# جأر (ج-أ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A3%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ceer kuruduktan sonra yeşerip bitki ile örtünen yer demektir

- Harfler: ج - أ - ر
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 12 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جءر

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَجْأَرُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعَلُوا | Feryad edersiniz | 1 | 1 | [23:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/ayet/23:65.md) |
| [تَجْأَرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعَلُونَ | Yalvarırsınız | 1 | 1 | [16:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/ayet/16:53.md) |
| [يَجْأَرُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AC%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B1%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Feryad ederler | 1 | 1 | [23:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/ayet/23:64.md) |

## Mücavir kökler — 9 mücavir (19 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ترف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Telef yerlere dökülüp hedere olan meyveler demektir
2. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ona dokundu
3. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
4. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
5. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
6. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
7. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Su yosunudur
8. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yemm” durgun akan su demektir
9. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جأر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AE.md), [عجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%AC.md), [ضجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%AC.md) |
| Zıt Kök | [همس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sığır veya vahşi hayvanların darlık, acı ve sıkışma anında gırtlaktan çıkardığı yüksek perdeden böğürme ve feryat sesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın ağır bir musibet, azap veya çaresizlik karşısında kontrolsüz bir yakarış ve sığınma refleksiyle sesini yükselterek yalvarması |
| Çekirdek Özet 3 | Sahte güven alanları çöktüğünde fıtratın kaçınılmaz olarak tek sığınağa doğru yönelttiği istemsiz ve gecikmiş varoluşsal çığlık |
| Kritik Hata Riski | Kökün bilinçli, edepli ve sükûnet dolu olağan bir dua eylemi zannedilerek kriz anındaki zorunlu haykırış ve ontolojik acziyet boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جأ | İtme, dışa vurma, patlama ve basınçla fırlama hareketini içeren ses veya eylem başlangıcı | ر | Çekirdeğin patlama ve itme hareketine akıcılık, titreme ve uzama eklenerek sesin gırtlaktan yükselen sürekli bir feryat ve böğürtüye dönüşmesini sağlamıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Bünyede biriken darlık, sıkıntı ve baskının taşınamaz hale gelerek toplanması |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Biriken darlığın gırtlaktan güçlü bir dürtüyle ve ilksel bir kuvvetle dışarı fırlaması |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Fırlayan sesin ve yalvarışın baş hizasını aşarak yukarıya, yüce makama doğru yükselmesi |
| جأر | İçte taşınan baskı ve acının güçlü bir itilimle yukarıya ve dışa doğru feryat halinde yükselmesi | İçsel sıkışmanın kontrolsüz bir tazarru ve haykırışla semaya doğru akması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sığırın ve özellikle yabani sığır ile ceylan gibi hayvanların acı, açlık veya sıkışma anında böğürmesi, yüksek perdeden bağırması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem şahitlerinde kök, kuraklıktan bunalan bitkilerin gür yağmurla boy atıp ses verircesine fışkırmasını nitelemek için veya musibete uğrayanların feryadını betimlemek üzere kullanılmıştır. Nitekim Asâsü'l-Belâga'da zikredilen beyitte bol yağmurla coşan bitki örtüsü için gür otlak anlamında bu kök şahit getirilmiştir: عفراء حفت برمال عفر / وكللت بالأقحوان الجأر |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis rivayetlerinde ihram telbiyesinde sesin yüksek perdeden ve yakarışla çıkarılması ile Hz. Mûsâ'nın tazarru hali bu kökle tasvir edilmiştir; ayrıca şiddetli yağmura gürültülü ve bereketli akışından ötürü bu kökten türeyen nitelemeler verilmiştir. |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn, Lisānü'l-Arab, Esâsü'l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Arapça جأر kökü, merkezi Sami dillerinde gırtlaksı ses çıkarma, inleme, kükreme ve böğürme semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün İbranice ve Aramice katmanlarında doğrudan fonetik eşdeğerleri genellikle gırtlaktan gelen bağırma, feryat etme ve inleme bildiren köklerle (גער kökündeki azarlama veya bağırma semantiği gibi fonetik yakınlıklar) kesişir. Arapçada hemzenin korunmasıyla kök, hem hayvanın doğal böğürtüsünü hem de insanın aşırı darlık karşısındaki yakarışlı feryadını içine alan özgül bir tazarru sesine işaret etmiştir. Kökün fiziksel gürültüden soyut tazarruya kayışı, çöl ortamında tehlike anında çıkarılan istimdat sesinin ilahi makama yöneltilmesiyle gerçekleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | جأر | Hayvan böğürmesinden insanın çaresizlik anında yüksek sesle tazarru ve istimdat etmesine doğru anlamsal genişleme göstermiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Güney Sami fonetik paralelleri | Hayvan sesi, böğürme, derin inleme ve tehlike anında gırtlaktan yükselen feryat semantiğiyle örtüşür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ses taklitçi (onomatopeik) tabaka | Gırtlak patlaması ve ses çıkarma bildiren arkaik köklerle yapısal paralellik taşır. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جأر | Anlamlı | Böğürmek, feryat etmek | Sıkıntı ve darlık anında sesini tazarru ile yükseltmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [جرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%A3.md) | Anlamlı | Cesaret göstermek, atılmak | Korkuyu aşarak bir işin üzerine cüretle gitmek | Hedef kökle zıt psikolojik duruma işaret eder; Kur'an'da geçmez |
| [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) | Anlamlı | Karşılık vermek, kırığı sarmak | Yapılan işin bedelini vermek veya kırık kemiği sarıp iyileştirmek | Kur'an'da geçer |
| [أرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%AC.md) | Anlamlı | Güzel koku yayılmak | Kokunun etrafa dalga dalga yayılması | Kur'an'da geçmez |
| [رجأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%A3.md) | Anlamlı | Ertelemek, umut etmek | Bir işi sonraya bırakmak veya ümitle beklemek | Kur'an'da geçer |
| رأج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جأر | Merkez | Çaresizlik feryadı ve tazarru | Baskı altında kontrolsüzce gırtlaktan yükselen yalvarış sesidir | Darlık ve azap anında kaçınılmaz sığınma çığlığıdır |
| [صرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AE.md) | Komşu | İmdat çığlığı | Dışarıdan doğrudan yardım ve kurtarıcı çağırma vurgusu taşır | Düşman veya tehlike karşısında imdat istemektir |
| [عجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%AC.md) | Komşu | Yüksek sesle haykırma | Sesin topluluk halinde ve gürültülü biçimde yükselmesidir | İbadet veya savaşta toplu ses yükseltmektir |
| [ضجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%AC.md) | Komşu | Karışık gürültü ve sızlanma | Şikâyet ve tahammülsüzlükten doğan karmaşık ses patlamasıdır | Sabırsızlık ve isyan tonu barındırabilir |
| [همس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B3.md) | Zıt | Gizli ve alçak ses | Sesin tamamen kısılarak fısıltı ve ayak sesine dönüşmesidir | Yüksek sesli feryadın tam karşıtı olarak mutlak sükûnettir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جأر | Böğürmek, feryatla tazarru etmek | Darlık anında sesin yalvararak ve inleyerek yükseltilmesidir | Kesin |
| Latince | mugire, clamare, vociferari | Böğürmek, feryat etmek | mugire hayvan böğürmesini, clamare ise yüksek yakarışı verir; iki anlamı tek gövdede toplamaz | Güçlü |
| İngilizce | to bellow, to groan, to cry out | Böğürmek, feryat koparmak | cry out çaresiz çığlığı, bellow böğürmeyi karşılar ancak tazarru nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Almanca | brüllen, aufschreien, wehklagen | Böğürmek, feryat etmek, sızlanmak | aufschreien kriz anındaki ani çığlığı, wehklagen ise acı dolu yakarışı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | beugler, gémir, pousser des cris | Böğürmek, inleyerek haykırmak | beugler sesin hayvani tonunu, gémir ise acı ve tazarruyu yansıtır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَجْأَرُونَ / تَجْأَرُونَ | Darlık ve sıkıntı anında fıtri olarak Allah'a sığınma feryadı | İnsana bir zarar dokunduğunda şirk koştuğu varlıkları unutup tek sığınağa yönelmesi bağlamı (Nahl [16:53](https://lisan.digital/tr/ayet/16:53.md)) |
| يَجْأَرُونَ | Azapla yüzleşildiğinde koparılan gecikmiş ve çaresiz çığlık | Müstekbirlerin dünyadaki şımarıklıkları ardından yakalanan azap anındaki haykırışları (Mü'minûn [23:64](https://lisan.digital/tr/ayet/23:64.md)) |
| لَا تَجْأَرُوا | Faydasız ve reddedilen feryat | Hüküm kesinleştikten sonra gelen istimdadın ilahi makamca geri çevrilmesi bağlamı (Mü'minûn [23:65](https://lisan.digital/tr/ayet/23:65.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fıtrat ve tevhid delili | Müşriklerin darlık anında sahte ilahları terk edip yalnızca Allah'a yönelmeleri üzerinden fıtrat delilinin temellendirilmesi | Zorunluluk anında açığa çıkan ontolojik tevhid bilinci |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Kök fıkhi ahkâmda doğrudan bir terim veya hüküm kaynağı olarak yer almamıştır | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Duada samimiyet ve ümitsizlik anı | Azap gelip çattıktan sonra yapılan feryadın tövbe ve kurtuluş için geçersiz sayılması | Reddedilen gecikmiş yakarış ve kabul edilen fıtri tazarru ayrımı |
| Hadis | Telbiye ve ibadette sesin yükseltilmesi | Hac ibadetinde telbiyenin vakar ve içten bir feryatla dile getirilmesi | İbadet coşkusunda sesin tazarru ile açığa vurulması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve sığınma bilinci | Fıtri yakarış refleksi | Sahte ilahları tasfiye etme | Kriz ve darlık anında aracıların çöküşüyle bilincin doğrudan mutlak kudrete yönelmesidir | Kesin |
| İlmi | Psikolojik sınır durumlar | Travmatik deşarj ve feryat | İç basıncı sesle tahliye etme | Bireyin kontrol mekanizmalarının iflas ettiği eşikte açığa çıkan ilksel savunma çığlığıdır | Güçlü |
| Siyasi | Otoritenin baskısı ve çöküşü | Mazlumun feryadı ve tebaanın çaresizliği | Meşruiyet krizini dışa vurma | Baskı ve ceza mekanizması altında ezilen kitlelerin gecikmiş ve çaresiz çığlığıdır | Muhtemel |
| İktisadi | İflas ve yokluk krizi | Panik hali ve acil yardım çağrısı | Çöküşün ilanı | Bütün maddi kaynakların tükendiği anda piyasa aktörlerinin çaresizlik içinde sığınak aramasıdır | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Basınç tahliyesi ve eşik aşımı | Kapalı bir sistemde biriken iç basıncın kritik sınırı aşmasıyla emniyet supabından yükselen yüksek frekanslı patlama ve ses dalgası | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sınır durumda varoluşsal çığlık | Bireyin inşa ettiği tüm savunma ve inkâr mekanizmalarının travmatik bir yıkımla çökmesi sonucu en derindeki yardım arayışını haykırması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca sıradan bir dua etmek, sızlanmak veya bağırmak olarak algılanıp hayvani böğürtüye benzeyen ilksel ve kontrolsüz tazarru boyutunun dışarıda bırakılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın sahte tanrılarından ve kibrinden soyunup mutlak çaresizliğini itiraf etmek zorunda kaldığı varoluşsal eşik çığlığı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki müşriklerin tavrının basit bir dilek olarak görülmesi; böylece fıtratın inkâr edilemez acziyetinin ve gecikmiş yakarışın reddediliş hikmetinin kavranamaması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın refah anındaki kibri ile musibet anındaki çıplak acziyeti arasındaki karşıtlığı en sarsıcı ses metaforuyla ortaya koyduğu için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müşriklerin darlık anındaki ikiyüzlülüğünü anlatan tevhid ayetlerinde ve cehennem azabıyla kuşatılan müstekbirlerin çaresizliğini bildiren ahiret sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnsanın kendi kendine yettiği yanılsamasını kırar; en inatçı inkârcının dahi sınır durumda tek bir sığınağa doğru haykırmak zorunda kalacağını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sığır ve vahşi hayvanların darlık, yara ve sıkışma anında gırtlaktan yükselttiği derin ve yüksek sesli böğürtü.
- Soyut anlam: Ağır bir azap, felaket veya acziyet anında insanın yapay dayanaklarını kaybederek mutlak sığınağa karşı kontrolsüzce sesini yükseltip yakarması.
- Sistematik karşılık: Biriken baskının ve sahte güvenlik duvarlarının çökmesiyle sistemin zorunlu olarak merkeze doğru tazarru sinyali fırlatması.
- LaTeX modeli: $$F(t) = \lim_{P \to P_c} \left( \frac{\partial \Psi}{\partial t} \right) \cdot \Theta(P - P_c) \cdot \mathbf{u}_R$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $P$, öznenin maruz kaldığı dışsal sıkıntı, azap ve baskı potansiyelini; $P_c$, öznenin dayanabileceği kritik eşik değerini temsil eder. $\Theta$, bu kritik eşik aşıldığında devreye giren basamak fonksiyonudur. $\Psi$, ruhsal ve fiziksel iç sıkışma alanını; $\frac{\partial \Psi}{\partial t}$ ise baskı altındaki ani feryat türevini gösterir. $\mathbf{u}_R$, yönelimi yataydaki sahte unsurlardan dikeydeki mutlak merkeze doğru çevrilen birim doğrultu vektörüdür. Eşik aşıldığında sistem gecikmesiz olarak $F(t)$ feryat fonksiyonunu tek bir yöne doğru üretir.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Nahl 16:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/ayet/16:53.md) — تَجْأَرُونَ

وَمَا بِكُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ثُمَّ إِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فَإِلَيْهِ تَجْأَرُونَ

Meal (IK): Sizdeki her nimet, Allah’tandır. Sonra bir sıkıntıya uğradığınızda yalnız O’na sığınırsınız.

### [Müminun 23:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/ayet/23:64.md) — يَجْأَرُونَ

حَتَّى إِذَا أَخَذْنَا مُتْرَفِيهِمْ بِالْعَذَابِ إِذَا هُمْ يَجْأَرُونَ

Meal (IK): En sonunda onların refahla şımaranlarını azabla yakaladığımız zaman hemen feryad ederler.

### [Müminun 23:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/ayet/23:65.md) — تَجْأَرُوا

لَا تَجْأَرُوا الْيَوْمَ إِنَّكُمْ مِنَّا لَا تُنْصَرُونَ

Meal (IK): Feryad etmeyin bugün. Doğrusu siz, katımızdan bir yardım görmezsiniz.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ceer kuruduktan sonra yeşerip bitki ile örtünen yer demektir. Sonra sesin yükseltilmesi anlamında cehr’ den dönüşmüştür.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والراء و و ا ي ء معهما
ج ر أ، ج أ ر، أ ج ر، ر ج أ، أ ر ج، ي ر ج، ج ر ي، ج ي ر، ج ر و، ج و ر، ر ج و، و ج ر، ر و ج مستعملات جزأ: فلان جَريء المقدم، وبه جُرأةٌ. جَراءةً، وهو جريءٌ، أي: جَسور وجرأته تجرئةً. وجمع الجريء: أجرثاء بهمزتين.
جأر:
جأرت البقرةُ جُؤاراً: رفعت صوتها.
وجأر القومُ إلى الله جؤاراً وهو أن يعرفوا أصواتهم إلى الله متضرِّعين.
أجر:
الأجرُ: جزاءُ العمل.. أجر يأجُرُ، والمفعول: مأجور.
والأجيرُ: المُستأجُر.
والإجارةُ: ما أعطيت من أجرٍ في عمل. وآجرتُ مملوكي إيجاراً فهو مُؤجر.
والأجورُ: جَبر الكسر على عوج العظم. وأجرت. وأجرت يدُه تأجُرُ أجوراً فهي آجرةٌ.
والأجارُ: سطحٌ ليس حَواليه سُترة. والجميع: أجاجيرُ وأجاجرة. والإنجارُ: لغةٌ قبيحةٌ.
رجأ:
أرجأت الشَّيءَ: أجرته، ومنه قول الله عز وجل في قراءة بعضهم: "وآخرون مُرجَئُون لأمر الله". أي: مؤجَّرون حتى يُنزل الله فيهم ما يريد.
أرج:
الأرجُ: نفحةُ الرِّيحِ الطَّيَّبة. تقول: أرجَ البيتُ يأرجُ أرجاُ فهو: أرجُ. والتأريجُ: شيء من كتب أصحاب الدّواوين. والأوارجة من كتب أصحاب الدواوين في الخراج.
والتَّأريجُ: شبهُ التأريش في الحرب، قال العجاج:
إنا إذا مُذكي أرَّجا
يرج:
واليارجانُ، كأنه فارسي: من حلي اليدين واليارجُ: من الأدوية، مرُّ يستشفى به لحدّة النظر.
جري:
الخيلُ تجري. والرّياح تجري، والشَّمسُ تجري جرياً إلا الماء فإنه يجري جِريةً.
والجزاءُ للخيل خاصة، قال:
غمر الجراء إذا قصرت عنانهُ
والإجريّا: طريقته التي يجري عليها من عادته. والإجريا: ضرب من الجري. وفرسٌ ذو أجاريّ أي: ذو فنون من الجري.. والجريّ: الرسول، لأنك أجريته في حاجتك.
والجاريةُ: مصدرها الجزاءُ، بلا فعل. يقال: فعلت في جرائها، أي: حين كانت جارية.
جير:
جَير: يمينٌ للعرب. فقولك: جير لا أفعل ذلك، كقولك: لا أفعل ذلك والله.
الجيّارُ: الصّاروج. والجيّار: خلقُ الخلقِ يأخذُ عند أكل السَّمنِ.
جرو:
الجرُ: جِروُ الكلب وجرو الأسد وجرو السِباع ويُجمع على أجرٍ. قال زهير:
ولأنت أشجُ حين تتّجـهُ ال		أبطالُ من ليثٍ أبي أجري
والجِروةُ: النَّفس.
جور:
الجور: نقيض العدل. وقومٌ جارةٌ وجَورَة، أي: ظلمة.
والجورُ: ترك القصيد في السَّير. والفعل منه: جار يَجورُ.
والجَوّار: الأكّار الذي يعمل لك في كرمٍ أو بُستان.
والجارُ: مجاوركَ في المسكن. الذي استجارك في الذِّمة تجيرهُ وتمنعه.
والجِوار مصدر من المجاورة. والجِوارُ: الاسم. والجميع: الأجوار، قال:
ورسم دار دارس الأجوار
والجيرانُ: جماعةُ كلِّ ذلك، أي الجيرة والأجوار.
رجو:
الرجاء، ممدود: نقيض اليأس.. رجا يرجو رجاءً. ورجى يُرجِّي. وارتجى يرجَّى يترجَّى. ترجِّياً، ومن قال: رجاة أن يكون كذا فقد أخطأ، إنّما هو رجاء.
والرّجا، مقصور: ناحيةُ كلِّ شيء. والاثنان: رجوان، والجميعُ: أرجاء.
والرَّجوُ: المبالاة. يقال: ما أرجو، أي: ما أبالي، من قول الله عزّ وجلّ: "مالكم لا ترجون لله وقاراً" أي، لا تخافون ولا تُبالون، وقال أبو ذؤيب:
إذا لسعته النّحل لم يرجُ لسعها		وخالفها في بيت نُوبٍ عواملِ
أي: لم يكترث.
وجر:
الوَجَرُ: أن تُوجِرُ دواءً أو ماء في وسط حلق صبيِّ، شبهُ الإسعاط.
والميجرةُ: شبهُ مسعطٍ يُوجَرُ به.
وأوجرتُ فلاناً الرُّمحَ: طعنته في صدره، قال:
أوجرتُه الرُّمحَ شزراً ثم قلتُ له		هذي المرةُ لا لعبُ الزَّحالـيقِ
والرجرُ: الخوفُ، تقول: إني منه لآوجَر، أي: خائف... وقد وَجِرَ وَجَراً. وفلانة منه وجراؤ.
روج:
روجتُ الدَّراهم: أرجتها، وتجاوزت في نقدها.

##### Türkçe

باب **الجيم** والراء و و ا ي ء معهما
**ج ر أ**، **ج أ ر**، **أ ج ر**، **ر ج أ**، **أ ر ج**، **ي ر ج**، **ج ر ي**، **ج ي ر**، **ج ر و**، **ج و ر**، **ر ج و**، **و ج ر**، **ر و ج** استعمالdadır. **جزأ**: Falan, öne atılan **جَريء**’dür; onda **جُرأةٌ** vardır; **جَراءةً** (cesaret). O **جريءٌ**’dür; yani: atılgan. Onun cesaretlendirmesi **تجرئةً**’dir. **الجريء**’ün çoğulu: iki hemzeli **أجرثاء**.

**جأر**:
İnek **جأرت** **جُؤاراً**: sesini yükseltti.
Kavim Allah’a **جؤاراً** ile **وجأر** etti; bu, seslerini Allah’a yalvararak yükseltmeleridir.

**أجر**:
**الأجرُ**: işin karşılığı.. **أجر** **يأجُرُ**; mef’ûl: **مأجور**.
**والأجيرُ**: kiralanan (ücretle tutulan).
**والإجارةُ**: bir işte ücret olarak verdiğin şey. **وآجرتُ** kölemi **إيجاراً**; o da **مُؤجر**’dir.
**والأجورُ**: kemiğin eğriliği üzerine kırığı cebretmek (sarmak). Ve **أجرت**. Eli **أجرت**; **تأجُرُ** **أجوراً**; o da **آجرةٌ**’dir.
**والأجارُ**: çevresinde perde/korunak olmayan bir dam. Hepsi: **أجاجيرُ** ve **أجاجرة**. **والإنجارُ**: çirkin bir dildir (kullanımdır).

**رجأ**:
**أرجأتُ** şeyi: onu erteledim; ondan, Allah azze ve celle’nin bazılarının kıraatinde sözü: “وآخرون **مُرجَئُون** لأمر الله”. Yani: Allah onlarda dilediğini indirinceye kadar ertelenmişler.

**أرج**:
**الأرجُ**: hoş rüzgârın esintisi. Dersin ki: ev **أرجَ** eder, **يأرجُ** **أرجاُ**; o da: **أرجُ**’dür. **والتأريجُ**: divan sahiplerinin kitaplarından bir şeydir. **والأوارجة**: divan sahiplerinin haraçla ilgili kitaplarındandır.
**والتَّأريجُ**: savaşta **التأريش**’e benzer; el-‘Accâc dedi ki:
إنا إذا مُذكي أرَّجا

**يرج**:
**واليارجانُ**; sanki Farsçadır: iki elin süslerinden. **واليارجُ**: ilaçlardandır; acıdır, keskin görme için onunla şifa aranır.

**جري**:
Atlar **تجري**. Rüzgârlar **تجري**; güneş **تجري** **جرياً**; ancak su, **جِريةً** ile **يجري**.
**والجزاءُ** atlara mahsustur, dedi ki:
غمر الجراء إذا قصرت عنانهُ
**والإجريّا**: âdetinden olarak üzerinde koştuğu yolu/yöntemi. **والإجريا**: koşmanın bir türü. **وفرسٌ ذو أجاريّ** yani: koşmanın çeşitlerine sahip.. **والجريّ**: elçi; çünkü onu ihtiyacında koşturdun.
**والجاريةُ**: masdarı **الجزاءُ**’dır; fiilsiz. Denir ki: **فعلت في جرائها**; yani: o cari iken (devam ederken).

**جير**:
**جَير**: Araplar için bir yemindir. Senin “**جير** لا أفعل ذلك” sözün, “Bunu yapmam, والله” sözün gibidir.
**الجيّارُ**: sarûc (harç). **والجيّار**: yaratılıştan bir huydur; içyağı yerken tutar.

**جرو**:
**الجرُ**: köpeğin **جِروُ**’su, aslanın **جرو**’su ve yırtıcıların **جرو**’su; **أجرٍ** üzerine cem’ olunur. Züheyr dedi ki:
ولأنت أشجُ حين تتّجـهُ ال		أبطالُ من ليثٍ أبي أجري
**والجِروةُ**: nefis.

**جور**:
**الجور**: adaletin zıddı. **وقومٌ جارةٌ وجَورَة**; yani: zalimler.
**والجورُ**: yürüyüşte kasdı (düzgün yolu) terk etmektir. Ondan fiil: **جار يَجورُ**.
**والجَوّار**: bağda veya bostanda senin için çalışan çiftçi.
**والجارُ**: meskende komşun. Zimmette sana sığınan; onu **تجيرهُ** (himaye edersin) ve korursun.
**والجِوار** komşuluktan masdardır. **والجِوارُ**: isimdir. Hepsi: **الأجوار**; dedi ki:
ورسم دار دارس الأجوار
**والجيرانُ**: bütün bunun topluluğu; yani **الجيرة** ve **الأجوار**.

**رجو**:
**الرجاء** (medli): ye’sin zıddı.. **رجا يرجو رجاءً**. Ve **رجى يُرجِّي**. Ve **ارتجى يرجَّى يترجَّى**. **ترجِّياً**. “**رجاة** أن يكون كذا” diyen hata etmiştir; ancak o **رجاء**’dır.
**والرّجا** (maksûr): her şeyin yanı. İkisi: **رجوان**; hepsi: **أرجاء**.
**والرَّجوُ**: aldırış etme. Denir ki: **ما أرجو**; yani: aldırmam; Allah azze ve celle’nin sözüne göre: “مالكم لا ترجون لله وقاراً” yani, korkmuyorsunuz ve aldırmıyorsunuz. Ebû Züeyb dedi ki:
إذا لسعته النّحل لم يرجُ لسعها		وخالفها في بيت نُوبٍ عواملِ
yani: aldırmadı.

**وجر**:
**الوَجَرُ**: bir çocuğun boğazının ortasına ilaç veya suyu **تُوجِرُ** etmendir; buruna damlatmaya benzer.
**والميجرةُ**: onunla **يُوجَرُ** edilen, buruna damlatma aletine benzer bir şey.
**وأوجرتُ** falana mızrağı: onu göğsünden vurdum; dedi ki:
أوجرتُه الرُّمحَ شزراً ثم قلتُ له		هذي المرةُ لا لعبُ الزَّحالـيقِ
**والرجرُ**: korku; dersin ki: ben ondan elbette **لآوجَر**’im; yani: korkmuş... Ve **وَجِرَ** **وَجَراً**. Ve falanca kadın ondan **وجراؤ**’dur.

**روج**:
**روجتُ** dirhemleri: onları erteledim; ve onların nakdinde (bozdurmasında) aşırılığa gittim.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الجُؤَارُ مثل الخوار. يقال: جأر الثور يَجْأَرُ أي صاح. وجَأَرَ الرجل إلى الله عزّ وجل، أي تضرّع بالدعاء. وغَيْثٌ جُؤَرٌ، أي عزيرٌ كثير المطر.

##### Türkçe

**الجُؤَارُ**: **الخوار** gibidir. Denir ki: **جأر الثور يَجْأَرُ**; yani böğürdü, seslendi. Ve **جَأَرَ الرجل إلى الله عزّ وجل**; yani dua ile yalvardı, yakardı. Ve **غَيْثٌ جُؤَرٌ**; yani şiddetli, yağmuru çok (olan yağmur).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ر ( وا ي ء )
جرى ، جأر ، جار ، جرو ، راج ، رجا ، أرج ، أجر ، وجر ، رجى .
جرى : في حديثِ عبدِ الله بن الشِّخِّير ، أَنَّه قال : ( قَدِمْتُ المدينة في رَهْطٍ من بني عَامِر ، فسلَّمنا على النّبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقال قائل منا : أَنْتَ سَيِّدُنا ، وأَنْتَ الجَفْنَةُ الغَرّاء ، فقال : ( قولوا بقَوْلكم ، ولا يَسْتَجرِيَنَّكُمُ الشّيطان ) . كانت العربُ تَدْعو السَّيد المِطْعام جَفْنَةً لإطْعامِهِ فيها ، وجعلوها غَرَّاء لما فيها من وَضَحِ السَّنَام ، وقوله : ( ولا يَسْتَجْرِيَنَّكُمْ الشيطان ) ، هو من الجَرِيّ ، وهو الوَكِيل ، تقول : جرَّيْتُ جَرِيّاً ، واستجريتُ جَرِيّاً ، أي اتخذتُ وَكيلاً ؛ يقول : تكلَّموا بما يحضُركم من القول ، ولا تَتَنَطَّعُوا ولا تَسْجَعُوا كأَنما تنطقون على لِسان الشيطان ، وهذا قول القُتَيْبيّ ، ولم أرَ القومَ سجعوا في كلامهم ، فَينْهاهم عنه ، ولكنهم مَدَحوا فَكَرِهَ لهم الْهَرْفَ في المدح ، وكان في ذلك تأْدِيبٌ لهم ولغيرهم من الذين يمدحون الناس في وجُوههم .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الجَرِيُّ الوَكيل . قال : والجَرِيُّ الرَّسول ، والجَرِيُّ الضامِن .
وقال الليث : الخَيل تَجْرِي والرياح تجري والشمس تجري جَرْياً إلا الماء فإنه يَجْرِي جِرْيَةً . والجِراءُ : للخيل خاصة . وأنشد :
غَمْرُ الجِرَاءِ إذا قَصَرْتَ عِنَانَه
وفرسٌ ذُو أَجَارِيّ ، أي ذو فنونٍ من الجَرْي .
قال أبو عُبيد : الإِجْرِيّاء الوَجهُ الذي نأخُذُ فيه .
قال لبيد :
عَلَى كلِّ إجرِيّا يَشُقُّ الْخَمائِلاَ
وقال ابن السكّيت : يقال : جرَّيْتُ جِريّاً . أي وَكَّلْتُ وَكيلاً ، والجَرِيُّ : الرسول .
قال : وقد جرَّأْتُكَ على فلان حتى اجتَرَأْتَ عليه جُرْأَةً .
وقال الليث : هو جَرِيُّ المُقْدَمِ ، وقد جَرُؤَ يَجْرُؤُ جُرْأةً وجراءَةً وجرّأْتُه أنا تَجْرِئَةً ، وجمع الجريءُ أَجرِئَاءُ بهمزتين ، ويجوز حذف إحدى الهمزتين وجمع الجَرِيّ
الوَكيل : أَجرِياء ، بِمَدَّة فيها همزة .
وقال أبو زيد : جَرُؤَ يَجْرُؤُ جَراءَةً وجَرَائِيَةً علَى فَعالِيَة .
أبو عُبيد ، عن الفراء : يقال : أَلْقِهِ في جَرِيَّتَكَ ، وهي الحَوْصَلَة . أبو زيد : هي القَرِيَّةُ والجَرِيَّةُ والنّوطَة لحَوْصَلَة الطائر ؛ هكذا روَاه ثعلب عن ابن نَجْدَة عنه بغير همزٍ .
وأما ابنُ هانىء فإنه رَوَى لأبي زيد : الجِرَّئَة بالهمز ، والجِرْوُ : جرْوُ الكلب .
وجمعه جِرَاءٌ ممدود . والعدد ثلاثة أَجْرٍ ؛ كما ترى .
وفي الحديث : ( أنه أُهْدِيَ لرسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قِناعٌ مِنْ رُطَبٍ وأَجرٍ زُغْبٍ ) والأجرى في هذا الحديث أُرِيد بها صِغار القِثَّاء المزْغِّبَة شُبِّهت بأَجري السِّباع والكلاب لرُطُوبتها .
وقال أبو عُبيد : قال الأصمعيّ : إذا أَخْرَجَ الْحَنْظَلُ ثمرَه ، فصِغارُه الجِرَاءُ ممدود ، واحدها جِرْو ، ويُقال لِشَجَرَتِه قد أَجَرَت . ويقال : كلْبَةً مُجْرِيَة .
وقال الهذلي :
وتَجُرُّ مُجْرِيَةٌ لها
لَحْمِي إلى أَجْرٍ حَوَاشِب
أراد بالمُجرِية ها هنا ضَبُعاً ذات أولاد صِغار ، شبهها بالْكلْبة المُجْرِية . ويقال للرجل إذا وَطَّنَ نفسه على أَمْر : قد ضربَ له جِرْوَتَه .
وقال الفرزدق :
فَضَرَبْتُ جِرْوَتَهَا وَقُلتُ لها : اصْبِرِي
وشَدَدْتُ في ضيقِ المَقَام إِزَارِي
ثعلب ، عن ابنِ الأعرابيّ : الْجِرْوَةُ النّفْس ، وهي اللَّوَّامَة ، قال : والْجَارِية عَيْنُ كلِّ حَيَوان ، والجارِيَة : النِّعمة مِن الله على عِباده .
وقال غيره : الجارية الشَّمْسُ في السَّماء ، قال الله : ( هُم مُّظْلِمُونَ وَالشَّمْسُ تَجْرِى لِمُسْتَقَرٍّ لَّهَا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ ) ( يس : 38 ) .
وقال أبو زيد : يُقال جَارِيةٌ بَيِّنَة الجَرَابَةِ والْجَرَاء ، وجَرِيٌّ بَيِّنُ الْجَرايَة ، وأنشد :
والْبيضُ قَدْ عَنَسَتْ وطال جَراؤُها
قال : ويقال ضَرَبْتُ جِرْوَتِي عنه ، وَضَرَبْتُ جِرْوِي عَلَيْه ، أي صَبَرْتُ عنه ، وصَبَرْتُ عَليه .
وفي الحديث : ( الأرْزاقُ جَارِيةً ، والأُعْطِياتُ دَارَّة ) .
قال شمر : هُما واحد ، يقول : هو دائم ، يقال : جَرَى عليه ذلك الشيء ودَرَّ له بمعنى دامَ له .
وقال بِشْر بن أبي خَازم يصف امرأة :
غَذَاها قَارِصٌ يَجْرِي عليها
ومَخْضٌ حين تُبْتَعّثُ العِشَارُ
قال ابن الأعرابيّ : يجري عليها ، أيْ يَدُومُ لها ، من قولك :
أَجْرَيْتُ له كذا وكذا ، أي أَدَمْتُ له ،
والجاري لفُلان من الرزق كذا ، أي الدَّائم .
والجارية : عين الشمس في السماء . روي لابن عبد الرحمن عن أبيه عن أبي هريرة أن رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( إذا مات الإنسان انقطعَ عنه عمله إلا من ثلاث صدقة جارية ) .
جور ( جار ) : قال الله عزّ وجلّ : ( وَإِنْ أَحَدٌ مِّنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّى يَسْمَعَ كَلاَمَ اللَّهِ ) ( التوبة : 6 ) .
قال الزّجاج : المعنى ، إنْ طلب منك أَحدٌ من أَهْل الحرب أَنْ تُجيره من القَتْل إلى أَنْ يَسْمَع كلام الله فَأَجِرْه ، أي آمِنْه ، وعَرَّفْه ما يجب عليه أن يَعْرفَه من أمْر الله الذي يَتبَيّن في الإسلام ، ثم أَبْلِغْه مَأْمَنَه لئلا يُصاب بسوءٍ قبل انْتهائِه إلى مَأْمَنه .
ويُقال للذي يتجيرُ بك جَارٌ ، وللَّذِي يُجيره جارٌ .
وروى أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ : أنه قال : الجارُ الذي يجاوِرُك بَيتَ بَيتَ ، والْجار النَّفيح : هو الغَريب ، والْجار الشريك في العَقار لم يُقاسم والجار : المُقاسم ، والْجار : الحليف . والجار : الناصر ، والجار : الشَّرِيكُ في التِّجارة ، فَوْضَى كانت التِّجارة أو عِناناً ، والجارة : امْرأَةُ الرجل ، وهو جارها والجار : فَرْجُ المَرْأَة ، والْجارة : الطِّبِّيخة ، وهي الإِسْت ، والجار : ما قَرُبَ من المنازِل من السَّاحل ، والجار : الصِّنَّارةُ السَّيِّءُ الجِوار ، والجار : الدّمِثُ : الحَسن الجوار ، والجار : اليَرْبُوعِيّ ، والجار : المنافق ، والجار : الْبَراقِشِيُّ المُتَلَوِّنُ في أَفْعاله ، والجارُ الْحَسْدَلِيّ : الذي عينُه تراك ، وقلبه يرعاك .
قلت : ولما كان الجار في كلام العرب مُحتملاً لجميع المعاني التي ذكرها ابن الأعرابيّ لم يَجُزْ أَنْ تُفَسِّر قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( الجار أَحَقُّ بِصَقَبه ) ، أنه الجار الملاصق إلا بِدَلالَةِ تدلُّ عليه فَوَجَبَ طلبُ الدّلالة على ما أُريد به ، فقامت الدلالة في سْنَنٍ أُخرى مُفَسِّرَةً أَنَّ المرادَ بالجارِ الشّريكِ الذي لا يُقاسم ، ولا يجوزُ أَن يجعل المقاسِمُ مثلَ الشريك .
وأما قول الله جلّ وعز : ( وَإِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ ( ) وَقَالَ لاَ غَالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَإِنِّي جَارٌ لَّكُمْ ) ( الأنفال : 48 ) . فإن الفرّاء قال : هذا إبليسٌ تَمَثَّلَ في صورة رَجُلٍ من بني كِنانة ، قال : وقولهُ ) إني جار لكم يريدُ أُجِيركُمْ من قومي فلا يَعْرِضون لكم ، وأنْ يكونوا معكم على محمد ، فلمَّا عاين إبليس الملائكة عَرَفهم ، فَنكَصَ هارباً ، فقال له الحارِثُ بنُ هِشام : أَفِراراً من غَيْرِ قِتال ؟ فقال : إِنِّي ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَرَى مَا لاَ تَرَوْنَ ) ( الأنفال : 48 ) الآية .
وأَخْبَرَني المنذريّ ، عن أبي الهيثم أنه
قال : الجارُ والمجِير والمعيذ واحد . ومَن عاذَ بالله ، أي اسْتجار به أجاره ، ومن أجارهُ الله لم يُوصَلْ إليه ، وهو يُجير ولا يُجار عليهِ أي يُعيذ .
وقال اللَّهُ لنَبِيِّهِ : ( رَشَداً قُلْ إِنِّى لَن يُجِيرَنِى مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ وَلَنْ ) ( الجن : 22 ) . أي لن يَمْنَعَني من الله أحَدٌ . والجارُ والمجيرُ هو الذِي يَمنعُك ويُجِيرُك .
قال : وقول الله حكاية عن إبليس ) وَإِنِّي جَارٌ لَّكُمْ ) ( الأنفال : 48 ) أي إني مُجِيركُم ومعيذُكم من قومي بَني كنانة . قال : وكان سَيِّدُ العشِيرة إذَا أجارَ عليها إنساناً لم يَخْفِرُوه .
وقول اللَّهِ جلّ وعزّ : ( وَالْجَارِ ذِى الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ ) ( النساء : 36 ) .
فالجار ذو القربَى هو نسيبُك النازِلُ معك في الْجِواءِ ، أو يكون نازِلاً في بَلْدَةٍ وأنتَ في أُخْرَى فلهُ حُرْمَةُ جِوار الْقَرابة . والجار الجُنبِ : أَلا يكون له مناسباً فَيَجِيءُ إليه فيسأله أنْ يُجيرَه ، أي يَمنعَه ، فينزل معه ، فهذا الجار الجنب له حُرْمَة نزوله في جِوَارِه ومَنَعَتهِ وركونه إلى أمانة وعَهْده ، والمرأة جَارة زوجها ؛ لأنه مُؤْتَمَنٌ عليها وأُمِرَ بأن يُحسنَ إليها ، وأن لا يَتَعَدَّى عليها ؛ لأنها تمسكت بعَقْد حُرْمَة قَرابة الصِّهْر ، وصار زَوْجُها جَارَها ؛ لأنه يُجيرُها ويَمنعها ولا يَعتدِي عليها ، وقد سَمَّى الأعشى امرَأَته في الجاهليةِ جارَة ، فقال :
أيَا جَارتا بِينِي فَإِنَّكِ طالِقَهْ
ومَوْمُوقَةٌ ما دُمْتِ فينا وَوَامِقَهْ
يقال : أجار فُلانٌ مَتاعة فِي وِعائهِ وقد أجاروه في أوعيتهم . وقال أبو المثلّم الهذلي :
كلوا هنيئاً فإن أنفقتُمُ بكلا
مما تُجُير بني الرّمداء فابْتَكلوا
تجير : تجعله في الأوعية . وصُرِعَ رجل فأراد صارعُه قتْله فقال : إِجْرِ عليّ إزاري فإني لم أسْتعن ، أراد دَفْعَ الناس من سلبي وتعزيتي .
وقالَ أبو زيد : يُقالُ جاوَرْتُ في بني فلان ، إِذَا جاوَرْتَهم .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال جُرْجُرْ إذا أَمَرْته بالاستعداد لِلْعَدُوِّ ، ويقال : تجاوَرْنا واجتوَرْنا بمعنًى واحد .
جأر جير جور : قال قَتادة في قول الله تعالى : ( إِذَا هُمْ يَجْئَرُونَ ) ( المؤمنين : 64 ) قال : يَجْزَعون . وقال السُّدِّي : يَصِيحون . وقال مُجاهد : يَضْرَعُون دعاء .
الأصمعيّ : جَأَرَ الثَّوْرُ جُؤَاراً ، وخَارَ خُوَاراً ، بمعنى واحد .
وقال اللّيث : يقال جأرت الْبَقرةُ جُؤَاراً ، وهو رَفْعُ صَوْتها ، وجأر القَوْمُ إلى اللَّهِ
جُؤاراً ، وهو أن يَرْفعوا أَصْواتهم إلى الله مُتَضَرِّعِين .
أبو عُبيد ، عن أبي زِيادٍ الكِلابي والأصمعيّ : الجائِرُ حَزٌّ في الحَلْق هكذا رواه أبو عُبيد ، وقال شمر : إنما هو حزّ في الحلق .
وأخبرني المنذريّ عن السَّبَخِيّ عن الرّياشي ، قال : الجَيّارُ الذي يجِدُ حَرّاً شديداً في جوْفه وأنشد :
كَأَنَّما بَيْنَ لَحْيَيْهِ ولَبَّتِهِ
من جُلْبَةِ الجُوعِ جَيارٌ وَإرْزِيزُ
قال : الإرْزيز الطَّعن ، والصَّاروجُ أيضاً يقال : له جَيَّار .
وقال أبو عَمْرو : جيَّرْتُ الحَوْضَ وأَنشد :
إذا ما شَتَتْ لمْ يَسْتَرِبْها ، وإنْ تَقِظْ
تُباشِرْ بِصُبْحِ الْمَازِنِيِّ الْمُجَيَّرَا
وقال ابن الأعرابيّ : إذا خُلِطَ الرَّمَادُ بالنُّورَةِ والجِصّ فهو الجَيّار .
أبو عُبيد ، عن أبي زَيد : يقال جَيْرِ لا أَفْعَلُ ذاكَ ، وبعضهم يقول : جَيْرَ بالنَّصْب معناها نَعَمْ وأَجَل ، وهي خَفْضٌ بغير تَنوين . وقال الكسائي مثله : في الخَفْضِ بلا تَنْوِين .
وقال شَمِر : في قولهم لا جَيْرِ لا حَقّاً ، وتقول : جَيْرِ لا أَفْعَلُ ذاك ، ولا جَيْرِ لا أَفُعَلُ ذاك ، وهي كَسْرَة لا تَنْتَقل ، وأنشد :
جَامِعُ قد أَسْمَعتَ مَنْ تَدْعُو جَيْرِ
وليْسَ يَدْعُو جَامِعٌ إلى جَيْرِ
وقال ابنُ الأنباريّ : جَيْرِ يُوضَعُ مَوْضِعَ الْيَمين .
ابن السكيت : يقال : غَيْثٌ جِوَارٌّ ، إذا كان غَزِيراً كَثيرَ المَطر . ورواها الأصمعيّ : غَيْثٌ جُؤَرٌّ بالهَمْز على فُعَلّ ، أي له صَوْت . وأنشد :
لا تَسْقِهِ صَيِّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ
قال : وَجَأَرَ بالدُّعاءِ إذا رَفَع صَوْتَه .
وقال الليث : الجَوْرُ : نَقِيضُ العَدْل ، والجور : تَرْكُ القَصْد في السَّيْر . قال : والفِعْل منهما جَارَ يَجُورُ ، وقَومٌ جَارَةٌ وَجَوَرَةٌ ، أي ظَلَمة ، قال : والجَوّارُ الذي يَعْمَلُ لك في كَرْمٍ أو بُسْتَان أَكَّارا .
قلت : لَمْ أَسْمَع الجَوَّار بهذا المعنى لغير اللّيث .
وقال : الْجِوَارُ بالكسرِ : المُجاوَرَة ، والْجُوَار : الاسْم ، ويجمع الجار أَجْوَاراً وجِيرةً وجيراناً ، وأنشد :
وَرَسْمِ دارٍ دارِسِ الأجوارِ
ابن الأعرابيّ : بَعِيرٌ جوَرٌّ : أي ضَخْم ، وأنشدَ :
بَيْنَ خَشَاشَي بَازِلٍ جِوَرِّ
والخِشَاشان : الْجُوَالِقان .
أبو عُبيد ، عن أصحابه : طَعَنَه فَجَوَّرَهُ ، وقد تَجَوَّرَ إذا سَقَط . ومنه المثل السائر :
يَوْمٌ بِيَوْمِ الخَفَضِ المُجَوَّرِ
وقد مر تفسيره .
وقال غيره : عُشْبٌ جَأْرٌ وغَمْرٌ ، أي كثير ، وأنشد :
أَبْشِرْ فهذِي خُوصَةٌ وجَدْرُ
وعُشُبٌ إذا أكَلْتَ جَأْرُ
وقال آخر :
وكُلِّلَتْ بالأُقحُوَانِ الْجَأْرِ
وهو الذي طالَ واكْتَهَل .
أجر : قال الله عزّ وجلّ : ( ابْنَتَىَّ هَاتَيْنِ عَلَى أَن تَأْجُرَنِى ) ( القصص : 27 ) .
قال الفرّاء : يقول أَن تَجْعَلَ ثَوَابِي أَنْ تَرْعَى عَلَيَّ غنمي ثمانِيَ حِجج .
وأخبرني المنذريّ ، عن حسين بن فَهْم ، عن محمد بن سلاّم ، عن يونس ، قال : معناها على أَنْ تُثِيبَنِي على الإجَارَة .
ومن هذا قول الناس : آجرَكَ اللَّهُ أَي أَثَابَكَ الله .
وقال الزَّجَّاجُ في قوله : ( الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ قَالَتْ إِحْدَاهُمَا ياأَبَتِ اسْتَئْجِرْهُ إِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَئْجَرْتَ الْقَوِىُّ الأَمِينُ ( أي اتَّخِذْهُ أَجيراً ، ) ياأَبَتِ اسْتَئْجِرْهُ إِنَّ خَيْرَ ( أي خَيْرَ من استَعْمَلْتَ مَنْ قَوِيَ على عَمَلِكَ ، وأَدَّى الامانةَ فيه .
قال : وقوله ) ابْنَتَىَّ هَاتَيْنِ عَلَى أَن تَأْجُرَنِى ( أي تكون أَجيراً لي ثَمانِيَ حِجَج .
وقال أبو زيد ، يقال : آجَرهُ الله يَأْجُرُه أَجْراً ، وأَجرْتُ المملوك ، فهو مَأْجُورٌ أَجراً ، وأَجرْتُه أُوجرهُ إيجاراً ، فهو مُؤْجَرٌ ، وكُلٌّ حَسَنٌ من كلام العرب .
قال الله تعالى : ( ابْنَتَىَّ هَاتَيْنِ عَلَى أَن تَأْجُرَنِى ) ( القصص : 27 ) ويقال : أَجَرَتْ يَدُ الرجل تَأجُرُ أَجْراً وأُجوراً ، وذلك إذا جُبِرَتْ فَبَقِيَ لها عَثْمٌ ؛ وهو مَشَشٌ كَهَيْئَةِ الْوَرَم فيه أَوَدٌ .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : أَجَرَ الْكَسْرُ يَأْجُرُ أُجوراً ، إذا بَرَأَ على اعْوِجَاج ، وآجرْتُهَا أَنَا إيجاراً .
وقال أبو عُبيد ، قال الكسائيّ : الإجَارَةُ في قَول الخَليل أن تكُون القافية طَاءً ، والأخرى دَالاً ، ونحو ذلك .
قلت : وهذا من أُجور الكسر إذا جبِرَ عَلَى غير اسْتِواء ، وهو فِعالَه . مَنْ أَجَرَ يَأْجُرُ ، وهو ما أعْطَيْتَ من أَجرٍ في عَمَل .
قال : والأجر جزَاءُ الْعَمَل ، والأَجَّار : سَطْحٌ ليْسَ حَوالَيْه سُتْرَة . وجمعه أَجَاجِير .
وفي الحديث : ( مَنْ باتَ على إجَّار ليس له ما يَرُدُّ قَدَمَيْهِ فقد بَرِيَتْ منه الذِّمَّة ) أي على سطح . قاله أبو عُبيد .
قال : والإنْجارُ لُغة . والصَّواب : الإجَّار .
قال ابن السِّكِّيت : يقال ما زالَ ذَاك هِجِّيراه وإجِّيرَاه ، أي دَأْبَهُ وعادَتَه .
الأصمعيّ : قال أبو عمرو : هو الأَجُرُ مُخَفَّفُ الراء ، وهي الآجُرَةُ .
وقال غيره : يقال آجُورٌ وآجُرٌّ ، ويقال لأم
إسماعيلَ النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) هاجَرَ وآجَر .
وقال الكسائيّ : العرب تقول : آجُرَّةٌ وآجُرٌّ للجميع ، وآجِرَة وجمعها آجُرٌ ، وآجُرَةٌ وجمعها آجُرٌ ، وأَجُورَةٌ وجمعها آجُورٌ .
وجر : قال الليث : الْوَجْرُ أن تُوجِرَ ماءً أَوْ دَواءً في وَسَطِ حَلق صَبيّ ، والْميجَر : شِبْه مُسْعُطٍ يُوجَرُ به الصَّبيَّ الدَّواءُ في الحلق ، واسم ذلك الدَّواء : الوَجُور .
ابن السِّكّيت وغيره : اللَّدودُ ما كان في أَحَد شِقَّي الْفَم ، والوَجُورُ في أَيِّ الْفَم كانَ ، والنَّشُوقُ في الأنْف .
وقال الليث : أَوْجَرْتُ فلاناً الرُّمحَ ، إذا طَعَنْتَه في صَدْره ، وأنشد :
أَوْجَرتهُ الرُّمْحَ شَزْياً ثم قلتُ له :
هَذي المرُوءةُ لا لِعْبُ الزَّحَاليق
قال : والْوَجرُ الخوفُ ، يقال : إنِّي منه لأَوْجر ، وأَوْجل ، وَوَجِرٌ وَوَجِلٌ ، أَيْ خائِف .
والْوِجارُ : سَرَبُ الضَّبُع ونَحوهِ إذا حَفَر فأَمعن ، والجميع أَوْجِرَة .
ويقال : تَوَجَّرْتُ الدَّواء ، إذا ابتلعْته شَيئاً بعدَ شيء .
أبو خيرة : إذا شَرِب الرَّجل الماء كارِهاً فهو التَّوَجُّر ، والتَّكارُهُ ، وَوَجرة : مَوضعٌ مَعروف .
وقال أبو عُبيد : الْوَجُورُ وَسَطِ الْفَم ، وقد وَجرْتُه الوَجُورَ ، وأَوُجرتُه ، قال : وأَوْجرتُه الرَّمحَ ، لا غير .
قال : وقال أبو عبيدة : أَوْجَرْتُه الماءَ ، وأَوْجَرْتُه الرُّمح ، وأَوْجرتُه غَيْظاً أَفْعَلْتُه في هذا كُلِّه .
قال : وقال أبو زيد : وجرَته الدَّوَاء أَجرِهُ وَجْراً ، إذا جعَلْتَه في فيه .
أبو عبيد ، عن أبي زيد : يقال لجُحْرِ الضَّبَع والذئب . وِجَار وَوَجار .
رجا : قال الليث : الرَّجاءُ ممدود وهو نقيض الْيَأْس ، والفعل منه ، رَجَا يَرْجُو ، ورَجِيَ يَرْجَا ، وارْتَجَى يَرْتَجِي ، وتَرَجَّى وَيَتَرَجَّى .
قال : ومَنْ قال فعلتُ ذَاكَ رَجاةَ كذا وكذا ، فهو خَطأ ، إنما يقال رَجاءً كذا وكذا .
قال : والرَّجْوُ المُبالاةُ ، يقال : ما أرجو ، أي ما أُبالي .
قلت : أَما قوله : رَجِيَ يَرجَى ، بمعنى رَجَا . فما سمعته لغير الليث . ولكن يقال : رَجِيَ الرَّجُل يَرجَى إذا دُهِشَ .
وأَخْبرني المنذريّ ، عن ثعلب عن سلمة عن الفراء ، قال : يقال بَعِلَ ، وبَقِرَ ، ورَتِج ، ورَجِيَ ، وعَقِرَ ، إذا أرادَ الْكلامَ فأُرْتِجَ عليه .
وأما قوله : الرَّجْوُ الْمَبالاة ، فهو مُنْكَر ، إنما يُسْتعمل الرَّجاءُ في موضع الخوف إذا كان معه حَرْفُ نَفْي .
ومنه قولُ الله جلَّ وعزَّ : ( أَنْهَاراً مَّا لَكُمْ لاَ تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَاراً ) ( نوح : 13 ) المعنى : ما لكُمْ لا تَخافون لله عَظَمة ، ومنه قول الرَّاجز . أنشده الفراء :
لا تَرْتَجِي حين تُلاقِي الذَّائدَا
أَسَبْعَةٌ لاقَتْ مَعاً أَوْ وَاحداً
قال الفراء : وقد قال بعضُ المفَسِّرين في قول الله : ( وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لاَ يَرْجُونَ ) ( النساء : 104 ) . إنَّ معناه تخَافُون .
قال الفراء : ولم نَجدْ مَعْنَى الْخوف يكونُ رَجاءً إلا ومعه جَحْد . فإذا كان كذلك كان الخوفُ على جهةِ الرَّجا والْخوف ، وكان الرَّجَا كَذلِكَ ، كقول الله جلَّ وعزَّ : ( يَتَفَكَّرُونَ قُل لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ يَغْفِرُواْ لِلَّذِينَ لاَ يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ لِيَجْزِىَ قَوْماً بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ ) ( الجاثية : 14 ) هذه للَّذين لا يَخافونَ أيامَ الله .
وكذلك قوله : ( أَنْهَاراً مَّا لَكُمْ لاَ تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَاراً ) ( نوح : 13 ) .
وقال أبو ذؤيب :
إذا لسَعَتْهُ النحْل لم يَرْجُ لَسْعَتَها
وحَالَفها في بَيْتِ نُوبٍ عَوامِل
قال : ولا يَجوزُ رَجوْتك وأنْتَ تُريدُ خِفتُكَ ، ولا خِفتُكَ وأنت تريدُ رَجوْتُك .
وقال الليث : الرَّجا مَقصور : ناحيَةُ كلِّ شيء ، والجميع : الأرْجاء . والاثنان : الرَّجَوَان ، ومنه قول الله تعالى : ( وَاهِيَةٌ وَالْمَلَكُ عَلَى أَرْجَآئِهَآ وَيَحْمِلُ عَرْشَ ) ( الحاقة : 17 ) أي نواحِيها .
وقال ذو الرمة :
بَيْنَ الرَّجا والرَّجا من جَيْبِ وَاصِيةٍ
يَهْماء خَابِطُها بالْخَوفِ مكعوم
والأرْجاءُ يُهْمزُ ولا يُهمز .
قال ابن السكيت : يقال أَرْجَأْتُ الأمر وأَرْجيته ، إذا أخَّرتَهُ .
قال الله جلَّ وعزَّ : ( وَءَاخَرُونَ مُرْجَوْنَ لاَمْرِ اللَّهِ ) ( التوبة : 106 ) . وقرىء : ( مُرْجَوْنَ لاَمْرِ اللَّهِ ( . وقرىء : ( أَرْجِهْ وَأَخَاهُ ( . وقرىء : ( أَرْجِئْهُ وأَخَاه ) .
قال : ويقال هذا رجلٌ مُرْجِيٌّ ، وهم المُرْجِئَةُ ، وإن شئت قلت : مُرْجٍ ، وهُم الْمرجيَة .
قال : وينسبون إليه في قول مَنْ لا يَهمِز مُرْجِيٌّ ، ومن قال بالهمز قال : مُرْجَائيَّ .
وقال غيره : إنما قيلَ لهذه العِصَابة مُرْجئة ، لأنَّهم قَدَّموا القولَ . وأَرجئوا الْعَمل . أي أَخَّرُوه .
وقال أبو عمرو : أَرْجَأَت الْحامِلُ إذا دَنَا أن يَخْرُجَ وَلَدُهَا ، فهي مُرْجيءٌ ومُرْجئةٌ .
وقال ذو الرمة :
إذا أرْجَأَتْ ماتَتْ وَحَىَ سَلِيلُها
ويقال : أرْجَتْ بغير همزٍ أيضاً .
روج : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : الرَّوْجةُ الْعَجَلَة .
وقال الليث : تقول رَوَّجتُ له الدراهم .
قال : والأوَارِجةُ من كُتب أصحاب الدَّواوين في الْخَراج وغيره .
يقال : هذا كتاب التّأْرِيج .
وقال غيره : رَوَّجتُ الأمرَ فراجَ يَرُوجُ رَوْجاً إذا أرَّجتَه .
أرج : قال الليث : الأَرْجُ نَفحةُ الرِّيح الطَّيِّبَة .
تقول : أرِجَ البيتُ يأْرَجُ أَرَجاً ، فهو أَرِجٌ بريحٍ طَيِّبَة ، والتَّأْرِيجُ شِبْهُ التّأْرِيشِ في الْحَرب . وقال العجاج :
إنا إِذَا مُذْكِي الحُرُوبِ أَرَّجا
والأرِيجَةُ : الرائِحةُ الطَّيِّبة ، وجمعها الأرَايِيج .
وقال غيره : أَرَّثْتُ النارَ وأَرَّجتُها ، إذا شَعْلَتها .
وقال الليث : اليارجان كأنه فارِسيَّة ، وهو من حُلِيِّ اليدين .
وقال غيره : الأيَارِجة دَواء . وهو معرَّب .

##### Türkçe

ج ر ( **وا ي ء** )
**جرى** ، **جأر** ، **جار** ، **جرو** ، **راج** ، **رجا** ، **أرج** ، **أجر** ، **وجر** ، **رجى** .
**جرى** : Abdullah b. eş-Şıhhîr’in hadîsinde: onun dediği (rivayet edilmiştir): “(Ben, Benî Âmir’den bir topluluk içinde Medine’ye geldim; Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) selâm verdik; bizden bir söyleyen dedi ki: Sen bizim efendimizsin, sen **الجَفْنَةُ الغَرّاء**’sın. O dedi ki: (Kendi sözünüzle söyleyin; şeytan sizi mutlaka **يَسْتَجرِيَنَّكُم** etmesin).” Araplar, efendi olan çok yedireni, içinde yedirdiği için **جَفْنَةً** diye adlandırırdı; ve onu, içinde hörgücün açıklığından/parlaklığından olan şey sebebiyle **غَرَّاء** yaptılar (öyle nitelediler). Ve onun sözü: “(Şeytan sizi **يَسْتَجْرِيَنَّكُمْ** etmesin)”: bu, **الجَرِيّ**’dendir; o da **الوَكِيل**’dir. Dersin ki: **جرَّيْتُ جَرِيّاً** ve **استجريتُ جَرِيّاً**; yani bir vekil edindim. (Hadîsin manası:) “Sözü, sözden size hazır olanla söyleyin; zorlamaya gitmeyin ve secî yapmayın; sanki şeytanın dili üzere konuşuyormuşsunuz gibi (olmayın).” Bu, el-Kuteybî’nin sözüdür. Ben, kavmin sözlerinde secî yaptıklarını görmedim ki onları ondan nehyetsin; fakat onlar övdüler; o da onlara, övgüde **الْهَرْفَ**’ı (aşırılığı/çokça söylemeyi) kerih gördü. Ve bunda, onlara ve insanların yüzlerine karşı insanları öven diğerlerine bir edep verme vardı.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجَرِيُّ** **الوَكيل**’dir. Dedi: **الجَرِيُّ** elçidir; **الجَرِيُّ** garantördür.

Leys dedi: Atlar **تَجْرِي** eder; rüzgârlar **تجري** eder; güneş **جَرْياً** olarak **تجري** eder; su ise, o hariç; çünkü o **جِرْيَةً** olarak **يَجْرِي** eder. **الجِراءُ**: özellikle atlar içindir. Şu beyit okundu:
غَمْرُ الجِرَاءِ إذا قَصَرْتَ عِنَانَه
Ve **فَرَسٌ ذُو أَجَارِيّ**: yani koşunun türlü türlü yönlerine sahip.

Ebû Ubeyd dedi: **الإِجْرِيّاء**: içinde aldığımız yöndür/vecihtir.

Lebîd dedi:
عَلَى كلِّ إجرِيّا يَشُقُّ الْخَمائِلاَ

İbnü’s-Sikkît dedi: denir ki: **جرَّيْتُ جِريّاً**; yani bir vekil vekil kıldım; ve **الجَرِيُّ**: elçidir.
Dedi: “Ben seni falana karşı **جرَّأْتُ** ettim; nihayet ona karşı **اجتَرَأْتَ** olarak **جُرْأَةً** ettin.”

Leys dedi: O, **جَرِيُّ المُقْدَمِ**’dir. Ve **جَرُؤَ** **يَجْرُؤُ** **جُرْأةً** ve **جراءَةً** (olarak) olur; ben onu **تَجْرِئَةً** olarak **جرّأْتُ** ettim. **الجريءُ**’ün çoğulu, iki hemze ile **أَجرِئَاءُ**’dır; iki hemzeden birini düşürmek caizdir. Ve **الجَرِيّ** **الوَكيل**’in çoğulu: içinde hemzeli bir med ile **أَجرِياء**’dır.

Ebû Zeyd dedi: **جَرُؤَ** **يَجْرُؤُ** **جَراءَةً** ve **جَرَائِيَةً** (olarak), **فَعالِيَة** vezni üzeredir.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: denir ki: “Onu **جَرِيَّتَكَ**’na at”; o, **الحَوْصَلَة**’dır. Ebû Zeyd: O, kuşun **حَوْصَلَة**’sı için **القَرِيَّةُ** ve **الجَرِيَّةُ** ve **النّوطَة**’dır; Sa‘leb bunu, İbn Nejde’den, ondan hemzesiz olarak böyle rivayet etti.

İbn Hânî’ ise, Ebû Zeyd’den **الجِرَّئَة**’yi hemze ile rivayet etti. Ve **الجِرْوُ**: köpeğin **جرْوُ**’sudur.
Onun çoğulu, uzatmalı **جِرَاءٌ**’dır. Sayı (adet) üç **أَجْرٍ**’dır; gördüğün gibi.

Hadîste: “(Resûlullah’a ( صلى الله عليه وسلم ) taze hurmadan bir **قِناعٌ** ve tüylü **أَجرٍ** hediye edildi.)” Bu hadîste **الأجرى** ile, tüylü küçük hıyarlar kastedildi; yaşlıkları sebebiyle yırtıcıların ve köpeklerin **أَجري**’lerine benzetildi.

Ebû Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: **الْحَنْظَلُ** meyvesini çıkardığında, onun küçükleri uzatmalı **الجِرَاءُ**’dır; bir tanesi **جِرْو**’dur. Ve onun ağacı için “**قد أَجَرَت**” denir. Ve “**كلْبَةً مُجْرِيَة**” denir.

Hüzelî dedi:
وتَجُرُّ مُجْرِيَةٌ لها
لَحْمِي إلى أَجْرٍ حَوَاشِب
Burada **المُجرِية** ile, küçük yavruları olan bir sırtlanı kastetti; onu **الْكلْبة المُجْرِية**’ye benzetti. Ve bir adam, kendisini bir işe alıştırıp yerleştirdiğinde ona denir ki: “Onun için **جِرْوَتَه**’sini vurdu (yerleştirdi).”

Ferazdak dedi:
فَضَرَبْتُ جِرْوَتَهَا وَقُلتُ لها : اصْبِرِي
وشَدَدْتُ في ضيقِ المَقَام إِزَارِي

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الْجِرْوَةُ** nefistir; o da **اللَّوَّامَة**’dır. Dedi: **الْجَارِية** her hayvanın gözüdür. Ve **الجارِيَة**: Allah’tan kullarına olan nimettir.

Başkası dedi: **الجارية** gökte güneştir. Allah dedi ki: “( **هُم مُّظْلِمُونَ وَالشَّمْسُ تَجْرِى لِمُسْتَقَرٍّ لَّهَا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ** )” (Yâsîn: 38).

Ebû Zeyd dedi: denir ki: **جَارِيةٌ** açık **الجَرَابَةِ** ve **الْجَرَاء** (sahibi); ve **جَرِيٌّ** açık **الْجَرايَة** (sahibi). Şu beyit okundu:
والْبيضُ قَدْ عَنَسَتْ وطال جَراؤُها
Dedi: denir ki: “Ondan **ضَرَبْتُ جِرْوَتِي**” ve “Ona **ضَرَبْتُ جِرْوِي**”; yani ondan sabrettim ve ona sabrettim.

Hadîste: “(Rızıklar **جَارِيةً**; bağışlar **دَارَّة**.)”
Şemmer dedi: İkisi birdir; “o daimdir” der. Denir ki: “O şey ona **جَرَى** etti” ve “ona **دَرَّ** etti” yani ona devam etti.

Bișr b. Ebî Hâzim, bir kadını vasfederek dedi:
غَذَاها قَارِصٌ يَجْرِي عليها
ومَخْضٌ حين تُبْتَعّثُ العِشَارُ
İbnü’l-A‘râbî dedi: “Ona **يجري عليها**”: yani ona devam eder; senin sözünden: “Ona şöyle şöyle **أَجْرَيْتُ**”; yani ona devam ettirdim. Ve falana rızıktan **الجاري** şudur: yani daim olan.

Ve **الجارية**: gökte güneşin gözü/aynıdır. İbn Abdirrahman’dan, babasından, Ebû Hureyre’den rivayet edildi: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) dedi ki: “(İnsan öldüğünde, amel ondan kesilir; ancak üç şeyden (biri) **صدقة جارية**.)”

**جور** ( **جار** ) : Allah عزّ وجلّ dedi ki: “( **وَإِنْ أَحَدٌ مِّنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّى يَسْمَعَ كَلاَمَ اللَّهِ** )” (Tevbe: 6).
Zeccâc dedi: Mana şudur: “Eğer harp eh­linden biri senden, Allah’ın kelâmını işitinceye kadar öldürülmekten onu **تُجيره** etmeni isterse, onu **فَأَجِرْهُ** et”; yani onu emniyete al; İslâm’da açıklığa kavuşan Allah’ın emrinden, bilmesi gerekeni ona bildir; sonra, kendi **مَأْمَنَه**’ine varmasından önce bir kötülüğe uğramasın diye onu **مَأْمَنَه**’ine ulaştır.

Seninle himayeye girene **جَارٌ** denir; onu himaye edene de **جارٌ**.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: o dedi ki: **الجارُ**: ev ev sana komşu olandır. Ve **الْجار النَّفيح**: o, gariptir. Ve **الْجار**: taksim edilmemiş gayrimenkulde ortaktır; ve **الجار**: taksim eden (ortak)tır. Ve **الْجار**: müttefiktir. Ve **الجار**: yardımcıdır. Ve **الجار**: ticarette ortaktır; ticaret ister **فَوْضَى** olsun ister **عِناناً**. Ve **الجارة**: adamın karısıdır; o da onun **جار**’ıdır. Ve **الجار**: kadının ferci (cinsel uzvu)dur. Ve **الْجارة**: **الطِّبِّيخة**’dir; o da **الإِسْت**’tir. Ve **الجار**: sahilden meskenlere yakın olan şeydir. Ve **الجار**: kötü komşuluk sahibi **الصِّنَّارةُ**’dır. Ve **الجار**: **الدّمِثُ** (yumuşak huylu)dur; güzel komşuluktur. Ve **الجار**: **اليَرْبُوعِيّ**’dir. Ve **الجار**: münafıktır. Ve **الجار**: fiillerinde renk değiştiren **الْبَراقِشِيُّ**’dir. Ve **الجارُ الْحَسْدَلِيّ**: gözü seni gözetleyen, kalbi seni kollayan kimsedir.

Ben derim ki: **الجار** Arapların كلامında, İbnü’l-A‘râbî’nin zikrettiği bütün manalara muhtemel olunca, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) “(**الجار أَحَقُّ بِصَقَبه**)” sözünü, ancak ona delâlet eden bir delil ile, bitişik komşu diye tefsir etmek caiz olmadı. O hâlde, onunla ne kastedildiğine dair delilin aranması vacip oldu. Delâlet, başka sünnetlerde, muradın, taksim etmeyen ortak olan **الجار** olduğuna açıklayıcı olarak kaim oldu. Ve taksim edenin, ortak gibi kılınması caiz değildir.

Ve Allah’ın celîl ve azîz olan sözüne gelince: ( **وَإِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ** ( ) **وَقَالَ لاَ غَالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَإِنِّي جَارٌ لَّكُمْ** ) (el-Enfâl: 48). Şüphesiz Ferrâ dedi ki: Bu, Benî Kinâne’den bir adam sûretinde temessül etmiş İblîs’tir. Dedi ki: Onun sözü **إني جار لكم**; “kavmimden sizi korurum; böylece size ilişmezler ve Muhammed’e karşı sizinle beraber olurlar” demek ister. İblîs melekleri görünce onları tanıdı da kaçak olarak geri dönüp kaçtı. Hâris b. Hişâm ona dedi ki: “Savaş olmaksızın kaçış mı?” O dedi ki: **إِنِّي أَرَى مَا لاَ تَرَوْنَ** ) (el-Enfâl: 48) âyeti.

Münzirî bana haber verdi; Ebü’l-Heysem’den: dedi ki: **الجار** ile **المجِير** ve **المعيذ** birdir. Kim Allah’a sığınırsa, yani O’ndan **اسْتجار** ederse, O onu korur; Allah’ın koruduğuna ulaşılamaz. O korur ve O’na karşı korunma olmaz; yani O himaye eder.

Allah Nebî’sine dedi ki: ( **رَشَداً قُلْ إِنِّى لَن يُجِيرَنِى مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ وَلَنْ** ) (el-Cinn: 22). Yani Allah’tan beni hiç kimse men edemez. **الجار** ve **المجير**; seni men eden ve seni koruyan kimsedir.

Dedi ki: Allah’ın, İblîs’ten hikâye olarak sözü: **وَإِنِّي جَارٌ لَّكُمْ** (el-Enfâl: 48), yani “Ben sizi koruyanım ve kavmim Benî Kinâne’den size sığınak olanım.” Dedi ki: Aşiretin efendisi, üzerine bir insanı **أجار** edince, onu himayeyi bozmazlardı.

Allah’ın celîl ve azîz olan sözü: ( **وَالْجَارِ ذِى الْقُرْبَى وَالْجَارِ الْجُنُبِ** ) (en-Nisâ: 36).

Buna göre **الجار ذو القربَى**, **الْجِواءِ** içinde seninle birlikte inen neseb hısmındır; yahut bir beldede iner, sen başka bir beldede olursun; onun için akrabalık komşuluğunun dokunulmazlığı vardır. **الجار الجُنبِ**: ona neseb bakımından uygun (hısım) olmaması; sonra ona gelip kendisini korumasını istemesi; yani onu men etmesi; böylece onunla birlikte iner. İşte bu **الجار الجنب** için, onun komşuluğunda inmesinin, onun men etmesinin ve onun emânına ve ahdine dayanmasının dokunulmazlığı vardır. Kadın, kocasının **جَارة**sidir; çünkü o, onun üzerinde emîn kılınmıştır ve ona iyi davranmakla emrolunmuştur ve ona tecavüz etmemekle (emrolunmuştur); çünkü o, sıhr akrabalığının dokunulmazlık akdine tutunmuştur. Kocası da onun **جَار**ı olmuştur; çünkü onu korur ve onu men eder ve ona tecavüz etmez. A‘şâ, câhiliyede karısına **جارَة** adını vermiştir; şöyle dedi:

أيَا جَارتا بِينِي فَإِنَّكِ طالِقَهْ
ومَوْمُوقَةٌ ما دُمْتِ فينا وَوَامِقَهْ

Denir ki: Falan, eşyasını kabında **أجار** etti; onları da kaplarında **أجاروه** ettiler. Ebü’l-Müselّem el-Hüzelî dedi ki:

كلوا هنيئاً فإن أنفقتُمُ بكلا
مما تُجُير بني الرّمداء فابْتَكلوا

**تجير**: onu kapların içine koyarsın. Bir adam yere serildi; onu yere seren, onu öldürmek istedi; o dedi ki: “Üzerime izârımı **إِجْرِ** et; çünkü ben yardım istemedim.” İnsanları ganimetimden uzaklaştırmayı ve tesellimi istedi.

Ebû Zeyd dedi ki: “Benî falan içinde **جاوَرْتُ**” denir; onları komşu edindiğin zaman.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: “Düşmana hazırlanmayı ona emrettiğinde **جُرْجُرْ** denir.” Ve “**تجاوَرْنا** ve **اجتوَرْنا**” bir mânâdadır denir.

**جأر جير جور**: Katâde, Allah’ın sözü hakkında: ( **إِذَا هُمْ يَجْئَرُونَ** ) (el-Mü’minûn: 64) dedi ki: “Korkuya kapılırlar.” Suddî dedi ki: “Bağırırlar.” Mücâhid dedi ki: “Dua ederek yalvarırlar.”

Asma‘î: Öküz **جَأَرَ** eder, **جُؤَاراً**; ve böğürür, **خُوَاراً**; ikisi bir mânâdadır.

Leys dedi ki: İneğin **جأرت** etmesi **جُؤَاراً** diye söylenir; bu, sesini yükseltmesidir. Kavmin Allah’a **جُؤاراً** ile **جأر** etmesi de (böyledir); bu, Allah’a yalvararak seslerini yükseltmeleridir.

Ebû Ubeyd, Ebû Ziyâd el-Kilâbî ve Asma‘î’den: **الجائِر** boğazda bir yarıktır; Ebû Ubeyd bunu böyle rivayet etti. Şemir dedi ki: Ancak boğazda bir yarıktır.

Münzirî bana haber verdi; Sebahî’den, o da Riyâşî’den: dedi ki: **الجَيّارُ**, karnının içinde şiddetli bir sıcaklık bulan kimsedir. Ve şu beyti okudu:

كَأَنَّما بَيْنَ لَحْيَيْهِ ولَبَّتِهِ
من جُلْبَةِ الجُوعِ جَيارٌ وَإرْزِيزُ

Dedi ki: **الإرْزيز** saplamadır; **الصَّاروجُ** için de “onda **جَيَّار** vardır” denir.

Ebû Amr dedi ki: Havuzu **جيَّرْتُ**. Ve şu beyti okudu:

إذا ما شَتَتْ لمْ يَسْتَرِبْها ، وإنْ تَقِظْ
تُباشِرْ بِصُبْحِ الْمَازِنِيِّ الْمُجَيَّرَا

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Kül, kireç ve alçı ile karıştırıldığında, o **الجَيّار**dır.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “**جَيْرِ** bunu yapmam” denir. Bazıları da nasb ile “**جَيْرَ**” der; mânâsı “evet” ve “peki”dir. O, tenvinsiz bir cer’dir. Kisâî de bunun benzerini söyledi: tenvinsiz cer’de.

Şemir dedi ki: Onların “**لا جَيْرِ**; hayır, gerçekten” sözünde; ve “**جَيْرِ** bunu yapmam” dersin; ve “**لا جَيْرِ** bunu yapmam” (dersin). O, yer değiştirmeyen bir kesredir. Ve şu beyti okudu:

جَامِعُ قد أَسْمَعتَ مَنْ تَدْعُو جَيْرِ
وليْسَ يَدْعُو جَامِعٌ إلى جَيْرِ

İbnü’l-Enbârî dedi ki: **جَيْرِ**, yemin yerinde konur.

İbnü’s-Sikkît: “**غَيْثٌ جِوَارٌّ**” denir; yağmuru bol, çok olduğunda. Asma‘î onu şöyle rivayet etti: hemze ile, fu‘all vezninde “**غَيْثٌ جُؤَرٌّ**”; yani onun sesi vardır. Ve şu beyti okudu:

لا تَسْقِهِ صَيِّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ

Dedi ki: Dua ile **وَجَأَرَ**; sesini yükselttiğinde.

Leys dedi ki: **الجَوْرُ** adaletin zıddıdır; ve **الجور** yürüyüşte kasdı terk etmektir. Dedi ki: İkisinin fiili **جَارَ يَجُورُ**dur. Ve bir kavim **جَارَةٌ** ve **جَوَرَةٌ**dur; yani zalimlerdir. Dedi ki: **الجَوّارُ**, senin için bir bağda veya bostanda ırgat olarak çalışan kimsedir.

Ben dedim: Bu mânâ ile **الجَوَّار**ı Leys’ten başkasından işitmedim.

Dedi ki: Kesre ile **الْجِوَارُ**: komşuluk etmektir; ve **الْجُوَار**: isimdir. **الجار**ın çoğulu **أَجْوَاراً** ve **جِيرةً** ve **جيراناً** olarak gelir. Ve şu beyti okudu:

وَرَسْمِ دارٍ دارِسِ الأجوارِ

İbnü’l-A‘râbî: **بَعِيرٌ جوَرٌّ**: yani iri. Ve şu beyti okudu:

بَيْنَ خَشَاشَي بَازِلٍ جِوَرِّ

**الخِشَاشان**: **الْجُوَالِقان**dır.

Ebû Ubeyd, ashabından: Ona sapladı da onu **فَجَوَّرَهُ** etti; ve düştüğünde **تَجَوَّرَ** eder. Bundan, dolaşan mesel:

يَوْمٌ بِيَوْمِ الخَفَضِ المُجَوَّرِ

Onun tefsiri geçmişti.

Başkası dedi ki: **عُشْبٌ جَأْرٌ** ve **غَمْرٌ**; yani çok. Ve şu beyti okudu:

أَبْشِرْ فهذِي خُوصَةٌ وجَدْرُ
وعُشُبٌ إذا أكَلْتَ جَأْرُ

Bir başkası dedi ki:

وكُلِّلَتْ بالأُقحُوَانِ الْجَأْرِ

O, uzayan ve olgunlaşan şeydir.

**أجر**: Allah azze ve celle dedi ki: ( **ابْنَتَىَّ هَاتَيْنِ عَلَى أَن تَأْجُرَنِى** ) (el-Kasas: 27).

Ferrâ dedi ki: “Sekiz yıl boyunca benim koyunlarımı gütmen, sevabım olsun diye” demektir.

Münzirî bana haber verdi; Hüseyin b. Fehm’den, Muhammed b. Sellâm’dan, Yûnus’tan: dedi ki: Mânâsı, kiralama karşılığında bana sevap vermen üzerinedir.

Bundan, insanların sözü: “Allah seni **آجرَكَ** etsin”; yani Allah sana sevap versin.

وقال **الزَّجَّاجُ** في قوله : ( **الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ قَالَتْ إِحْدَاهُمَا ياأَبَتِ اسْتَئْجِرْهُ إِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَئْجَرْتَ الْقَوِىُّ الأَمِينُ** ( yani onu bir ücretli olarak edin, ) **ياأَبَتِ اسْتَئْجِرْهُ إِنَّ خَيْرَ** ( yani işinde güçlü olan ve onda emaneti yerine getiren kimseyi kullandıklarının en hayırlısıdır.
Dedi ki: ve sözü ) **ابْنَتَىَّ هَاتَيْنِ عَلَى أَن تَأْجُرَنِى** ( yani sekiz yıl bana ücretli olasın.
Ve **أبو زيد** dedi, denir ki: **آجَرهُ الله يَأْجُرُه أَجْراً**; ve köleyi ücretli kıldım, o da **مَأْجُورٌ** (ücretli kılınmış) olarak bir **أَجْراً** (ücret) iledir; ve onu kiraya verdim, onu **أُوجرهُ** **إيجاراً** (kiraya verme olarak), o da **مُؤْجَرٌ** (kiraya verilmiş)tir; ve hepsi Arapların sözünden güzeldir.
Allah تعالى dedi: ( **ابْنَتَىَّ هَاتَيْنِ عَلَى أَن تَأْجُرَنِى** ) (القصص: 27) ve denir ki: adamın eli **أَجَرَتْ** **تَأجُرُ** **أَجْراً** ve **أُجوراً**; bu, kırık kaynadığında ve ona bir **عَثْمٌ** kaldığında olur; o, içinde eğrilik bulunan, şişlik heyeti gibi bir **مَشَشٌ**tur.
**أبو عُبيد**’den, **الأصمعيّ**’den: kırık **أَجَرَ** **يَأْجُرُ** **أُجوراً**, eğer eğrilik üzere iyileşirse; ve ben onu **إيجاراً** (iyileştirme/kaynatma olarak) **آجرْتُهَا**.
Ve **أبو عُبيد** dedi, **الكسائيّ** dedi: **الإجَارَةُ** **الخَليل**’in sözüne göre, kafiyenin birinin **طَاءً**, ötekinin **دَالاً** olmasıdır ve bunun benzeri.
Dedim: bu, kırığın, eşitlik üzere olmadan kaynamasından olan **أُجور**dandır; ve o, **فِعالَه** veznindedir: **مَنْ أَجَرَ يَأْجُرُ**; ve o, bir işte ücret olarak verdiğindir.
Dedi ki: ve **الأجر** işin karşılığıdır; ve **الأَجَّار**: çevresinde perde olmayan bir damdır. Çoğulu **أَجَاجِير**dir.
Hadiste: ( **مَنْ باتَ على إجَّار ليس له ما يَرُدُّ قَدَمَيْهِ فقد بَرِيَتْ منه الذِّمَّة** ) yani bir dam üzerinde. Bunu **أبو عُبيد** söyledi.
Dedi ki: ve **الإنْجارُ** bir lehçedir. Doğrusu: **الإجَّار**.
**ابن السِّكِّيت** dedi: denir ki, o, onun **هِجِّيراه**’ı ve **إجِّيرَاه**’ı olmaya devam etti; yani onun alışkanlığı ve âdeti.
**الأصمعيّ**: **أبو عمرو** dedi: o, **الأَجُرُ**dur, **الراء**’ı hafifletilmiş; ve o, **الآجُرَةُ**dir.
Ve başkası dedi: denir ki **آجُورٌ** ve **آجُرٌّ**; ve **إسماعيلَ** peygamberin (صلى الله عليه وسلم) annesine **هاجَرَ** ve **آجَر** denir.
Ve **الكسائيّ** dedi: Araplar, hepsi için **آجُرَّةٌ** ve **آجُرٌّ** der; ve **آجِرَة** ve çoğulu **آجُرٌ**; ve **آجُرَةٌ** ve çoğulu **آجُرٌ**; ve **أَجُورَةٌ** ve çoğulu **آجُورٌ**.

**وجر**: **الليث** dedi: **الْوَجْرُ**, bir çocuğun boğazının ortasına su yahut ilaç **تُوجِرَ** etmendir; ve **الْميجَر**: çocukla boğaza ilaç **يُوجَرُ** edilen, bir burun damlasına benzer şeydir; ve o ilacın adı: **الوَجُور**.
**ابن السِّكّيت** ve başkaları: **اللَّدودُ**, ağzın iki yanından birinde olan şeydir; **الوَجُورُ** ise ağzın hangi yerinde olursa olsun; ve **النَّشُوقُ** burundadır.
Ve **الليث** dedi: **أَوْجَرْتُ** falana mızrağı, eğer onu göğsünden mızrakladıysan; ve inşad etti:
أَوْجَرتهُ الرُّمْحَ شَزْياً ثم قلتُ له :
هَذي المرُوءةُ لا لِعْبُ الزَّحَاليق
Dedi ki: ve **الْوَجرُ** korkudur; denir ki: ben ondan elbette **لأَوْجر**’im, ve **أَوْجل**; ve **وَجِرٌ** ve **وَوَجِلٌ**, yani korkan.
Ve **الْوِجارُ**: sırtlanın ve benzerinin, kazıp derinleştirdiği zaman olan inidir; hepsi **أَوْجِرَة**dir.
Ve denir ki: ilacı **تَوَجَّرْتُ**, eğer onu şeyden sonra şey olarak yuttuysan.
**أبو خيرة**: adam suyu istemeyerek içerse, o **التَّوَجُّر**dür ve **التَّكارُهُ**dür; ve **وَوَجرة**: bilinen bir yerdir.
Ve **أبو عُبيد** dedi: **الْوَجُورُ** ağzın ortasıdır; ve ben ona **الوَجُورَ** **وَجرْتُه**; ve onu **أَوُجرتُه**. Dedi ki: ve onu mızrakla **أَوْجرتُه**, başkası değil.
Dedi ki: ve **أبو عبيدة** dedi: ona suyu **أَوْجَرْتُه**, ve ona mızrağı **أَوْجَرْتُه**; ve onu öfkeyle **أَوْجرتُه**: bütün bunlarda onu **أَفْعَلْتُه**.
Dedi ki: ve **أبو زيد** dedi: ilacı ona **وجرَته**; onu **وَجْراً** **أَجرِهُ**, eğer onu ağzına koyduysan.
**أبو عبيد**’den, **أبي زيد**’den: sırtlanın ve kurdun inine **وِجَار** ve **وَجار** denir.

**رجا**: **الليث** dedi: **الرَّجاءُ** uzatılmıştır ve **الْيَأْس**’in zıddıdır; ve fiil ondan: **رَجَا يَرْجُو**, ve **رَجِيَ يَرْجَا**, ve **ارْتَجَى يَرْتَجِي**, ve **تَرَجَّى وَيَتَرَجَّى**.
Dedi ki: ve kim “şunu şunu **رَجاةَ** yaptım” derse, o hatadır; ancak “şunu şunu **رَجاءً**” denir.
Dedi ki: ve **الرَّجْوُ** aldırıştır; denir ki: **ما أرجو**, yani aldırmam.
Dedim: onun “**رَجِيَ يَرجَى**”, **رَجَا** manasında” sözüne gelince; onu **الليث**’ten başkası için işitmedim. Fakat denir ki: adam **رَجِيَ يَرجَى**, eğer şaşkına döndüyse.
Ve bana **المنذريّ**, **ثعلب**’den, **سلمة**’den, **الفراء**’dan haber verdi; dedi ki: denir ki **بَعِلَ**, ve **بَقِرَ**, ve **رَتِج**, ve **رَجِيَ**, ve **عَقِرَ**, eğer konuşmayı istedi de ona (dili) bağlandıysa.
Ve onun “**الرَّجْوُ الْمَبالاة**” sözüne gelince, o münkerdir; ancak **الرَّجاءُ**, korku yerinde, yanında bir nefy harfi olduğu zaman kullanılır.
Bundan, Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( **أَنْهَاراً مَّا لَكُمْ لاَ تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَاراً** ) (نوح: 13); mana: size ne oluyor ki Allah için bir azamet korkusu duymuyorsunuz; ve bundan, **الرَّاجز**’in sözü; **الفراء** onu inşad etti:
لا تَرْتَجِي حين تُلاقِي الذَّائدَا
أَسَبْعَةٌ لاقَتْ مَعاً أَوْ وَاحداً
**الفراء** dedi: ve bazı müfessirler Allah’ın sözü hakkında: ( **وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لاَ يَرْجُونَ** ) (النساء: 104) “manası: korkuyorsunuz” demiştir.
**الفراء** dedi: biz, korku manasının **رَجاءً** olmasını ancak onunla birlikte bir **جَحْد** (inkâr/nefy) ile bulduk. Böyle olunca, korku, **الرَّجا** ve korku yönünden olur; ve **الرَّجَا** da böyledir; Allah جلّ وعزّ’ün sözü gibi: ( **يَتَفَكَّرُونَ قُل لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ يَغْفِرُواْ لِلَّذِينَ لاَ يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ لِيَجْزِىَ قَوْماً بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُونَ** ) (الجاثية: 14) bu, Allah’ın günlerinden korkmayanlar içindir.
Ve yine onun sözü: ( **أَنْهَاراً مَّا لَكُمْ لاَ تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَاراً** ) (نوح: 13).
Ve **أبو ذؤيب** dedi:
إذا لسَعَتْهُ النحْل لم يَرْجُ لَسْعَتَها
وحَالَفها في بَيْتِ نُوبٍ عَوامِل
Dedi ki: sen **خِفتُكَ**yı kastederken **رَجوْتك** caiz olmaz; ve sen **رَجوْتُك**yı kastederken **خِفتُكَ** da olmaz.
Ve **الليث** dedi: **الرَّجا** kısaltılmıştır: her şeyin yanı; hepsi: **الأرْجاء**. İkisi: **الرَّجَوَان**. Bundan Allah تعالى’nın sözü: ( **وَاهِيَةٌ وَالْمَلَكُ عَلَى أَرْجَآئِهَآ وَيَحْمِلُ عَرْشَ** ) (الحاقة: 17) yani onun yanları.
Ve **ذو الرمة** dedi:
بَيْنَ الرَّجا والرَّجا من جَيْبِ وَاصِيةٍ
يَهْماء خَابِطُها بالْخَوفِ مكعوم
Ve **الأرْجاءُ** hemzelenir ve hemzelenmez.
**ابن السكيت** dedi: denir ki: işi **أَرْجَأْتُ** ve **أَرْجيته**, eğer onu geciktirdiysen.
Allah جلّ وعزّ dedi: ( **وءَاخَرُونَ مُرْجَوْنَ لاَمْرِ اللَّهِ** ) (التوبة: 106). Ve şöyle okundu: ( **مُرْجَوْنَ لاَمْرِ اللَّهِ** (. Ve şöyle okundu: ( **أَرْجِهْ وَأَخَاهُ** (. Ve şöyle okundu: ( **أَرْجِئْهُ وأَخَاه** ).
Dedi ki: ve denir ki: bu, **مُرْجِيٌّ** bir adamdır; ve onlar **المُرْجِئَةُ**’dir. İstersen **مُرْجٍ** dersin; ve onlar **الْمرجيَة**’dir.
Dedi ki: hemzelemeyen kimsenin sözüne göre ona nisbet ederler: **مُرْجِيٌّ**; hemze ile söyleyen ise dedi ki: **مُرْجَائيَّ**.

Ve başkası dedi: Bu **العِصَابة**’ya ancak **مُرْجئة** denildi; çünkü onlar sözü öne aldılar ve ameli ertelediler; yani onu geciktirdiler.

Ve Ebû Amr dedi: **أَرْجَأَت** gebe kadın; çocuğunun çıkması yaklaştığı zaman; artık o **مُرْجيءٌ** ve **مُرْجئةٌ**’dir.

Ve Zû’r-Rumme dedi:
إذا أرْجَأَتْ ماتَتْ وَحَىَ سَلِيلُها

Ve ayrıca hemzesiz olarak da **أَرْجَتْ** denilir.

**روج**: Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّوْجةُ** aceledir.

Ve el-Leys dedi: “Ona dirhemleri **رَوَّجتُ**” dersin.

Dedi: Ve **الأوَارِجةُ**, **الْخَراج** ve başkası hakkında divan sahiplerinin kitaplarındandır.

“Bu, **كتاب التّأْرِيج**’dir” denilir.

Ve başkası dedi: **رَوَّجتُ** işi; böylece **فراجَ يَرُوجُ رَوْجاً**; onu **أرَّجتَه** ettiğin zaman.

**أرج**: el-Leys dedi: **الأَرْجُ**, hoş kokulu rüzgârın bir esintisidir.

Dersin: **أرِجَ** ev, **يأْرَجُ أَرَجاً**; artık o, hoş bir koku ile **أَرِجٌ**’dir; ve **التَّأْرِيجُ**, savaşta **التّأْرِيشِ**’e benzer. Ve el-‘Accâc dedi:
إنا إِذَا مُذْكِي الحُرُوبِ أَرَّجا

Ve **الأرِيجَةُ**: hoş kokudur; çoğulu **الأرَايِيج**’dir.

Ve başkası dedi: Ateşi **أَرَّثْتُ** ve onu **أَرَّجتُ**; onu alevlendirdiğin zaman.

Ve el-Leys dedi: **اليارجان** sanki Farsçadır; ve o, ellerin süslerindendir.

Ve başkası dedi: **الأيَارِجة** bir ilaçtır; ve o, Arapçalaştırılmıştır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قال تعالى: ﴿فإليه تجأرون﴾ [النحل/53]، وقال تعالى: ﴿إذا هم يجأرون﴾ [المؤمنون/64]، ﴿لا تجأروا اليوم﴾ [المؤمنون/65]، جأر: إذا أفرط في الدعاء والتضرع تشبيها بجؤار الوحشيات، كالظباء ونحوها.

##### Türkçe

- Yüce Allah dedi ki: ﴿O hâlde yalnız O’na **تجأرون**﴾ [النحل/53] ve Yüce Allah dedi ki: ﴿O vakit onlar **يجأرون**﴾ [المؤمنون/64]، ﴿Bugün **تجأروا** etmeyin﴾ [المؤمنون/65]، **جأر**: dua ve yalvarmada aşırıya gittiği zaman; yabanîlerin, ceylanlar ve benzerleri gibi, **جؤار**ına benzetme yoluyla.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ج أ ر
جـأر العجـل وجـأر الداعي إلى الله‏:‏ ضج ورفع صوته ‏"‏ إذا هم يجأرون ‏"‏ وبات له جؤار وهو جأار بالليل‏.‏
قال‏:‏ ومن المجاز‏:‏ جأر النبات‏:‏ طال وارتفع كما يقال‏:‏ صاحت الشجـرة إذا طالـت وجـأرت أرض بني فلان‏:‏ ارتفع نباتها وعشب جار‏:‏ غمر‏.‏
قال‏:‏ عفراء حفت برمـال عفـر وكللت بالأقحوان الجأر وغيث جؤر بوزن جعل‏:‏ غزير يجأر عنه النبات‏.‏

##### Türkçe

ج أ ر
**جـأر العجـل** ve **جـأر الداعي إلى الله**: feryat etti ve sesini yükseltti: “**إذا هم يجأرون**” ve onun için geceleyin bir **جؤار** vardır; ve o, geceleyin **جأار**dır.‏
Dedi: Ve mecazdan: **جأر النبات**: uzadı ve yükseldi; tıpkı “**صاحت الشجـرة**” denildiği gibi, yani uzadığı zaman; ve **جـأرت أرض بني فلان**: bitkisi ve otu yükseldi; ve **عشب جار**: kaplayıcıdır.‏
Dedi: عفراء, عفر kumlarla kuşatıldı ve **الأقحوان الجأر** ile taçlandırıldı; ve **غيث جؤر** (جعل vezninde): bol; bitki ondan dolayı feryat eder.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

جَأَرَ يَجْأَرُ جَأَْراً وجُؤَاراً: رفع صوته مع تضرع واستغاثة. وفي التنزيل: إِذا هُمْ يَجْأَرُون؛ وقال ثعلب: هو رفع الصوت إِليه بالدعاء. وجَأَر الرجلُ إِلى الله عز وجل إِذا تضرّع بالدعاءِ. وفي الحديث: كأَني أَنظر إِلى موسى له جُؤَارُ إِلى ربه بالتلبية؛ ومنه الحديث الآخر: لخرجتم إِلى الصُّعدَاتِ تَجْأَرُون إِلى الله. وقال قتادة في قوله: إِذا هُمْ يَجأَرُون؛ قال: إِذا هم يَجْزعُون، وقال السُّدِّيُّ: يصيحون، وقال مجاهد: يضرعون دعاء، وجأَرَ القومُ جُؤَاراً: وهو أَن يرفعوا أَصواتهم بالدعاء متضرِّعين. قال: وجأَرَ بالدعاء متضرِّعين. قال: وجأَرَ بالدعاء إِذا رفع صوته. الجوهري: الجُؤَارُ مثل الخُوَار، جأَر الثور والبقرة يَجْأَرُ جُؤَاراً: صاحا، وخَارَ يَخور بمعنى واحد: رفعا صوتهما؛ وقرأَ بعضهم: عجلاً جسداً له جُؤَارٌ، حكاه الأَخفش؛ وغيث جُؤَرٌ مثل نُفَرٍ أَي مُصَوّتٌ، من ذلك، وفي الصحاح: أَي غزير كثير المطر؛ وأَنشد لجندل بن المُثَنَّى:
يا رَبَّ رَبَّ المسلمين بالسُّوَرْ،
لا تَسقِهِ صَيَّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ
دعا عليه أَن لا تمطر أَرضه حتى تكون مُجْدِبةً لا نبت بها، والصَّيّبُ: المطر الشديد، والعزَّافُ: الذي فيه رعد. والعَزْفُ: الصَّوْتُ، وقيل: غيث جُؤَرٌ طال نبته وارتفع. وجَأَرَ النبتُ: طال وارتفع، وجَأَرَت الأَرض بالنبات كذلك؛ وقال الشاعر:
أَبْشرْ فَهذي خُوصَةٌ وجَدْرُ
وعُشْبٌ، إِذا أَكَلْتَ، جَوأَرُ
(* قوله «جوأر» كذا بالأصل، والصواب: جَأرُ).
وعُشْبٌ جَأْرٌ وغَمْرٌ أَي كثير. وذكر الجوهري: غَيْثٌ جِوَرُّ في جَوَرَ، وسيأْتي ذكره. والجأْرُ من النبت: الفَضُّ الرَّيَّانُ؛ قال جندل: وكُلِّلَتْ بأُقْحوانٍ جأْرِ
وهذا البيت في التهذيب معرّف:
وكللت بالأُقحوان الجأْر
قال: وهو الذي طال واكتهل. ورجل جَأْرٌ: ضخم، والأُنثى جَأْرةٌ. والجائر: جَيَشانُ النَّفْس، وقد جُئِرَ. والجائرُ أَيضاً: الغَصَصُ، والجائرُ: حَرٌّ في الحَلْقِ.

##### Türkçe

**جَأَرَ** **يَجْأَرُ** **جَأَْراً** ve **جُؤَاراً**: yalvarma ve imdat isteme ile birlikte sesini yükseltti.

Ve tenzîlde: **إِذا هُمْ يَجْأَرُون**; ve Sa‘leb dedi: o, dua ile ona ses yükseltmektir. Ve adam, Allah عز وجل’e **جَأَر** eder; dua ile yalvardığı zaman. Ve hadiste: “Sanki Musa’ya bakıyorum; onun, telbiye ile Rabbine **جُؤَارُ**u vardır”; ve ondan diğer hadis: “Elbette **الصُّعدَاتِ**’e çıkardınız; Allah’a **تَجْأَرُون** olarak.” Ve Katâde, onun sözü hakkında: **إِذا هُمْ يَجأَرُون**; dedi: “Onlar **يَجْزعُون** oldukları zaman”; ve **السُّدِّيُّ** dedi: “bağırırlar”; ve Mücâhid dedi: “dua ederek yalvarırlar.” Ve kavim **جُؤَاراً** **جَأَرَ** etti: ve o, dua ile yalvararak seslerini yükseltmeleridir. Dedi: ve dua ile yalvararak **جَأَرَ** etti. Dedi: sesini yükselttiği zaman dua ile **جَأَرَ** etti.

Cevherî: **الجُؤَارُ** **الخُوَار** gibidir; öküz ve inek **جَأَرَ** eder, **يَجْأَرُ** **جُؤَاراً**: ikisi bağırdı; ve **خَارَ** **يَخور** tek bir mânâ ile: ikisi seslerini yükseltti; ve bazısı okudu: **عجلاً جسداً له جُؤَارٌ**; onu Ahfeş nakletti; ve **غيث جُؤَرٌ** **نُفَرٍ** gibi, yani sesli; bundan dolayı. Ve **الصحاح**’ta: yani bol, çok yağmurlu; ve Cündel b. el-Müsennâ’ya ait olarak inşâd etti:
يا رَبَّ رَبَّ المسلمين بالسُّوَرْ،
لا تَسقِهِ صَيَّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ

Onun aleyhine dua etti: toprağına yağmur yağmasın; ta ki bitki olmayan çorak olsun. Ve **الصَّيّبُ**: şiddetli yağmur; ve **العزَّافُ**: içinde gök gürültüsü olan. Ve **العَزْفُ**: ses; ve denildi: **غيث جُؤَرٌ** bitkisi uzadı ve yükseldi. Ve bitki **جَأَرَ** etti: uzadı ve yükseldi; ve yer de bitki ile öylece **جَأَرَت** etti; ve şair dedi:
أَبْشرْ فَهذي خُوصَةٌ وجَدْرُ
وعُشْبٌ، إِذا أَكَلْتَ، جَوأَرُ

(* “**جوأر**” sözü: asılda böyle; doğrusu: **جَأرُ**).

Ve **عُشْبٌ جَأْرٌ** ve **غَمْرٌ**: yani çok. Ve Cevherî zikretti: **غَيْثٌ جِوَرُّ** “**جَوَرَ**”da; ve onun zikri gelecektir. Ve bitkiden **الجأْرُ**: yarılmış, suya kanmış (taze) olan; Cündel dedi:
وكُلِّلَتْ بأُقْحوانٍ جأْرِ

Ve bu beyit **التهذيب**’de belirli olarak:
وكللت بالأُقحوان الجأْر

Dedi: ve o, uzayan ve olgunlaşandır. Ve **رجل جَأْرٌ**: iri; dişisi **جَأْرةٌ**.

Ve **الجائر**: nefsin kabarmasıdır; ve **جُئِرَ** edilmiştir. Ve **الجائرُ** ayrıca: boğazda takılma; ve **الجائرُ**: boğazda hararettir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ج أ ر * * الجُؤارُ * كالخوار يقال جأر * الثَّوْرُ * يجأر جؤارا أي صاح وقرأ بعضهم ﴿عجلا جسدا له جؤار﴾ بالجيم و * جَأَرَ * إلى الله تضرع بالدعاء

##### Türkçe

* ج أ ر * * **الجُؤارُ** * böğürme gibi; denilir: **جأر** * **الثَّوْرُ** * **يجأر** **جؤارا**; yani bağırdı. Bazıları ﴿**عجلا** **جسدا** **له** **جؤار**﴾ (şeklinde) **الجيم** ile okudu. Ve * **جَأَرَ** * Allah’a, dua ile yalvarıp yakardı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جأر الداعي كمنع يجأر جأرا وجؤارا، بالضم: رفع صوته بالدعاء. وفي التنزيل:  إذا هم يجأرون  قال ثعلب: هو رفع الصوت إليه بالدعاء. وجأر الرجل إلى الله: تضرع بالدعاء وضج واستغاث. وقال مجاهد:  إذا هم يجأرون  :يضرعون دعاء، وقال قتادة: يجزعون، وقال السدي: يصيحون.
 جأرت البقرة والثور: صاحا. والجؤار: مثل الخوار، كذا في الصحاح. وقرأ بعضهم:  عجلا جسدا له جؤار  حكاه الأخفش.
 من المجاز: جأر النبات جأرا:طال وارتفع، كما يقال: صاحت الشجرة: طالت.
 من المجاز: جأرت الأرض: طال نبتها وارتفع. من المجاز: الجأر من النبت: الغض الريان، قال جندل:
  وكللت بأقحوان جأر. قال الأزهري: وهو الذي طال واكتهل. الجأر من النبت أيضا: الكثير، يقال: عشب جأر وغمر، أي كثير، وهو مجاز. الجأر: الرجل الضخم السمين، والأنثى جأرة، كالجار، ككتان، و الجئر، مثل كتف، وهذه عن الفراء. ويقال: هو جآر بالليل.
 يقال: هو أجأر منه، أي أضخم. والجائر: جيشان النفس وقد جئر. الجائر أيضا: الغصص.
 الجائر: حر في الحلق، أو شبه حموضة فيه، من أكل الدسم.
 من المجاز: غيث جأر وجآر ككتان، وجؤر، كصرد، وعلى هذا اقتصر الأصمعي، وجور كهجف، سيأتي في جار يجور: غزير وكثير المطر، يجأر عنه النبت، كذا في الصحاح. وقال غيره: غيث جؤر مثل نغر أي مصوت، وأنشد لجندل بن المثنى:
  يا رب رب المسلمين بالسور                      لا تسقه صيب عزاف جؤر. دعا عليه أن لا تمطر أرضه، حتى تكون مجدبة لا نبت بها. وجئر، كسمع: غص في صدره.
 والجؤار، كغراب، الصوت بالدعاء. وفي الحديث:  كأني أنظر إلى موسى له جؤار إلى ربه بالتلبية  . والجؤار أيضا: قيء وسلاح يأخذ الإنسان فيجأر منه.

##### Türkçe

**جأر** çağıran, **كمنع** (babında) **يجأر**; **جأرا** ve **جؤارا** (zammesiyle): dua ile sesini yükseltti. Tenzilde: **إذا هم يجأرون**. Sa‘leb dedi: O, dua ile O’na ses yükseltmektir. Ve adamın Allah’a **جأر** etmesi: dua ile yalvardı, feryat etti ve yardım istedi. Mücâhid dedi: **إذا هم يجأرون**: dua ederek yalvarırlar; Katâde dedi: sızlanırlar; Suddî dedi: bağırırlar.

İnek ve boğa **جأرت**: ikisi bağırdı. Ve **الجؤار**: **الخوار** gibidir; **الصحاح**’ta böyledir. Bazıları şöyle okudu: **عجلا جسدا له جؤار**; bunu **الأخفش** nakletti.

Mecazdan: bitki **جأر** etti, **جأرا**: uzadı ve yükseldi; “ağaç **صاحت**: uzadı” denildiği gibi.

Mecazdan: yer **جأرت**: bitkisi uzadı ve yükseldi. Mecazdan: bitkiden **الجأر**: taze, suya kanmış (bitki); Cundel dedi:
**وكللت بأقحوان جأر.**
**الأزهري** dedi: o, uzayan ve olgunlaşandır. Bitkiden **الجأر** ayrıca: çok olandır; “**عشب جأر وغمر**” denir, yani çok; bu mecazdır. **الجأر**: iri, şişman adam; dişisi **جأرة**; **كالجار**; **ككتان**; ve **الجئر**, **مثل كتف**; bunlar **الفراء**’dandır. Ve denir ki: o, geceleyin **جآر**dır.

Denir ki: o, ondan daha **أجأر**dır; yani daha iridir. Ve **الجائر**: nefsin kabarmasıdır; ve **جئر** etmiştir. **الجائر** ayrıca: boğazda takılmalar (gırtlak tıkanmaları)dır.

**الجائر**: boğazda hararettir; yahut onda bir çeşit ekşimsilik; yağlı şey yemekten.

Mecazdan: **غيث جأر** ve **جآر** (**ككتان**), ve **جؤر** (**كصرد**); **الأصمعي** bununla yetindi; ve **جور** (**كهجف**); **جار يجور** maddesinde gelecektir: bol ve çok yağmurlu; bitki ondan dolayı **يجأر** eder; **الصحاح**’ta böyledir. Başkası dedi: **غيث جؤر** **مثل نغر**; yani sesli; Cundel b. el-Musennâ’dan şu beyit okunmuştur:
**يا رب رب المسلمين بالسور                      لا تسقه صيب عزاف جؤر.**
Ona beddua etti: yeri yağmurlanmasın; ta ki kurak olsun, onda bitki olmasın. Ve **جئر**, **كسمع**: göğsünde takıldı (tıkanıp kaldı).

Ve **الجؤار**, **كغراب**: dua ile olan sestir. Hadiste: **كأني أنظر إلى موسى له جؤار إلى ربه بالتلبية**. Ve **الجؤار** ayrıca: kusmuk ve insana gelip de ondan dolayı **يجأر** ettiği bir hastalıktır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَأَرَ
1 جَأَرَ ذ , aor. جَاََ , inf. n. جُؤَارٌ (S, A, K) and جَأْر (K,) He, (a bull, S and K, or a calf, A,) and جَأْرَتْ she, (a cow, K,) lowed. (S, A, K.) جُؤَارٌ is like خُوَارٌ; and is substituted for the latter in a reading of the Kur vii. 146 and xx. 90. (Akh, S.) ― -b2- Also, (S, A, K,) inf. ns. as above, (K,) He (a man praying, A and TA) raised his voice in prayer, or supplication: (Th, K:) he cried out: (Es-Suddee, TA:) he cried out, calling for aid, or succour; humbled, or abased, himself, and raised his voice: (A:) he humbled, or abased, himself, with earnest supplication; (S, K;) اِلَى اللّٰهِ to God; (S;) and cried out, or called, for aid, or succour. (K.) [Accord. to Katلdeh, يَجْأَرُونَ in the Kur xxiii. 66 signifies يَخْرَعُونَ, as written in the TA; but this is app. a mistranscription for يَجْزَعُونَ, They manifest grief and agitation; &c.] ― -b3- Also (tropical:) It (a plant) grew tall; (A, K;) like as one says, صَاحَتِ الشَّجَرَةُ. (A.) And جَأَرَتِ الأَرْضُ (tropical:) The plants, or herbage, of the land grew tall. (A, K.)

جَأْرٌ
جَأْرٌ ذ , applied to herbage, (Az, A, K,) (tropical:) Fresh, juicy, or sappy: (K, * TA:) or tall, and fullgrown: (Az, TA:) and abundant. (A, K.) ― -b2- غَيْثٌ جَأْرٌ, (K,) and ↓ جُؤَرٌ, (As, S, A, K,) and, accord. to As, ↓ جُؤَارٌ, (TA voce جَوَرٌّ,) as also جِوَرٌّ, (K,) (tropical:) A copious rain; (As, S, A, K;) that makes the plants, or herbage, to grow tall: (A:) or the second, a rain that makes a sound, or noise. (TA.)

جُؤّرٌ
جُؤّرٌ ذ : see جَأْرٌ.

جُؤَارٌ
جُؤَارٌ ذ : see جَأْرٌ.

هُوَ جَأّرٌ بِاللَّيْلِ
هُوَ جَأّرٌ بِاللَّيْلِ ذ [He is one who cries out, calling for aid, or succour; who humbles, or abases, himself, and raises his voice; much, or often, by night]. (A, TA.)

##### Türkçe

**جَأَرَ**
1 **جَأَرَ** ذ , muzâri‘ **جَاََ** , mastar ismi **جُؤَارٌ** (S, A, K) ve **جَأْر** (K,) O, (bir boğa, S ve K, yahut bir dana, A,) ve **جَأْرَتْ** o (dişi), (bir inek, K,) böğürdü. (S, A, K.) **جُؤَارٌ** **خُوَارٌ** gibidir; ve Kur’ân’ın vii. 146 ve xx. 90’ındaki bir kıraatte bunun yerine getirilmiştir. (Akh, S.) ― -b2- Yine, (S, A, K,) mastar isimleri yukarıdaki gibi, (K,) O (namaz kılan bir adam, A ve TA) duada, yahut yakarışta sesini yükseltti: (Th, K:) bağırdı: (Es-Suddee, TA:) yardım, yahut imdat, çağırarak bağırdı; kendini alçalttı, yahut zelil kıldı, ve sesini yükseltti: (A:) içten yakarış ile kendini alçalttı, yahut zelil kıldı; (S, K;) **اِلَى اللّٰهِ** Allah’a; (S;) ve yardım, yahut imdat, için bağırdı, yahut çağırdı. (K.) [Katلdeh’e göre, Kur’ân xxiii. 66’daki **يَجْأَرُونَ**, TA’da yazıldığı üzere **يَخْرَعُونَ** mânâsınadır; fakat bu görünüşe göre **يَجْزَعُونَ** için bir yanlış yazımdır, Onlar keder ve çalkantı gösterirler; vb.] ― -b3- Yine (mecaz:) O (bir bitki) boy attı; (A, K;) tıpkı kişinin **صَاحَتِ الشَّجَرَةُ** dediği gibi. (A.) Ve **جَأَرَتِ الأَرْضُ** (mecaz:) yerin bitkileri, yahut otları, boy attı. (A, K.)

**جَأْرٌ**
**جَأْرٌ** ذ , ota nispetle, (Az, A, K,) (mecaz:) taze, sulu, yahut özsulu: (K, * TA:) yahut boylu, ve tam büyümüş: (Az, TA:) ve bol. (A, K.) ― -b2- **غَيْثٌ جَأْرٌ**, (K,) ve ↓ **جُؤَرٌ**, (As, S, A, K,) ve, As’a göre, ↓ **جُؤَارٌ**, (TA, **جَوَرٌّ** maddesinde,) bunun gibi **جِوَرٌّ** de, (K,) (mecaz:) bol bir yağmur; (As, S, A, K;) bitkileri, yahut otları, boy attıran: (A:) yahut ikincisi, ses, yahut gürültü, çıkaran bir yağmur. (TA.)

**جُؤّرٌ**
**جُؤّرٌ** ذ : bk. **جَأْرٌ**.

**جُؤَارٌ**
**جُؤَارٌ** ذ : bk. **جَأْرٌ**.

**هُوَ جَأّرٌ بِاللَّيْلِ**
**هُوَ جَأّرٌ بِاللَّيْلِ** ذ [O, yardım, yahut imdat, çağırarak bağıran; kendini alçaltan, yahut zelil kılan, ve sesini yükselten; geceleyin çok, yahut sık, (bunu yapan) kimsedir]. (A, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: جءر

جَأَرَ
جَأَرَ A ( n. ac. جَأْر [ 1 ] ,  جُؤَار [ 24U ] ),
a.  Lowed.

b.  [ Ila ], Implored, supplicated, cried out to.

##### Türkçe

**جَأَرَ**
**جَأَرَ** A (mastarı: **جَأْر** [1], **جُؤَار** [24U]),
a. Böğürdü.

b. [ **إلى** ile ], yalvardı, yakardı, feryat ederek seslendi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: جءر

جءر
جَأَرَ - يَجْأَرُ
جَأَرَ - يَجْأَرُ + الكائن: يألم ويتأذى بشدة حتى أنه يصرخ مولولاً طالباً الغوث والعون
جَأَرَ - يَجْأَرُ + كائن + إلى كائن: يألم ويتأذى بشدة، متوجهاً برفع صوته بالشكوى والرجاء إلى الكائن طالباً العون والغوث والنجدة منه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور بالألم والبأس"، وهي:
جَأَرَ - يَجْأَرُ ، شَكا - يَشْكوْ، أَلِمَ - يَألَمُ، شَقيَ - يَشْقى، بَئِسَ - يَبْأَسُ، أذِيَ  - يَأْذَى
يفرق لفظاً:
جَأَرَ - يَجْأَرُ + الكائن: يألم ويتأذى بشدة حتى أنه يصرخ مولولاً طالباً الغوث والعون
جَارَ - يَجِيْرُ + كائن + كائناً: يلزمه ويصحبه مؤمناً له الدعم  والحماية والأمن والسلامة
جَارَ - يَجُوْرُ + كائن أو شيء: مال وانحرف في مسار حركته عن الوجهة الحق والصواب

تجأروا - يجأرون
 	﴿وما بكم من نعمة فمن الله ثم إذا مسكم الضر فإليه تجأرون (53)﴾ النحل ﴿حتى إذا أخذنا مترفيهم بالعذاب إذا هم يجأرون (64)﴾ المؤمنون
 	﴿لا تجأروا اليوم إنكم منا لا تنصرون(65)﴾ المؤمنون
مختار الصحاح
● [جأر] ج أ ر: الجُؤارُ كالخوار يقال جأر الثَّوْرُ يجأر جؤارا أي صاح وقرأ بعضهم ﴿عجلا جسدا له جؤار﴾ بالجيم و جَأَرَ إلى الله تضرع بالدعاء
الراغب
جأر
- قال تعالى: }فإليه تجأرون﴿[النحل/53]، وقال تعالى:﴾إذا هم يجأرون﴿[المؤمنون/64]،﴾لا تجأروا اليوم{ [المؤمنون/65]، جأر: إذا أفرط في الدعاء والتضرع تشبيها بجؤار الوحشيات، كالظباء ونحوها.
جار
الجار: من يقرب مسكنه منك، وهو من الأسماء المتضايفة، فإن الجار لا يكون جارا لغيره إلا وذلك الغير جار له، كالأخ والصديق، ولما استعظم حق الجار عقلا وشرعا عبر عن كل من يعظم حقه أو يستعظم حق غيره بالجار، قال تعالى: }والجار ذي القربى والجار الجنب﴿[النساء/36]، ويقال: استجرته فأجارني، وعلى هذا قوله تعالى:﴾وإني جار لكم﴿[الأنفال/48]، وقال عز وجل:﴾وهو يجير ولا يجار عليه﴿[المؤمنون/88]، وقد تصور من الجار معنى القرب، فقيل لمن يقرب من غيره: جاره، وجاوره، وتجاور، قال تعالى:﴾لا يجاورونك فيها إلا قليلا﴿[الأحزاب/60]، وقال تعالى:﴾وفي الأرض قطع متجاورات﴿[الرعد/4]، وباعتبار القرب قيل: جار عن الطريق، ثم جعل ذلك أصلا في العدول عن كل حق، فبني منه الجور، قال تعالى:﴾ومنها جائر{ [النحل/9]، أي: عادل عن المحجة، وقال بعضهم: الجائر من الناس: هو الذي يمنع من التزام ما يأمر به الشرع.
ملخص اللسان
1.     جَأَرَ يَجْأَرُ جَأَْراً وجُؤَاراً: رفع صوته مع تضرع واستغاثة.
2.     إِذا هُمْ يَجْأَرُون: هو رفع الصوت إِليه  بالدعاء.
3.     جأَر الثور والبقرة  يَجْأَرُ جُؤَاراً: صاحا،
4.     وجَأَرَ النبتُ: طال وارتفع،
5.     ورجل جَأْرٌ: ضخم،
6.     والجائر: جَيَشانُ النَّفْس،
7.      والجائرُ: الغَصَصُ وجَأَر الرجلُ إِلى الله عز وجل إِذا تضرّع بالدعاءِ.
8.     إِذا  هُمْ يَجأَرُون: إِذا هم يَجْزعُون،
9.      وجأَرَ القومُ جُؤَاراً: وهو أَن يرفعوا أَصواتهم  بالدعاء متضرِّعين.
10.                        وغيث جُؤَرٌ : أَي غزير كثير المطر؛
11.                         غيث جُؤَرٌ طال نبته وارتفع.
12.                        وعُشْبٌ جَأْرٌ وغَمْرٌ أَي كثير.
13.                        والجأْرُ من النبت: الفَضُّ الرَّيَّانُ؛
14.                        الأُقحوان الجأْر : وهو الذي طال واكتهل.
15.                         والجائرُ:  حَرٌّ في الحَلْقِ.
لسان العرب
● - جأر: جَأَرَ يَجْأَرُ جَأَْراً وجُؤَاراً: رفع صوته مع تضرع واستغاثة.  وفي التنزيل: إِذا هُمْ يَجْأَرُون؛ وقال ثعلب: هو رفع الصوت إِليه  بالدعاء. وجَأَر الرجلُ إِلى الله عز وجل إِذا تضرّع بالدعاءِ. وفي الحديث:  كأَني أَنظر إِلى موسى له جُؤَارُ إِلى ربه بالتلبية؛ ومنه الحديث الآخر:  لخرجتم إِلى الصُّعدَاتِ تَجْأَرُون إِلى الله. وقال قتادة في قوله: إِذا  هُمْ يَجأَرُون؛ قال: إِذا هم يَجْزعُون، وقال السُّدِّيُّ: يصيحون، وقال  مجاهد: يضرعون دعاء، وجأَرَ القومُ جُؤَاراً: وهو أَن يرفعوا أَصواتهم  بالدعاء متضرِّعين. قال: وجأَرَ بالدعاء متضرِّعين. قال: وجأَرَ بالدعاء  إِذا رفع صوته. الجوهري: الجُؤَارُ مثل الخُوَار، جأَر الثور والبقرة  يَجْأَرُ جُؤَاراً: صاحا، وخَارَ يَخور بمعنى واحد: رفعا صوتهما؛ وقرأَ بعضهم:  عجلاً جسداً له جُؤَارٌ، حكاه الأَخفش؛ وغيث جُؤَرٌ مثل نُفَرٍ أَي  مُصَوّتٌ، من ذلك، وفي الصحاح: أَي غزير كثير المطر؛ وأَنشد لجندل بن  المُثَنَّى:  يا رَبَّ رَبَّ المسلمين بالسُّوَرْ،  لا تَسقِهِ صَيَّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ  دعا عليه أَن لا تمطر أَرضه حتى تكون مُجْدِبةً لا نبت بها، والصَّيّبُ:  المطر الشديد، والعزَّافُ: الذي فيه رعد. والعَزْفُ: الصَّوْتُ، وقيل:  غيث جُؤَرٌ طال نبته وارتفع. وجَأَرَ النبتُ: طال وارتفع، وجَأَرَت الأَرض  بالنبات كذلك؛ وقال الشاعر:  أَبْشرْ فَهذي خُوصَةٌ وجَدْرُ  وعُشْبٌ، إِذا أَكَلْتَ، جَوأَرُ  (* قوله «جوأر» كذا بالأصل، والصواب: جَأرُ).  وعُشْبٌ جَأْرٌ وغَمْرٌ أَي كثير. وذكر الجوهري: غَيْثٌ جِوَرُّ في  جَوَرَ، وسيأْتي ذكره. والجأْرُ من النبت: الفَضُّ الرَّيَّانُ؛ قال جندل:  وكُلِّلَتْ بأُقْحوانٍ جأْرِ  وهذا البيت في التهذيب معرّف:  وكللت بالأُقحوان الجأْر  قال: وهو الذي طال واكتهل. ورجل جَأْرٌ: ضخم، والأُنثى جَأْرةٌ.  والجائر: جَيَشانُ النَّفْس، وقد جُئِرَ. والجائرُ أَيضاً: الغَصَصُ، والجائرُ:  حَرٌّ في الحَلْقِ.
مقاييس اللغة:
(جور) [الجيم والواو والراء] أصلٌ واحد، وهو المَيْل عن الطَّريق. يقال جارَ جَوْراً. ومن الباب طَعَنَه فجَوَّره أي صَرَعه. ويمكن أن يكون هذا من باب الإبدال، كأنَّ الجيم بدلُ الكاف. وأمَّا الغَيْث الجِوَرّ، وهو الغَزير، فشاذ عن الأصل الذي أصَّلناه. ويمكن أن يكون من باب آخَرَ، وهو من الجيم والهمزة والراء؛ فقد ذكر ابن السّكيت أنّهم يقولون هو جُؤَرٌ على وزن فُعَلٍ([10]). فإن كان كذا فهو من الجُؤَار، وهو الصَّوت، كأنه يصوِّت إذا أصاب. وأنشد:
* لا تَسْقِهِ صَيِّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ([11]) *
القاموس المحيط:
جَأَرَ، كمَنَعَ، جَأْراً وجُؤَاراً رَفَعَ صَوْتَهُ بالدُّعاءِ، وتَضَرَّعَ، واسْتَغاثَ، البَقَرَةُ والثَّوْرُ صاحا،
النَباتُ جَأراً: طالَ، الأرضُ: طالَ نَبْتُها. والجَأْرُ من النَّبْتِ: الغَضُّ، والكثيرُ، والرَّجُلُ الضَّخْمُ، كالجَئارِ، كَكَتَّانٍ وكَتِفٍ. وهو أجْأَرُ منه: أضْخَمُ. والجائِرُ: جَيَشانُ النَّفْسِ، والغَصَصُ، وحَرُّ الحَلْقِ، أو شِبْهُ حُموضَةٍ فيه من أكْلِ الدَّسَمِ. وغَيْثٌ جَأْرٌ وجَأَارٌ وجُؤَرٌ، كصُرَدٍ، وجِوَرٌّ، كهِجَفٍّ: غزيرٌ وكثيرٌ. وجَئِرَ، كسَمِعَ: غَصَّ في صَدْرِهِ. والجُؤَارُ، كغُرابٍ: قَيْءٌ، وسُلاحٌ يأخُذُ الْإِنْسانَ.
تاج العروس:
ج أَ ر
جَأَرَ الدّاعِي كمَنَعَ يَجْأَرُ جَأْرَاً وجُؤَاراً بالضمّ : رَفَعَ صوتَه بالدُّعاء . وفي التَّنْزِيل : " إذا هُمْ يَجْأَرُون " قال ثعلب : هو رَفْعُ الصَّوتِ إليه بالدُّعاء . وجَأَرَ الرجلُ إلى الله : تَضَرَّعَ بالدُّعاءِ وَضَجَّ واستغاثَ . وقال مُجاهِد : " إذا هُمْ يَجْأَرُون " : يَضْرَعُون دُعاءً وقال قَتادَةُ : يَجْزَعُون وقال السُّدِّيُّ : يَصيحُون
جَأَرَتِ البَقَرةُ والثَّوْرُ : صاحَا . والجُؤَارُ : مثلُ الخُوَارِ كذا في الصّحاح . وقرأَ بعضُهم : " عِجْلاً جَسَداً له جُؤَار " حكاه الأَخفشُ
مِن المَجَاز : جَأَرَ النَّبَاتُ جَأْراً : طالَ وارتفعَ كما يُقَال : صاحَتِ الشَّجَرةُ : طالتْ
مِن المَجاز : جَأَرَتِ الأرضُ : طالَ نَبْتُها وارتفعَ . مِن المَجاز : الجَأْرُ مِن النَّبْتِ : الغَضُّ الرَّيّانُ قال جَنْدَلٌ :
" وكُلِّلَتْ بأُقْحُوَانٍ جَأْرِ . قال الأزهريُّ : وهو الذي طالَ واكْتَهَلَ . الجَأْرُ مِن النَّبْتِ أيْضاً : الكَثيرُ يقال : عُشْبٌ جَأْرٌ وغَمْرٌ أي كثيرُ وهو مَجَازٌ . الجَأْرُ : الرجلُ الضَّخْمُ السَّمِينُ والأُنْثَى جَأْرَةٌ كالجَارِ ككَتّانٍ و الجَئِرِ مثلِ كَتِفٍ وهذه عن الفَرّاءِ . ويُقَال : هو جَآرّ باللِّيل
يُقال : هو أَجْأرُ منه أي أضْخَمُ . والجائِرُ : جَيَشَانُ النَّفْسِ وقد جُئرَ . الجائِرُ أيضاً : الغَصَصُ
الجائِرُ : حَرٌّ في الحَلْق أو شِبْهُ حُمُوضَةٍ فيه مِن أَكْل الدَّسَمِ
مِن المَجاز : غَيْثٌ جَأْرٌ وجَآرٌ ككَتّانٍ وجُؤَرٌ كصُرَدٍ وعلى هذا اقتَصَر الأصمعيُّ وجِوَرٌّ كهِجَفٍّ سَيأْتِي فِي جار يَجور : غَزِيرٌ وكثير المَطَرِ يَجْأَرُ عنه النَّبْتُ كذا في الصّحاح . وقال غيرُه : غَيْثٌ جُؤَرٌ مثلُ نُغَرٍ أي مُصوِّتٌ وأنشدَ لجَنْدَل بن المُثَنَّى :
يا رَبَّ رَبَّ المُسْلِمين بالسُّوَرْ ... لا تَسْقِهِ صَيَّبَ عَزّافٍ جُؤَرْ . دَعَا عليه أن لا تُمْطَرَ أَرضُه حتى تكونَ مُجْدِبَةً لا نَبْتَ بها . وجَئَرَ كسَمِعَ : غَصَّ في صَدْره
والجُؤَارُ كغُرَابٍ الصوتُ بالدُّعاءِ . وفي الحديث : " كأنِّي أَنْظُرُ إلى موسى له جُؤَارٌ إلى رَبِّه بالتَّلْبِيَة " . والجُؤَار أيضاً : قَيْءٌ وسُلاَحٌ يَأْخذُ الإنسانَ فيَجْأَرُ منه

##### Türkçe

جءر
**جَأَرَ - يَجْأَرُ**
**جَأَرَ - يَجْأَرُ** + canlı: şiddetle acı çeker ve eziyet görür; öyle ki, yardım ve imdat isteyerek inleyip feryat ederek bağırır.
**جَأَرَ - يَجْأَرُ** + canlı + bir canlıya: şiddetle acı çeker ve eziyet görür; sesini yükselterek şikâyet ve yalvarışla, ondan yardım, imdat ve kurtarma isteyerek canlıya yönelir.
Ve lafız, “acı ve sıkıntıyı hissetme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَأَرَ - يَجْأَرُ**، **شَكا - يَشْكوْ**، **أَلِمَ - يَأْلَمُ**، **شَقيَ - يَشْقى**، **بَئِسَ - يَبْأَسُ**، **أذِيَ  - يَأْذَى**
Lafız bakımından ayırt edilir:
**جَأَرَ - يَجْأَرُ** + canlı: şiddetle acı çeker ve eziyet görür; öyle ki, yardım ve imdat isteyerek inleyip feryat ederek bağırır.
**جَارَ - يَجِيْرُ** + canlı + bir canlıyı: ona bağlanır ve ona eşlik eder; ona destek, koruma, emniyet ve selamet sağlayarak.
**جَارَ - يَجُوْرُ** + canlı veya şey: hareketinin seyrinde hak ve doğru istikametten meyletti ve saptı.

**تجأروا - يجأرون**
﴿Ve sizdeki her nimet Allah’tandır; sonra size zarar dokunduğunda O’na **تجأرون** (53)﴾ **النحل** ﴿Nihayet biz onların refah içinde olanlarını azapla yakaladığımızda, bir de bakarsın ki onlar **يجأرون** (64)﴾ **المؤمنون**
﴿Bugün **لا تجأروا**; şüphesiz siz bizden yardım görmeyeceksiniz (65)﴾ **المؤمنون**

مختار الصحاح
● [**جأر**] **ج أ ر**: **الجُؤارُ** böğürme gibidir; denir ki: **جأر الثَّوْرُ يجأر جؤارا**; yani bağırdı. Bazıları ﴿**عجلا جسدا له جؤار**﴾’ı **الجيم** ile okudu. Ve **جَأَرَ إلى الله**: dua ile yalvardı.

الراغب
**جأر**
- Yüce Allah dedi ki: }**فإليه تجأرون**﴿[**النحل/53**] ve Yüce Allah dedi ki:﴾**إذا هم يجأرون**﴿[**المؤمنون/64**]،﴾**لا تجأروا اليوم**{ [**المؤمنون/65**]، **جأر**: dua ve yalvarmada aşırıya gittiği zaman; yabanîlerin, ceylanlar ve benzerleri gibi, **جؤار**’ına benzetme olarak.
**جار**
**الجار**: meskeni sana yakın olan kimse; ve o, karşılıklı (izafî) isimlerdendir; çünkü komşu, başkası için komşu olmaz, ancak o başkası da onun için komşudur; kardeş ve dost gibi. Komşunun hakkı aklen ve şer‘an büyük görüldüğünden, hakkı büyük görülen veya başkasının hakkını büyük gören herkes için **الجار** ile ifade edildi. Yüce Allah dedi ki: }**والجار ذي القربى والجار الجنب**﴿[**النساء/36**]. Ve denir ki: **استجرته فأجارني**. Ve bunun üzerine Yüce Allah’ın sözü:﴾**وإني جار لكم**﴿[**الأنفال/48**]. Ve Aziz ve Celil dedi ki:﴾**وهو يجير ولا يجار عليه**﴿[**المؤمنون/88**]. Ve komşudan yakınlık manası tasavvur edildi; böylece başkasına yakın olan kimseye: **جاره** denildi; ve **جاوره** ve **تجاور**. Yüce Allah dedi ki:﴾**لا يجاورونك فيها إلا قليلا**﴿[**الأحزاب/60**]. Ve Yüce Allah dedi ki:﴾**وفي الأرض قطع متجاورات**﴿[**الرعد/4**]. Ve yakınlık itibarıyla denildi ki: **جار عن الطريق**; sonra bu, her haktan sapmanın aslı kılındı; böylece ondan **الجور** bina edildi. Yüce Allah dedi ki:﴾**ومنها جائر**{ [**النحل/9**]؛ yani: ana yoldan sapan. Ve bazıları dedi ki: insanlardan **الجائر**: şeriatın emrettiği şeye bağlanmayı engelleyen kimsedir.

ملخص اللسان
1. **جَأَرَ يَجْأَرُ جَأَْراً وجُؤَاراً**: yalvarma ve imdat isteme ile birlikte sesini yükseltti.
2. **إِذا هُمْ يَجْأَرُون**: O’na dua ile ses yükseltmektir.
3. **جأَر الثور والبقرة  يَجْأَرُ جُؤَاراً**: ikisi bağırdı,
4. ve **جَأَرَ النبتُ**: uzadı ve yükseldi,
5. ve **رجل جَأْرٌ**: iri,
6. ve **الجائر**: nefsin kabarması,
7. ve **الجائرُ**: boğaza takılma; ve **جَأَر الرجلُ إِلى الله عز وجل**: dua ile yalvardığı zaman.
8. **إِذا  هُمْ يَجأَرُون**: yani onlar sızlanırlar,
9. ve **وجأَرَ القومُ جُؤَاراً**: o, seslerini dua ile yalvararak yükseltmeleridir.
10. ve **غيث جُؤَرٌ**: yani bol, çok yağmurlu;
11. **غيث جُؤَرٌ**: bitkisi uzadı ve yükseldi.
12. ve **عُشْبٌ جَأْرٌ وغَمْرٌ**: yani çok.
13. ve bitkiden **الجأْرُ**: taze, suya doymuş olan;
14. **الأُقحوان الجأْر**: o, uzayan ve olgunlaşan olandır.
15. ve **الجائرُ**: boğazda bir hararet.

لسان العرب
● - **جأر**: **جَأَرَ يَجْأَرُ جَأَْراً وجُؤَاراً**: yalvarma ve imdat isteme ile birlikte sesini yükseltti. Ve tenzilde: **إِذا هُمْ يَجْأَرُون**; ve Sa‘leb dedi ki: O’na dua ile ses yükseltmektir. Ve **وجَأَر الرجلُ إِلى الله عز وجل**: dua ile yalvardığı zaman. Ve hadiste: “Sanki Musa’ya bakıyorum; onun Rabbine telbiye ile **جُؤَارُ**’u var”; ve ondan diğer hadis: “Elbette yüksek yerlere çıkardınız; Allah’a **تَجْأَرُون**.” Ve Katâde, “**إِذا  هُمْ يَجأَرُون**” sözü hakkında dedi ki: yani onlar sızlanırlar. Ve **السُّدِّيُّ** dedi ki: bağırırlar. Ve Mücâhid dedi ki: dua ile yalvarırlar. Ve **وجأَرَ القومُ جُؤَاراً**: o, seslerini dua ile yalvararak yükseltmeleridir. Dedi ki: ve dua ile yalvararak **وجأَرَ**. Dedi ki: ve **وجأَرَ** dua ile, sesini yükselttiği zaman. **الجوهري**: **الجُؤَارُ** **الخُوَار** gibidir; **جأَر الثور والبقرة  يَجْأَرُ جُؤَاراً**: ikisi bağırdı; ve **خَارَ يَخور** aynı manada: seslerini yükselttiler. Ve bazıları okudu: **عجلاً جسداً له جُؤَارٌ**; bunu **الأَخفش** nakletti. Ve **غيث جُؤَرٌ** **نُفَرٍ** gibi: yani ses çıkaran; bundan dolayı. Ve **الصحاح**’ta: yani bol, çok yağmurlu. Ve **جندل بن المُثَنَّى**’dan şu beyit okundu:
يا رَبَّ رَبَّ المسلمين بالسُّوَرْ،
لا تَسقِهِ صَيَّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ
Ona beddua etti: toprağına yağmur yağmasın; ta ki bitkisi olmayan çorak olsun. Ve **الصَّيّبُ**: şiddetli yağmur; ve **العزَّافُ**: içinde gök gürültüsü olan. Ve **العَزْفُ**: ses; ve denildi ki: **غيث جُؤَرٌ**: bitkisi uzadı ve yükseldi. Ve **جَأَرَ النبتُ**: uzadı ve yükseldi; ve **جَأَرَت الأَرض** bitki ile de böyledir. Ve şair dedi ki:
أَبْشرْ فَهذي خُوصَةٌ وجَدْرُ
وعُشْبٌ، إِذا أَكَلْتَ، جَوأَرُ
(* “**جوأر**” sözü: asılda böyle; doğrusu: **جَأرُ**).
Ve **عُشْبٌ جَأْرٌ وغَمْرٌ**: yani çok. Ve **الجوهري** zikretti: **غَيْثٌ جِوَرُّ** “**جَوَرَ**” maddesinde; ve onun zikri gelecektir. Ve bitkiden **الجأْرُ**: taze, suya doymuş olan; **جندل** dedi ki:
وكُلِّلَتْ بأُقْحوانٍ جأْرِ
Ve bu beyit **التهذيب**’de marife olarak:
وكللت بالأُقحوان الجأْر
Dedi ki: o, uzayan ve olgunlaşan olandır. Ve **رجل جَأْرٌ**: iri; dişisi **جَأْرةٌ**. Ve **الجائر**: nefsin kabarması; ve **جُئِرَ**. Ve **الجائرُ** ayrıca: boğaza takılma. Ve **الجائرُ**: boğazda bir hararet.

مقاييس اللغة:
(**جور**) [**الجيم والواو والراء**] tek bir asıldır; o da yoldan meyletmektir. Denir ki: **جارَ جَوْراً**. Ve babdan: ona sapladı da **فجَوَّره**; yani onu yere serdi. Ve bu, ibdal babından olabilir; sanki **الجيم** **الكاف**’ın bedelidir. Ama **الغَيْث الجِوَرّ** ki o bol olandır, bizim asıl kıldığımız asıldan şâzdır. Ve başka bir babdan olabilir; o da **الجيم والهمزة والراء**’dandır. Nitekim İbnü’s-Sikkît zikretti ki onlar “o **جُؤَرٌ**’dur” derler; **فُعَلٍ** vezninde([10]). Eğer böyle ise, o **الجُؤَار**’dandır; o da sestir; sanki isabet ettiği zaman ses çıkarır. Ve şu beyit okundu:
* لا تَسْقِهِ صَيِّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ([11]) *

القاموس المحيط:
**جَأَرَ**، **كمَنَعَ**، **جَأْراً وجُؤَاراً**: dua ile sesini yükseltti; yalvardı ve imdat istedi. **البَقَرَةُ والثَّوْرُ**: ikisi bağırdı.
**النَباتُ** **جَأراً**: uzadı. **الأرضُ**: bitkisi uzadı. Ve bitkiden **الجَأْرُ**: taze olan ve çok olan. Ve iri adam; **كالجَئارِ**; **كَكَتَّانٍ وكَتِفٍ**. Ve o, ondan **أجْأَرُ**’dur: daha iri. Ve **الجائِرُ**: nefsin kabarması; boğaza takılma; boğaz harareti; yahut yağlı yeme yemekten dolayı onda bir çeşit ekşimsilik. Ve **غَيْثٌ جَأْرٌ** ve **جَأَارٌ** ve **جُؤَرٌ**، **كصُرَدٍ**; ve **جِوَرٌّ**، **كهِجَفٍّ**: bol ve çok. Ve **جَئِرَ**، **كسَمِعَ**: göğsünde boğuldu. Ve **الجُؤَارُ**، **كغُرابٍ**: kusmuk; ve insanı tutan bir hastalık; ondan dolayı feryat eder.

تاج العروس:
**ج أَ ر**
**جَأَرَ الدّاعِي** **كمَنَعَ** **يَجْأَرُ** **جَأْرَاً وجُؤَاراً** (zammesiyle): dua ile sesini yükseltti. Ve tenzilde: “**إذا هُمْ يَجْأَرُون**”. Sa‘leb dedi ki: O’na dua ile ses yükseltmektir. Ve **جَأَرَ الرجلُ إلى الله**: dua ile yalvardı, feryat etti ve imdat istedi. Ve Mücâhid dedi ki: “**إذا هُمْ يَجْأَرُون**”: dua ile yalvarırlar. Ve Katâde dedi ki: sızlanırlar. Ve **السُّدِّيُّ** dedi ki: bağırırlar.
**جَأَرَتِ البَقَرةُ والثَّوْرُ**: ikisi bağırdı. Ve **الجُؤَارُ**: **الخُوَار** gibidir; **الصّحاح**’ta böyle. Ve bazıları okudu: “**عِجْلاً جَسَداً له جُؤَار**”; bunu **الأَخفشُ** nakletti.
Mecazdan: **جَأَرَ النَّبَاتُ جَأْراً**: uzadı ve yükseldi; tıpkı “ağaç bağırdı” denildiği gibi: uzadı.
Mecazdan: **جَأَرَتِ الأرضُ**: bitkisi uzadı ve yükseldi. Mecazdan: bitkiden **الجَأْرُ**: taze, suya doymuş olan. **جَنْدَلٌ** dedi ki:
" وكُلِّلَتْ بأُقْحُوَانٍ جَأْرِ .
**الأزهريُّ** dedi ki: o, uzayan ve olgunlaşan olandır. Bitkiden **الجَأْرُ** ayrıca: çok olan; denir ki: **عُشْبٌ جَأْرٌ وغَمْرٌ** yani çok; ve o mecazdır. **الجَأْرُ**: iri şişman adam; dişisi **جَأْرَةٌ**; **كالجَارِ**، **كَكَتّانٍ** ve **الجَئِرِ** **مثلِ كَتِفٍ**; bunlar **الفَرّاءِ**’dan. Ve denir ki: o, geceleyin **جَآرّ**’dır.
Denir ki: o, ondan **أَجْأرُ**’dur; yani daha iri. Ve **الجائِرُ**: nefsin kabarması; ve **جُئرَ**. **الجائِرُ** ayrıca: boğaza takılma.
**الجائِرُ**: boğazda bir hararet; yahut yağlı yeme yemekten dolayı onda bir çeşit ekşimsilik.
Mecazdan: **غَيْثٌ جَأْرٌ** ve **جَآرٌ** **كَكَتّانٍ** ve **جُؤَرٌ** **كصُرَدٍ**; ve bunun üzerine **الأصمعيُّ** iktisar etti. Ve **جِوَرٌّ** **كهِجَفٍّ**: “**جار يَجور**”da gelecektir: bol ve çok yağmurlu; bitki ondan dolayı **يَجْأَرُ**; **الصّحاح**’ta böyle. Ve başkası dedi ki: **غَيْثٌ جُؤَرٌ** **مثلُ نُغَرٍ**: yani ses çıkaran. Ve **جَنْدَل بن المُثَنَّى**’dan şu beyit okundu:
يا رَبَّ رَبَّ المُسْلِمين بالسُّوَرْ ... لا تَسْقِهِ صَيَّبَ عَزّافٍ جُؤَرْ
Ona beddua etti: toprağına yağmur yağmasın; ta ki bitkisi olmayan çorak olsun. Ve **جَئَرَ** **كسَمِعَ**: göğsünde boğuldu.
Ve **الجُؤَارُ** **كغُرَابٍ**: dua ile ses. Ve hadiste: “Sanki Musa’ya bakıyorum; onun Rabbine telbiye ile bir **جُؤَارٌ**’u var.” Ve **الجُؤَار** ayrıca: kusmuk ve insanı tutan bir hastalık; ondan dolayı feryat eder.
