# جأل (ج-أ-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A3%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - أ - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جءل

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم واللام و و ا ي ء معهما
ج أ ل، ل ج أ، أ ج ل، ج ي ل، ج ل و، ج و ل، و ج ل، و ل ج مستعملات
جأل:
الجيألُ: الضَّبعُ. والجميع: الجيائل. قال الكُميتُ:
نُطعم الجيأل الِّهيد من الكـو		مِ ولم تدع من يُشيط الجَزُورا
لجأ:
لجأ فلان إلى كذا مَلجأ ولجأ وهو يلجأُ ويلتجىءُ. وألجأنا الأمر إلى كذا أي: إضطرّني إليه.
ولجأ: اسم رجل.
أجل:
الأجلُ: غاية الوقت في الموت. ومحل الدَّين ونحوه. وتقول: أجل هذا الشيءُ يأجل، فهو آجل، وهو نقيضُ عاجل.
والأجيلُ: المُؤجل إلى وقت، قال:
وغاية الأجيل مهواة الرُّدى
وتقول: فعلت ذاك من أجل كذا ومن جراءِ كذا أي: من أجله، وإن شئت طرحت:من: فقلت: فعلتُ ذاك أجل كذا، ولا فعل له. قال عديّ بن زيد:
أجلَ أنّ الله قد فـضـلـكـم		فوق من أحكى بصُلبٍ وإزار
وتقول: أجنَّك بمعنى: أجل أنك فحذفت اللام والألف، كما قال الله عز اسمه: "لكنّا هو الله ربي" معناه، والله أعلم: لكن أنا، فحذفت الألف فألتفتِ النّونان. فجاء التشديد. وفي الحديث: "أجنك من أصحاب رسول الله" أي: من أجل أنك. ومثله: لهنك لرجلٌ عاقلٌ، أي: والله إنك لرجلٌ عاقلٌ.
والإجلُ: القطيعُ من بقر الوحش، والجميعُ: الأجالُ. وتأجلَ الصّوار: صار قطيعاً قطيعا.
والأجلة: الآخرة، والعاجلة: الدُّنيا.
والمأجلُ: شبه حوضٍ واسع يُؤجل فيه ماءُ البئر. وماء القناة المحفورة أياماً، ثم يُفجَّرُ في الزّرع، وهو بالفارسية: طرخة، والجميع: المآجِل.
والأجلُ: مصدرُ قولك: أجلوا إبلهم يأجِلُونها أجلاً، أي: حبسُوها في المرعى، والأجلُ: الضِّيق أيضاً. وتقول: أجلَ عليهم شراً أجلاً، أي: جناه وبحثه.
والأجلً: وجعٌ في العُنُق.
جيل:
الجيلُ: كلُّ صنفٍ من الناس، التُّركُ: جيلٌ، والصِّينُ: جِيلٌ والعربُ: جِيلٌ، وجمعُه: أجيال.. وجَيلانُ: جِيلٌ من المشركين خلف الدَّيلم يُقالُ لهم: جِيلُ جَيلان.
جلو:
جلال الصَّيقلُ السَّيف جِلاءً، ممدود، واجتلاه لنفسه، قال لبيد:
جُنوح الهالكي على يديه		مُكبَّا يجتلي نقب النِّصال

والماشطةُ تجلو العروس جلوه وجِلوة، وقد جُليت على زوجها واجتلاها زوجها، أي: نظر إليها.
وأمرٌ جليِّ: واضح. وتقول: أجل لنا هذا الأمر، أي: أوضحهُ.
وما أقمتُ عندهم إلا جَلاءَ يومٍ واحدٍ، أي: بياض يومٍ، قال:
مالي إن أقصيتني من مقعدِ
ولا بهذي الأرض من تجلُّدِ
إلا جلاءَ اليوم أو ضُحى الغَدِ
وتقول: جلا الله عنك المرض، أي: كشفه. وجَليت عن الزَّمان، وعن الشيء، إذا كان مدفوناً فأظهرته.. والله يُجلِّي الساعة، أي: يُظهرها.. والبازي يُجلِّي، إذا الصَّيد فرفع طرفه ورأسه.. وتجليتُ الشَّيءَ، نظرتُ إليه. قال الله عز وجل: "فلمّا تجلَّى ربُّه للجبل". أي: ظهر وبان، قال الحسن: تجلّى، أي: بدا للجبل نُورُ العَرش.
والجلا، مقصور: الإثمِدُ، لأنه يجلو البَصر.
والجبهةُ الجلواءُ: الواسعة الحسنة.. والرَّجُلُ أجلى.
والجَلاءُ: أن يخلو قوم عن بلادهم.. يقال: أجليناهم عن بلادهم فجلوا، أي: تحولوا وتركوها.
والجالية: أهلُ الذِّمّة الذين تحولوا من أرض إلى أرض، والجميع: الجوالي.
وأجلى القوم عن الشيء، أي، أفرجوا عنه بعد ما كانوا مُقبلين عليه، مُحدِقين به.
وتقول: أجلو عنه، وأجليت عنه الهمّ، أي: فَجته عنه. والأنجلاء:
الانكشاف عن الهموم.
وجلال: اسم، قال:
أنا ابن جلا وطلاّع الثَّـنـايا		متى أضعِ العِمامة تعرفوني
وهذا اللّيثي، وكان صاحب قتل يطلع في المغارات من ثنية الجبل على أهلها، فضربت العرب المثل هذا البيت، فقوله: أنا ابن جلا، أي: أنا ابن الواضح الأمر المشهور.
جول: تجوّلت البلاد، وجوَّلتُها، أي: جُلتُ فيها كثيراً.
والجَولانُ: التُّراب الذي تجول به على وجه الأرض. والجَول والجُولُ، كلٌّ لغة في الجَولان.
ويقال: جال التُّراثُ وانجال، وانجيالهُ: انكشاطُه.
وإذا ترك القومُ القصد والهُدى قِيل اجتالهم الشَّيطانُ، أي: جالوا معه في الضّلالة.
والجُول: لبُّ القلب ومعقول، يقال: له جُولُ، وله عقل ولا فعل له.
والجائل: السَّلِسُ من الوشُجِ والبُطنِ. يقال: وشاجٌ جالٌ.
وجالا كلِّ شيء جانباهُ والجالا الوادي: ناحيتاه وجانِبا مائة. وجالا البحرِ: شطّاه. والجميع: الأجوالُ والجِيلانُ.
وأجالوت السِّهام بين القوم، إذا حُرِّكت ثم أفضى بها في القسمة. وأجالوا الرَّأي والأمر ونحوه فيما بينهم.
وجل:
الوَجَلُ: الخَوفُ. وجِل يَوجَلُ وجَلاً، فهو وجِلٌ وأوجلُ، قال:
لعمرك ما أدري وإنيّ لأوجلُ		على أيِّنا تغدو المـنـيّةُ أولُ
الولوج: الدُّخول. والوَليجة: بطانةُ الرَّجُلِ ودِخلتُهُ. قال جلّ وعزّ: "ولم يتَّخِذوا من دون الله ولا رسوله ولا المُؤمنين وليجةً". والتَّولجُ: كِناسُ الظَّبي، وقد اتَّلجَ الظَّبي في تولجة، وأتلجَهُ الحرُّ فيه وأولجه: أدخلهُ كِناسهُ.
ويقال: أعوز بالله من كل نافث ورافث. وشرِّ كلٌ تالجٍ ووالجٍ.

##### Türkçe

باب **الجيم** واللام و و ا ي ء معهما
**ج أ ل**، **ل ج أ**، **أ ج ل**، **ج ي ل**، **ج ل و**، **ج و ل**، **و ج ل**، **و ل ج** kullanımdadırlar.

**جأل**:
**الجيألُ**: sırtlan. Hepsi: **الجيائل**. **الكُميتُ** dedi ki:
نُطعم **الجيأل** الِّهيد من الكـو		مِ ولم تدع من يُشيط الجَزُورا

**لجأ**:
Falanca şuna **لجأ** etti: **مَلجأ** ve **لجأ**; o **يلجأُ** ve **يلتجىءُ** eder. Ve “işi şuna **ألجأنا** ettik” yani: beni ona mecbur etti.
Ve **ولجأ**: bir adam adıdır.

**أجل**:
**الأجلُ**: ölümde vaktin sonu. Ve borcun ve benzerinin vadesi. Ve dersin: bu şey **أجل** eder, **يأجل**; o hâlde o **آجل**dir; ve o, **عاجل**in zıddıdır.
Ve **الأجيلُ**: bir vakte ertelenmiş olan; dedi ki:
وغاية **الأجيل** مهواة الرُّدى

Ve dersin: şundan dolayı **من أجل** şöyle yaptım ve şundan dolayı **من جراءِ** şöyle yaptım; yani: onun sebebiyle. Ve istersen **من**’i atarsın da şöyle dersin: şunu **أجل** şundan yaptım; ve onun fiili yoktur. **عديّ بن زيد** dedi ki:
**أجلَ** أنّ الله قد فـضـلـكـم		فوق من أحكى بصُلبٍ وإزار

Ve dersin: **أجنَّك**; “**أجل** ki sen” mânâsında; böylece **اللام** ve **الألف**’i hazfettin; nitekim Allah, adı aziz olsun, dedi: “لكنّا هو الله ربي”; mânâsı—Allah daha iyi bilir—“لكن أنا”dır; böylece **الألف**’i hazfetti de iki **النون** birbirine döndü; böylece şeddeli geldi. Ve hadiste: “**أجنك** من أصحاب رسول الله” yani: “**من أجل أنك**”. Ve bunun benzeri: “**لهنك** لرجلٌ عاقلٌ” yani: “والله إنك لرجلٌ عاقلٌ”.

Ve **الإجلُ**: yaban sığırından sürü; hepsi: **الأجالُ**. Ve **تأجلَ** **الصّوار**: sürü sürü oldu.
Ve **الأجلة**: âhiret; ve **العاجلة**: dünya.
Ve **المأجلُ**: kuyu suyu kendisinde biriktirilen genişçe bir havuz benzeri. Ve günlerce kazılmış kanalın suyu; sonra ekine salıverilir; Farsçada: **طرخة**; hepsi: **المآجِل**.
Ve **الأجلُ**: “develerini **أجلوا** ettiler, onları **يأجِلُونها** **أجلاً**” sözünün masdarıdır; yani: onları otlakta hapsettiler. Ve **الأجلُ**: darlık da. Ve dersin: onlara bir şer **أجلَ** etti, **أجلاً**; yani: onu işledi ve araştırdı.
Ve **الأجلً**: boyunda bir ağrı.

**جيل**:
**الجيلُ**: insanların her bir sınıfı; **التُّركُ**: bir **جيل**dir; **الصِّينُ**: bir **جِيل**dir; ve Araplar: bir **جِيل**dir. Çoğulu: **أجيال**. Ve **جَيلانُ**: **الدَّيلم**in arkasında müşriklerden bir **جِيل**; onlara **جِيلُ جَيلان** denir.

**جلو**:
**جلال** **الصَّيقلُ** kılıcı **جِلاءً** cilaladı; medli. Ve onu kendisi için **اجتلاه** etti. **لبيد** dedi ki:
جُنوح الهالكي على يديه		مُكبَّا يجتلي نقب النِّصال

Ve saç yapan kadın gelini **تجلو** eder: **جلوه** ve **جِلوة** ile. Ve “kocasına **جُليت** olundu” ve “kocası onu **اجتلاها** etti”; yani: ona baktı.
Ve **أمرٌ جليِّ**: açık. Ve dersin: bize bu işi **أجل** et; yani: onu açıkladı.
Ve onların yanında bir tek günün **جَلاءَ**ı dışında kalmadım; yani: bir günün beyazlığı. Dedi ki:
مالي إن أقصيتني من مقعدِ
ولا بهذي الأرض من تجلُّدِ
إلا جلاءَ اليوم أو ضُحى الغَدِ

Ve dersin: Allah senden hastalığı **جلا** etti; yani: onu giderdi. Ve zamandan ve şeyden **جَليت** ettim; eğer gömülü idi de onu ortaya çıkardıysan. Ve Allah saati **يُجلِّي** eder; yani: onu ortaya çıkarır. Ve doğan **يُجلِّي** eder; avı görünce gözünü ve başını kaldırırsa. Ve ben şeyi **تجليتُ** ettim: ona baktım. Allah, aziz ve celil, dedi: “فلمّا **تجلَّى** ربُّه للجبل”; yani: göründü ve belirdi. **الحسن** dedi: **تجلّى**; yani: dağa arşın nuru göründü.
Ve **الجلا**—maksur—: **الإثمِدُ**dür; çünkü o görmeyi parlatır.
Ve **الجبهةُ الجلواءُ**: güzel, geniş olan. Ve adam **أجلى**dır.
Ve **الجَلاءُ**: bir kavmin beldelerinden boşalmasıdır. Denir ki: onları beldelerinden **أجليناهم** ettik de **جلوا** ettiler; yani: göçtüler ve onu terk ettiler.
Ve **الجالية**: bir yerden bir yere göçen zimmîler; hepsi: **الجوالي**.
Ve kavmi şeyden **أجلى** etti; yani: ona yönelmiş, onu kuşatmış oldukları hâlde ondan sonra uzaklaştılar.
Ve dersin: ondan **أجلو** et; ve ondan gamı **أجليت** ettim; yani: onu ondan giderdim. Ve **الأنجلاء**:
gamların açılıp gitmesi.

Ve **جلال**: bir addır. Dedi ki:
أنا ابن **جلا** وطلاّع الثَّـنـايا		متى أضعِ العِمامة تعرفوني

Ve bu, **اللّيثي**dir; öldürme sahibi idi; dağın geçidinden mağaralarda onların halkının üzerine çıkardı. Araplar bu beyti mesel yaptılar. Onun sözü: “أنا ابن **جلا**” yani: ben işi açık, meşhur olanın oğluyum.

**جول**:
Memleketlerde **تجوّلت** ettim ve onları **جوَّلتُها** ettim; yani: onların içinde çok dolaştım.
Ve **الجَولانُ**: yeryüzünün yüzünde onunla dolaşılan toprak. Ve **الجَول** ve **الجُولُ**: her biri **الجَولان** hakkında bir lehçedir.
Ve denir ki: miras **جال** etti ve **انجال** etti; ve onun **انجيالهُ**: sıyrılıp gitmesidir.
Ve kavim kastı ve hidayeti terk edince “şeytan onları **اجتالهم** etti” denir; yani: onunla sapıklıkta dolaştılar.
Ve **الجُول**: kalbin özü ve aklıdır. Denir ki: onun **جُولُ**u vardır; ve onun aklı vardır, fakat onun fiili yoktur.
Ve **الجائل**: damar ve karından gevşek olan. Denir ki: **وشاجٌ جالٌ**.
Ve her şeyin iki yanı: **جالا**sıdır. Ve vadinin **الجالا**sı: onun iki tarafı ve iki yanı. Ve denizin **جالا**sı: onun iki kıyısı. Hepsi: **الأجوالُ** ve **الجِيلانُ**.
Ve okları kavim arasında **أجالوت** ettim; hareket ettirildiğinde, sonra taksimde onlarla sonuca varıldığında. Ve aralarında görüşü ve işi ve benzerini **أجالوا** ettiler.

**وجل**:
**الوَجَلُ**: korku. **وجِل** eder, **يَوجَلُ**; **وجَلاً**; o hâlde o **وجِلٌ**dir ve **أوجلُ**dur. Dedi ki:
لعمرك ما أدري وإنيّ لأوجلُ		على أيِّنا تغدو المـنـيّةُ أولُ

**الولوج**: giriş. Ve **الوَليجة**: adamın iç astarı ve içli dışlısı. Celil ve aziz dedi: “ولم يتَّخِذوا من دون الله ولا رسوله ولا المُؤمنين **وليجةً**”. Ve **التَّولجُ**: ceylanın inidir. Ceylan bir **تولجة**ye **اتَّلجَ** etti. Ve sıcağın onu onun içine **أتلجَهُ** etmesi ve onu **أولجه** etmesi: onu inine sokmasıdır.
Ve denir ki: her üfleyenden ve her çirkin söz söyleyenden Allah’a sığınırım. Ve her **تالجٍ** ve **والجٍ**in şerrinden.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

جَيأَلُ: اسمٌ للضبع على فَيْعَل، وهو معرفة بلا ألف ولام.

##### Türkçe

**جَيأَلُ**: **الضبع** için **فَيْعَل** vezni üzere bir isimdir; ve o, elif ve lâm olmaksızın marifedir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

جأَلَ الصُّوفَ والشعَر: جَمَعَه.
وجَيْأَلُ وجَيْأَلَةُ: الضَّبُعُ، معرفة بغير أَلف ولام؛ الأَخيرة عن ثعلب؛ قال الراجز:
قد زَوَّجُوني جَيْأَلاً فيها حَدَب،
دَقِيقَةَ الرُّفْغَيْنِ ضَخْماء الرَّكَب
وأَنشد ثعلب لخالد بن قيس بن مُنْقِذِ بن طَرِيف:
وحَلَّقَت بك العُقابُ القَيْعَله،
وشَارَكَتْ منك بشَأْو جَيْأَلَه
قيل: هي مشتقة من ذلك، وقال كُراع: هي الجَيْأَل فأَدْخَل عليها الأَلف واللام؛ قال العَجَّاج:
يَدَعْن ذا الثَّرْوةِ كالمُعَيَّل،
وصاحِبَ الإِقْتارِ لَحْمَ الجَيْأَل
ابن بزرج: قالوا في الجيأَل وهي الضَّبُع على فَيْعَل: جَأَلَتْ تَجْأَل إِذا جَمعَت؛ قال ابن بري: جَيْأَلُ غير مصروف للتأْنيث والتعريف؛ وأَنشد لمشعث:
وجاءت جَيْأَلٌ وبَنُو بَنِيها،
أَجَمَّ المَاقِيَيْنِ بها خُماع
قال أَبو علي النحوي: وربما قالوا جَيَل، بالتخفيف، ويتركون الياء مصحَّحة لأَن الهمزة وإِن كانت مُلْقاة من اللفظ فهي مُبْقاة في النية مُعامَلَةٌ معاملةَ المثبَتة غير المحذوفة، أَلا ترى أَنهم لم يقلبوا الياء أَلفاً كما قلبوها في ناب ونحوه لأَن الياء في نية السكون؟ قال: والجَيْأَل الضَّخْم من كل شيء. والاجْئِلالُ، بوزن افْعِلال: الفزَعُ والوَهَل والوَجَل؛ قال: وزعموا لامرئ القيس:
وغائِطٍ قد هَبَطْتُ وَحْدي،
لِلْقَلْب من خَوْفهِ اجْئِلالُ
أَصله من الوجل؛ قال الأَزهري: لا يستقيم هذا القول إِلا أَن يكون مقلوباً كأَنه في الأَصل ائْجِلال، فأُخرت الياء والهمزة بعد الجيم، قال الأَزهري: وجائز أَن يكون اجْئِلال افعلال من جَأَل يَجْأَل إِذا ذهب وجاء كما يقال وجَبَ القلبُ إِذا اضطرب. وحكى ابن بري: اجْأَلَّ فَزِع، وأَنشد بيت امرئ القيس:
للقَلْبِ من خَوْفِه اجْئِلالُ
وقد قيل: إِن جَيْأَلاً مشتق منه، قال: وليس بقويّ.

##### Türkçe

**جأَلَ** **الصُّوفَ** ve **الشعَر**: Onu topladı.

**وجَيْأَلُ** ve **وجَيْأَلَةُ**: **الضَّبُع**; **أَلف** ve **لام** olmaksızın ma‘rife; sonuncusu Sa‘leb’dendir; râciz dedi ki:
قد زَوَّجُوني **جَيْأَلاً** فيها حَدَب،
دَقِيقَةَ الرُّفْغَيْنِ ضَخْماء الرَّكَب

Sa‘leb, Hâlid b. Kays b. Münkız b. Tarîf’ten şu beyti rivayet etti:
وحَلَّقَت بك العُقابُ القَيْعَله،
وشَارَكَتْ منك بشَأْو **جَيْأَلَه**

Denildi ki: O, bundan türemiştir. Kurâ‘ dedi ki: O, **الجَيْأَل**’dir; ona **أَلف** ve **لام**’ı dâhil etti; el-‘Accâc dedi ki:
يَدَعْن ذا الثَّرْوةِ كالمُعَيَّل،
وصاحِبَ الإِقْتارِ لَحْمَ **الجَيْأَل**

İbn Buzurc: **الجيأَل** hakkında—ki o **الضَّبُع**’dır—**فَيْعَل** vezni üzere: **جَأَلَتْ تَجْأَل** (topladığı zaman) dediler. İbn Berrî dedi ki: **جَيْأَلُ** te’nîs ve ta‘rîf sebebiyle gayr-i munsarıftır; Müşa‘s’a ait olarak şu beyit okundu:
وجاءت **جَيْأَلٌ** وبَنُو بَنِيها،
أَجَمَّ المَاقِيَيْنِ بها خُماع

Ebû Ali en-Nahvî dedi ki: Bazen **جَيَل** derler, tahfîf ile; ve **الياء**’yı sahîh bırakırlar; çünkü **الهمزة** lafızdan atılmış olsa da niyette bırakılmıştır; sabit, hazfedilmemiş olana muamele edilerek. Görmez misin ki, **الياء**’yı **أَلف**’e çevirmediler; **ناب** ve benzerinde onu çevirdikleri gibi; çünkü **الياء** sükûn niyetindedir. Dedi ki: **الجَيْأَل** her şeyden iri olan(şey)dir. Ve **الاجْئِلالُ**, **افْعِلال** vezninde: korku, dehşet ve ürperti; dedi ki: İmru’ul-Kays’a nispet ettiler:
وغائِطٍ قد هَبَطْتُ وَحْدي،
لِلْقَلْب من خَوْفهِ **اجْئِلالُ**

Aslı **الوجل**’dendir. el-Ezherî dedi ki: Bu söz, ancak maklûb olması hâlinde düzgün olur; sanki aslında **ائْجِلال** idi de **الياء** ve **الهمزة** **الجيم**’den sonra te’hîr edildi. el-Ezherî dedi ki: **اجْئِلال**’ın, **جَأَلَ يَجْأَل**’dan—gidip geldiği zaman—**افعلال** olması câizdir; nitekim “kalp çarpındığı zaman” **وجَبَ القلبُ** denir. İbn Berrî nakletti: **اجْأَلَّ** korktu; ve İmru’ul-Kays’ın beytini okudu:
للقَلْبِ من خَوْفِه **اجْئِلالُ**

Ve denilmiştir: Şüphesiz **جَيْأَلاً** ondan türemiştir; dedi ki: Bu kuvvetli değildir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جأل، كمنع: ذهب وجاء عن الفراء. قال ابن عباد: جأل الصوف: جمعة وكذلك الشعر. قال ابن بزرج: جأل: إذا اجتمع فهو لازم متعد. جئل كفرح، جألانا، محركة: عرج عن ابن عباد. والاجئلال والجئلال: الفزع والوجل، قال امرؤ القيس:
  وغائط قد هبطت وحدي                      للقلب من خوفه اجئلال وجيأل كفيعل وجيألة بزيادة الهاء، وهذه عن الكسائي ممنوعتين من الصرف وجيل محركة بلا همز قال أبو علي: وربما قالوا ذلك ويتركون الياء مصححة، لأن الهمزة وإن كانت ملقاة من اللفظ فهى مبقاة في النية، ومعاملة معاملة المثبتة غير المحذوفة، ألا ترى أنهم لم يقلبوا الياء ألفا، كما قلبوها في ناب ونحوه، لأن الياء في نية سكون والجيأل مثل الأول إلا أنه بالأف واللام، قال شيخنا: كأنه أشار إلى أن الحكم عليه بالعلمية لا يمنعه دخول اللأف واللام للمح الأصل: كله الضبع قال الشنفري:
  ولي دونكم أهلون سيد عملس                      وأرقط زهلول وعرفاء جيأل وقال آخر:
  قد زوجوني جيألا فيها حـدب
  دقيقة الرفغين ضخماء الركب

  وقال شيخنا: المنع في جيألة، ظاهر، لاجتماع العلمية والتأنيث، فهو كثعالة وذؤالة، ونحوهما، وأما جيأل، فلا موجب لمنعه، ولا قائل به، على كثرة من ذكره من أهل اللغة والصرف في النقل ونحوه، ولعله توهم أنه رباعي على وزن الفعل، كما توهمه قبله وفي غير موضع، وفيه نظر. قلت: قد اشتبه على شيخنا ضبط الكلمتين، فضبط جيألة كثعالة وذؤالة، وهو غلط ظاهر، والصواب أنه على فيعلة، وهكهذا ضبطه الكسائي، وضبط جيأل على وزن غراب، كما يدل له كلامه، وجعل كونه على وزن فيعل متوهما، وهو أيضا خلاف ما نقلوه فقد صرح الصاغاني وغيره من الأئمة أن جيأل على وزن فيعل، معروفة بلا ألف ولام، فتأمل ذلك. وجيألة الجرح: غثيثه عن الفراء.
 ومما يستدرك عليه: جيأل: واد بنجد. والجيأل: الذئب، نقله ابن السيد في شرح أبيات المعاني، واستغربه شيخنا.

##### Türkçe

جأل, **كمنع**: gitti ve geldi; **الفراء**’dan. **ابن عباد** dedi: **جأل الصوف**: onu topladı; aynı şekilde **الشعر** da. **ابن بزرج** dedi: **جأل**: toplandığı zaman; o, لازم متعد’dir. **جئل** **كفرح**, **جألانا**, harekeli: topalladı; **ابن عباد**’dan. Ve **الاجئلال** ve **الجئلال**: korku ve ürperti; **امرؤ القيس** dedi:
  Ve bir çukur ki ona tek başıma indim                      kalp için, korkusundan, **اجئلال** ve **وجيأل** **كفيعل** ve **وجيألة** هاء’nın ziyadesiyle; ve bu ikisi **الكسائي**’dan, sarftan men‘ olunmuşlardır. Ve **وجيل** harekeli, hemzesiz; **أبو علي** dedi: ve belki bunu söylerler ve **الياء**’yı sahih bırakırlar; çünkü hemze, her ne kadar lafızdan atılmış ise de niyette bırakılmıştır; ve sabit olan, hazfedilmiş olmayan muamelesiyle muamele edilir; görmüyor musun ki **الياء**’yı **ألف**’a çevirmediler, onu **ناب** ve benzeri’nde çevirdikleri gibi; çünkü **الياء** sükûn niyetindedir. Ve **الجيأل** birincisi gibidir; ancak o, **الألف** ve **اللام** iledir. Şeyhimiz dedi: sanki, ona **العلمية** ile hükmetmenin, aslın mahzı için **الألف** ve **اللام**’ın girmesini men etmediğine işaret etti: hepsi **الضبع**’dır. **الشنفري** dedi:
  Ve sizin dışınızda benim için ehiller vardır: pürüzsüz bir efendi                      ve benekli, çevik, ve **عرفاء** **جيأل**. Ve bir başkası dedi:
  Beni onda kambur bir **جيألا** ile evlendirdiler
  iki uyluk arası ince, dizleri iri

  Ve Şeyhimiz dedi: **جيألة**’de men‘ açıktır; **العلمية** ve **التأنيث**’in birleşmesi sebebiyle; o halde o, **كثعالة** ve **ذؤالة** ve benzerleri gibidir. Amma **جيأل** ise, onu men‘ etmeye bir mucip yoktur; ve ona kail olan da yoktur; onu nakilde ve benzerinde zikreden ehl-i lugat ve sarfın çokluğuna rağmen; ve belki, onun, fiil vezninde dörtlü olduğuna vehmetti; ondan önce ve başka yerde vehmettiği gibi; ve bunda nazar vardır. Ben dedim: Şeyhimize iki kelimenin ضبط’ı karışmış; böylece **جيألة**’yi **كثعالة** ve **ذؤالة** gibi ضبط etti; ve bu, açık bir yanlıştır. Doğrusu, onun **فيعلة** üzerinedir; ve **الكسائي** onu böyle ضبط etti. Ve **جيأل**’i **غراب** vezni üzere ضبط etti; onun sözü buna delalet eder. Ve onun **فيعل** vezni üzere olmasını vehmedilmiş kıldı; ve bu da onların naklettiklerine muhaliftir; çünkü **الصاغاني** ve başka imamlar açıkça beyan ettiler ki **جيأل** **فيعل** vezni üzeredir; **ألف** ve **لام**’sız, bilinen. Öyleyse bunu teemmül et. Ve **وجيألة الجرح**: onun irinlisi; **الفراء**’dan.
 Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **جيأل**: Necd’de bir vadi. Ve **الجيأل**: kurt; onu **ابن السيد** **شرح أبيات المعاني**’de nakletti; ve Şeyhimiz onu garipsedi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

جَيْأَلُ
جَيْأَلُ ذ The ضَبُع [or female hyena]; (S, K;) a name thereof, of the measure فَيْعَلُ, determinate without ال (S,) imperfectly decl.; (K;) as also ↓ جَيْأَلَةُ, (S, K,) accord. to Ks; (S;) and جَيَلُ, without ء, (S, K,) the ى not being changed into ا as in نَابٌ and the like because the ء, though literally suppressed, is considered as though meant to be retained, and because the ى is considered as though meant to be quiescent; (Aboo-'Alee the grammarian, S, TA;) and الجَيْأَلُ, (K,) like the first, but with ال. (TA.) ― -b2- Also, الجَيْأَلُ, accord. to Ibn-Es-Seed, The wolf: but MF deems this strange. (TA.)

جَيْأَلَةُ
جَيْأَلَةُ ذ : see above.

##### Türkçe

جَيْأَلُ
**جَيْأَلُ** ذ **الضَبُع** [yahut dişi sırtlan]; (S, K;) onun bir adıdır; ölçüsü **فَيْعَلُ** olan, **ال** olmaksızın belirli; (S,) eksik i‘rablı; (K;) Keza ↓ **جَيْأَلَةُ**, (S, K,) Ks’ye göre; (S;) ve **جَيَلُ**, ء olmaksızın, (S, K,) **نَابٌ** ve benzerlerinde olduğu gibi ى’nın ا’ya çevrilmemesiyle; çünkü ء, lafzen düşürülmüş olsa da, sanki korunması murad edilmiş sayılır; ve çünkü ى, sanki sâkin kılınması murad edilmiş sayılır; (Aboo-’Alee en-nahvî, S, TA;) ve **الجَيْأَلُ**, (K,) ilkinin gibi, fakat **ال** ile. (TA.) ― -b2- Keza, **الجَيْأَلُ**, İbn-Es-Seed’e göre, kurt: fakat MF bunu garip sayar. (TA.)

جَيْأَلَةُ
**جَيْأَلَةُ** ذ : yukarıya bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: جءل

جَئِلَ
جَئِلَ A ( n. ac. جَأَل ),
a.  Limped, was lame.

جَيْأَل
جَيْأَل ,  جَيْأَلَة
a.  Hyena.

##### Türkçe

**جَئِلَ**
**جَئِلَ** A (mastarı **جَأَل**),
a. Topalladı, topal oldu.

**جَيْأَل**
**جَيْأَل** , **جَيْأَلَة**
a. Sırtlan.
