# ثيل (ث-ي-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%8A%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D9%8A%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ي - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%8A%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء واللام و و ا ي ء معهما
ث و ل، و ث ل، ل و ث، و ل ث، ل ث ي، ث ي ل، ل ي ث، ث أ ل، أ ث ل
ثول:
الثَّوْل: الذَّكَرُ من النَّخل، ويُقال: الثَّوْلُ: جماعة النَّحْل، لا واحِدَ له.
والثَّوَلُ: شِبْه جُنُونٍ في الشّاء، يقال: شاةٌ ثَوْلاء، وقد ثَوِلَتْ تَثْوَلُ ثَوَلاً، والذَّكر: أثول.
وثل:
واثلة كلّ شيءٍ: أصله.. و واثلة: اسمُ رَجُلٍ.
لوث:
اللَّوْثُ: إدارة الإزارِ والعِمامةِ ونحوهما مرّتين، والكَوْرُ في العِمامةِ أَحسَنُ.
واللَّوْثُ: في ثِقَلِ الجِسْمِ لكثرة اللَّحْم.. ناقةٌ ذاتُ لَوث ولا يَمْنَعُها ذلك من السُّرْعة، قال:
بذاتِ لَوْثٍ عَفَرنـاةٍ إذا عَـثَـرَتْ		فالتَّعْسُ أَدْنَى لها من أَنْ أَقُولَ: لَعا
وأصابتنا ديمةٌ لَوْثاء، أي تُلوِّثُ النّبات بعضه على بعض كتلويثك التِّبن بالقتّ، وفي كلّ شيء، وكذلك التَلَوُّث في الأمر. واللاّئثُ من الشَّجر والنّبات: ما التبس بعضه على بعض. تقول العرب: لائث، ولاثٌ، على القلب، قال العجّاج: لاثٌ بها الأَشاءُ والعُبريُّ
ولث:
الوَلْثُ: عَقدُ العَهْدِ بينَ القَوْمِ، يقال: كان بينهم وَلْثٌ من العهد.
لثي:
اللَّثَى: ما سال من ساق الشَّجَر خاثراً.
واللَّثا: وطءُ الأَخْفاف، إذا كان معه ندى من ماءٍ أو دَمٍ.
ولَثِيَتِ الشَّجرة لَثىً إذا وقع فيها اللَّثَى، وأَلْثَتْ ما حَوْلها فهي مُلْثِيةٌ إذا لطّخته به.
ثيل:
الثَّيلُ: جراب قُنْبِ البعير، وقيل: بل هو قَضِيبُه، لا يقال القُنْب إلا للفرس.
جَمَلٌ أَثيَلُ: عظيم الثَّيل، وجمالٌ ثِيلٌ.
والثِّيل: نباتٌ يَشْتَبِكُ في الأرض. والثَّيِّلُ: حَشيشٌ.
ليث:
تَلَيَّثَ الرّجلُ، إذا صار لَيْثِيَّ الهَوَى، يعني: بني ليّث، وليّث مثلُه، قال رؤبة: دونَك مَدْحاً من أَخٍ مُلَيَّثِ ولا يَثتُ فلاناً، إذا زاولته مزاولةَ اللَّيْثِ من الشِّدَّة والممارسة، قال العجّاج: شَكْسٌ إذا لايَثْته، لَيْثِيُّ
ثال:
والثُّؤْلُولُ: خراج، ويُقالُ من الثُّؤْلُولِ: ثُؤلِلَ الرَّجُلُ، وقد تَثَأْلَلَ جَسَدُه بالثَّآليل.
أثل:
الأَثلُ: شَجَرٌ يُشْبِهُ الطَّرْفاء، إلاّ أنّه أَعظَمُ مِنْها وأَجْودُ منها عُودا، تُصْنَعُ منه الأَقداحُ الصُّفْر الجياد.
وتقول: أَثَّلَ اللهُ مالَهُ، أي: كَثَّره، وقد أُثِلَّ فُلانٌ تأثيلاً، إذا كَثُرَ مالُه.. وتَأَثَّل مُلْكُهُ وأموالُه.. وتأثَّل فلانٌ: في مَعْنى أَثَّل... قال: أثّل مُلْكاً خِندِفاً فَدَعَما وقد أَثَلَ يَأْثِلُ أُثُولاً، وهو آثل، قال رؤبة: رِبابةً رُبَّتْ ومُلْكاً آثِلا

##### Türkçe

باب **الثاء** واللام و **و** ا **ي** ء معهما
**ث و ل**، و **ث ل**، **ل و ث**، و **ل ث**، **ل ث ي**، **ث ي ل**، **ل ي ث**، **ث أ ل**، **أ ث ل**

**ثول**:
**الثَّوْل**: hurma ağacının erkeği; ve denilir ki: **الثَّوْل**: arıların topluluğu; onun için tekil yoktur.
Ve **الثَّوَل**: koyunda deliliğe benzer bir şey; denilir: **شاةٌ ثَوْلاء**; ve **ثَوِلَتْ تَثْوَلُ ثَوَلاً**; ve erkek: **أثول**.

**وثل**:
Her şeyin **واثلة**’si: aslıdır.. ve **واثلة**: bir adamın adıdır.

**لوث**:
**اللَّوْث**: izarı, sarığı ve benzerlerini iki kere dolamaktır; sarıktaki **الكَوْر** daha güzeldir.
Ve **اللَّوْث**: etin çokluğundan bedenin ağırlığında.. **ناقةٌ ذاتُ لَوث**; ve bu, onu süratten alıkoymaz, dedi ki:
بذاتِ لَوْثٍ عَفَرنـاةٍ إذا عَـثَـرَتْ		فالتَّعْسُ أَدْنَى لها من أَنْ أَقُولَ: لَعا
Ve bize **ديمةٌ لَوْثاء** isabet etti; yani bitkiyi, senin samanı yoncayla kirletmen gibi, bir kısmını bir kısmı üzerine kirletir; ve her şeyde; ve işte de **التَلَوُّث** böyledir. Ve ağaç ve bitkiden **اللاّئث**: bir kısmı bir kısmına karışmış olan şeydir. Araplar der: **لائث** ve **لاثٌ**, kalb üzere (yer değiştirme ile); el-‘Accâc dedi ki: **لاثٌ بها الأَشاءُ والعُبريُّ**

**ولث**:
**الوَلْث**: kavim arasında ahdi bağlamaktır; denilir: aralarında ahidden bir **وَلْثٌ** vardı.

**لثي**:
**اللَّثَى**: ağacın gövdesinden pıhtılaşmış olarak akan şeydir.
Ve **اللَّثا**: su yahut kan nemi onunla beraber olduğu zaman, toynakların basmasıdır.
Ve ağaç **لَثِيَتِ** **لَثىً**; onda **اللَّثَى** vuku bulduğu zaman; ve çevresini **أَلْثَتْ**; onunla kirlettiği zaman, o **مُلْثِيةٌ**’dir.

**ثيل**:
**الثَّيل**: devenin **قُنْب**’inin torbasıdır; ve denildi: bilakis o, onun kamışıdır; **القُنْب** denmez, ancak at için denir.
**جَمَلٌ أَثيَلُ**: **الثَّيل**’i büyük (olan); ve **جمالٌ ثِيلٌ**.
Ve **الثِّيل**: yerde birbirine dolaşan bir bitkidir. Ve **الثَّيِّل**: bir ottur.

**ليث**:
Adam **تَلَيَّثَ**; **لَيْثِيَّ الهَوَى** olduğu zaman; yani: Benî **ليّث**; ve **ليّث** de onun gibidir; Ru’be dedi ki:
دونَك مَدْحاً من أَخٍ مُلَيَّثِ
Ve falan kimseyi **لا يَثتُ**; onu, şiddet ve mümarese bakımından aslanın müzâvelesi gibi müzâvele ettiğin zaman; el-‘Accâc dedi ki:
شَكْسٌ إذا لايَثْته، لَيْثِيُّ

**ثال**:
Ve **الثُّؤْلُولُ**: bir çıbandır; ve **الثُّؤْلُولِ**’den denilir: adam **ثُؤلِلَ**; ve cesedi **تَثَأْلَلَ** **بالثَّآليل**.

**أثل**:
**الأَثل**: **الطَّرْفاء**’ya benzeyen bir ağaçtır; ancak o, ondan daha büyüktür ve ondan odunca daha iyidir; ondan iyi sarı kadehler yapılır.
Ve dersin: Allah onun malını **أَثَّلَ**; yani: onu çoğalttı; ve falan kimse **أُثِلَّ** **تأثيلاً**; malı çoğaldığı zaman.. ve mülkü ve malları **تَأَثَّلَ**.. ve falan kimse **تأثَّل**: **أَثَّل** mânâsında... dedi ki:
أثّل مُلْكاً خِندِفاً فَدَعَما
Ve **أَثَلَ يَأْثِلُ أُثُولاً**; ve o **آثل**’dir; Ru’be dedi ki:
رِبابةً رُبَّتْ ومُلْكاً آثِلا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%8A%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الثيلُ: وعاءُ قضيبِ البعيرِ. والثيلُ: ضربٌ من النبت. والأَثْيَلُ: البعيرُ العظيم الثِيلِ.

##### Türkçe

**الثيلُ**: devenin erkeklik uzvunun kılıfı (kabı). Ve **الثيلُ**: bitkiden bir tür. Ve **الأَثْيَلُ**: **الثِيلِ**’i büyük olan iri deve.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%8A%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والياء وما يثلثهما)
(ثيل) الثاء والياء واللام كلمةٌ واحدة، وهي الثِّيلُ، وهو وِعاء قضيب البعير. والثِّيل: نبات يشبك بعضُه بعضاً. واشتقاقه واشتقاق الكلمة التي قبله واحد. وما أُبْعِدُ أنْ تكون هذه الياءُ منقلبةً عن واو، تكون من قولهم ثثوَّلوا عليه، إذا تجمّعوا.

ـ

##### Türkçe

(ثâ ve yâ ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(**ثيل**) **الثاء** ve **الياء** ve **اللام** bir tek kelimedir; o da **الثِّيلُ**’dür; ve o, devenin çubuğunun kabıdır. Ve **الثِّيل**: bir kısmı bir kısmına dolaşan bir bitkidir. Ve onun iştikakı ile ondan önceki kelimenin iştikakı birdir. Ve ben uzak görmem ki bu **الياء** bir **واو**’dan dönmüş olsun; “Onun üzerine toplandılar” denildiği vakit, onların “ثثوَّلوا عليه” sözünden olur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%8A%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثَّيل والثِّيل: وِعاء قَضِيب البعير والتَّيْس والثَّور، وقيل: هو القضيب نفسه، وقد يقال في الإِنسان، وأَصله في البعير. والثُّول: لغة في الثَّيل، وقد ذكرناه في ثول. الليث: الثَّيل جِرَابُ قُنْب البَعِير، ويقال بل هو قَضِيبُه، ولا يقال قُنْب إِلا للفرس. والأَثْيَل: الجَمَل العظيم الثَّيل، وقيل: هو وِعاء قضيبه. وبَعِير أَثْيَل: عظيم الثَّيل واسعه؛ وأَنشد ابن بري لراجز:
يا أَيها العَوْدُ الثَّفالُ الأَثْيَلُ،
ما لَكَ، إِنْ حُثَّ المَطِيُّ، تَزَحَلُ؟
والثِّيل: نبات يَشْتَبِكُ في الأَرض، وقيل: هو نبات له أُرومة وأَصل، فإِذا كان قصيراً سُمِّي نَجْماً.
والثَّيِّل: حَشِيش، وقيل: نبت يكون على شطوط الانهار في الرياض، وجَمْعُه نَجْم، وقيل: هو ضرب من الجَنْبَة ينبت ببلاد تميم ويَعْظُم حتى تَرْبِض الغنم في أَدْفائه. وقال أَبو حنيفة: الثَّيِّل وَرَقُه كورق البُرّ إِلا أَنه أَقصر، ونباته فَرْشٌ على الأَرض يذهب ذهاباً بعيداً ويشتبك حتى يصير على الأَرض كاللُّبْدة، وله عُقَدٌ كبيرة وأَنابِيبُ قِصار ولا يكاد ينبت إِلا على ماء أَو في موضع تحته ماء، وهو من النبات الذي يستدل به على الماء، واحدته ثَيِّلَة. شمر: الثِّيلة شُجَيرة خَضْراء كأَنها أَول بَذْر الحَبِّ حين تَخْرج صغاراً. ابن الأَعرابي: الثِّيل ضرب من النبات يقال إِنه لِحْية التَّيْس.

##### Türkçe

**الثَّيل** ve **الثِّيل**: devenin, tekesinin ve boğanın kamışının kabı; ve denildi ki: o, kamışın kendisidir; ve insanda da söylenebilir; aslı devededir. Ve **الثُّول**: **الثَّيل** hakkında bir lehçedir; onu **ثول** maddesinde zikretmişizdir. el-Leys: **الثَّيل** devenin **قُنْب**’unun torbasıdır; ve denilir ki bilakis o, onun kamışıdır; ve **قُنْب** ancak at için söylenir. Ve **الأَثْيَل**: büyük **الثَّيل**’li deve; ve denildi ki: o, kamışının kabıdır. Ve **بَعِير أَثْيَل**: **الثَّيل**’i büyük, geniş olan; ve İbn Berrî bir recez söyleyene ait olarak inşad etti:
يا أَيها العَوْدُ الثَّفالُ الأَثْيَلُ،
ما لَكَ، إِنْ حُثَّ المَطِيُّ، تَزَحَلُ؟

Ve **الثِّيل**: yerde birbirine dolaşan bir bitki; ve denildi ki: o, kökü ve aslı olan bir bitkidir; kısa olunca **نَجْماً** diye adlandırılır.

Ve **الثَّيِّل**: ot; ve denildi ki: nehirlerin kıyılarında, çayırlıklarda olan bir bitkidir; çoğulu **نَجْم**’dır; ve denildi ki: o, Temîm diyarında biten **الجَنْبَة**’den bir türdür ve büyür de koyunlar onun eteklerinde çöker. Ebû Hanîfe dedi ki: **الثَّيِّل**’in yaprağı buğday yaprağı gibidir, ancak daha kısadır; ve bitkisi yerde bir döşek gibidir, uzak bir gidişle gider ve birbirine dolaşır da yerde keçe gibi olur; ve onun büyük boğumları ve kısa borucukları vardır; ve neredeyse ancak su üzerinde yahut altında su bulunan bir yerde biter; ve o, suya delil getirilen bitkilerdendir; tekili **ثَيِّلَة**’dir. Şemmer: **الثِّيلة** yeşil bir çalıcıktır; sanki tane tohumunun, küçük olarak çıktığı zamanki ilk ekimi gibidir. İbnü’l-A‘râbî: **الثِّيل** bitkiden bir türdür; denilir ki o, **لِحْية التَّيْس**’tir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%8A%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الثيل، بالكسر والفتح وهذه عن ابن عباد، ونقله التدميري في شرح الفصيح، وزاد ابن الأثير: الثول بالضم، فهو إذا مثلث، ولكن الجوهري وغيره من الأئمة اقتصروا على الكسر وحده: وعاء قضيب البعير وغيره وفي المثل: أخلف من ثيل الجمل لأن الجمل والأسد يبولان إلى وراء دون سائر الحيوان. أو القضيب نفسه يسمى ثيلا. الثيل بالكسر، الثيل ككيس: نبات يفرش على شطوط الأنهار، يذهب ذهابا بعيدا، ويشتبك حتى يصير على الأرض كاللبدة، وله عقد كثيرة وأنابيب قصار، ولا يكاد ينبت إلا على أدنى موضع تحته ماء، ويقال له: النجم، أيضا. والأثيل: الجمل العظيم الثيل، ج: ثيل بالكسر. الثيلة ككيسة ماء بقطن بين أثال وبطن الرمة.

##### Türkçe

**الثيل**, kesre ile ve fetha ile; bu, İbn عباد’dan (nakledilmiştir); ve et-Tedmîrî onu **شرح الفصيح**’ta nakletti; İbnü’l-Esîr de artırdı: **الثول** damme ile; böylece o, üçlü (okunuşlu) olur; fakat el-Cevherî ve diğer imamlar yalnız kesre ile yetindiler: deve ve başkasının **قضيب**’inin kabı; ve meselde: “Devenin **ثيل**’inden daha çok geri bırakan (yoktur)”; çünkü deve ve aslan, diğer hayvanların aksine geriye doğru bevlederler. Yahut **قضيب**’in kendisine **ثيل** denir.

**الثيل** kesre ile, **الثيل** “**ككيس**” (gibi): nehirlerin kıyılarına serilen bir bitki; çok uzak bir gidişle gider; ve birbirine dolaşır da yerde keçe gibi olur; onun birçok düğümü ve kısa borucukları vardır; altı su olan en alçak yer dışında neredeyse bitmez; ona: **النجم** da denir.

**الأثيل**: büyük **الثيل**’li deve; çoğulu: **ثيل** kesre ile.

**الثيلة** “**ككيسة**”: **أثال** ile **بطن الرمة** arasında, pamukla (tıkalı) su (yeri).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%8A%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَيْلٌ
ثَيْلٌ ثيل : see what next follows.

ثِيلٌ
ثِيلٌ ثيل The sheath of the penis of a camel (Lth, * AZ, T, S, M, K) &c.; (K;) [i. e.,] of a he-goat also, and of a bull: (M:) or the penis itself: (Lth, T, M, K:) sometimes also used in relation to a man: (M:) and ↓ ثَيْلٌ signifies the same; (K;) mentioned by Ibn-'Abbلd; and IAth adds ثُولٌ. (TA.) Hence the prov., أَخْلَفُ مِنْ ثِيلِ الجَمَلِ [More contrary to what is usual than the sheath of the penis, or than the penis, of the camel]: for the camel, like the lion, is a retromingent. (TA.) -A2- A kind of plant; (S, K;) as also ↓ ثَيِّلٌ: (K:) a certain plant having a root and stem; when short, called نَجْمٌ: and a certain herb, or, as some say, a plant, that is found on the banks, or sides, of rivers, in meadows: and, some say, a species of the [plants, or trees, called] جَنْبَة, which grows in the territory of [the tribe of] Temeem, and becomes large, so that the sheep, or goats, lie in its shelter: (M:) AHn says, (M,) in the “ Book of Plants, ” (Mgh,) the ثِيل, (M,) or ↓ ثَيِّل, (Mgh,) [both appellations now applied to triticum repens, or dog's grass,] is the نَجْمَة; called in Persian ريزوپادله [?]; (Mgh;) its leaves are like those of wheat, but shorter, and it spreads upon the face of the ground, extending far, and becoming com- plicated, or tangled, so as to be like felt (M, Mgh) upon the ground; (M;) it has many joints, or knots, and short internodal portions; and scarcely, or never, grows anywhere but over water, or in a place beneath which is water; (M, Mgh;) and it is one of the plants that are regarded as indicative of the existence of water: n. un. with ة: (M:) Lth says that the ثِيل is a certain plant that tangles upon the ground: Th, on the authority of IAar, says that it is a kind of plant said to be that called لِحْيَةُ التَّيْسِ: and Sh says that the ثِيلَة is a green small tree [or plant] resembling the first shoots that come forth from grain. (T.)

ثَيِّلٌ
ثَيِّلٌ ثيل : see ثِيلٌ, in two places.

أَثْيَلُ
أَثْيَلُ ذ A camel large in the ثِيل; (T, S, M, K;) wide therein: (M:) pl. ثِيلٌ. (K.)

مَثِيلَة
مَثِيلَة مثيل مثيله مثيلة A place in which is the kind of plant called ثِيل. (Mgh.)

##### Türkçe

ثَيْلٌ
**ثَيْلٌ** ثيل : aşağıda gelen şeye bak.

ثِيلٌ
**ثِيلٌ** ثيل Erkek devenin penis kılıfı; (Lth, AZ, T, S, M, K) vb.; (K;) [yani,] erkek keçininki de ve boğaninki: (M:) yahut penisin kendisi: (Lth, T, M, K:) bazen bir erkekle ilgili olarak da kullanılır: (M:) ve ↓ **ثَيْلٌ** aynı şeyi ifade eder; (K;) İbn-ʿAbbād tarafından zikredilmiştir; ve IAth **ثُولٌ** ekler. (TA.) Bundan dolayı darbımesel: أَخْلَفُ مِنْ **ثِيلِ الجَمَلِ** [devenin penis kılıfından, yahut devenin penisinden, daha alışılana aykırı]: çünkü deve, aslan gibi, geriye doğru işer. (TA.) -A2- Bir tür bitki; (S, K;) ↓ **ثَيِّلٌ** de böyledir: (K:) kökü ve gövdesi olan belirli bir bitki; kısa olunca **نَجْمٌ** diye adlandırılır: ve çayır yerlerinde, ırmakların kıyılarında yahut yanlarında bulunan belirli bir ot; yahut, bazılarına göre, bir bitki: ve bazıları der ki, [bitkilerden yahut ağaçlardan] **جَنْبَة** denilenin bir türüdür; [Temîm kabilesinin] yurdunda biter ve büyür; öyle ki koyunlar yahut keçiler onun gölgesinde yatar: (M:) AHn der ki, (M,) “Bitkiler Kitabı”nda, (Mgh,) **ثِيل** (M,) yahut ↓ **ثَيِّل** (Mgh,) [iki ad da şimdi triticum repens, yahut köpek otu için kullanılmaktadır,] **نَجْمَة**’dir; Farsçada ريزوپادله [?] diye adlandırılır; (Mgh;) yaprakları buğdayın yaprakları gibidir, fakat daha kısadır; ve yerin yüzü üzerine yayılır, uzağa uzanır, ve keçeleşmiş gibi (M, Mgh) yer üzerinde, karmaşık yahut dolaşık hâle gelir; (M;) çok boğumu, yahut düğümü, ve kısa boğum araları vardır; ve suyun üzerinde, yahut altında su bulunan bir yerde olmaksızın, hemen hemen yahut asla hiçbir yerde bitmez; (M, Mgh;) ve suyun varlığına delil sayılan bitkilerdendir: tekili ة ile: (M:) Lth der ki **ثِيل**, yer üzerinde dolaşıp dolaşan belirli bir bitkidir: Th, IAar’dan rivayetle, onun **لِحْيَةُ التَّيْسِ** diye adlandırılan olduğu söylenen bir tür bitki olduğunu söyler: ve Sh der ki **ثِيلَة**, tahıldan çıkan ilk filizlere benzeyen yeşil küçük bir ağaçtır [yahut bitkidir]. (T.)

ثَيِّلٌ
**ثَيِّلٌ** ثيل : **ثِيلٌ**’e, iki yerde, bak.

أَثْيَلُ
**أَثْيَلُ** ذ **ثِيل**’i büyük olan bir deve; (T, S, M, K;) onda geniş olan: (M:) çoğulu **ثِيلٌ**. (K.)

مَثِيلَة
**مَثِيلَة** مثيل مثيله مثيلة İçinde **ثِيل** denilen bitki türü bulunan bir yer. (Mgh.)
