# جاخ (ج-ا-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A7%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ا - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الخَاء والجيم
خجأ ، خجى ، جخأ ، جاخ ، جوخ : مستعملة .
خجأ : أبو عُبيدٍ : خَجَأْتُ المَرْأَةَ وَفَطَأْتُهَا _
أيْ : نكَحْتُها .
ونحوَ ذلك قال أبو زَيْدٍ .
وقال اللِّحْيَانيُّ : رجلٌ خُجَأَةٌ : كثيرُ
المُبَاضَعَةِ .
وفحْلٌ خُجَأَةٌ : كثيرُ الضِّرَابِ .
وقالت بنتُ الْخُسِّ : ) ( خَيْرُ الفُحُولِ البَازِلُ
الْخَجَأَةُ ) ( .
خجى : قال محمَّدُ بنُ حَبِيبٍ : الأَخْجَى : هَنُ
المرأةِ _ إذا كان كثيرَ الماءِ فاسداً قَعُوراً
بَعِيدَ المِسْبَارِ _ وهو أَخْبَثُ له .
وأَنْشَدَ :
وسَوْدَاءَ مِنْ نَبْهَانَ تَثْنِي نِطَاقَها
بِأَخْجَى قَعُورٍ أَوْ جَوَاعِرِ ذِيبِ
وقولُهُ :
. . . أوْ جَوَاعِرِ ذِيبٍ . . .
أرَادَ أَنها رَسْحَاءُ .
وقال الليثُ : التَّخَاجِي في المشْي :
التَّبَطُّؤُ .
وأنشد شَمِرٌ :
ذَرُوا التَّخَاجِيَ وَامْشُوا مِشْيَةً سُجُحاً
إنَّ الرِّجالَ ذَوُو عَصْبٍ وتَذْكِيرِ
جَخَى وجخَّى وجَخَّ . رُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) :
) ( أَنَّهُ كان إذا سَجَدَ جَخَّى ) ( .
قال أبو العباس : أحمدُ بْنُ يَحيَى : يقال :
جَخَّ الرجلُ وجَخَّى _ إذا خَوَّى في
سجوده _ وهو أنْ يَرفع ظَهْرَه حتى يُقِلَّ
بَطْنَهُ عن الأرض .
قال : ويقال : ) ( جَخَّى ) ( إذا فَتَحَ عَضُدَيْهِ في
السُّجُودِ .
وفي حديث حُذَيْفَةَ _ حين وَصَف القلوبَ
فقال _ : ) ( وقلْبٌ مُرْبَدٌّ كالكُوزِ مُجَخِّياً . .
وَأَمَالَ كَفَّهُ ) ( .
والمُجَخَّى : المائلُ عن الاستقامة
والاعتدال .
يقال : جَخَّى إلى السَّوْأَةِ _ إذا مالَ إليها .
وأنشد أبو عُبيدٍ :
كَفَى سَوْأَةً أَلاَّ تَزَالَ مُجَخِّياً
إلَى سَوْأَةٍ وَفْرَاءَ في اسْتِكَ عُودُها
أَيْ : مائِلاً .
ويقال : جَخَّى الليلُ تَجْخِيَةً _ إذا أَدْبَرَ .
وقال أبو تُرَابٍ : سَمِعْتُ مُدْرِكاً يقول :
رجلٌ أَجْخَى وأَجْخَرُ _ إذا كان قليلَ لحمِ
الفَخِذَيْنِ ، وفيهما تَخاذُلٌ من العِظام ،
وتَفَاحُجٌ .
ويقال للشَّيْخِ _ إذا حَنَاهُ الكِبَرُ _ : قد
جَخَّى .
جوخ و ( جاخ ) : أبو عُبيدٍ _ عن الأحمر _ :
تَجَوَّخَتِ البئرُ تَجَوُّخاً _ إذا انهارَتْ .
وقال شَمِرٌ : جَوَّخَ السَّيْلُ الوادِيَ تَجْوِيخاً _
إذا كسَرَ جَنَبَتَيْهِ .
وهو الجَوْخُ .
وقال حُمَيْدُ بنُ ثَوْرٍ الهلاليُّ _ أنْشَدَهُ
شَمِرٌ _ :
أَلَثَّتْ عليهِ دِيمَةٌ بَعْدَ وَابِلٍ
فَلِلجزع مِنْ جَوْخِ السُّيُول قَسِيبُ
ويقال : تَجَوَّخَتْ قُرْحَتُه _ إذا انفجَرَتْ
بالمِدَّةِ .
وقال أبو حاتم : تقول العامَّةُ :
الجَوْخَانُ . . وهو فارِسيٌّ مُعَرَّبٌ .
وهو بالعربيَّةِ : المِسْطحُ والجَرِينُ .

##### Türkçe

باب **الخَاء** ve **الجيم**
**خجأ** ، **خجى** ، **جخأ** ، **جاخ** ، **جوخ** : kullanımdadır.

**خجأ** : Ebû ʿUbeyd: **خَجَأْتُ المَرْأَةَ وَفَطَأْتُهَا** _
yani: onunla cinsel ilişkide bulundum.
Bunun benzerini Ebû Zeyd söyledi.
Ve el-Liḥyânî dedi: **رجلٌ خُجَأَةٌ** : çok
cinsel birleşmesi olan.
Ve **فحْلٌ خُجَأَةٌ** : çok çiftleşmesi olan.
Ve Bintü’l-Ḫuss dedi: ) ( Hayvanların en hayırlısı, yaşını almış
**الْخَجَأَةُ** aygırdır ) ( .

**خجى** : Muḥammed b. Ḥabîb dedi: **الأَخْجَى** : kadının
ferci _ suyu çok, bozuk, derin çukurlu,
sondası uzak _ olursa; o, onun için daha habistir.
Ve inşâd etti:
Ve Nebhân’dan esmer bir (kadın), kuşağını ikiye katlar
derin çukurlu bir **بِأَخْجَى** ile yahut kurtların inlemeleriyle
Ve onun sözü:
. . . yahut kurtların inlemeleri . . .
Onunla, onun geniş kalçalı olduğunu kastetti.
Ve el-Leys dedi: yürüyüşte **التَّخَاجِي** :
ağırdan alma.
Ve Şemir inşâd etti:
**التَّخَاجِيَ**yi bırakın ve kolay bir yürüyüşle yürüyün;
çünkü erkekler, sinirli ve hatırlatıcı olanlardır.

**جَخَى** ve **جخَّى** ve **جَخَّ**. Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi:
) ( O, secde ettiğinde **جَخَّى** ederdi ) ( .
Ebû’l-ʿAbbâs: Aḥmed b. Yaḥyâ dedi: denir ki:
**جَخَّ** adam ve **جَخَّى** _ secdesinde içini boşalttığında _; o da,
sırtını kaldırıp karnını yerden azıcık kesmesidir.
Dedi: ve denir ki: ) ( **جَخَّى** ) ( secdede iki pazusunu açtığında.
Ve Ḥuzeyfe hadîsinde _ kalpleri vasfettiği sırada
dedi ki _ : ) ( ve bir kalp, küp gibi kararmış, **مُجَخِّياً** . .
ve avucunu eğdi ) ( .
Ve **المُجَخَّى** : doğruluktan
ve itidalden eğilmiş olan.
Denir ki: **جَخَّى إلى السَّوْأَةِ** _ ona meylettiğinde.
Ve Ebû ʿUbeyd inşâd etti:
Bir ayıp olarak yeter: durmadan **مُجَخِّياً** olman
geniş bir ayıba doğru; kıçında onun çubuğu
yani: meyledici.
Ve denir ki: **جَخَّى الليلُ تَجْخِيَةً** _ geri döndüğünde.
Ve Ebû Türâb dedi: Müdrik’i işittim, şöyle diyordu:
**رجلٌ أَجْخَى** ve **أَجْخَرُ** _ uyluk etleri az olduğunda,
ve ikisinde kemiklerden bir gevşeklik
ve bacakları açma bulunursa.
Ve şeyhe _ ihtiyarlık onu büktüğünde _ denir: **قد جَخَّى**.

**جوخ** ve ( **جاخ** ) : Ebû ʿUbeyd _ el-Aḥmer’den _ :
**تَجَوَّخَتِ البئرُ تَجَوُّخاً** _ çöktüğünde.
Ve Şemir dedi: **جَوَّخَ السَّيْلُ الوادِيَ تَجْوِيخاً** _
iki yanını kırdığında.
Ve o, **الجَوْخُ**tur.
Ve Ḥumeyd b. Sevr el-Hilâlî _ Şemir onu inşâd etti _ :
Sağanak sonrası bir çise ona yapıştı;
öyle ki, sellerin **جَوْخِ**undan çakıl için bir kamış vardır.
Ve denir ki: **تَجَوَّخَتْ قُرْحَتُه** _ irinle patladığında.
Ve Ebû Ḥâtim dedi: avam şöyle der:
**الجَوْخَانُ** . . ve o, Arapçalaştırılmış Farsçadır.
Ve Arapçada o: **المِسْطحُ** ve **الجَرِينُ**dur.
