# جأجأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%AC%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A3%D8%AC%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جأجأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%AC%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جأجأ

جِئْ جِئْ: أَمْرٌ للابل بِوُرُودِ الماء، وهي على الحَوْض. وجُؤْجُؤْ: أَمر لها بوُرُودِ الماء، وهي بَعِيدة منه، وقيل هو زَجْر لا أَمْر بالمَجِيء. وفي الحديث: أَنَّ رَجلاً قال لبَعِيره: شَأْ لَعَنَكَ اللّه، فنهاه النبيُّ صلى اللّه عليه وسلم عن لَعْنِه؛ قال أَبو
\<ص:42>
منصور: شَأْزَجر، وبعضُ العرب يقول: جَأْ بالجيم، وهما لغتان. وقد جَأْجَأْ الإِبلَ وجَأْجَأَ بها: دعاها إِلى الشُّرْب، وقال جِئْ جِئْ. وجَأْجَأَ بالحمار كذلك، حكاه ثعلب. والاسم الجِيءُ مثل الجِيعِ، وأَصله جِئئ، قلبت الهمزة الأولى ياءً. قال مُعاذٌ الهَرَّاء: وما كانَ على الجِيءِ، *  ولا الهِيءِ امْتِداحِيكا
قال ابن بري: صوابه أَن يذكره في فصل جيأَ. وقال:
ذَكَّرها الوِرْد يقول جِئْجا، *  فأَقْبَلَتْ أَعْناقُها الفُروجا يعني فُرُوجَ الحَوْضِ.
والجُؤْجُؤُ: عِظامُ صَدْرِ الطائر. وفي حديث عليٍّ كرّم اللّه وجهه: كأَنِّي أَنظرُ إِلى مسجِدِها كَجُؤْجُؤِ سَفِينةٍ، أَو نَعامةٍ جاثِمةٍ، أَو كَجُؤْجُؤِ طائرٍ في لُجّةِ بَحْرٍ. الجُؤْجُؤُ: الصَّدْرُ، وقيل: عِظامُه، والجمع الجآجئُ، ومنه حديث سَطِيح:
حتى أَتَى عارِي الجآجِئِ والقَطَنْ
وفي حديث الحسن: خُلِقَ جُؤْجُؤُ آدَمَ، عليه السلام، من كَثِيب ضَرِيَّةَ، وضرِيَّةُ: بئْرٌ بالحِجاز يُنْسَبُ اليها حِمَى ضَرِيَّة. وقيل سمي بضَرِيَّةَ بنْتِ ربيعة بن نِزارٍ. والجُؤْجُؤُ: الصدر، والجمع الجآجِئُ، وقيل الجَآجِئُ: مُجْتَمع رُؤُوس عظام الصَّدْر؛ وقيل: هي مواصِلُ العِظام في الصدر، يقال ذلك للإنسان وغيره مِنَ الحَيوان؛ ومنه قول بعض العرب: ما أَطْيَبَ جُواذِبَ الأَرُزّ بَجآجِئِ الإِوَزّ. وجُؤْجُؤُ السَّفينةِ والطائرِ: صَدْرُهما. وتَجَأْجَأَ عن الأَمر: كَفَّ وانتهى. وتَجَأْجَأَ عنه: تأَخَّر، وأَنشد: سأَنْزِعُ مِنكَ عِرْسَ أَبيك، إِنّي *  رأَيتُك لا تَجَأْجَأُ عن حِماها أَبو عمرو: الجَأْجاءُ: الهَزيمة.
قال: وتَجَأْجَأْتُ عنه، أَي هِبْتُه. وفلان لا يَتَجَأْجَأُ عن فلان، أَي هوَ جَرِيءٌ عليه.

### Türkçe

**جِئْ جِئْ**: develere suya varma hususunda bir emirdir; onlar havuzun üzerindeyken.

**وجُؤْجُؤْ**: ona (develere) suya varma hususunda bir emirdir; o (su)ndan uzakken; ve “o, gelme hususunda bir emir değil, bir sürmedir” denilmiştir.

Hadiste: bir adam devesine: **شَأْ** “Allah seni lânetlesin” dedi; bunun üzerine Peygamber صلى اللّه عليه وسلم onu lânetlemekten men etti; Ebû
\<ص:42>
Mansûr dedi ki: **شَأْ** bir sürmedir; Arapların bir kısmı **جَأْ** der, **الجيم** ile; ikisi iki lehçedir.

Ve develeri **جَأْجَأْ** etti ve onunla **جَأْجَأَ** etti: onu içmeye çağırdı ve **جِئْ جِئْ** dedi. Eşeğe de bunun gibi **جَأْجَأَ** etti; bunu Sa‘leb rivayet etti. İsim **الجِيءُ**’dür, **الجِيعِ** gibi; aslı **جِئئ**’dir; birinci hemze **ياء**’ya çevrildi. Mu‘âz el-Herrâ’ dedi ki:
وما كانَ على **الجِيءِ**، *  ولا **الهِيءِ** امْتِداحِيكا

İbn Berrî dedi ki: doğrusu, onu **جيأَ** faslında zikretmesidir. Ve dedi ki:
ذَكَّرها الوِرْد يقول **جِئْجا**، *  فأَقْبَلَتْ أَعْناقُها الفُروجا
Yani havuzun **فُرُوجَ**’u.

**والجُؤْجُؤُ**: kuşun göğsünün kemikleridir. Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Sanki ben onun mescidine, bir geminin **جُؤْجُؤِ**’ü gibi, yahut çökmüş bir devekuşu gibi, yahut denizin derinliğinde bir kuşun **جُؤْجُؤِ**’ü gibi bakıyorum.” **الجُؤْجُؤُ**: göğüstür; ve “onun kemikleri” denilmiştir; çoğulu **الجآجئُ**’dir; bundan Sâtîh hadîsi:
حتى أَتَى عارِي **الجآجِئِ** والقَطَنْ

Hasen’in hadîsinde: Âdem’in, عليه السلام, **جُؤْجُؤُ**’ü, **ضَرِيَّةَ** kum tepesinden yaratıldı; **ضرِيَّةُ**: Hicaz’da bir kuyudur; ona nispetle **حِمَى ضَرِيَّة** nispet edilir. Ve “Rabî‘a b. Nizâr’ın kızı **ضَرِيَّةَ** ile isimlendirildi” denilmiştir. **والجُؤْجُؤُ**: göğüstür; çoğulu **الجآجِئُ**’dir; ve “**الجَآجِئُ**: göğüs kemiklerinin başlarının toplandığı yerdir” denilmiştir; ve “o, göğüste kemiklerin eklemleridir” denilmiştir; bu, insan ve hayvandan başkası için de söylenir; bundan bazı Arapların sözü: “Pirinç çekicilerinin, kazların **بَجآجِئِ**’iyle ne kadar hoş (olduğu).” Geminin ve kuşun **جُؤْجُؤُ**’ü: ikisinin göğsüdür.

**وتَجَأْجَأَ** işten: vazgeçti ve sona erdi. Ondan **تَجَأْجَأَ** etti: geri kaldı; ve şu beyit okundu:
سأَنْزِعُ مِنكَ عِرْسَ أَبيك، إِنّي *  رأَيتُك لا تَجَأْجَأُ عن حِماها

Ebû ‘Amr: **الجَأْجاءُ**: bozgun.

Dedi ki: “Ondan **تَجَأْجَأْتُ**”, yani ondan korktum. Ve falan, falandan **يَتَجَأْجَأُ** etmez; yani ona karşı cesurdur.
