# جأل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A3%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جأل

جأل، كمنع: ذهب وجاء عن الفراء. قال ابن عباد: جأل الصوف: جمعة وكذلك الشعر. قال ابن بزرج: جأل: إذا اجتمع فهو لازم متعد. جئل كفرح، جألانا، محركة: عرج عن ابن عباد. والاجئلال والجئلال: الفزع والوجل، قال امرؤ القيس:
  وغائط قد هبطت وحدي                      للقلب من خوفه اجئلال وجيأل كفيعل وجيألة بزيادة الهاء، وهذه عن الكسائي ممنوعتين من الصرف وجيل محركة بلا همز قال أبو علي: وربما قالوا ذلك ويتركون الياء مصححة، لأن الهمزة وإن كانت ملقاة من اللفظ فهى مبقاة في النية، ومعاملة معاملة المثبتة غير المحذوفة، ألا ترى أنهم لم يقلبوا الياء ألفا، كما قلبوها في ناب ونحوه، لأن الياء في نية سكون والجيأل مثل الأول إلا أنه بالأف واللام، قال شيخنا: كأنه أشار إلى أن الحكم عليه بالعلمية لا يمنعه دخول اللأف واللام للمح الأصل: كله الضبع قال الشنفري:
  ولي دونكم أهلون سيد عملس                      وأرقط زهلول وعرفاء جيأل وقال آخر:
  قد زوجوني جيألا فيها حـدب
  دقيقة الرفغين ضخماء الركب

  وقال شيخنا: المنع في جيألة، ظاهر، لاجتماع العلمية والتأنيث، فهو كثعالة وذؤالة، ونحوهما، وأما جيأل، فلا موجب لمنعه، ولا قائل به، على كثرة من ذكره من أهل اللغة والصرف في النقل ونحوه، ولعله توهم أنه رباعي على وزن الفعل، كما توهمه قبله وفي غير موضع، وفيه نظر. قلت: قد اشتبه على شيخنا ضبط الكلمتين، فضبط جيألة كثعالة وذؤالة، وهو غلط ظاهر، والصواب أنه على فيعلة، وهكهذا ضبطه الكسائي، وضبط جيأل على وزن غراب، كما يدل له كلامه، وجعل كونه على وزن فيعل متوهما، وهو أيضا خلاف ما نقلوه فقد صرح الصاغاني وغيره من الأئمة أن جيأل على وزن فيعل، معروفة بلا ألف ولام، فتأمل ذلك. وجيألة الجرح: غثيثه عن الفراء.
 ومما يستدرك عليه: جيأل: واد بنجد. والجيأل: الذئب، نقله ابن السيد في شرح أبيات المعاني، واستغربه شيخنا.

### Türkçe

جأل, **كمنع**: gitti ve geldi; **الفراء**’dan. **ابن عباد** dedi: **جأل الصوف**: onu topladı; aynı şekilde **الشعر** da. **ابن بزرج** dedi: **جأل**: toplandığı zaman; o, لازم متعد’dir. **جئل** **كفرح**, **جألانا**, harekeli: topalladı; **ابن عباد**’dan. Ve **الاجئلال** ve **الجئلال**: korku ve ürperti; **امرؤ القيس** dedi:
  Ve bir çukur ki ona tek başıma indim                      kalp için, korkusundan, **اجئلال** ve **وجيأل** **كفيعل** ve **وجيألة** هاء’nın ziyadesiyle; ve bu ikisi **الكسائي**’dan, sarftan men‘ olunmuşlardır. Ve **وجيل** harekeli, hemzesiz; **أبو علي** dedi: ve belki bunu söylerler ve **الياء**’yı sahih bırakırlar; çünkü hemze, her ne kadar lafızdan atılmış ise de niyette bırakılmıştır; ve sabit olan, hazfedilmiş olmayan muamelesiyle muamele edilir; görmüyor musun ki **الياء**’yı **ألف**’a çevirmediler, onu **ناب** ve benzeri’nde çevirdikleri gibi; çünkü **الياء** sükûn niyetindedir. Ve **الجيأل** birincisi gibidir; ancak o, **الألف** ve **اللام** iledir. Şeyhimiz dedi: sanki, ona **العلمية** ile hükmetmenin, aslın mahzı için **الألف** ve **اللام**’ın girmesini men etmediğine işaret etti: hepsi **الضبع**’dır. **الشنفري** dedi:
  Ve sizin dışınızda benim için ehiller vardır: pürüzsüz bir efendi                      ve benekli, çevik, ve **عرفاء** **جيأل**. Ve bir başkası dedi:
  Beni onda kambur bir **جيألا** ile evlendirdiler
  iki uyluk arası ince, dizleri iri

  Ve Şeyhimiz dedi: **جيألة**’de men‘ açıktır; **العلمية** ve **التأنيث**’in birleşmesi sebebiyle; o halde o, **كثعالة** ve **ذؤالة** ve benzerleri gibidir. Amma **جيأل** ise, onu men‘ etmeye bir mucip yoktur; ve ona kail olan da yoktur; onu nakilde ve benzerinde zikreden ehl-i lugat ve sarfın çokluğuna rağmen; ve belki, onun, fiil vezninde dörtlü olduğuna vehmetti; ondan önce ve başka yerde vehmettiği gibi; ve bunda nazar vardır. Ben dedim: Şeyhimize iki kelimenin ضبط’ı karışmış; böylece **جيألة**’yi **كثعالة** ve **ذؤالة** gibi ضبط etti; ve bu, açık bir yanlıştır. Doğrusu, onun **فيعلة** üzerinedir; ve **الكسائي** onu böyle ضبط etti. Ve **جيأل**’i **غراب** vezni üzere ضبط etti; onun sözü buna delalet eder. Ve onun **فيعل** vezni üzere olmasını vehmedilmiş kıldı; ve bu da onların naklettiklerine muhaliftir; çünkü **الصاغاني** ve başka imamlar açıkça beyan ettiler ki **جيأل** **فيعل** vezni üzeredir; **ألف** ve **لام**’sız, bilinen. Öyleyse bunu teemmül et. Ve **وجيألة الجرح**: onun irinlisi; **الفراء**’dan.
 Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **جيأل**: Necd’de bir vadi. Ve **الجيأل**: kurt; onu **ابن السيد** **شرح أبيات المعاني**’de nakletti; ve Şeyhimiz onu garipsedi.
