثوية عن كراع ونقله الجوهرى ايضا ( و ) اثويته ( اضفته ) يقال انزلني الرجل فاثوانى ثواء حسنا ( والمثوى المنزل ) يقام به ومنه الحديث وعلى نجران مثوى رسلي أي مسكنهم مدة مقامهم ونزلهم وقوله تعالى اليس في جهنم مثوى للمتكبرين ( ج
المثاوى ) ومنه حديث عمر اصلحوا مثاويكم واخيفوا الهوام قبل ان تخيفكم ولا تلثوا بدار معجزة ( وابو المثوى رب المنزل ) وفى المحكم رب البيت ( و ) أبو مثواك ( الضيف ) الذى تضيفه ( والثوى كغنى البيت المهيا له ) أي للضيف قيل هو بيت في جوف بيت ( و ) الثوى ( الضيف ) نفسه وتقوله العامة بالتاء المكسورة وهو غلط ( و ) الثوى ( الاسير ) عن ثعلب ( و ) الثوى ( المجاور باحد الحرمين ) ونص ابن الاعرابي بالحرمين ( و ) الثوية ( بهاء ع ) بالقرب من الكوفة به قبر ابى موسى الاشعري والمغيرة بن شعبة وقد جاء ذكره في الحديث وضبطه بعضهم كسمية ( و ) الثوية ( المراة ) يثوى إليها ( والثاية والثوية كغنية ) حجارة ترفع فتكون علما بالليل للراعي إذا رجع عن ابى زيد نقله الجوهرى وهى ايضا ( اخفض علم ) يكون ( بقدر قعدتك ) قال ابن سيده وهذا يدل على ان الف ثاية منقلبة عن واو وان كان صاحب الكتاب يذهب الى انها عن ياء ( كالثوة ) بالضم ( و ) الثاية ( ماوى الابل عازبة ) عن ابن السكيت وقال أبو زيد الثوية ماوى الغنم قال وكذلك الثاية ( وثوى تثوية مات ) هكذا في النسخ والصواب ثوى كرمى ومنه قول كعب بن زهير فمن للقوافي شانها من يحوكها * إذا ما ثوى كعب وفوز جرول وقال الكميت وما ضرها ان كعبا ثوى * وفوز من بعده جرول وقال دكين * فان ثوى ثوى الندى في لحده * وقالت الخنساء * فقدن لما ثوى نهبا واسلابا * وقول ابى كبير الهذلى نغد وفنترك في المزاحف من ثوى * ونمر في العرقات من لم نقتل اراد أي من قتل فاقام هنا لك وقال ابن برى ثوى اقام في قبره ومنه قول الشاعر * حتى ظنني القوم ثاويا * ( و ) ثوى ( كعنى قبر ) لان ذلك ثواء لا اطول منه ( والثوة بالضم قماش البيت ج ثوى ) عن ابن الاعرابي كقوة وقوى ( أو الثوة ) بالضم ( والثوى كجثى خرق كالكبة على الوتد يمغض عليها السقاء لئلا يتخرق ) قال ابن سيده وانما جعلنا الثوى من ث وولقولهم في معناه ثوة كقوة ونظيره في ضم اوله ما حكاه سيبويه من قولهم سدوس ( أو الثوة بالضم ارتفاع وغلظ وربما نصبت فوقها الحجارة ليهتدى بها ) وكذلك الصوة كذا في المحكم ( أو خرقة ) أو صوفة تلف على راس الوتد وتوضع ( تحت الوطب إذا مخض تقيه من الارض نقله ابن برى قال وجمعه الثوى كقوى وانشد للطرماح وفاقا تنادى بالنزول كأنها * بقايا الثوى وسط الديار المطرح ( وثاءة ع ) ببلاد هذيل ومر له في الهمز كذلك ( والثاء حرف هجاء ) مخرجه من طرف اللسان واطراف الثنايا العليا قال ابن سيده وانما قضينا على الفه بانه واو لانها عين ( وقافية ثاوية ) على حرف الثاء * ومما يستدرك عليه المثوى مصدر ثوى يثوى وقوله تعالى
النار مثواكم قال أبو على المثوى عندي الاية اسم للمصدر دون المكان لحصول الحال في الكلام معملا فيها الا ترى انه لا يخلو من ان يكون موضعا أو مصدرا فلا يجوز ان يكون موضعا لان اسم الموضع لا يعمل عمل الفعل لانه لا معنى للفعل فيه فإذا لم يكن موضعا ثبت انه مصدر والمعنى النار ذات اقامتكم فيها والمثوى بالضم وكسر الواو اسم رمح للنبى صلى الله عليه وسلم سمى به لانه يثبت المطعون به من الثوى الاقامة وقوله تعالى احسن مثواى أي تولاني في طول مقامي ويقال للغريب إذا لزم بلدة هو ثاو بها وام مثوى الرجل ربة منزله ومنه حديث عمر كتب إليه في رجل قيل له متى عهدك بالنساء فقال البارحة فقيل بمن قال بام مثواى أي ربة المنزل الذى بات فيه ولم يرد زوجته لان تمام الحديث فقيل له اما عرفت ان الله قد حرم الزنا فقال لا وتثويته تضيفته والثوى كغنى الصبور في المغازى المجمر وهو المحبوس عن ابن الاعرابي وثاية الجزور منحرها والثوية كغنية ماوى البقر والغنم والثاية ان يجمع شجرتان أو ثلاث فيلقى عليها ثوب ويستظل به عن ابن الاعرابي وجمع الثاية ثاى عن اللحيانى

##### Türkçe

ثوي
**ثَوَى - يَثْوِي - ثَاوِي - ثَاوِيَاً - مَثْوَى**
Salı, 08 Şubat/Şubat 2011 12:53 yazar: Administrator
**ثَوَى - يَثْوِي** + bir varlık + bir yerde: “**تَقَلَّب - يَتَقَلَّب**”in zıddı: yerinde ikamet eden olarak bir yerde kalır; yer değiştirme ve yolculukla onu değiştirmez.
**ثَاوِيْ**: “**ثَوَى - يَثْوِي**”den ism-i fâil: yerinde ikamet eden olarak bir yerde kalan; yer değiştirme ve yolculukla onu değiştirmeyen.
**ثَاوِيَاً**: “**ثاوي**”den hâl.
**مَثْوَى**: “**مَفْعَل**” vezni üzere: “**ثَوَى - يَثْوِي**”den mîmî masdarın ism-i fiili; ondan ism-i mekân: içinde **يثوي** ettiği yer; içinde kaldığı yer.

Ve lafız, “tek bir mevkide uzun ikamet” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**وَطَنَ - يَطِنُ**، **قَرَى - يَقْرِي**، **بَلَدَ - يَبْلُدُ**، **مَدَنَ - يَمْدُنُ**، **ثَوَى - يَثْوِي**، **قَامَ - يَقِيْمُ**

ثاويا
	﴿Fakat biz nesiller inşa ettik de onların üzerine ömür uzadı; ve sen Medyen halkı içinde **ثاويا** değildin, onlara âyetlerimizi okuyordun; fakat biz göndericiler idik (45)﴾ القصص

مثوى
﴿Ve onu Mısır’dan satın alan kimse karısına dedi: “Onun **مثواه**’ını ikramlı kıl; umulur ki bize fayda verir yahut onu evlat ediniriz.” Ve böylece Yusuf’a yeryüzünde imkân verdik; ve ona sözlerin te’vilinden öğretelim diye. Ve Allah, emrinde galiptir; fakat insanların çoğu bilmez (21)﴾ يوسف ﴿Ve evinde bulunduğu kadın onu nefsinden murad etti; kapıları kapadı ve dedi: “Haydi senin için!” Dedi: “Allah’a sığınırım; şüphesiz o benim Rabbimdir, **مثواي**’ımı güzel kıldı; şüphesiz zalimler felah bulmaz (23)﴾ يوسف
	﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan yahut hak kendisine geldiğinde onu yalanlayandan daha zalim kimdir? Cehennemde kâfirler için bir **مثوى** yok mudur? (68)﴾ العنكبوت ﴿Öyleyse Allah’a yalan söyleyip doğruluğu kendisine geldiğinde onu yalanlayandan daha zalim kimdir? Cehennemde kâfirler için bir **مثوى** yok mudur? (32)﴾ الزمر ﴿Kıyamet günü Allah’a yalan söyleyenleri görürsün; yüzleri kararmıştır. Cehennemde kibirlenenler için bir **مثوى** yok mudur? (60)﴾ الزمر
	﴿Öyleyse cehennemin kapılarından girin; içinde ebedî kalıcılar olarak. Ne kötü **مثوى** kibirlenenlerin (29)﴾ النحل ﴿Denildi: “Cehennemin kapılarından girin; içinde ebedî kalıcılar olarak.” Ne kötü **مثوى** kibirlenenlerin (72)﴾ الزمر ﴿“Cehennemin kapılarından girin; içinde ebedî kalıcılar olarak.” Ne kötü **مثوى** kibirlenenlerin (76)﴾ غافر
	﴿Allah’a, hakkında bir sultan indirmediği şeyi ortak koştukları için, kâfir olanların kalplerine korku atacağız; ve onların barınağı ateştir; ne kötü **مثوى** zalimlerin (151)﴾ آل عمران
	﴿Ve onları hepsini bir araya haşrettiği gün: “Ey cin topluluğu! İnsanlardan çokça aldınız.” Ve insanlardan onların velileri dedi: “Rabbimiz! Birimiz diğerimizden faydalandı ve bize tayin ettiğin ecelimize ulaştık.” Dedi: “Ateş sizin **مثواكم**’ınızdır; içinde ebedî kalıcılar olarak; ancak Allah’ın dilediği müstesna.” Şüphesiz Rabbin hikmet sahibidir, bilendir (128)﴾ الأنعام
	﴿Eğer sabrederlerse ateş onlar için **مثوى**dır; ve eğer özür dilemeleri istenirse, onlar özür diletilenlerden değildir (24)﴾ فصلت ﴿Şüphesiz Allah iman edenleri ve salih ameller işleyenleri altından ırmaklar akan cennetlere sokar; kâfir olanlar ise faydalanır ve hayvanların yediği gibi yerler; ateş onlar için **مثوى**dır (12)﴾ محمد
	﴿Öyleyse bil ki Allah’tan başka ilâh yoktur; günahın için ve mümin erkekler ve mümin kadınlar için bağışlanma dile. Ve Allah sizin dönüp dolaşmanızı ve **مثواكم**’ınızı bilir (19)﴾ محمد

مختار الصحاح
● [**ثوى**] ث و ى: **ثَوَى** bir yerde, kesre ile **يثوي**: **ثَوَاءً** ve ayrıca “**مضي**” vezninde **ثُوِيًّا**: yani orada ikamet etti. Ve denir: **ثَوَى البصرة** ve **ثوى بالبصرة**. Ve **أثْوَى** bir yerde: **ثوى** hakkında bir lugat. Ve **أثوى** başkasını: geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve **ثَوَّى** başkasını da: **تَثْويَةً**.

الراغب
ثوى
**الثواء**: istikrar ile birlikte ikamet; denir: **ثوى يثوي ثواء**. Aziz ve celil dedi: ﴿ve sen Medyen halkı içinde **ثاويا** değildin﴾ [القصص/45]; ve dedi: ﴿Cehennemde kibirlenenler için bir **مثوى** yok mudur?﴾ [الزمر/60]. Allah تعالى dedi: ﴿Ateş onlar için **مثوى**dır﴾ [فصلت/24], ﴿Cehennemin kapılarından girin; içinde ebedî kalıcılar olarak; ne kötü **مثوى** kibirlenenlerin﴾ [الزمر/72]. Ve dedi: ﴿Ateş sizin **مثواكم**’ınızdır﴾ [الأنعام/128]. Ve denildi: “Kimin yanında konaklıyorsun?” (Zemahşerî dedi: ve o, benim **أبو مثواي**’ımdır; ve o, benim **أم مثواي**’ımdır: kimin yanında iniyorsun?) Misafir olarak birinin yanında inen kimse hakkında kinayedir. Ve **الثوية**: koyunun barınağıdır. Ve Allah en doğrusunu bilir.

ملخص اللسان
1. **ثَوَى** **يَثْوي** **ثَواءً**; ve **ثَوَيْتُ** bir yerde ve **ثَوَيْته** **ثَواءً**; **الثَّواءُ**: ikametin uzunluğu.
2. Ve **أَثْوَيْت** onunla: onda ikameti uzattım.
3. Ve **أَثْوَيْته** ben ve **ثَوَّيْته**: onu orada **الثَّواء**a mecbur ettim.
4. Ve **ثَوَى** bir yerde: oraya indi.
5. Ve **المَثْوى**: içinde ikamet edilen yer; menzil.
6. Ve **مَثْوَى** adamın: menzili.
7. “Ateş sizin **مثواكم**’ınızdır” dedi; ateş, ikametinizin sahibidir; yani ateş, içinde ebedî kalıcılar olarak ikametinizin sahibidir.
8. “Şüphesiz o benim Rabbimdir, **مَثْوايَ**’ımı güzel kıldı”; yani uzun ikametimde beni üstlendi.
9. Ve **أَثْواني** adam: beni misafir etti.
10. Ve evin rabbi: onun **أَبو مَثْواه**’ıdır.
11. Ve adamın **أَبو مَثْوَى**’sı: menzilinin sahibidir.
12. Ve **أُمُّ مَثْواه**: menzilinin sahibesi.
13. Ve **أَبو مَثْواك**: misafir ettiğin misafirin.
14. Ve **الثَّوِيُّ**: evin içinde bir ev.
15. Ve **الثَّوِيُّ**: misafir için hazırlanmış ev.
16. Ve **الثَّوِيُّ**: misafirin kendisi.
17. Ve **الثَّوِيُّ**: iki haremde komşu olan.
18. Ve **الثَّوِيُّ**: gazvelerde sabırlı olan **المُجَمَّر**; o, hapsedilendir.
19. Ve **الثَّويُّ** ayrıca: esir.
20. Ve **ثُوِيَ** adam: gömüldü; çünkü bu, ondan daha uzun olmayan bir **ثَواء**dır.
21. **ثَوَى**dan: yani öldürülüp orada ikamet eden kimse.
22. **ثَوَى**: kabrinde ikamet etti.
23. Ve **الثَّوِيَّة**: geceleyin yükseltilen taşlar; çoban geceleyin koyuna döndüğünde onlarla yol bulsun diye bir alâmet.
24. Bu, koyunun **ثاية**’sidir ve devenin **ثاية**’sidir: onun barınağıdır; ve o, uzak otlayan yahut evlerin çevresinde barınağı olandır.
25. Ve **الثَّوِيَّةُ**: koyunun barınağı.
26. **الثُّوَّة**: **الصُّوَّة** gibi; yükselti ve kalınlık.
27. Ve **الثُّوَّة**: **الوَطْب**ın altına konulan bir bez; **مُخِضَ** edildiğinde onu yerden korumak için.
28. Ve **الثُّوَّة** ve **الثُّوِيُّ** ikisi de: kazığa top gibi bezler; kırılmasın diye tulum onların üzerinde çalkalanır.
29. Ve **الثايَة**: devenin barınağı.
30. Ve **الثَّاية**: iki yahut üç ağacın toplanması; üzerine bir elbise atılır da onunla gölgelenilir.
31. Ve **الثُّوَيَّة**: Kûfe’ye yakın bir yer.

لسان العرب
● - **ثوا**: **الثَّواءُ**: ikametin uzunluğu. **ثَوَى** **يَثْوي** **ثَواءً**; ve **ثَوَيْتُ** bir yerde ve **ثَوَيْته** **ثَواءً** ve “**مَضَى يَمْضِي مَضاءً ومُضِيّاً**” gibi **ثُوِيّاً**; sonuncusu Sîbeveyh’tendir. Ve **أَثْوَيْت** onunla: onda ikameti uzattım. Ve **أَثْوَيْته** ben ve **ثَوَّيْته**; sonuncusu Kırâ‘dandır: onu orada **الثَّواء**a mecbur ettim. Ve **ثَوَى** bir yerde: oraya indi; ve onunla menzil **مَثْوىً** diye adlandırıldı. Ve **المَثْوى**: içinde ikamet edilen yer; çoğulu **المَثاوِي**. Ve adamın **مَثْوَى**’sı: menzili. Ve **المَثْوَى**: **ثَوَيْتُ أَثْوِي ثَواءً ومَثْوىً**ın masdarıdır. Ve Necran ehlinin kitabında: “Necran’ın üzerinde elçilerimin **مَثْوَى**’sı vardır” yani ikamet müddetleri ve konaklamaları süresince onların meskeni. Ve **المَثْوى**: menzildir. Ve hadiste: Peygamberin, صلى الله عليه وسلم, mızrağının adı **المُثْوِيَ** idi; onunla adlandırıldı, çünkü vurulanı sabitler; **الثَّواء**dan, yani ikamet. Ve **أَثْوَيت** bir yerde: **ثَوَيْت** hakkında bir lugat; A‘şâ dedi:
أَثْوَى وقَصَّرَ ليلَه لِيُزَوَّدا،
ومَضَى وأَخْلَفَ مِن قُتَيْلَة مَوْعِدا
Ve **أَثْوَيْت** başkasını: geçişli olur ve geçişsiz olmaz; ve **ثَوَّيْت** başkasını **تَثْوية**. Aziz tenzilde: “Ateş sizin **مثواكم**’ınızdır” dedi; Ebû Ali dedi: âyetteki **المَثْوى** bence mekân değil, masdar için bir isimdir; sözde hâlin onda amel ettirilmesi sebebiyle. Görmez misin ki, ya bir yer olur ya bir masdar? Yer olması caiz değildir; çünkü yer ismi fiilin amelini yapmaz; zira onda fiilin manası yoktur. Yer olmayınca masdar olduğu sabit olur. Mana: ateş, ikametinizin sahibidir; yani ateş, içinde ebedî kalıcılar olarak ikametinizin sahibidir; yani onlar, içinde ebedî kalıcılar olarak ikamet etmeye ve **يَثْوُوا** etmeye ehildirler. Sa‘leb dedi: ve Ömer’den, رضي الله عنه, hadiste: “**مَثاوِيَكُم**’ı ıslah edin ve **الهَوامَّ**ı korkutun; sizi korkutmadan önce; ve **دَار مَعْجَزةٍ**de **تُلِثُّوا** etmeyin.” Dedi: buradaki **المَثاوي** menzillerdir; **مَثْوىً**ın çoğulu. Ve **الهَوامّ** yılanlar ve akreplerdir. Ve **تُلِثُّوا**: yani ikamet etmeyin. Ve **المَعْجَزَة** ve **المَعْجِزَة**: acz. Ve Allah تعالى’nın sözü: “Şüphesiz o benim Rabbimdir, **مَثْوايَ**’ımı güzel kıldı”; yani uzun ikametimde beni üstlendi. Ve bir beldeye bağlanan yabancıya denir: o, onun **ثاوي**’sidir. Ve **أَثْواني** adam: beni misafir etti. Denir: adam beni indirdi de beni güzel bir **ثَواءً** ile **أَثْواني** etti. Ve evin rabbi: onun **أَبو مَثْواه**’ıdır. … Ve **أَبو مَثْواك**: misafir ettiğin misafirin. Ve **الثَّوِيُّ**: evin içinde bir ev. Ve **الثَّوِيُّ**: misafir için hazırlanmış ev. Ve **الثَّوِيُّ**, **فَعِيل** üzere: misafirin kendisi. Ebû Hureyre hadîsinde: bir adam dedi: **تَثَوَّيْتُه** yani onu misafir ettim. Ve **الثَّوِيُّ**: iki haremde komşu olan. Ve **الثَّوِيُّ**: gazvelerde sabırlı olan **المُجَمَّر**; o, hapsedilendir. Ve **الثَّويُّ** ayrıca: esir; Sa‘leb’den. Ve bütün bunlar **الثَّواء**dandır. Ve **ثُوِيَ** adam: gömüldü; çünkü bu, ondan daha uzun olmayan bir **ثَواء**dır. … Ve **ثَوَى**: helâk oldu. … İbnü’l-A‘râbî: **الثُّوَى** evin kumaşıdır; tekili **ثُوَّةٌ**; “**صُوَّةٍ** ve **صُوىً** ve **هُوَّةٍ** ve **هُوىً**” gibi. Ebû Amr: tulum çalkalandığında kopmasın diye ıslatılıp tulumun üzerine konulan bez için **الثُّوَّة** ve **الثَّايَةُ** denir. Ve **الثَّوِيَّة**: geceleyin yükseltilen taşlar… Ve **الثُّوَيَّة**: Kûfe’ye yakın bir yer. Ve hadiste **الثُّوَيَّة** zikredildi; o, **الثاء**ın dammesi, **الواو**nun fethası ve **الياء**ın şeddelenmesi iledir; ve **الثاء**ın fethası ve **الواو**nun kesresiyle de denir: Kûfe’de bir yer… Ve **الثاء**: hece harflerinden bir harftir… Ve **قافية ثاوِيَّةٌ**: **الثاء** harfi üzere; ve Allah daha iyi bilir.

مقاييس اللغة:
(**ثوي**) **الثاء** ve **الواو** ve **الياء**: tek bir sahih kelimedir; ikamete delalet eder. Denir: **ثَوَى يثْوِي**; o hâlde o, **ثاوٍ**dır. Ve dedi:
آذَنَتْنَا بِبَيْنها أسماءُ  *** ربَّ ثاوٍ يُمَلّ منه الثَّواءُ([1])
Ve **أثْوَى** da denir. Dedi:
أَثْوَى وَقَصَّرَ لَيْلُه ليُزَوَّدا *** فَمضَى وأخلف من قُتَيْلَة مَوْعِدا([2])
Ve **الثَّوِيَّة** ve **الثَّايَة**: koyunun barınağıdır. Ve **الثَّويَّة**: bir yerdir([3]). Ve adamın **أمُّ مَثْوَى**’sı: menzilinin sahibesi. Ve kıyasın hepsi birdir. Ve **الثّايَة** ayrıca: çobanın geceleyin döndüğü taşlardır; ona bir alâmet olur.

القاموس المحيط:
**ثَوَى** yeri; ve onunla **يَثْوِي** **ثَواءً** ve damme ile **ثُوِيًّا**; ve **أثْوَى** onunla: onda ikameti uzattı; yahut indi.
Ve **أثْوَيْتُه**: onu orada **الثَّواء**a mecbur ettim; **ثَوَّيْتُه** gibi; ve onu misafir ettim. Ve **المَثْوَى**: menzil; çoğulu: **المَثاوي**.
Ve **أبُو المَثْوَى**: menzilin rabbi; ve misafir. Ve **الثَّوِيُّ**, “**غَنِيٍّ**” gibi: onun için hazırlanmış ev; ve misafir; ve esir; ve iki haremden birinde komşu olan; ve “**بهاءٍ**” ile: bir yer; ve kadın. Ve **الثايَةُ** ve **الثَّوِيَّةُ**, “**غَنِيَّةٍ**” gibi: senin oturuşun miktarınca en alçak alâmet; **الثُّوَّة** gibi; ve devenin barınağı; uzak otlayan olarak yahut evin çevresinde; **الثاوَة** gibi. Ve **ثَوَّى** **تَثْوِيَةً**: öldü. Ve “**عُنِيَ**” gibi: gömüldü.
Ve **الثُّوَّةُ**, damme ile: evin kumaşı; çoğulu: **ثُوًى**. Yahut **الثُّوَّةُ** ve **الثُّوِيُّ**, “**جُثِيٍّ**” gibi: kazık üzerinde top gibi bezler; tulum onların üzerinde çalkalanır ki yırtılmasın. Yahut **الثُّوَّةُ**, damme ile: yükselti ve kalınlık; ve belki üstüne taşlar dikilir ki onunla yol bulunsun; yahut **الوَطْب**ın altında bir bez; çalkalandığında onu yerden korur. Ve **وَثَاءَةُ**: bir yer. Ve **الثاءُ**: hece harflerinden bir harf. Ve **قافِيَةٌ ثاوِيَّةٌ**.

تاج العروس:
ى ( **ثوى** yeri ve onunla **يثوى** **ثواء** ve damme ile **ثويا** ) “**مضى يمضى مضاء ومضيا**” gibi; sonuncusu Sîbeveyh’tendir. Denir: **ثويت بالبصرة** ve **ثويت البصرة**; صحاح’ta olduğu gibi. Ve **الثواء**ın şahidi şairin sözü: * رب ثاو يمل منه الثواء * ( ve **اثوى** onunla ) **ثوى** hakkında bir lugat ( onda ikameti uzattı ) A‘şâ dedi: **اثوى وقصر ليله ليزودا** * **ومضى واخلف من قتيلة موعدا**. Şemmer dedi: **اثوى** soru olmaksızın; ancak haber kasteder. Dedi: İbnü’l-A‘râbî onu istifham üzere **أثَوَى** rivayet etti. Ezherî dedi: iki rivayet, **ثوى** ve **اثوى**nın manasının “ikamet etti” olduğuna delalet eder. ( yahut ) **ثوى** ( indi ) istikrar ile birlikte; ve onunla menzil **مثوى** diye adlandırıldı. ( ve **اثويته** onu orada **الثواء**a mecbur ettim ) geçişli olur ve geçişsiz olur ( **كثويته** ) Kırâ‘dan **تثوية**; Cevherî de nakletti. ( ve ) **اثويته** ( onu misafir ettim ) denir: adam beni indirdi de beni güzel bir **ثواء** ile **فاثوانى** etti. ( ve **المثوى** menzil ) içinde ikamet edilir; ve hadisten: “Necran’ın üzerinde elçilerimin **مثوى**’sı vardır” yani ikamet müddetleri ve konaklamaları süresince onların meskeni. Ve Allah تعالى’nın sözü: “Cehennemde kibirlenenler için bir **مثوى** yok mudur?” ( çoğulu: **المثاوى** ). Ve Ömer hadîsinden: “**مثاويكم**’ı ıslah edin…” ( ve **ابو المثوى** menzilin rabbi ) ve **المحكم**’de: evin rabbi. ( ve ) **أبو مثواك** ( misafir ) misafir ettiğin kimse. ( ve **الثوى** “**غنى**” gibi: onun için hazırlanmış ev ) yani misafir için; denildi: evin içinde bir evdir. ( ve ) **الثوى** ( misafirin ) kendisi; avam onu kesreli **التاء** ile söyler; bu yanlıştır. ( ve ) **الثوى** ( esir ) Sa‘leb’den. ( ve ) **الثوى** ( iki haremden birinde komşu olan ) … ( ve ) **الثوية** ( “**بهاء**” ile: bir yer ) Kûfe’ye yakın; Ebû Mûsâ el-Eş‘arî ve Muğîre b. Şu‘be’nin kabri oradadır… ( ve ) **الثوية** ( kadın ) ona **يثوى** edilir. ( ve **الثاية** ve **الثوية** “**كغنية**” gibi ) geceleyin çoban için alâmet olsun diye yükseltilen taşlar… ve o ayrıca ( en alçak alâmet ) olur ( senin oturuşun miktarınca )… ( **وثوى** **تثوية** öldü ) … ( ve ) **ثوى** ( “**كعنى**”: gömüldü ) çünkü bu, ondan daha uzun olmayan bir **ثواء**dır… ( ve **الثوة** damme ile: evin kumaşı; çoğulu **ثوى** ) … ( yahut **الثوة** damme ile ve **الثوى** “**كجثى**”: kazık üzerinde top gibi bezler… ) … ( yahut **الثوة** damme ile: yükselti ve kalınlık… ) … ( yahut bir bez… kazığın başına sarılan bir bez yahut yün… **تحت الوطب**… ) … ( ve **وثاءة**: bir yer ) … ( ve **الثاء**: hece harflerinden bir harf ) mahreci dilin ucu ve üst ön dişlerin uçlarıdır. İbn Sîde dedi: onun elifinin **واو** olduğuna hükmettik; çünkü o, ayn’dır. ( ve **قافية ثاوية** ) **الثاء** harfi üzere… ( ve bundan istidrâk edilenlerdendir: **المثوى** **ثوى يثوى**nın masdarıdır… ) … ve **تثويته**: onu misafir ettim… ve **الثوى** “**كغنى**”: gazvelerde sabırlı olan **المجمر**; o, hapsedilendir… ve **ثاية** **الجزور**: onun boğazlandığı yer… ve **الثوية** “**كغنية**”: sığır ve koyunun barınağı… ve **الثاية**: iki yahut üç ağacın toplanması; üzerine bir elbise atılır ve onunla gölgelenilir… ve **جمع الثاية**: **ثاى**.
