# جالوت (ج-ا-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Câlut

- Harfler: ج - ا - ل
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: جول

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بِجَالُوتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%90%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%8E.md) | بِفَعَلُوتَ | Câlut’a | 1 | 1 | [2:249](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/ayet/2:249.md) |
| [جَالُوتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/siga/%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%8E.md) | فَعَلُوتَ | Câlut | 1 | 1 | [2:251](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/ayet/2:251.md) |
| [لِجَالُوتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/siga/%D9%84%D9%90%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%8E.md) | لِفَعَلُوتَ | Câlut | 1 | 1 | [2:250](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/ayet/2:250.md) |

## Mücavir kökler — 48 mücavir (61 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Ordu demektir
2. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Kulak demektir
3. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Granit taş demektir
4. [طالوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Talut
5. [هزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Kırılmış kısalmış sopa demektir
6. [طوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Güç
7. [جوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Ceyeze vadinin girilen sırtı, su veya insanın geçtiği geçit…
8. [غرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Ğurfe, Çardak denilen yazlık evdir
9. [فرغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır
10. [برز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bariz çıkıntı demektir
11. [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Def : Dalgaların denizden getirdiği atıklar
12. [فيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Fey Güneşin en kısa gölgesi demektir
13. [داود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Davut
14. [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sibat(Te) kayış demektir
15. [غلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ğulb, Ğelba, bahçenin etrafına dikilen ağaçlara denir
16. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İçecek
17. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Yiyecek demektir
18. [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
19. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
20. [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Kudüm” ön demektir
21. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Biley taşı
22. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
23. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Az
24. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
25. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
26. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
27. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
28. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sahip
29. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · El ve kol demektir
30. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
31. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
32. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
33. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beraber
34. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kesr(sin ile) kırık demektir
35. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Gem demektir
36. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
37. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
38. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
39. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yemm” durgun akan su demektir
40. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
41. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Şey
42. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
43. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
44. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
45. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
46. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
47. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
48. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جالوت |
| Yapı | Özel ad (muarreb şahıs ismi) |
| Özel Durum | Beş harfli gayrimunsarıf a'cemî özel isim |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [طغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%88.md), [جبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1.md), [بغى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İbrânîce kökenli, cüsseli ve zırhlı Amâlika veya Filistî savaşçı önderini adlandıran özel isim |
| Çekirdek Özet 2 | İman ve sebat karşısında fiziki büyüklüğün ve askeri tahakkümün mağlup oluşunun tarihsel timsali |
| Çekirdek Özet 3 | Asimetrik güç dengesinde zahiri üstünlüğün ilahi yardım ve stratejik hassasiyetle çöküşü |
| Kritik Hata Riski | İsmi mitolojik bir dev masalına indirgeyerek kıssadaki askeri, ahlaki ve itikadi yasayı gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جل | Açığa çıkmak, belirginleşmek, sürgün olmak veya cesim olmak ([جلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88.md), [جلا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%A7.md)) | و, ت | Kelime gayrimüsta'mel bir a'cemî özel isim olduğundan Arapça sülâsî türetim kurallarına tabi değildir; Arapça kök bağları lafzî benzeşmeden ibarettir |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Kaba cüssenin, ağırlığın ve baskıcı bir kütlenin hareketini simgeler |
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Ordunun başındaki otoriteyi, iddia edilen mutlak gücü ve öncülüğü ifade eder |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama | Tahakküm kurma, emri altındakileri zorla sevk etme ve kuşatma eylemini temsil eder |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, sabitleme | Maddi güce ve zırha aşırı güvenip yere mıhlanmışçasına sabitlenme durumunu anlatır |
| ت | İşaret, çarpı; sınır, nihayet, akıbet | Kaçınılmaz çatışma noktasına varışı ve küstah gücün kesin sonunu remzeder |
| جالوت | Kaba ve zorba gücün sevk edilerek nihai sınıra dayanması | Kendi devasa kütlesine ve zırhına güvenerek kibirle sınır çizen otoritenin ilahi akıbetle karşılaşması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Veri bulunamadı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem Arapça metinlerde ve nüzul ortamında, Tâlût ve Dâvûd kıssası bağlamında İsrailoğulları'na baskı uygulayan ordunun devasa komutanını niteleyen muarreb bir unvan ve özel isim olarak kaydedilmiştir |

Kaynak: et-Taberî, Târîhu'l-ümem ve'l-mülûk; Lisânü'l-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça جالوت lafzı, Kitab-ı Mukaddes İbranicesindeki Golyat (גָּלְיָת) isminin Aramice veya Süryanice telaffuz halkaları üzerinden Arap fonetiğine فاعُول kalıbında aktarılmış muarreb biçimidir. İbranice kökeni klasik olarak açığa çıkmak veya sürgün olmak kökü olan גלה ile irtibatlandırılsa da modern filolojik araştırmalar ismin Filistîler üzerinden Ege veya Anadolu (Luvice / Lidce) kökenli bir savaşçı unvanıyla ilişkili olabileceğini göstermektedir. İbranicedeki son ses olan "tav" harfi Arapçaya doğrudan açık te ت olarak intikal etmiş, kelime Arapçalaşırken tipik bir a'cemî özel isim morfolojisi kazanmıştır. Dolayısıyla kök, Arap dilinin kendi iç türetim zincirine değil, kadim Yakındoğu tarihsel-kültürel coğrafyasının ortak anlatı mirasına aittir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Hebrew and English Lexicon; Arthur Jeffery, The Foreign Vocabulary of the Qur'an.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Veri bulunamadı | Klasik dilcilerin [جلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D9%88.md) kökünden türetme denemeleri lafzi uyarlamadan ibarettir; kök Arapça içi bir fiilden türememiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice גָּלְיָת | Süryanice ve Aramice aktarım hatlarıyla Arapçaya girmiş, son ses aynen korunmuştur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Hint-Avrupa / Anadolu dilleri | Filistîlerin deniz kavimleri göçüyle ilişkili olarak Lidce veya Luvice yönetici unvanlarıyla muhtemel fonetik bağı | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جالوت | Anlamlı | Zorba ordu komutanının özel adı | Kur'an'da Tâlût ve Dâvûd kıssasında zikredilen zırhlı ve azgın düşman lideri | Kur'an'da geçer; a'cemî özel isim |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جالوت | Merkez | Kibirli askeri tahakküm | Şahıslaşmış ve zırhlanmış kibirli askeri gücü doğrudan temsil eder | Kıssada fiziki üstünlüğüne güvenen somut düşman lideri |
| [طغو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%88.md) | Komşu | Haddi aşma, taşkınlık | Sınırları çiğneyip hakka karşı azgınlaşma halini fiil ve vasıf olarak bildirir | Câlût'un karakterini oluşturan ahlaki ve ameli taşkınlık |
| [جبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1.md) | Komşu | Kaba kuvvet ve zorbalık | İradeyi baskı altına alan, boyun eğdirici kör gücü tanımlar | Câlût ordusunun toplumsal ve askeri dayatmacılığı |
| [بغى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) | Komşu | Haksız yere tecavüz | Hakkı olmayan sınırları ve mülkü gasbetme kastını anlatır | Düşman ordusunun İsrailoğulları'nın yurduna ve mukaddesatına saldırısı |
| [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) | Zıt | Gönüllü itaat ve boyun eğiş | Kibirli tahakkümün aksine hakikate teslimiyeti ve tevazuyu gösterir | Dâvûd ve mümin ordunun temsil ettiği itaat ve teslimiyet ekseni |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جالوت | Zorba komutan | Kur'an'da adı geçen Filistî/Amâlika komutanı | Kesin |
| Latince | Goliath | Dev cüsseli savaşçı | Kitab-ı Mukaddes Vulgata metnindeki karşılık olup devasa gücü simgeler | Kesin |
| İngilizce | Goliath | Dev, yenilmez görünen hasım | Aşırı cüsseli, zırhlı ve ilk bakışta yenilmesi imkânsız sanılan rakip | Kesin |
| Almanca | Goliath | Dev hasım, devasa güç | Asimetrik mücadelelerdeki devasa tarafı niteleyen kavramsal isim | Kesin |
| Fransızca | Goliath | Dev savaşçı | Karşı konulamaz görünen fiziki kütleyi ve kudreti temsil eden şahıs | Kesin |

Kaynak: Oxford English Dictionary; Lewis and Short, Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Belirgin anlam ayrışması tespit edilmedi | Özel isim: Zorba ordu komutanı Câlût | Tâlût'un ordusunun nehirden geçişi, Câlût ve ordusunun büyüklüğünden çekinilmesi, müminlerin sebat duası ve nihayetinde Dâvûd'un Câlût'u öldürmesi bağlamında geçmektedir (Bakara [2:249](https://lisan.digital/tr/ayet/2:249.md), [2:250](https://lisan.digital/tr/ayet/2:250.md), [2:251](https://lisan.digital/tr/ayet/2:251.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi yardım ve tevfîk meselesi | Sayısal ve fiziki azlığın ilahi nusret ile devasa kütleleri alt etmesindeki adeti ilahiye tartışması | Zahiri sebeplerin mutlaklaştırılmasının reddi |
| Fıkıh | Savaş hukuku ve mübâreze | Düşman ordusunun reisinin teke tek vuruşmada öldürülmesinin psikolojik ve hukuki hükümleri | Komuta kademesinin imhasıyla harbin neticelenmesi |
| Tefsir | Kıssa tahlili ve sosyoloji | Toplumların imtihanı, Tâlût'un liyakati ve Dâvûd'un tarih sahnesine çıkışının sosyolojik yasaları | Kuru kalabalıkların değil arınmış azınlığın belirleyiciliği |
| Hadis | Veri bulunamadı | Bağımsız bir fıkhi veya itikadi terim olarak hadis metinlerinde ıstılahlaşmamıştır | Veri bulunamadı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tevekkül | Putlaşmış kaba kuvvet timsali | İmanı sınama ve saflaştırma vasıtası | Zahiri kuvvete değil yalnızca Allah'a sığınmanın gerekliliğini ortaya koyar | Kesin |
| İlmi | Asimetrik strateji | Hantal kütle modeli | Odaklanmış zayıf noktanın keşfi | Devasa cüssenin tek bir zayıf noktasından çökertilebileceğini gösterir | Güçlü |
| Siyasi | Otokratik hegemonya | Askeri diktatörlük ve tahakküm | Toplumu korkuyla sindirme aygıtı | Adaletten yoksun, sadece zora dayalı siyasi iktidarların kırılganlığını temsil eder | Kesin |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kökün doğrudan iktisadi bir kurum veya mekanizma karşılığı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kinetik enerji yoğunlaşması ve rezonans | Çok büyük atalet kütlesine sahip bir yapının, hassas bir rezonans frekansında veya tek bir noktaya uygulanan yüksek kinetik basınçla devrilmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asimetrik çatışma ve kurumsal hantallık teorisi | Aşırı büyümüş, bürokratikleşmiş ve zırhlanmış yapıların, çevik ve motive küçük yapılar karşısında uyum yeteneğini kaybederek çökmesi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Câlût'u sadece eski bir İsrail-Kenan mitolojik cengaveri sayarak olayın evrensel sosyolojik kanununu göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Zahiri üstünlüğe sahip şımarık elitlerin ve askeri zorbaların, iman ve teknik maharetle nasıl devrildiğinin ebedi yasası |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Niceliği niteliğe üstün tutmak, zahiri güç ve teknolojik üstünlük karşısında ümitsizliğe kapılarak teslimiyeti meşrulaştırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın "nice az topluluk, Allah'ın izniyle çok topluluğa galip gelmiştir" ilkesini somutlaştıran en dramatik tarihsel dönüm noktasını sunduğu için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminlerin cihad, sabır, sebat, liyakat ve devletleşme süreçlerini anlatan Bakara suresi 246-252. ayetler grubunda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sayısal üstünlüğün ve teçhizat zenginliğinin zaferin yegane şartı olduğu zannını yıkar; zihni ve ameli disiplini en temel güç kaynağı kılar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ağır zırhlı, dev cüsseli ve fiziki gücüyle korku salan zalim ordu komutanı.
- Soyut anlam: Zahiri gücüne güvenen hantal tahakkümün, iman ve stratejik hedefleme karşısındaki mutlak kırılganlığı.
- Sistematik karşılık: Asimetrik güç denkleminde ilahi takdir ve odaklanmış kabiliyetin kütlesel üstünlüğü sıfırlaması.
- LaTeX modeli: $$ \lim_{\Delta t \to 0} \frac{F \cdot \Delta t}{M} = v \implies (m \ll M \land \theta = \theta_0) \vdash M \to 0 $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $M$ harfi Câlût'un temsil ettiği devasa hantal kütleyi ve askeri tahakkümü, $m$ harfi ise Dâvûd'un ve inanan azınlığın zahiri fiziki küçüklüğünü temsil eder. İtme denklemi ($\frac{F \cdot \Delta t}{M}$) ve kritik isabet parametresi ($\theta = \theta_0$), odaklanmış hassas bir gücün devasa direnç kütlesini tek bir darbeyle ($M \to 0$) devre dışı bırakmasını sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:249](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/ayet/2:249.md) — بِجَالُوتَ

فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِالْجُنُودِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَمَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بِيَدِهِ فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِيلًا مِنْهُمْ فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا لَا طَاقَةَ لَنَا الْيَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو اللَّهِ كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): Talut orduyla birlikte ayrılıp çıktığı vakit dedi ki: Allah, sizi bir ırmakla deneyecektir. Kim ondan içerse benden değildir. Kim de ondan tatmazsa şüphesiz ki bendendir. Eliyle bir avuç alanlar başka. Derken onlardan birazı müstesna olmak üzere hepsi de ondan içiverdiler. Talut ve beraberindeki mü’minler ırmağı geçtikleri vakit; bizim bugün Calut ve ordusuna karşı gücümüz yoktur, dediler. Mutlaka Allah’a kavuşacaklarını bilenlerse dediler ki: Nice az topluluk, Allah’ın izniyle pek çok topluluğu yenmiştir. Allah sabredenlerle beraberdir.

### [Bakara 2:250](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/ayet/2:250.md) — لِجَالُوتَ

وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Calut ve askerlerine karşı çıktıkları zaman, dediler ki: Ey Rabbımız, üzerimize sabır yağdır, ayaklarımıza sebat ver ve bizi kafirler güruhuna karşı muzaffer kıl.

### [Bakara 2:251](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/ayet/2:251.md) — جَالُوتَ

فَهَزَمُوهُمْ بِإِذْنِ اللَّهِ وَقَتَلَ دَاوُدُ جَالُوتَ وَآتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ وَالْحِكْمَةَ وَعَلَّمَهُ مِمَّا يَشَاءُ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَلَكِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Allah’ın izniyle onları hemen hezimete uğrattılar. Davud da Calut’u öldürdü. Allah ona mülk ve hikmet verdi. Dilemekte olduğunu da ona öğretti. Şayet Allah’ın insanları birbiriyle def’edip savması olmasaydı yeryüzü muhakkak fesada uğrardı. Ancak Allah, alemler üzerinde lutuf sahibidir.

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

#### Madde başı: جول

باب الجيم واللام و و ا ي ء معهما
ج أ ل، ل ج أ، أ ج ل، ج ي ل، ج ل و، ج و ل، و ج ل، و ل ج مستعملات
جأل:
الجيألُ: الضَّبعُ. والجميع: الجيائل. قال الكُميتُ:
نُطعم الجيأل الِّهيد من الكـو		مِ ولم تدع من يُشيط الجَزُورا
لجأ:
لجأ فلان إلى كذا مَلجأ ولجأ وهو يلجأُ ويلتجىءُ. وألجأنا الأمر إلى كذا أي: إضطرّني إليه.
ولجأ: اسم رجل.
أجل:
الأجلُ: غاية الوقت في الموت. ومحل الدَّين ونحوه. وتقول: أجل هذا الشيءُ يأجل، فهو آجل، وهو نقيضُ عاجل.
والأجيلُ: المُؤجل إلى وقت، قال:
وغاية الأجيل مهواة الرُّدى
وتقول: فعلت ذاك من أجل كذا ومن جراءِ كذا أي: من أجله، وإن شئت طرحت:من: فقلت: فعلتُ ذاك أجل كذا، ولا فعل له. قال عديّ بن زيد:
أجلَ أنّ الله قد فـضـلـكـم		فوق من أحكى بصُلبٍ وإزار
وتقول: أجنَّك بمعنى: أجل أنك فحذفت اللام والألف، كما قال الله عز اسمه: "لكنّا هو الله ربي" معناه، والله أعلم: لكن أنا، فحذفت الألف فألتفتِ النّونان. فجاء التشديد. وفي الحديث: "أجنك من أصحاب رسول الله" أي: من أجل أنك. ومثله: لهنك لرجلٌ عاقلٌ، أي: والله إنك لرجلٌ عاقلٌ.
والإجلُ: القطيعُ من بقر الوحش، والجميعُ: الأجالُ. وتأجلَ الصّوار: صار قطيعاً قطيعا.
والأجلة: الآخرة، والعاجلة: الدُّنيا.
والمأجلُ: شبه حوضٍ واسع يُؤجل فيه ماءُ البئر. وماء القناة المحفورة أياماً، ثم يُفجَّرُ في الزّرع، وهو بالفارسية: طرخة، والجميع: المآجِل.
والأجلُ: مصدرُ قولك: أجلوا إبلهم يأجِلُونها أجلاً، أي: حبسُوها في المرعى، والأجلُ: الضِّيق أيضاً. وتقول: أجلَ عليهم شراً أجلاً، أي: جناه وبحثه.
والأجلً: وجعٌ في العُنُق.
جيل:
الجيلُ: كلُّ صنفٍ من الناس، التُّركُ: جيلٌ، والصِّينُ: جِيلٌ والعربُ: جِيلٌ، وجمعُه: أجيال.. وجَيلانُ: جِيلٌ من المشركين خلف الدَّيلم يُقالُ لهم: جِيلُ جَيلان.
جلو:
جلال الصَّيقلُ السَّيف جِلاءً، ممدود، واجتلاه لنفسه، قال لبيد:
جُنوح الهالكي على يديه		مُكبَّا يجتلي نقب النِّصال

والماشطةُ تجلو العروس جلوه وجِلوة، وقد جُليت على زوجها واجتلاها زوجها، أي: نظر إليها.
وأمرٌ جليِّ: واضح. وتقول: أجل لنا هذا الأمر، أي: أوضحهُ.
وما أقمتُ عندهم إلا جَلاءَ يومٍ واحدٍ، أي: بياض يومٍ، قال:
مالي إن أقصيتني من مقعدِ
ولا بهذي الأرض من تجلُّدِ
إلا جلاءَ اليوم أو ضُحى الغَدِ
وتقول: جلا الله عنك المرض، أي: كشفه. وجَليت عن الزَّمان، وعن الشيء، إذا كان مدفوناً فأظهرته.. والله يُجلِّي الساعة، أي: يُظهرها.. والبازي يُجلِّي، إذا الصَّيد فرفع طرفه ورأسه.. وتجليتُ الشَّيءَ، نظرتُ إليه. قال الله عز وجل: "فلمّا تجلَّى ربُّه للجبل". أي: ظهر وبان، قال الحسن: تجلّى، أي: بدا للجبل نُورُ العَرش.
والجلا، مقصور: الإثمِدُ، لأنه يجلو البَصر.
والجبهةُ الجلواءُ: الواسعة الحسنة.. والرَّجُلُ أجلى.
والجَلاءُ: أن يخلو قوم عن بلادهم.. يقال: أجليناهم عن بلادهم فجلوا، أي: تحولوا وتركوها.
والجالية: أهلُ الذِّمّة الذين تحولوا من أرض إلى أرض، والجميع: الجوالي.
وأجلى القوم عن الشيء، أي، أفرجوا عنه بعد ما كانوا مُقبلين عليه، مُحدِقين به.
وتقول: أجلو عنه، وأجليت عنه الهمّ، أي: فَجته عنه. والأنجلاء:
الانكشاف عن الهموم.
وجلال: اسم، قال:
أنا ابن جلا وطلاّع الثَّـنـايا		متى أضعِ العِمامة تعرفوني
وهذا اللّيثي، وكان صاحب قتل يطلع في المغارات من ثنية الجبل على أهلها، فضربت العرب المثل هذا البيت، فقوله: أنا ابن جلا، أي: أنا ابن الواضح الأمر المشهور.
جول: تجوّلت البلاد، وجوَّلتُها، أي: جُلتُ فيها كثيراً.
والجَولانُ: التُّراب الذي تجول به على وجه الأرض. والجَول والجُولُ، كلٌّ لغة في الجَولان.
ويقال: جال التُّراثُ وانجال، وانجيالهُ: انكشاطُه.
وإذا ترك القومُ القصد والهُدى قِيل اجتالهم الشَّيطانُ، أي: جالوا معه في الضّلالة.
والجُول: لبُّ القلب ومعقول، يقال: له جُولُ، وله عقل ولا فعل له.
والجائل: السَّلِسُ من الوشُجِ والبُطنِ. يقال: وشاجٌ جالٌ.
وجالا كلِّ شيء جانباهُ والجالا الوادي: ناحيتاه وجانِبا مائة. وجالا البحرِ: شطّاه. والجميع: الأجوالُ والجِيلانُ.
وأجالوت السِّهام بين القوم، إذا حُرِّكت ثم أفضى بها في القسمة. وأجالوا الرَّأي والأمر ونحوه فيما بينهم.
وجل:
الوَجَلُ: الخَوفُ. وجِل يَوجَلُ وجَلاً، فهو وجِلٌ وأوجلُ، قال:
لعمرك ما أدري وإنيّ لأوجلُ		على أيِّنا تغدو المـنـيّةُ أولُ
الولوج: الدُّخول. والوَليجة: بطانةُ الرَّجُلِ ودِخلتُهُ. قال جلّ وعزّ: "ولم يتَّخِذوا من دون الله ولا رسوله ولا المُؤمنين وليجةً". والتَّولجُ: كِناسُ الظَّبي، وقد اتَّلجَ الظَّبي في تولجة، وأتلجَهُ الحرُّ فيه وأولجه: أدخلهُ كِناسهُ.
ويقال: أعوز بالله من كل نافث ورافث. وشرِّ كلٌ تالجٍ ووالجٍ.

##### Türkçe

باب **الجيم** ve **اللام** ve **و** **ا** **ي** **ء** ile beraber olanlar

**ج أ ل**، **ل ج أ**، **أ ج ل**، **ج ي ل**، **ج ل و**، **ج و ل**، **و ج ل**، **و ل ج** kullanımdadırlar.

**جأل**:
**الجيألُ**: sırtlan. Hepsi: **الجيائل**. **الكُميتُ** dedi ki:
نُطعم **الجيأل** الِّهيد من الكـو		مِ ولم تدع من يُشيط **الجَزُورا**

**لجأ**:
Falanca **لجأ** etti şuna, **مَلجأ** olarak; ve **لجأ** eder, **يلجأُ** ve **يلتجىءُ**. Ve “işi şuna **ألجأنا**” yani: beni ona mecbur etti.
Ve **ولجأ**: bir adam adıdır.

**أجل**:
**الأجلُ**: ölümde vaktin sonu. Ve borcun yeri ve benzeri. Ve dersin: bu şey **أجل** eder, **يأجل**; o hâlde o **آجل**dir; ve o, **عاجل**in zıddıdır.
Ve **الأجيلُ**: bir vakte ertelenmiş olan; dedi ki:
وغاية **الأجيل** مهواة الرُّدى
Ve dersin: şundan dolayı bunu yaptım: **من أجل** kaza ve **من جراءِ** kaza; yani: onun sebebiyle. Ve istersen **من**’i atarsın da şöyle dersin: bunu **أجل** kaza yaptım; ve onun fiili yoktur. **عديّ بن زيد** dedi ki:
**أجلَ** أنّ الله قد فـضـلـكـم		فوق من أحكى بصُلبٍ وإزار
Ve dersin: **أجنَّك**; “**أجل** أنك” mânâsında; böylece **اللام** ve **الألف**’i hazfettin; nitekim Allah, adı aziz olsun, dedi: “لكنّا هو الله ربي”; mânâsı, Allah daha iyi bilir: “لكن أنا”; böylece **الألف**’i hazfetti de iki **النون** birbirine döndü; böylece şeddeli geldi. Hadiste: “**أجنك** من أصحاب رسول الله” yani: “**من أجل** أنك”. Bunun benzeri: “**لهنك** لرجلٌ عاقلٌ”; yani: “والله إنك لرجلٌ عاقلٌ”.
Ve **الإجلُ**: yaban sığırından sürü; hepsi: **الأجالُ**. Ve **تأجلَ** **الصّوار**: sürü sürü oldu.
Ve **الأجلة**: âhiret; ve **العاجلة**: dünya.
Ve **المأجلُ**: kuyu suyunun içinde toplandığı genişçe bir havuz benzeri. Ve birkaç gün kazılmış kanalın suyu; sonra ekine salıverilir; Farsçada ona: **طرخة** denir; hepsi: **المآجِل**.
Ve **الأجلُ**: “develerini **أجلوا** ettiler, onları **يأجِلُونها** **أجلاً**” sözünün masdarıdır; yani: onları otlakta hapsettiler. Ve **الأجلُ**: darlık da. Ve dersin: onlara bir şer **أجلَ** etti, **أجلاً**; yani: onu işledi ve araştırdı.
Ve **الأجلً**: boyunda bir ağrı.

**جيل**:
**الجيلُ**: insanların her bir sınıfı; **التُّركُ**: bir **جيل**dir; **الصِّينُ**: bir **جِيل**dir; ve Araplar: bir **جِيل**dir; çoğulu: **أجيال**. Ve **جَيلانُ**: **الدَّيلم**in arkasında müşriklerden bir **جِيل**; onlara **جِيلُ جَيلان** denir.

**جلو**:
**الصَّيقلُ** kılıcı **جِلاءً** ile parlatır; medlidir. Ve onu kendisi için **اجتلاه** etti. **لبيد** dedi ki:
جُنوح الهالكي على يديه		مُكبَّا يجتلي نقب النِّصال

Ve saç yapan kadın gelini **تجلو** eder: **جلوه** ve **جِلوة** ile. Ve kocasına **جُليت** olundu; ve kocası onu **اجتلاها** etti; yani: ona baktı.
Ve **أمرٌ جليِّ**: açık. Ve dersin: bize bu işi **أجل** et; yani: onu açıkladı.
Ve onların yanında ancak bir günün **جَلاءَ**ı kadar kaldım; yani: bir günün beyazlığı kadar. Dedi ki:
مالي إن أقصيتني من مقعدِ
ولا بهذي الأرض من تجلُّدِ
إلا جلاءَ اليوم أو ضُحى الغَدِ
Ve dersin: Allah senden hastalığı **جلا** etsin; yani: onu giderdi. Ve zamandan ve şeyden **جَليت** ettim; eğer gömülü idi de onu ortaya çıkardıysan. Ve Allah saati **يُجلِّي** eder; yani: onu ortaya çıkarır. Ve doğan **يُجلِّي** eder; avı görünce gözünü ve başını kaldırdığında. Ve ben şeyi **تجليتُ** ettim: ona baktım. Allah, aziz ve celil, dedi: “فلمّا **تجلَّى** ربُّه للجبل”; yani: göründü ve belirdi. **الحسن** dedi: **تجلّى**; yani: dağa Arş’ın nuru belirdi.
Ve **الجلا** (maksur): **الإثمِدُ**; çünkü o görmeyi parlatır.
Ve **الجبهةُ الجلواءُ**: geniş, güzel olan. Ve adam **أجلى**dır.
Ve **الجَلاءُ**: bir kavmin beldelerinden boşalmasıdır. Denir: onları beldelerinden **أجليناهم** ettik de onlar **جلوا** ettiler; yani: göçtüler ve onu terk ettiler.
Ve **الجالية**: bir yerden bir yere göçen zimmî halk; hepsi: **الجوالي**.
Ve kavim şeyi üzerinden **أجلى** etti; yani: ona yönelmiş, onu kuşatmış iken ondan sonra ferahladılar.
Ve dersin: ondan **أجلو** edin; ve ondan gamı **أجليت** ettim; yani: onu ondan giderdim. Ve **الأنجلاء**:
gamlerden açılma/dağılma.
Ve **جلال**: bir addır. Dedi ki:
أنا ابن **جلا** وطلاّع الثَّـنـايا		متى أضعِ العِمامة تعرفوني
Ve bu **اللّيثي**dir; öldürme sahibi idi; dağın geçidinden mağaralarda onların halkına karşı çıkardı. Araplar bu beyti mesel yaptılar. Onun sözü: “أنا ابن **جلا**”; yani: ben işi açık, meşhur olanın oğluyum.

**جول**:
Beldelerde **تجوّلت** ettim; ve onları **جوَّلتُها** ettim; yani: onların içinde çok dolaştım.
Ve **الجَولانُ**: yeryüzünün yüzünde onunla dolaşılan toprak. Ve **الجَول** ve **الجُولُ**: her biri **الجَولان** hakkında bir lehçedir.
Ve denir: miras **جال** etti ve **انجال** etti; ve onun **انجيالهُ**: sıyrılıp çıkmasıdır.
Ve kavim kasdı ve hidayeti terk edince denir: şeytan onları **اجتالهم** etti; yani: onunla sapıklıkta dolaştılar.
Ve **الجُول**: kalbin özü ve aklıdır; denir: onun bir **جُولُ**ü vardır; ve onun aklı vardır; fakat onun fiili yoktur.
Ve **الجائل**: damar ve karından gevşek olan. Denir: **وشاجٌ جالٌ**.
Ve her şeyin iki yanı: **جالا**sıdır. Ve vadinin **الجالا**sı: onun iki tarafı ve yüzün iki yanı. Ve denizin **جالا**sı: onun iki kıyısı. Hepsi: **الأجوالُ** ve **الجِيلانُ**.
Ve okları kavim arasında **أجالوت** ettim; hareket ettirildiğinde, sonra paylaştırmada onlarla sonuca varıldığında. Ve aralarında görüşü ve işi ve benzerini **أجالوا** ettiler.

**وجل**:
**الوَجَلُ**: korku. **وجِل** eder, **يَوجَلُ**; **وجَلاً** ile; o hâlde o **وجِلٌ**dür ve **أوجلُ**dür. Dedi ki:
لعمرك ما أدري وإنيّ لأوجلُ		على أيِّنا تغدو المـنـيّةُ أولُ
**الولوج**: giriş. Ve **الوَليجة**: adamın astarı ve içyüzü/gizlisi. Yüce ve aziz dedi: “ولم يتَّخِذوا من دون الله ولا رسوله ولا المُؤمنين **وليجةً**”. Ve **التَّولجُ**: ceylanın inidir. Ceylan bir **تولجة**ye **اتَّلجَ** etti; ve sıcak onu onun içine **أتلجَهُ** etti ve onu **أولجه** etti: onu inine soktu.
Ve denir: her üfleyenden ve saçmalayandan Allah’a sığınırım. Ve her **تالجٍ** ve **والجٍ**in şerrinden.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: جول

جالَ يَجولُ جَوْلاً وجَوْلاناً. وكذلك اجْتالَ وانْجالَ. قال الشاعر:
وأَبي الذي وَرَدَ الكُلابَ مُسَوَّماًبالخيل تحتَ عَجاجِها المُنْجالِ
وجَوَلانُ المالِ أيضاً بالتحريك: صِغاره ورديئهُ. والإجالَةُ: الإدارةُ. يقال في الميسر: أَجِلِ السِهامَ. والتَجْوالُ: التَطوافُ. وجَوَّلَ في البلاد، أي طَوَّفَ. قال أبو عمرو: جُلْتُ هذا من هذا، أي اخترته منه. واجْتَلَتُ منهم جَوْلاً، أي اخترت. وتَجاوَلوا في الحرب، أي جالَ بعضُهم على بعض؛ وكانت بينهم مُجاولاتٌ. والمِجْوَلُ: ثوب صغير تَجُولُ فيه الجارية. وربّما سمَّوا الُرس مِجْوَلاً. والجوُلُ بالضم: جدار البئر. قال أبو عبيد: وهو كلُّ ناحيةٍ من نواحي البئر إلى أعلاها من أسفلها. والجالُ مثله. والجمع أَجْوالٌ. ويقال للرجل: ما له جُولٌ، أي عقلٌ وعزيمةٌ، مثل جولِ البئر.

##### Türkçe

**جالَ** **يَجولُ** **جَوْلاً** ve **جَوْلاناً**. Yine **اجْتالَ** ve **انْجالَ**. Şair dedi ki:
وأَبي الذي وَرَدَ الكُلابَ مُسَوَّماًبالخيل تحتَ عَجاجِها المُنْجالِ

Ve **جَوَلانُ المالِ** da, ayrıca harekeleme ile: onun küçükleri ve kötüsü. Ve **الإجالَةُ**: döndürme/çevirme. Kumarda denir: **أَجِلِ السِهامَ**. Ve **التَجْوالُ**: dolaşma. Ve **جَوَّلَ** ülkelerde; yani dolaştı. Ebû Amr dedi ki: **جُلْتُ** bunu bundan; yani onu ondan seçtim. Ve **اجْتَلَتُ** onlardan **جَوْلاً**; yani seçtim. Ve savaşta **تَجاوَلوا**; yani onların bazısı bazısının üzerine dolaştı; ve aralarında **مُجاولاتٌ** vardı. Ve **المِجْوَلُ**: cariyenin içinde dolaştığı küçük bir elbise. Ve bazen **الُرس**’e **مِجْوَلاً** adını verdiler. Ve **الجوُلُ** (ötre ile): kuyunun duvarı. Ebû Ubeyd dedi ki: O, kuyunun yanlarından her bir yanıdır; aşağısından yukarısına kadar. Ve **الجالُ** onun gibidir. Çoğulu **أَجْوالٌ**. Ve adama denir: onda **جُولٌ** yoktur; yani akıl ve azim; kuyunun **جول**’ü gibi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: جول

(باب الجيم والواو وما يثلثهما)
(جوي) الجيم والواو والياء أصلٌ يدلُّ على كراهة الشيء. يقال اجتَوَيْت البلادَ، إذا كرِهتَها وإنْ كنتَ في نَعْمةٍ، وجَوِيتُ. قال:
بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])ومن هذا الجَوَى، وهو داءُ القلْب. فأمّا الجِوَاءُ فهي الأرض الواسعة، وهي شاذَّةٌ عن الأصل الذي ذكرناه.
(جوب) الجيم والواو والباء أصلٌ واحد، وهو خَرْقُ الشيء. يقال جُبْتُ الأرضَ جَوْبا، فأنا جائبٌ وجَوّابٌ. قال الجعدي([2]):
أتاك أبو ليلى يَجوبُ به الدُّجَى *** دُجَى الليل جَوّابُ الفلاةِ عَثَمْثَمُ([3])ويقال:"هل عِندك جَائِبةُ خبرٍ" أي خبرٌ يجوب البلاد. والجَوْبَةُ كالغائط؛ وهو من الباب؛ لأنه كالخَرْق في الأرض. والجوْب: دِرعٌ تلبسُه المرأة، وهو مَجُوبٌ سمِّي بالمَصدر. والمجِْوَبُ: حديدةٌ يُجابُ بها، أي يُخْصَف.
وأصلٌ آخر، وهو مراجَعة الكلام، يقال كلمه فأجابَه جَواباً، وقد تجاوَبا مُجاوَبة. والمجابَةُ: الجواب. ويقولون في مَثَلٍ: "أساءَ سَمْعاً فأساء جابةً". وقال الكميتُ لقُضاعة في تحوُّلهم إلى اليمن:
وما مَنْ تَهتِفينَ لـه بِنَصْرٍ *** بِأسْرَعَ جابَةً لكِ مِنْ هَدِيلِ([4])العرب تقول: كان في سفينة نوحٍ عليه السلام فَرْخٌ، فطار فوقع في الماء فغرق، فالطَّير كلها تبكي عليه. وفيه يقول القائل([5]):
فقلتُ أتَبكي ذاتُ شَجْو تذكّرتْ *** هَدِيلاً وقد أودى وما كانَ تُبَّعُ([6])(جوت) الجيم والواو والتاء ليس أصلاً؛ لأنه حكايةُ صَوْتٍ، والأصواتُ لا تقاس ولا يقاس عليها. قال:
* كما رُعْتَ بالجَوْتِ الظِّماءَ الصَّوادِيا([7]) *
قال أبو عبيد: إنما كان الكسائيُّ ينشد هذا البيتَ لأجل النصب، فكان يقول: "كما رُعْتَ بالجَوْتَ" فحَكَى مع الألف واللام.
(جوح) الجيم والواو والحاء أصلٌ واحد، وهو الاستئصال. يقال جاحَ الشيءَ يَجُوحُهُ استأصله. ومنه اشتقاق الجائِحة.
(جوخ) الجيم والواو والخاء ليس أصلاً هو عندي؛ لأنّ بعضَه معرَّب، وفي بعضِه نَظر. فإنْ كان صحيحاً فهو جنسٌ من الخَرْقِ. يقال جَاخَ السَّيْلُ الوادِيَ يجُوخُه، إذا قلع أجرافَه. قال:
* فللصَّخْرِ من جَوْخِ السّيُولِ وجيبُ([8]) *
ذكره ابن دريد، وذكر غيره: تجوَّخَتِ البئرُ انهارَت.
والمعرّب من ذلك الجَوْخَان، وهو البيدر([9]).
(جود) الجيم والواد والدال أصلٌ واحد، وهو التسمُّح بالشيء، وكثْرةُ العَطاء. يقال رجلٌ جَوَادٌ بَيِّن الجُودِ، وقومٌ أجْواد. والجَوْد: المطر الغزير. والجَواد: الفرسُ الذّريع والسّريع، والجمع* جِيادٌ. قال الله تعالى إذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الجِيَادُ} [ص 31]. والمصدر الجُودَة. فأمّا قولهم: فلانٌ يُجاد إلى كذا، [فـ] كَأنه يُساقُ إليه.
(جور) [الجيم والواو والراء] أصلٌ واحد، وهو المَيْل عن الطَّريق. يقال جارَ جَوْراً. ومن الباب طَعَنَه فجَوَّره أي صَرَعه. ويمكن أن يكون هذا من باب الإبدال، كأنَّ الجيم بدلُ الكاف. وأمَّا الغَيْث الجِوَرّ، وهو الغَزير، فشاذ عن الأصل الذي أصَّلناه. ويمكن أن يكون من باب آخَرَ، وهو من الجيم والهمزة والراء؛ فقد ذكر ابن السّكيت أنّهم يقولون هو جُؤَرٌ على وزن فُعَلٍ([10]). فإن كان كذا فهو من الجُؤَار، وهو الصَّوت، كأنه يصوِّت إذا أصاب. وأنشد:
* لا تَسْقِهِ صَيِّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ([11]) *
 (جوز) الجيم والواو والزاء أصلان: أحدهما قطع الشيء، والآخَر وَسَط الشيء. فأمَّا الوَسَط فجَوْز كلِّ شيءٍ وَسَطه. والجَوْزَاء([12]): الشَّاة يبيضُّ وَسَطُها. والجوزاء: نجمٌ؛ قال قوم: سُمِّيت بها لأنها تَعترِض جَوْزَ السماء، أي وَسَطها. وقال قوم: سُمِّيت بذلك للكواكب الثلاثة التي في وَسَطها.
والأصل الآخَر جُزْت الموضع سِرْتُ فيه، وأجزته: خَلَّفْتُه وقطعته. وأَجَزْتُه نَفَذْتُه([13]) . قال امرؤ القيس:
فلما أجَزْنا ساحةَ الحيِّ وانْتَحى *** بنا بَطْنُ خبْتٍ ذي قِفَافٍ عَقَنْقَلِ([14])وقال أوس بن مَغْرَاءَ:
* حتّى يقال أجِيزُوا آلَ صَفْوَانا([15]) *
يمدحهم بأنَّهُم يُجيزُون الحاجَّ. والجَوَاز: الماء الذي يُسْقاهُ المالُ من الماشية والحَرْث، يقال منه استجَزْت فلاناً فأجَازَني، إذا أسْقَاكَ ماءً لأرضِكَ أو ماشيتك. قال القطامي:
[وقالوا] فُقَيْمٌ قَيِّمُ الماءِ فاستجِزْ *** عُبادةَ إنّ المستَجيزَ على قتْرِ([16])
أي ناحية.
 (جوس) الجيم والواو والسين أصلٌ واحد، وهو تخلُّل الشيء. يقال: جاسُوا خِلالَ الدِّيار يجُوسون. قال الله تعالى: ﴿فَجَاسُوا خِلاَلَ الدِّيَارِ﴾ [الإسراء 5]. وأما الجُوس فليس أصلاً؛ لأنه إتباع للجُوع؛ يقال: جُوعاً له وجُوساً له.
(جوظ) الجيم والواو والظاء أصلٌ واحدٌ لنعتٍ قبيح لا يُمْدَح به. قال قوم: الجَوَّاظ الكثير اللَّحْمِ المختالُ في مِشْيته. يقال: جَاظَ يَجُوظُ جَوَظاناً. قال:
* يعلو به ذا العَضَلِ الجَوَّاظا([17]) *
ويقال: الجوّاظ الأكولُ، ويقال الفاجر.
(جوع) الجيم والواو والعين، كلمةٌ واحدة. فالجوع ضِدّ الشّبَع. ويقال: عام مَجاعةٍ ومَجوعة([18]).
(جوف) الجيم والواو والفاء كلمةٌ واحدة، وهي جَوْفُ الشيء. يقال هذا جَوْفُ الإنسان، وجوفُ كلِّ شيء. وطَعْنَةٌ جائِفَةٌ، إذا وصلت إلى الجَوْفِ. وقِدْرٌ جَوْفاءُ: واسعةُ الجَوْفِ. وجَوْفُ عَيْرٍ: مكانٌ حماهُ رجل اسمه حِمار. وفي المثل: "أخْلَى مِنْ جَوْفِ عَيْر". وأصله رجلٌ كان يحمي وادياً لـه. وقد ذُكر حديثُهُ في كتاب العين.
(جول) الجيم والواو واللام أصلٌ واحد، وهو الدَّوَرَان. يقال جالَ يجول [جَوْلاً] وجَوَلاناً، وأجَلْتُه أنا. هذا هو الأصل، ثمّ يشتق منه. فالجُول: ناحية البئر، والبئر لها جوانِبُ يُدَارُ فيها. قال:
رَمَانِي بأمْرٍ كنتُ منه ووَالِدِي  *** بَرِيَّاً ومِنْ جُولِ الطّوِيّ رماني([19])والمِجْوَلُ: الغَدير([20])، وذك أنّ الماء يَجُول فيه. وربما شُبِّهت الدِّرعُ به لصفاء لونها. والمِجْوَل: التُّرْس والمِجْوَل: قميصٌ يَجوُلُ فيه لابسُه. قال امرؤ القيس:
* إذا ما اسبكرَّتْ بَيْنَ دِرْعٍ ومِجْوَلِ([21]) *
ويقال لصغار المال جَوَلان، ذلك أنّه يَجُول بين الجِلَّة. وقال الفراء: ما لفُلانٍ جُولٌ، أي ماله رأيٌ. وهذا مشتقٌّ من الذي ذكرناه، لأنَّ صاحب الرأي يُدِيرُ رأيَهُ ويُعْمِلُه. فأمّا الجَوْلانُ فبلدٌ؛ وهو اسمٌ موضوعٌ. قال:
فآبَ مُضِلُّوهُ بِعَينٍ جَلِيَّةٍ *** وغُودِرَ بالجَوْلانِ حَزْمٌ ونائِلُ([22])
(جون) الجيم والواو والنون أصلٌ واحد. زعم بعض النحوييِّن أنَّ الجَون معرّب، وأنه اللون الذي يقوله الفُرْس "الكُونَهْ([23])" أي لون* الشيء. قال: فلذلك يقال الجَونُ الأسود والأبيض. وهذا كلامٌ لا معنى لـه. والجَوْن عند أهل اللُّغةِ قاطبةً اسمٌ يقع على الأسود والأبيض، وهو بابٌ من تسمية المتضادَّين بالاسم الواحد، كالنَّاهل، والظّنّ، وسائرِ ما في الباب.
والجَوْنَة: الشَّمسُ. فقال قومٌ: سمِّيت لبياضها. ومن ذلك حديث الدِّرع التي عُرضتْ على الحجّاج فكاد لا يراها لصفائها. فقال له بعضُ مَنْ حضره([24]): "إنّ الشّمس جَوْنةٌ"، أي صافيةٌ ذاتُ شعاعٍ باهر. وقال قومٌ: بل سُمِّيت جَوْنةً لأنّها إذا غابَتْ اسوادّت.
فأمّا الجُونَة فمعروفة، ولعلَّها أن تكون معرّبة؛ والجمع جُوَن. قال الأعشى:
* وكان المِصاعُ بما في الجُوَنْ([25]) *
--------------ـــــ
([1]) البيت لزهير في ديوانه 83 والمجمل واللسان (جوى). والنيّ بالكسر: مسهل النيء.
([2]) هو النابغة الجعدي يمدح ابن الزبير، كما في اللسان (عثم).
([3]) عنى بالعثمثم الجمل القوي الشديد.
([4]) البيت في اللسان (هدل).
([5]) هو نصيب، كما في اللسان (هدل).
([6]) أي وقد أودى الهديل ولم يكن تبع قد خلق.
([7]) البيت يروى لشاعرين. أحدهما عويف القوافي، وصدر بيته، كما في الخزانة (3: 86):
* دعاهن ردفي فارعوين لصوته *
          والاخر سحيم عبد بني الحسحاس، وصدر بيته كما في الخزانة:
* وأوده ردفي فارعوين لصوته *
          وأوده بالإبل: صاح بها. وأنشد البيت في اللسان (جوت) بدون نسبة.
([8]) هذا العجز في اللسان (جوخ) بدون نسبة. لكن أنشد بعده:
ألثت علينا ديمة بعد وابل *** فللجزع من جوخ السيول قسيب
          ونسبه إلى حميد بن ثور، أو النمر بن تولب. وانظر الجمهرة (2: 63) وديوان حميد 51.
([9]) في الأصل: "الأندر"، صوابه من المجمل واللسان. وانظر المعرب للجواليقي 110.
([10]) في المجمل: "جور مثل نغر". وفي القاموس: "وجؤر كصرد". وفي اللسان (مادة جور): "جور" مضبوطاً بالقلم بضم الجيم وفتح الواو وتشديد الراء. وليس بشيء. لكنه في (مادة جأر) على الصواب. قال: "وغيث جؤر مثل نغر".
([11]) البيت لجندل بن المثنى، كما في اللسان (جأر). وأنشده في (جور) محرف الضبط. وقبله:  * يا رب رب المسلمين بالسور *
([12]) في الأصل: "والجوز تحريف.
([13]) ويقال أيضاً: "أنفذته". وفي اللسان: "أنفذت القوم إذا خرقتهم ومشيت في وسطهم. فإن جزتهم حتى تخلفهم قلت نفذتهم بلا ألف أنفذهم. قال: ويقال فيها بالألف".
 ([14])من معلقته. ويروى: "ذي حقاف".
 ([15])في الأصل: "صوفانا" تحريف. وصدر البيت في اللسان (جوز):
* ولا يريمون للتعريف موقفهم *
([16]) التكملة في أوله من ديوان القطامي 86 واللسان (جوز).
([17]) انظر ملحقات ديوان العجاج 82، وقد ذكر الناشر أن هذه الملحقات بعضها للعجاج وبعضها لرؤبة، وكذا اللسان (جوظ).
([18]) مجوعة، بفتح فضم، وبفتح فسكون ففتح.
([19]) البيت لابن أحمر، أو للأزرق بن طرفة بن العمرد الفراصي، كما في اللسان (جول).
([20]) لم يذكر هذا المعنى في اللسان والقاموس والجمهرة. وجاء في المجمل.
([21]) من معلقته وصدره:  * إلى مثلها يرنو الحليم صبابة *
([22]) البيت للنابغة في ديوانه 62 واللسان (ضلل).
([23]) لفظه في الفارسية "كونه" أو "كونا" بالكاف الفارسية المضمومة. انظر معجم استينجاس 1105، 1106.
([24]) هو أنيس الجرمي، كان فصيحاً. انظر اللسان (جون).
([25]) صدره كما في الديوان 15 واللسان (جون): * إذا هن نازلن أقرانهن *

ـ

##### Türkçe

(**باب الجيم والواو وما يثلثهما**)

(**جوي**) **الجيم والواو والياء**: Bir asıldır; şeyden hoşlanmamaya delâlet eder. Denir: **اجتَوَيْت البلادَ**; onu kerih gördüğün zaman, her ne kadar bir nimet içinde olsan da. Ve **جَوِيتُ**. Dedi:
بَشِمْتُ بِنِيِّها وجَوِيْتُ عنها *** وعندي لو أردتُ لها دواءُ([1])
Ve bundan **الجَوَى**; o, kalbin hastalığıdır. Amma **الجِوَاءُ**: geniş arazidir; zikrettiğimiz asıldan şâzdır.

(**جوب**) **الجيم والواو والباء**: tek bir asıldır; o da şeyin delinmesidir. Denir: **جُبْتُ الأرضَ جَوْبا**; ben **جائبٌ** ve **جَوّابٌ**um. **الجعدي**([2]) dedi:
أتاك أبو ليلى يَجوبُ به الدُّجَى *** دُجَى الليل جَوّابُ الفلاةِ عَثَمْثَمُ([3])
Ve denir: "**هل عِندك جَائِبةُ خبرٍ**" yani beldeleri delen bir haber. Ve **الجَوْبَةُ**: çukur gibi; o, babdandır; çünkü yerde bir delik gibidir. Ve **الجوْب**: kadının giydiği bir zırhtır; o **مَجُوبٌ**dur; masdar ile adlandırıldı. Ve **المجِْوَبُ**: onunla **يُجابُ** olunan bir demirdir; yani **يُخْصَف** olunur.

Ve başka bir asıl: o da sözün geri döndürülmesidir; denir: onunla konuştu da ona **جَواباً** cevap verdi; ve **تجاوَبا مُجاوَبة** karşılıklı cevaplaştılar. Ve **المجابَةُ**: cevaptır. Ve bir meselde derler: "**أساءَ سَمْعاً فأساء جابةً**". Ve **الكميتُ** onların Yemen’e dönüşmeleri hakkında **قُضاعة**’a dedi:
وما مَنْ تَهتِفينَ لـه بِنَصْرٍ *** بِأسْرَعَ جابَةً لكِ مِنْ هَدِيلِ([4])
Arap der ki: Nûh’un gemisinde—ona selâm olsun—bir yavru vardı; uçtu da suya düştü, boğuldu; bunun üzerine bütün kuşlar onun için ağlar. Ve onda söyleyen([5]) şöyle der:
فقلتُ أتَبكي ذاتُ شَجْو تذكّرتْ *** هَدِيلاً وقد أودى وما كانَ تُبَّعُ([6])

(**جوت**) **الجيم والواو والتاء** asıl değildir; çünkü o, bir sesin hikâyesidir; sesler kıyas edilmez ve onlara kıyas yapılmaz. Dedi:
* كما رُعْتَ بالجَوْتِ الظِّماءَ الصَّوادِيا([7]) *
Ebû Ubeyd dedi: Ancak **الكسائيُّ** bu beyti nasb için okurdu; şöyle derdi: "**كما رُعْتَ بالجَوْتَ**"; **الألف واللام** ile hikâye etti.

(**جوح**) **الجيم والواو والحاء**: tek bir asıldır; o da kökünden kazımadır. Denir: **جاحَ الشيءَ يَجُوحُهُ**; onu kökünden kazıdı. Ondan **الجائِحة**’nin اشتقاقı.

(**جوخ**) **الجيم والواو والخاء** bence asıl değildir; çünkü onun bir kısmı muarrabdır, bir kısmında da nazar vardır. Eğer sahih ise, o, yırtık/delik cinsindendir. Denir: **جَاخَ السَّيْلُ الوادِيَ يجُوخُه**; onun yarlarını söktüğü zaman. Dedi:
* فللصَّخْرِ من جَوْخِ السّيُولِ وجيبُ([8]) *
Bunu İbn Düreyd zikretti; başkası da zikretti: **تجوَّخَتِ البئرُ**; çöktü.

Ve bunun muarrabı **الجَوْخَان**dır; o da **البيدر**([9]).

(**جود**) **الجيم والواد والدال**: tek bir asıldır; o da şeyde müsamahakârlık ve bağışın çokluğudur. Denir: **رجلٌ جَوَادٌ**; **الجُودِ**u açık, ve **قومٌ أجْواد**. Ve **الجَوْد**: bol yağmurdur. Ve **الجَواد**: çevik ve hızlı attır; cem‘i **جِيادٌ**dur. Allah Teâlâ dedi: ﴿إذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الجِيَادُ﴾ [ص 31]. Masdar **الجُودَة**dır. Amma onların sözü: falan kimse şuna **يُجاد** olunur; sanki ona sevk olunur gibidir.

(**جور**) [**الجيم والواو والراء**]: tek bir asıldır; o da yoldan sapmadır. Denir: **جارَ جَوْراً**. Babdandır: ona sapladı da onu **فجَوَّره**; yani onu yere serdi. Bu, ibdâl babından olabilir; sanki **الجيم** **الكاف**ın bedelidir. Amma bol olan yağmur **الغَيْث الجِوَرّ** ise, asılladığımız asıldan şâzdır. Ve başka bir babdan olabilir; o da **الجيم والهمزة والراء**dandır; İbnü’s-Sikkît zikretti ki onlar “o **جُؤَرٌ**dur” derler; **فُعَلٍ** vezninde([10]). Eğer böyle ise, o **الجُؤَار**dandır; o da sestir; sanki isabet ettiği zaman ses çıkarır. Ve şu beyit okundu:
* لا تَسْقِهِ صَيِّبَ عَزَّافٍ جُؤَرْ([11]) *

(**جوز**) **الجيم والواو والزاء**: iki asıldır: biri şeyin kesilmesi, diğeri şeyin ortası. Amma orta: her şeyin **جَوْز**u onun ortasıdır. Ve **الجَوْزَاء**([12]): ortası beyazlayan koyundur. Ve **الجوزاء**: bir yıldızdır; bir kavim dedi: ona bu ad verildi; çünkü göğün **جَوْز**una, yani ortasına karşı gelir. Bir kavim de dedi: ortasında bulunan üç yıldız sebebiyle buna ad verildi.

Diğer asıl: **جُزْت الموضع**; orada yürüdüm. Ve **أجزته**: onu geride bıraktım ve onu kestim (aştım). Ve **أَجَزْتُه**: onu geçirdim([13]). İmru’ul-Kays dedi:
فلما أجَزْنا ساحةَ الحيِّ وانْتَحى *** بنا بَطْنُ خبْتٍ ذي قِفَافٍ عَقَنْقَلِ([14])
Ve Evs b. Mağrâe dedi:
* حتّى يقال أجِيزُوا آلَ صَفْوَانا([15]) *
Onları, hacıyı **يُجيزُون** olmalarıyla över. Ve **الجَوَاز**: hayvan ve ekin malının sulandığı sudur; ondan denir: falanı **استجَزْت** de o beni **فأجَازَني**; arazin veya hayvanın için sana su verdiği zaman. **القطامي** dedi:
[وقالوا] فُقَيْمٌ قَيِّمُ الماءِ فاستجِزْ *** عُبادةَ إنّ المستَجيزَ على قتْرِ([16])
Yani bir taraf.

(**جوس**) **الجيم والواو والسين**: tek bir asıldır; o da şeyin arasına girip dolaşmadır. Denir: **جاسُوا خِلالَ الدِّيار**; diyarların aralarında dolaştılar, **يجُوسون**. Allah Teâlâ dedi: ﴿فَجَاسُوا خِلاَلَ الدِّيَارِ﴾ [الإسراء 5]. Amma **الجُوس** asıl değildir; çünkü **الجُوع**a tâbidir; denir: **جُوعاً له وجُوساً له**.

(**جوظ**) **الجيم والواو والظاء**: tek bir asıldır; övülmeyen çirkin bir niteleme içindir. Bir kavim dedi: **الجَوَّاظ** çok etli, yürüyüşünde kibirlenen kimsedir. Denir: **جَاظَ يَجُوظُ جَوَظاناً**. Dedi:
* يعلو به ذا العَضَلِ الجَوَّاظا([17]) *
Ve denir: **الجوّاظ** oburdur; ve denir: fâcirdir.

(**جوع**) **الجيم والواو والعين**: tek bir kelimedir. **الجوع** tokluğun zıddıdır. Ve denir: **عام مَجاعةٍ ومَجوعة**([18]).

(**جوف**) **الجيم والواو والفاء**: tek bir kelimedir; o da şeyin **جَوْفُ**udur. Denir: bu insanın **جَوْفُ**udur; ve her şeyin **جوفُ**u. Ve **طَعْنَةٌ جائِفَةٌ**: **الجَوْفِ**a ulaştığı zaman. Ve **قِدْرٌ جَوْفاءُ**: **الجَوْفِ**u geniş. Ve **جَوْفُ عَيْرٍ**: adı **حِمار** olan bir adamın koruduğu yerdir. Meselde: "**أخْلَى مِنْ جَوْفِ عَيْر**". Aslı: bir adam kendisine ait bir vadiyi korurdu. Onun hadisi **كتاب العين**’de zikredilmiştir.

(**جول**) **الجيم والواو واللام**: tek bir asıldır; o da dönmedir. Denir: **جالَ يجول [جَوْلاً] وجَوَلاناً**; ve ben onu **أجَلْتُه**. Bu asıldır; sonra ondan türetilir. Böylece **الجُول**: kuyunun tarafıdır; kuyunun içinde dönülen yanları vardır. Dedi:
رَمَانِي بأمْرٍ كنتُ منه ووَالِدِي  *** بَرِيَّاً ومِنْ جُولِ الطّوِيّ رماني([19])
Ve **المِجْوَلُ**: küçük gölcüktür([20]); ve zikredildi ki su onun içinde **يَجُول** eder. Ve bazen zırh, renginin saflığı sebebiyle ona benzetilmiştir. Ve **المِجْوَل**: kalkandır; ve **المِجْوَل**: giyenin içinde **يَجوُل** ettiği gömlektir. İmru’ul-Kays dedi:
* إذا ما اسبكرَّتْ بَيْنَ دِرْعٍ ومِجْوَلِ([21]) *
Ve küçük mala **جَوَلان** denir; çünkü o, büyüklerin arasında **يَجُول** eder. Ve Ferrâ dedi: falanın **جُولٌ**u yoktur; yani onun görüşü yoktur. Bu, zikrettiğimizden türetilmiştir; çünkü görüş sahibi görüşünü döndürür ve işletir. Amma **الجَوْلانُ** bir beldedir; o, konulmuş bir addır. Dedi:
فآبَ مُضِلُّوهُ بِعَينٍ جَلِيَّةٍ *** وغُودِرَ بالجَوْلانِ حَزْمٌ ونائِلُ([22])

(**جون**) **الجيم والواو والنون**: tek bir asıldır. Bazı nahivciler iddia etti ki **الجَون** muarrabdır; ve o, Farsların “**الكُونَهْ**([23])” dediği renktir; yani şeyin rengi. Dedi: bu sebeple **الجَونُ** siyah ve beyaz denir. Bu, mânâsı olmayan bir sözdür. **الجَوْن** dil ehlinin tamamına göre siyah ve beyaz üzerine vâki olan bir isimdir; bu, zıtları tek isimle adlandırma babındandır; **النَّاهل** ve **الظّنّ** ve babdaki diğerleri gibi.

Ve **الجَوْنَة**: güneştir. Bir kavim dedi: beyazlığı için adlandırıldı. Bundan, Haccâc’a arz olunan zırh hadisi: saflığından neredeyse onu göremedi. Bunun üzerine yanında bulunanlardan biri([24]) ona dedi: "**إنّ الشّمس جَوْنةٌ**"; yani parlak ışınlı, saf. Bir kavim dedi: bilakis ona **جَوْنة** denildi; çünkü battığı zaman karardı.

Amma **الجُونَة** bilinir; belki de muarrab olması umulur; cem‘i **جُوَن**dur. A‘şâ dedi:
* وكان المِصاعُ بما في الجُوَنْ([25]) *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

#### Madde başı: جول

ج و ل
جال الفرس في الميدان جولاناً وجالوا في الحرب جولة وكانت لهم جولة‏.‏
وجول في البلاد وطوف وهو جوالة جوابة وكانت بينهما مجاولة ومطاردة‏.‏
قال العباس بن مرداس‏:‏ بكل الحجاز قد ضربنا كتيبـة تجاولنـا عن أرضها ونجيلها وتجاولوا في الحرب‏.‏
قال النابغة‏:‏ والخيل تعلم أنا في تجاولنا يوم الحفاظ أولو بؤسي وإنعام وأجـال القداح‏.‏
وخذ ما جال على غربالك وخذ جوالة غربالك‏.‏
واستهجالت الريح السحاب‏.‏
واستجالت الخيل ما مرت به‏.‏
واجتالتهم الشياطين‏:‏ صرفتهم عـن هداهـم إلـى ضلالتهـا وأخذتهم بأن يجولوا معها واختارتهم لأنفسها‏.‏
وفي الحديث‏:‏ ‏"‏ خلق الله عباده حنفاء فاجتالتهم الشياطين ‏"‏ وقال الأعشى‏:‏ تراها كأحقب ذي جدتين يجمع جوناً ويجتالها وبرزت في مجولها وهو ثوب تلبسه الفتاة قبل التخدير تجول فيه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ماله جول ولا معقول أي رأى وتماسك وأصله جانب البئر‏.‏
يقال‏:‏ انهدم جول البئر وجالهـا‏.‏
وأجالـوا الرأي فيما بينهم‏.‏
ويجول في صدري أن أفعل كذا ولم يبق له مجال في هذا الأمر‏.‏
وامرأة جائلة الوشاحين‏:‏ هيفاء وقد جال وشاحاها‏.‏
وفي قلبه جولان الهموم وهو ما أقـاذف جولـان الهموم كأنني شبـوب أصابتـه حبالـة صياد واستجلنا الجهام أي رأينا الجائل في الأفق هو الجهام لا غير أي لم ينشأ غيره‏.‏

##### Türkçe

ج و ل
At, meydanda **جولاناً** dolaştı; ve savaşta **جولة** dolaştılar; ve onlar için bir **جولة** oldu.
Ve memleketlerde **جول** etti ve dolaştı; o, **جوالة** **جوابة**’dır; ve ikisi arasında bir **مجاولة** ve kovalamaca vardı.
el-‘Abbâs b. Mirdâs dedi: Hicaz’ın tamamında bir bölük vurduk; onun toprağından ve otlağından bizi **تجاولنـا** ederler; ve savaşta **تجاولوا** ettiler.
en-Nâbiga dedi: Ve atlar bilir ki biz, **تجاولنا**mızda, koruma gününde, sıkıntı ve nimet sahipleriyiz; ve **أجـال القداح**.
Ve eleğinin üzerinde **جال** eden şeyi al; ve eleğinin **جوالة**sini al.
Ve rüzgâr bulutu **استهجالت**.
Ve atlar, üzerinden geçtiği şeyi **استجالت**.
Ve şeytanlar onları **اجتالتهم**: onları, hidayetlerinden kendi sapıklığına çevirdi; ve onları, onunla birlikte **يجولوا** etmeleriyle aldı; ve onları kendisi için seçti.
Ve hadiste: “Allah kullarını hanîfler olarak yarattı; sonra şeytanlar onları **فاجتالتهم**.” Ve el-A‘şâ dedi: Onu, iki sağrılı bir **أحقب** gibi görürsün; bir **جوناً** toplar ve onu **يجتالها**. Ve **مجولها**sında ortaya çıktı; o, kızın örtünmeden önce giydiği bir elbisedir; onun içinde **تجول** eder.
Mecazdan: Onun ne **جول**ü vardır ne de **معقول**ü; yani görüş ve tutunma; aslı, kuyunun yanı(dır).
Denir: Kuyunun **جول**ü ve **جالها**sı yıkıldı.
Ve aralarında görüşü **أجالـوا** ettiler.
Ve göğsümde şunu yapmam **يجول** eder; ve bu işte onun için bir **مجال** kalmadı.
Ve **جائلة الوشاحين** bir kadın: ince bellidir; ve onun iki kuşağı **جال** etti.
Ve onun kalbinde, kederlerin **جولان**ı vardır; ve o: “Ben, kederlerin **جولان**ını savuruyorum; sanki ben, bir avcının tuzağına isabet etmiş bir **شبـوب**(um).” Ve **الجهام**ı **استجلنا** ettik; yani ufukta dolaşanı gördük; o, **الجهام**dan başkası değildir; yani ondan başkası oluşmadı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

#### Madde başı: جول

جالَ في الحَرْب جَوْلة، وجالَ في التَّطْواف يَجُول جَوْلاً وجَوَلاناً وجُؤُولاً؛ قال أَبو حية النميري:
وجالَ جُؤُولَ الأَخْدَرِيِّ بوافد
مُغِذٍّ، قَلِيلاً ما يُنِيخُ ليَهْجُدا
وتَجاوَلوا في الحرب أَي جال بعضهُم على بعض، وكانت بينهم مُجاوَلات، وجالَ واجْتال وانْجال بمعنًى؛ قال الفرزدق:
وأَبي الذي وَرَدَ الكُلابَ مُسَوَّماً
بالخَيْل، تَحْتَ عَجاجِها المُنْجال
والتَّجْوال: التَّطْواف. وفي الحديث: فاجْتالَتْهم الشياطين أَي اسْتَخَفَّتْهم فَجالوا معهم في الضلال، وجالَ واجْتال إِذا ذهب وجاء؛ ومنه الجَوَلان في الحرب. واجْتال الشيءَ إِذا ذهب به وساقه. والجائل: الزائل عن مكانه، وروي بالحاء المهملة، وسيأْتي ذكره؛ ومنه الحديث: لما جالَت الخيلُ أَهْوَى إِلى عنقي. يقال: جال يَجُول جَوْلة إِذا دار؛ ومنه الحديث: للباطل جَوْلةٌ ثم يَضْمَحِلُّ؛ هو من جَوَّل في البلاد إِذا طاف، يعني أَن أَهله لا يستقرّون على أَمر يعرفونه ويطمئنون إِليه. قال ابن الأَثير: وأَما حديث الصدِّيق: إِن للباطل نَزْوة ولأَهل الحقِّ جَوْلة، فإِنه يريد غَلَبة من جالَ في الحرب على قِرْنه، قال: ويجوز أَن يكون من الأَول لأَنه قال بعده: يَعْفُو لها الأَثَرُ وتموت السُّنن. وجَوَّلْتُ البلادَ تجويلاً أَي جُلْت فيها كثيراً. وجَوَّل في البلاد أَي طَوَّف. ابن سيده: وجَوَّل تَجْوَالاً؛ عن سيبويه، قال: والتَّفْعال بناء موضوع للكثرة كفَعَّلْت في فَعَلْت. وجَوَّل الأَرضَ: جالَ فيها. وجال القومُ جَوْلة إِذا انكشفوا ثم كَرُّوا.
والمِجْوَل: ثوب صغير تَجُول فيه الجارية. غيره: والمِجْوَل ثوب يُثْنَى ويُخَاط من أَحد شقيه ويجعل له جيب تَجُول فيه المرأَة، وقيل: المِجْوَل للصَّبيِّة والدِّرْع للمرأَة؛ قال امرؤ القيس:
إِلى مِثْلِها يَرْنُو الحَلِيمُ صَبَابَةً،
إِذا ما اسْبَكَرَّتْ بين دِرْعٍ ومِجْوَل
أَي هي بين الصبِيّة والمرأَة. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: كان النبي، صلى الله عليه وسلم، إِذا دخل علينا لَبِس مِجْوَلاً؛ قال ابن الأَعرابي: المِجْوَل الصُّدْرة والصِّدَار؛ وروي الخطابي عن عائشة أَيضاً قالت: كان له، صلى الله عليه وسلم، مِجْوَل؛ قال: تريد صُدْرة من حَدِيد يعني الزَّرَدِيَّة؛ قال الجوهري: وربما سمي التُّرْس مِجْوَلاً. وجال الترابُ جَوْلاً وانْجَال: ذَهَب وسَطَع. والجَوْل والجُول والجَوْلان والجَيْلان؛ الأَخيرة عن اللحياني: التراب والحصى الذي تجول به الريح على وجه الأَرض. ويوم جَوْلانيٌّ وجَيْلانيٌّ: كثير التراب والريح. ويومٌ جَوْلان وجَيْلان: كثير التراب والغبار؛ هذه عن اللحياني. وانْجَال الترابُ وجالَ، وانْجِيالُه انكِشاطُه. ويقال للقوم إِذا تركوا القَصْد والهُدَى: اجْتَالَهُم الشيطان أَي جالوا معه في الضلالة؛ وقول حميد: مُطَوَّقة خَطْباء تَسْجَع كُلَّما
دَنَا الصّيفُ، وانْجال الرَّبيعُ فأَنْجَما
انْجال أَي تَنَحَّى وذهب. أَبو حنيفة: الجائل والجَوِيل ما سَفَرَتْه الريحُ من حُطَام النَّبْت سواقط ورق الشجر فَجالَت به. واجْتالَهم الشيطان: حوَّلهم عن القَصْد. وفي الحديث: أَن الله تعالى قال إِني خلقت عبادي حُنَفاء فاجْتالهم الشيطان أَي اسْتَخَفَّهم فجَالُوا معه. قال شمر: يقال اجْتال الرجلُ الشيءَ إِذا ذهب به وطرده وساقه، واجْتال أَموالَهم أَي ذهب بها، واسْتَجالها مثله. وفي حديث طَهْفة: وتَسْتَجِيل الجَهامَ أَي تراه جائلاً تذهب به الريح ههنا وههنا، ويروى بالخاء والحاء، وهو الأَشهر، وسيأْتي ذكرهما. والإِجالة: الإِدَارة، يقال في المَيْسِر: أَجِلِ السِّهام. وأَجالَ السهام بين القوم: حَرَّكها وأَفْضَى بها في القِسْمة. ويقال أَجالوا الرأْي فيما بينهم؛ وقول أَبي ذؤَيب:
وَهَى خَرْجُه، واسْتُجِيلَ الرَّبا
بُ منه، وغُرِّم ماءً صَرِيحا
(* قوله «وغرم» هكذا في الأصل هنا بالمعجمة المضمومة، وتقدم في ترجمة صرح: وكرم بالكاف وقال هناك وأراد بالتكريم التكثير، وفي الصحاح: وكرّم السحاب إذا جاد بالغيث).
معنى اسْتُجيل كُرْكِرَ ومُخِض. والخَرْجُ: الوَدْق، وأَورد الأَزهري بيت أَبي ذؤَيب على غير هذا اللفظ فقال:
ثَلاثاً، فَلمّا اسْتُجِيلَ الجَهَا
مُ عَنْه، وغُرِّم ماءً صَرِيحا
وقال: اسْتُجِيل ذهبت به الريح ههنا وههنا وتَقَطَّع. وأَجِلْ جائِلَتك أَي اقْضِ الأَمر الذي أَنت فيه.
والجُول والجالُ والجِيلُ؛ الأَخيرة عن كراع: ناحيةُ البئرِ والقبرِ والبحر وجانبُها. والجُول، بالضم: جدار البئر؛ قال أَبو عبيد: وهو كل ناحية من نواحي البئر إِلى أَعلاها من أَسفلها؛ وأَنشد:
رَمَاني بأَمرٍ كنتُ منه وَوَالِدِي
بَرِيًّا، ومن جُولِ الطَّوِيِّ رَماني
قال ابن بري: البيت لابن أَحمر؛ قال: وقيل هو للأَزرق بن طرفة بن العَمَرَّد الفَراصِيّ، أَي رماني بأَمر عاد عليه قبحه لأَن الذي يَرْمي من جُول البئر يعود ما رَمَى به عليه، ويروى: ومن أَجْل الطَّوِيّ، قال: وهو الصحيح لأَن الشاعر كان بينه وبين خصمه حُكُومة في بئر فقال خصمه: إِنه لِصٌّ ابن لِصٍّ، فقال هذه القصيدة؛ وبعد البيت:
دَعَانِيَ لِصًّا في لُصُوص، وما دَعا
بها وَالِدِي، فيما مَضَى، رَجُلان
والجالُ: مثل الجُول؛ قال الجعدي:
رُدَّتْ مَعَاولُه خُثْماً مُفَلَّلةً،
وصادَفَتْ أَخْضَرَ الجالَينِ صَلاَّلا
(* قوله «وصادفت» أي الناقة كما نص عليه الجوهري في ترجمة صلل حيث قال: أي صادفت ناقتي الحوض يابساً).
وقيل: جُولُ القبر ما حَوْله؛ وبه فسر قول أَبي ذؤَيب:
حَدَرْناه بالأَثواب في قَعْرِ هُوَّةٍ
شَدِيدٍ، على ما ضُمَّ في اللَّحْدِ، جُولُها
والجمع أَجْوال وجُوَالٌ وجُوَالة
(* قوله «وجوال وجوالة» قال شارح
القاموس: هما في النسخ عندنا بالضم وفي المحكم بالكسر). والجول: العزيمة، ويقال العقل، وليس له جُول أَي عقل وعَزِيمة تمنعه مثل جُول البئر لأَنها إِذا طُوِيَت كان أَشدَّ لها. ورجل ليس له جالٌ أَي ليس له عَزِيمة تمنعه مثل جُول البئر؛ وأَنشد:
وليس له عند العزائم جُولُ
والجُول: لُبُّ القلب ومَعْقُولة. أَبو الهيثم: يقال للرجل الذي له رَأْيٌ ومُسُكة له زَبْر وجُول أَي يَتَماسَك جُولُه، وهو مَزْبور ما فوق الجُول منه، وصُلْب ما تحت الزَّبْر من الجُول. ويقال للرجل الذي لا تَماسُك له ولا حَزْم: ليس لفلان جُول أَي ينهدم جُولُه فلا يُؤْمَن أَن يكون الزَّبْر يَسْقُط أَيضاً؛ قال الراعي يصف عبد
الملك:
فأَبُوك أَحْزَمُهم، وأَنت أَمِيرُهم،
وأَشَدَّهم عند العزائم جُولا
ويقال في مَثَل: ليس لفلان جُولٌ ولا جالٌ أَي حَزْم؛ ابن الأَعرابي: الجُول الصَّخْرة التي في الماء يكون عليها الطَّيُّ، فإِن زالت تلك الصخرة تَهَوَّر البئر، فهذا أَصل الجُول؛ وأَنشد:
أَوْفَى على رُكْنَين، فوق مَثَابة،
عن جُولِ رازِحَة الرِّشاءِ شَطُون
وفي حديث الأَحنف: ليس لك جُولٌ أَي عقل مأْخوذ من جُول البئر، بالضم، وهو جِدَارها. الليث: جالا الوادي جانِبا مائه، وجالا البحر: شَطَّاه، والجمع الأَجوال؛ وأَنشد:
إِذا تَنَازَعَ جالا مَجْهَلٍ قُذُف
والأَجْوَلِيُّ من الخيل: الجَوَّال السريع؛ ومنه قوله:
أَجْوَلِيٌّ ذو مَيْعةِ إِضْريجُ
الأَصمعي: هو الجُول والجال لجانب القبر والبئر. وجَوَلان المال، بالتحريك: صِغاره ورَدِيئُه. والجَوْل: الجماعة من الخيل والجماعةُ من الإِبل. حكى ابن بري: الجُول والجَوْل، بالضم والفتح، من الإِبل ثلاثون أَو أَربعون، قال الراجز:
قد قَرَّبوا للبَيْنِ والتَّمَضِّي
جَوْل مَخاضٍ كالرَّدى المُنْقَضِّ
قال: وكذلك هو من النعام والغنم. واجْتال منهم جَوْلاً: اختار؛ قال عمرو ذو الكلب يصف الذئب:
فاجْتال منها لَجْبَةً ذاتَ هَزَم
واجْتال من ماله جَوْلاً وجَوالة: اختار. الفراء: اجْتَلْت منهم جَوْلة وانْتَضَلْت نَضْلة، ومعناهما الاختيار. وجُلْتُ هذا من هذا أَي اخترته منه. واجْتَلْت منهم جَوْلاً أَي اخترت؛ قال الكميت يمدح رجلاً: وكائِنْ وكَم مِنْ ذي أَواصِرَ حَوْله،
أَفادَ رَغِيباتِ اللُّهى وجِزالَها
لآخَرَ مُجْتالٍ بغير قَرابة،
هُنيْدَة لم يَمْنُن عليه اجْتِيالَها
والجَوْل: الحَبْل ورُبَّما سمي العِنان جَوْلاً. الليث: وِشاحٌ جائل وبِطان جائل وهو السَّلِس. ويقال: وِشاح جالٌٍ كما يقال كَبْش صافٌٍ وصائف. والجَوْل: الوَعِل المُسِنُّ؛ عن ابن الأَعرابي، والجمع أَجْوال. والجَوْل: شجر معروف.
وجَوْلى، مقصور: موضع. وجَوْلانُ والجَوْلانُ، بالتسكين: جبل بالشام، وفي التهذيب: قرية بالشام؛ وقال ابن سيده: الجَوْلان جبل بالشام، قال: ويقال للجبل حارث الجَوْلان؛ قال النابغة الذبياني:
بَكى حارِثُ الجَوْلان من فَقْدِ رَبِّه،
وحَوْرانُ نه مُوحِشٌ مُتَضائل
وحارِث: قُلَّةٌ من قِلاله. والجَوْلان: أَرض، وقيل: حارثٌ وحَوْران جَبَلان. والأَجْوَل: جبل؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:
كأَنَّ قَلُوصي تَحْمِلُ الأَجْوَلَ الذي
بشَرْقيِّ سَلْمى، يومَ جَنْب قُشام
وقال زهير:
فشَرْقيِّ سَلْمى حَوْضه فأَجاوِله
جَمَع الجَبَل بما حَوْله أَو جعل كل جزء منه أَجْوَل. والمِجْوَل: الفِضَّة؛ عن ثعلب. والمِجْوَل: ثوب أَبيض يُجْعَل على يد الرجل الذي يَدْفع إِليه الأَيْسار القِداح إِذا تَجَمَّعوا. التهذيب: المِجْوَل الصُّدْرة والصِّدار، والمِجْوَل الدِّرْهَم الصحيح. والمِجْوَل: العُوذة. والمِجْوَل: الحِمار الوحشيّ. والمِجْوَل: هِلال من فِضَّة يكون في وَسَط القِلادَة. والجال: لغة في الخالِ الذي هو اللِّواء؛ ذكره ابن بري.

##### Türkçe

**جالَ** savaşta bir **جَوْلة** (tur) yaptı; ve dolaşmada **جالَ** **يَجُول** **جَوْلاً**
ve **جَوَلاناً** ve **جُؤُولاً**; Ebû Ḥayya en-Nümeyrî dedi ki:
وجالَ جُؤُولَ الأَخْدَرِيِّ بوافد
مُغِذٍّ، قَلِيلاً ما يُنِيخُ ليَهْجُدا
Ve savaşta **تَجاوَلوا**: yani onların bazısı bazısının üzerine **جالَ** (dolaştı/hamle yaptı); ve aralarında **مُجاوَلات** (karşılıklı dolaşmalar/hamleler) vardı.
Ve **جالَ** ve **اجْتال** ve **انْجال** bir mânâdadır; el-Ferazdak dedi ki:
وأَبي الذي وَرَدَ الكُلابَ مُسَوَّماً
بالخَيْل، تَحْتَ عَجاجِها المُنْجال
Ve **التَّجْوال**: **التَّطْواف** (dolaşma). Ve hadiste: “Şeytanlar onları **فاجْتالَتْهم**”; yani onları hafife aldı da onlar sapıklıkta onlarla birlikte dolaştılar; ve **جالَ** ve **اجْتال**: gidip geldiği zaman; bundan da savaşta **الجَوَلان**. Ve **اجْتال** şeyi: onunla gitti ve onu sevk etti/sürüklediği zaman. Ve **الجائل**: yerinden ayrılan (zâil)dır; ve ihmâl edilmiş **ح** ile rivayet edilmiştir; ve onun zikri gelecektir; bundan da hadis: “Atlar **لما جالَت** (dolaşıp hamle yaptığında) boynuma doğru eğildi.” Denir: **جال** **يَجُول** **جَوْلة**: döndüğü/dolaştığı zaman; bundan da hadis: “Bâtıl için bir **جَوْلةٌ** vardır, sonra yok olur”; bu, beldelerde **جَوَّل** ettiği zaman, yani dolaştığı zaman(dır); yani, ehli bildikleri ve ona itminan ettikleri bir iş üzere karar kılmazlar. İbnü’l-Esîr dedi ki:
Sıddîk’in hadisine gelince: “Bâtıl için bir **نَزْوة** ve hak ehli için bir **جَوْلة** vardır”; o, savaşta dolaşanın/hamle yapanın rakibine galebesini ister. Dedi ki: Ve birinciden olması da câizdir; çünkü onun ardından şöyle dedi: “İz silinir ve sünnetler ölür.” Ve “Beldeleri **جَوَّلْتُ** **تجويلاً**”: yani onlarda çokça dolaştım. Ve beldelerde **جَوَّل**: yani dolaştı. İbn Sîde: **جَوَّل** **تَجْوَالاً**; Sîbeveyh’ten: dedi ki: **التَّفْعال** çokluk için konulmuş bir binadır; **فَعَلْت**’te **فَعَّلْت** gibi. Ve “Yeri **جَوَّل**”: onda **جالَ** (dolaştı). Ve kavim **جَوْلة** yaptı: dağılıp sonra tekrar hücum ettikleri zaman.

Ve **المِجْوَل**: cariyenin içinde dolaştığı küçük bir elbise. Başkası: ve **المِجْوَل** bir elbisedir; ikiye katlanır, iki yanından birinden dikilir ve ona bir cep yapılır; kadın onun içinde dolaşır; ve denildi: **المِجْوَل** kız çocuğu içindir, **الدِّرْع** kadın içindir; İmru’ül-Kays dedi ki:
إِلى مِثْلِها يَرْنُو الحَلِيمُ صَبَابَةً،
إِذا ما اسْبَكَرَّتْ بين دِرْعٍ ومِجْوَل
Yani o, kız çocuğu ile kadın arasındadır. Ve Âişe’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, yanımıza girdiği zaman bir **مِجْوَلاً** giyerdi. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **المِجْوَل** **الصُّدْرة** ve **الصِّدَار**dır; ve el-Hattâbî, Âişe’den de rivayet etti; dedi ki: Onun, sallallahu aleyhi ve sellem, bir **مِجْوَل**’ü vardı; dedi ki: demirden bir **صُدْرة** ister; yani **الزَّرَدِيَّة**. el-Cevherî dedi ki: Bazen **التُّرْس** (kalkan) da **مِجْوَلاً** diye adlandırılır.

Ve toprak **جالَ** **جَوْلاً** ve **انْجَال**: gitti ve parladı/yükseldi. Ve **الجَوْل** ve **الجُول**
ve **الجَوْلان** ve **الجَيْلان**; sonuncusu el-Lihyânî’den: rüzgârın yer yüzü üzerinde onunla dolaştığı toprak ve çakıl. Ve **يوم جَوْلانيٌّ** ve **جَيْلانيٌّ**: toprağı ve rüzgârı çok olan.
Ve **يومٌ جَوْلان** ve **جَيْلان**: toprağı ve tozu çok olan; bu el-Lihyânî’dendir. Ve toprak **انْجَال** ve **جالَ**; ve onun **انْجِيالُه**: sıyrılıp çekilmesidir. Ve kavme, kastı ve hidayeti terk ettikleri zaman denir: “Şeytan onları **اجْتَالَهُم**”: yani sapıklıkta onunla birlikte dolaştılar; ve Humeyd’in sözü:
مُطَوَّقة خَطْباء تَسْجَع كُلَّما
دَنَا الصّيفُ، وانْجال الرَّبيعُ فأَنْجَما
**انْجال**: yani uzaklaştı ve gitti. Ebû Hanîfe: **الجائل** ve **الجَوِيل** rüzgârın bitki kırıntısından açığa çıkardığı şeydir: ağaç yaprağının döküntüleri; onunla dolaştı. Ve “Şeytan onları **اجْتالَهم**”: onları kasttan çevirdi. Ve hadiste: Allah Teâlâ dedi ki: “Ben kullarımı **حُنَفاء** yarattım; şeytan onları **فاجْتالهم**”: yani onları hafife aldı da onunla birlikte dolaştılar. Şemmer dedi ki: Denir: “Adam şeyi **اجْتال**”: onunla gitti, onu kovdu ve sevk etti/sürdü; ve “mallarını **اجْتال**”: yani onlarla gitti; ve **اسْتَجالها** da onun gibidir. Ṭahfe hadîsinde: “Ve **تَسْتَجِيل** **الجَهامَ**”: yani onu dolaşır hâlde görürsün; rüzgâr onu buraya buraya götürür; ve **الخاء** ve **الحاء** ile rivayet edilir; ve o daha meşhurdur; ve ikisinin zikri gelecektir. Ve **الإِجالة**: döndürme/çevirme; **المَيْسِر** hakkında denir: “Okları **أَجِلِ**.” Ve “Okları kavim arasında **أَجالَ**”: onları hareket ettirdi ve taksimde onlarla işi sonuçlandırdı. Ve denir: “Aralarında görüşü **أَجالوا**”; ve Ebû Züeyb’in sözü:
وَهَى خَرْجُه، واسْتُجِيلَ الرَّبا
بُ منه، وغُرِّم ماءً صَرِيحا
(* “وغرم” lafzı burada asılda noktalı **غ** ile ve ötreli olarak böyledir; **صرح** maddesinde geçti: **وكرم** kâf ile; ve orada dedi ki: **التكريم** ile çoğaltmayı kastetti; ve **الصحاح**’ta: “Bulut **وكرّم** etti”: yağmurla cömert davrandığı zaman.)
**اسْتُجيل**’in mânâsı: çalkalandı ve çırpıldı. Ve **الخَرْجُ**: yağmur (وَدْق). Ve el-Ezherî, Ebû Züeyb’in beytini bu lafızdan başka bir lafızla getirdi; dedi ki:
ثَلاثاً، فَلمّا اسْتُجِيلَ الجَهَا
مُ عَنْه، وغُرِّم ماءً صَرِيحا
Ve dedi ki: **اسْتُجِيل**: rüzgâr onu buraya buraya götürdü ve parçalandı. Ve “**أَجِلْ** **جائِلَتك**”: yani içinde bulunduğun işi yerine getir.

Ve **الجُول** ve **الجالُ** ve **الجِيلُ**; sonuncusu Kurâ‘dan: kuyunun, kabrin ve denizin tarafı ve yanı. Ve **الجُول** (ötre ile): kuyunun duvarı; Ebû Ubeyd dedi ki: o, kuyunun aşağısından yukarısına kadar her bir tarafıdır; ve şu beyit okundu:
رَمَاني بأَمرٍ كنتُ منه وَوَالِدِي
بَرِيًّا، ومن جُولِ الطَّوِيِّ رَماني
İbn Berrî dedi ki: Beyit İbn Aḥmer’indir; dedi ki: ve denildi: o, el-Ezrak b. Ṭarafe b. el-‘Amarrad el-Ferâsî’nindir; yani bana, çirkinliği kendisine dönen bir işle attı; çünkü kuyunun **جُول**’ünden atan, attığı şey kendisine döner. Ve “**أَجْل** **الطَّوِيّ**” diye de rivayet edilir; dedi ki: doğru olan odur; çünkü şair ile hasmı arasında bir kuyu hakkında muhakeme vardı; hasmı dedi ki: “O, hırsızın oğlu hırsızdır”; o da bu kasideyi söyledi; ve beyitten sonra:
دَعَانِيَ لِصًّا في لُصُوص، وما دَعا
بها وَالِدِي، فيما مَضَى، رَجُلان
Ve **الجالُ**: **الجُول** gibidir; el-Ca‘dî dedi ki:
رُدَّتْ مَعَاولُه خُثْماً مُفَلَّلةً،
وصادَفَتْ أَخْضَرَ الجالَينِ صَلاَّلا
(* “وصادفت” yani deve; el-Cevherî **صلل** maddesinde bunu böylece belirtmiştir; dedi ki: yani devem havuzu kuru buldu.)
Ve denildi: kabrin **جُولُ**’ü: onun çevresidir; ve bununla Ebû Züeyb’in sözü tefsir edildi:
حَدَرْناه بالأَثواب في قَعْرِ هُوَّةٍ
شَدِيدٍ، على ما ضُمَّ في اللَّحْدِ، جُولُها
Ve çoğulu: **أَجْوال** ve **جُوَالٌ** ve **جُوَالة**.
(* “وجوال وجوالة” hakkında: **القاموس** şârihi dedi ki: bizdeki nüshalarda ötre iledir; **المحكم**’de kesre iledir.)
Ve **الجول**: azimdir; ve akıl denir; “Onun **جُول**’ü yoktur”: yani onu meneden akıl ve azim yoktur; kuyunun **جُول**’ü gibi; çünkü o, örüldüğü zaman ona daha sağlam olur. Ve “Bir adamın **جال**’i yoktur”: yani onu meneden azmi yoktur; kuyunun **جُول**’ü gibi; ve şu beyit okundu:
وليس له عند العزائم جُولُ
Ve **الجُول**: kalbin özü ve akledilmiş şey. Ebû’l-Heysem: Görüşü ve tutunması olan adama denir: onun **زَبْر**’i ve **جُول**’ü vardır; yani onun **جُول**’ü tutunur; ve o, **مَزْبور**dur: **الجُول**’ün üst tarafı; ve **صُلْب**: **الجُول**’ün **الزَّبْر** altındaki tarafı. Ve tutunması ve tedbiri olmayan adama denir: “Falanın **جُول**’ü yoktur”: yani onun **جُول**’ü yıkılır; böylece **الزَّبْر**’in de düşmesinden emin olunmaz; er-Râ‘î, Abdülmelik’i vasfederek dedi ki:
فأَبُوك أَحْزَمُهم، وأَنت أَمِيرُهم،
وأَشَدَّهم عند العزائم جُولا
Ve meselde denir: “Falanın ne **جُول**’ü ne **جال**’i vardır”: yani tedbir. İbnü’l-A‘râbî: **الجُول** suda olan kayadır; onun üzerinde kuyu örülmesi olur; o kaya yerinden giderse kuyu çöker; işte **الجُول**’ün aslı budur; ve şu beyit okundu:
أَوْفَى على رُكْنَين، فوق مَثَابة،
عن جُولِ رازِحَة الرِّشاءِ شَطُون
Ve el-Aḥnef hadîsinde: “Senin **جُول**’ün yoktur”: yani akıl; kuyunun **جُول**’ünden alınmıştır; ötre ile; o, onun duvarıdır. el-Leys: “Vâdinin **جالا**’sı”: suyunun iki yanı; ve denizin **جالا**’sı: iki sahili; çoğulu **الأَجوال**; ve şu beyit okundu:
إِذا تَنَازَعَ جالا مَجْهَلٍ قُذُف
Ve atlardan **الأَجْوَلِيُّ**: hızlı dolaşan **الجَوَّال**; ve onun sözü:
أَجْوَلِيٌّ ذو مَيْعةِ إِضْريجُ
el-Asma‘î: O, kabrin ve kuyunun yanı için **الجُول** ve **الجال**’dir. Ve **جَوَلان** mal (harekeli): onun küçüğü ve kötüsü. Ve **الجَوْل**: atlardan bir topluluk ve develerden bir topluluk. İbn Berrî nakletti: develerden **الجُول** ve **الجَوْل** (ötre ve fetha ile) otuz yahut kırktır; râciz dedi ki:
قد قَرَّبوا للبَيْنِ والتَّمَضِّي
جَوْل مَخاضٍ كالرَّدى المُنْقَضِّ
Dedi ki: devekuşundan ve koyundan da böyledir. Ve onlardan bir **جَوْلاً** **اجْتال**: seçti; ‘Amr Zü’l-Kelb, kurdu vasfederek dedi ki:
فاجْتال منها لَجْبَةً ذاتَ هَزَم
Ve malından bir **جَوْلاً** ve **جَوالة** **اجْتال**: seçti. el-Ferrâ: “Onlardan bir **جَوْلة** **اجْتَلْت** ve bir **نَضْلة** **انْتَضَلْت**”; ikisinin mânâsı seçmektir. “Bunu bundan **جُلْتُ**”: yani onu ondan seçtim. Ve “Onlardan bir **جَوْلاً** **اجْتَلْت**”: yani seçtim; el-Kümeyt bir adamı överken dedi ki:
وكائِنْ وكَم مِنْ ذي أَواصِرَ حَوْله،
أَفادَ رَغِيباتِ اللُّهى وجِزالَها
لآخَرَ مُجْتالٍ بغير قَرابة،
هُنيْدَة لم يَمْنُن عليه اجْتِيالَها
Ve **الجَوْل**: iptir; bazen dizgin de **جَوْلاً** diye adlandırılır. el-Leys: **وِشاحٌ جائل** ve **بِطان جائل**: o, yumuşak/salınandır. Ve denir: **وِشاح جال**; nasıl ki **كَبْش صاف** ve **صائف** denildiği gibi. Ve **الجَوْل**: yaşlı dağ keçisi; İbnü’l-A‘râbî’den; çoğulu **أَجْوال**.
Ve **الجَوْل**: bilinen bir ağaçtır.

Ve **جَوْلى** (maksûr): bir yerdir. Ve **جَوْلانُ** ve **الجَوْلانُ** (sükûn ile): Şam’da bir dağ; ve **التهذيب**’de: Şam’da bir köy. İbn Sîde dedi ki: **الجَوْلان** Şam’da bir dağdır; dedi ki: Dağa **حارث الجَوْلان** denir; en-Nâbiga ez-Zübyânî dedi ki:
بَكى حارِثُ الجَوْلان من فَقْدِ رَبِّه،
وحَوْرانُ نه مُوحِشٌ مُتَضائل
Ve **حارِث**: onun tepelerinden bir tepedir. Ve **الجَوْلان**: bir arazidir; ve denildi: **حارثٌ** ve **حَوْران** iki dağdır. Ve **الأَجْوَل**: bir dağdır; İbnü’l-A‘râbî’den; ve şu beyit okundu:
كأَنَّ قَلُوصي تَحْمِلُ الأَجْوَلَ الذي
بشَرْقيِّ سَلْمى، يومَ جَنْب قُشام
Ve Züheyr dedi ki:
فشَرْقيِّ سَلْمى حَوْضه فأَجاوِله
Dağı, çevresindekiyle birlikte cem‘ etti; yahut onun her bir parçasını **أَجْوَل** yaptı. Ve **المِجْوَل**: gümüştür; Sa‘leb’den. Ve **المِجْوَل**: beyaz bir elbisedir; **الأَيْسار**ın, toplandıkları zaman, okları kendisine teslim ettikleri adamın eli üzerine konur. **التهذيب**: **المِجْوَل** **الصُّدْرة** ve **الصِّدار**dır; ve **المِجْوَل** sahih dirhemdir. Ve **المِجْوَل**: muska/hamâil (عُوذة).
Ve **المِجْوَل**: yaban eşeğidir. Ve **المِجْوَل**: gümüşten bir hilâldir; gerdanlığın ortasında olur. Ve **الجال**: sancak olan **الخالِ** hakkında bir lugattır; İbn Berrî onu zikretti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

#### Madde başı: جول

* ج و ل * * جَالَ * من باب قال * جَوَلاناً * أيضا بفتح الواو و * الجَوْلانُ * بسكون الواو جبل بالشام و * الإجَالةُ * الإدارة و * التَّجْوَالُ * التطواف و * جَوَّلَ * في البلاد بالتشديد أي طوَّف و * تجاوَلُوا * في الحرب جال بعضهم على بعض

##### Türkçe

* **ج و ل** * * **جَالَ**; **قال** babından; **جَوَلاناً**; ayrıca **الواو**’nun fethiyle; ve **الجَوْلانُ** **الواو**’nun sükûnuyla Şam’da bir dağdır; ve **الإجَالةُ** idare etmektir; ve **التَّجْوَالُ** dolaşmaktır; ve **جَوَّلَ** ülkelerde, şeddeli olarak; yani dolaştı; ve **تجاوَلُوا** savaşta: bazısı bazısının üzerine dolaştı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

#### Madde başı: جول

جال في الحرب جولة، جال في الطواف جولا، ويضم هذه عن الصاغاني وجؤولا كقعود، وهذه عن ابن سيده، وأنشد لأبي حية النميري:
  وجال جؤول الأخدري بوافد                      مغذ قليلا ما ينيخ ليهجـدا

  وجولانا، محركة اتفق عليه الأزهري وابن سيده والصاغاني والزمخشري. وجيلالا، بالكسر وفي بعض النسخ: جيلانا. قال ابن عباد: جيلال: فعلال، من جال يجول. وجول تجوالا عن سيبويه، قال: والتفعال بناء موضوع للكثرة، كفعلت في فعلت. وفي العباب: جال تجوالا. وفي التهذيب: جول البلاد تجويلا: أي جال فيها كثيرا. واجتال وانجال: طاف. وجال القوم جولة: انكشفوا ثم كروا وكانت لهم في الحرب جولة. جال التراب جولا: ذهب وسطح، كانجال عن ابن سيده، وفي التهذيب: انجيال التراب: انكشاطه. جال الشيء جولا: اختاره قال أبو عمرو: جلت هذا من هذا: أي اخترته منه. والمجول، كمنبر: ثوب للنساء يثنى ويخاط من أحد شقيه ويجعل له جيب تجول فيه المرأة، كذا في المحكم. أو المجول للصغيرة والدرع للمرأة، قال امرؤ القيس:
  إلى مثلها يرنو الحليم صـبـابة                      إذا ما اسبكرت بين درع ومجول وقال الزمخشري: هو ثوب تلبسه الفتاة قبل التخدير، تجول فيه وفي حديث عائشة رضي الله تعالى عنها:  أن النبي صلى الله عليه وسلم كان إذا دخل إليها لبس مجولا قال ابن الأعرابي: المجول: الصدرة. ربما سموا الترس مجولا، كما في العباب. قال ابن عباد: المجول: الخلخال. قال ابن الأعرابي: المجول: الدرهم الصحيح، أيضا: العوذة، أيضا: الحمار الوحشي، قال ثعلب: المجول: الفضة، قال ابن الأعرابي: هو هلال منها يكون في وسط القلادة، قال غيره: المجول: ثوب أبيض يجعل على يد من تدفع إليه الأيسار القداح إذا تجمعوا نقله ابن سيده. والجولان بالفتح: جبل بالشأم قال النابغة الذبياي يرثي أبا حجر الغساني:
  بكى حارث الجولان من فقد ربه                      وحوران منه خاشع متضـائل ويروى: من هلك ربه. والحارث: قلة من قلاله. وفي التهذيب: جولان: قرية من قرى الشأم، وسيأتي في ض - ل - ل. الجولان: التراب تجول به الريح على وجه الأرض، قاله الليث، وفي بعض النسخ: عن وجه الأرض. كالجول ويضم نقلهما الأزهري والجيلان هذه عن ابن سيده. قال: الجول والجولان والجيلان: الحصى تجول به الريح. الجولان بالتحريك: صغار المال ورديئه عن الفراء، كما في المحكم والعباب، إلا أنه وقع في نسخة المحكم: بتسكين الواو مضبوطا، وكأنه غلط. وأجاله إجالة أجاله به: أي أداره، كجال به جولا، عن الزجاج، يقال في الميسر: أجل السهام. وتجاولوا: جال بعضهم على بعض في الحرب: أي صال. وبينهم مجاولات ومطاردات، قال ابن عباد: أي ممانعة ومدافعة. ويوم أجول وجيلاني وجولاني كلاهما عن اللحياني وجولان وجيلان كلاهما في المحكم: كثير الغبار والتراب زاد الأزهري: والريح. واجتالهم: حولهم عن طريق قصدهم وفي التهذيب: يقال للقوم إذا تركوا القصد والهدى: اجتالهم الشيطان. قال الصاغاني: ومنه الحديث القدسي:  إني خلقت عبادي حنفاء كلهم، وإنهم أتتهم الشياطين، فاجتالتهم الشياطين عن دييهم  أي استخفتهم فجالوا معها في الضلالة، وقال الصاغاني: أي ذهبوا بهم وساقوهم. اجتال منهم جولا: أي اختار وميز بعضهم من بعض، وكذا اجتال من ماله جولا وجوالة: أي اختار، قال عمرو ذو الكلب، يصف الذئب:
  فاجتال منها لجبة ذات هزم

  يقال: أجل جائلتك: أي اقض الأمر الذي أنت فيه كما في المحكم، وهو مجاز. من المجاز: الجول، بالضم: العقل والعزم هكهذا في النسخ، والصواب: والحزم كما هو نص التهذيب. وفي المحكم: ليس له جول: أي عزيمة تمنعه، من جول البئر؛ لأنها إذا طويت كان أشد لها. والجول: لب القلب ومعقوله. وفي التهذيب: ويقال للرجل الذي له رأي ومسكة: رجل له زبر وجول: أي تماسك لا ينهدم جوله، وهو مزبور: ما فوق الجول منه، وصلب: ما تحت الزبر من الجول. ولمن لا تماسك له ولا حزم: ليس لفلان جول: أي ينهدم جوله، فلا يؤمن أن يكون الزبر يسقط أيضا، قال الراعي يمدح عبد الملك:
  فأبوك أحزمهم وأنت أميرهم                      وأشدهم عند العزائم جـولا وفي التهذيب: ليس له جول ولا جال: أي لا حزم له. الجول: الجماعة من الخيل، الجماعة من الإبل، الجول: ناحية القبر والبئر والبحر والجبل، وجانبها، كالجيل بالكسر والجال كل ذلك في المحكم، ما عدا الجبل. وقال غيره: الجول: جدار البئر. وقال أبو عبيد: هو كل ناحية من نواحي البئر إلى أعلاها، من أسفلها، نقله الأزهري والصاغاني، قال الأورق بن طرفة:
  رماني بأمر كنت منه ووالـدي                      بريئا ومن جول الطوى رماني وقال ابن عباد: رماني من جول الطوى: أي من أجله وسببه. وشاهد الجال قول النابغة رضي الله تعالى عنه:
  ردت معاوله خثما مـفـلـلة                      وناطحت أخضر الجالين صلالا وفي التهذيب: جالا الوادي: جانبا مائه، وجالا البحر: شطاه، قال:
  إذا تنازع جالا مجهل قذف وشاهد جول القبر، قول أبي ذؤيب:
  حدرناه بالأثواب في قعـر هـوة                      شديد على ما ضم في اللحد جولها فسر بما حول القبر، كذا في المحكم. ج: أجوال وعليه اقتصر الأزهري، وهو جمع جول وجال وجوال وجوالة زادهما ابن سيده، وهو في النسخ عندنا بضمهما، وفي المحكم بكسرهما الجول من الإبل والنعام والغنم: القطيع. في التهذيب والمحيط: الجول: الصخرة التي تكون في أسفل الماء يكون عليها الطي، فإن زالت تهور البئر، فهذا أصل الجول، ومنه قولهم: هذا ماء لا يدرك جوله، قال أوس:
  أوفى على ركنين فوق مـثـابة                      عن جول نازحة الرشاء شطون

  قلت: ذكره ابن عباد في المحيط، وأغفله في كتاب الأحجار، له. الجول بالفتح: الغنم الكثيرة العظيمة، أيضا: الكتيبة الضخمة نقلهما الصاغاني، قال: والجمع: الجول، بالضم. الجول: جماعة الإبل وجماعة الخيل نقله ابن سيده، والذي ذكره أولا هو بالضم جمع لهذا، وفي سياقه نوع تكرار، ثلاث مرات، لا يخفى على المتأمل. أو ثلاثون، أو أربعون أو أقل أو أكثر. أو الخيار من الإبل كأنه من قولهم: اجتال منها جولا: أي اختار. أو الجول: الوعل المسن والجمع: أجوال، كما في المحكم. الجول: شجر معررف كما في المحكم. الجول: الجبل هكذا في النسخ، وهو غلط صوابه الحبل بالحاء المهملة وسكون الموحدة، كما هو نص المحكم. قال: والجول: الحبل، وربما سمي العنان جولا. الجول: الغبار نقله ابن سيده، ومنه: يوم أجول. وعبد الله بن أحمد بن جولة، بالضم شيخ للرئيس الثقفي الأصبهاني. أبو بكر محمد بن علي بن جولة الأبهري، عن أبي عبد الله الجرجاني وجماعة. أبو القاسم علي بن محمد بن أحمد بن جولة سمع ابن منده: محدثون. والأجول: يجوز أن يكون أفعل من جال يجول، وأن يكون منقولا من الفرس الأجول، وهو السريع، وهو جبل في ديار غطفان، عن نصر، وقيل: واد. أو الأجول: واحد الأجاول، وهي هضبات متجاورات حذاء جبلى طيئ فيها ماء، نقله ياقوت، وأنشد ابن سيده:
  كأن قلوصي تحمل الأجول الذي                      بشرقي سلمى يوم جنب قشـام يقال: أخذ جوالة ماله، كسحابة: أي نقايته وخياره وقد اجتال جوالة من ماله: أي اختار، وقد تقدم. والجوال، كشداد: الفرس اللين الرأس، قال امرؤ القيس:
  ولم أشهد الخيل المغيرة بالضحى                      على هيكل نهد الجزارة جوال واسم فرس عقفان اليربوعي سمي لذلك. ورجل جولاني: عام المنفعة للقريب والبعيد، يجول معروفه في كل أحد، نقله الصاغاني، وهو مجاز. من المجاز: جولان الهموم محركة: أولها عن ابن عباد، وقال الزمخشري: في قلبه جولان الهموم، وهو ما يجول فيه، ومنه: يجول في صدري أن أفعله. والأجولي: الفرس السريع الجوال كيفما أجلته جال. وجولى، كسكرى: ع عن ابن دريد، ونقله ابن سيده. والجويل كأمير: ما سفرته الريح من حطام النبت وسواقط ورق الشجر فجالت به، عن أبي حنيفة، وهو في المحكم.
 ومما يستدرك عليه: جولان المال: خياره، عن ابن عباد، وهو ضد مع قول الفراء السابق. والجائل: هو السفير، والجويل عن ابن سيده. وجوائل ا لأمر: دوائره. وفعلته من جوله: أي من أجله وسببه، عن ابن عباد، وتقدم شاهده. والجال: الترس، والأصل، والعز. ووشاح جائل وجال: أي سلس، كل ذلك عن ابن عباد. وقال الأزهري: وشاح جائل، ويطان جائل: أي سلس، ويقال: وشاح جال، كما يقال: كبش صائف وصاف. والجيلال بالكسر: الفزع. والجولة: الكلبة، عن ابن عباد. قال: والمجال: موضع الجولان، ويقال: لم يبق مجال في الأمر، وهو مجاز. وامرأة جائلة الوشاحين: هيفاء، وهو مجاز، نقله الزمخشري. واستجالة السحاب: أن تراه جائلا في السماء. ويقال: استجيل الرباب: أي جاءته الريح فاستجالته أي كشفته وقطعته فطردته، قال أبو ذؤيب:
  وهي خرجه فاستجيل الجـهـا                      م عنه وغرم مـاء صـريحـا
  ثلاثا فلما اسـتـجـيل الـربـا                      ب واستجمع الطفل فيه رشوحا

  وقال ابن سيده: معنى استجيل: كركر ومخض. والخرج: الودق. وفي الأساس: واستجلنا الجهام: أي رأينا الجائل في الأفق، وهو الجهام لا غير، وهو مجاز. وفي العباب: يقال: استجالت الخيل ما مرت به: أي كشفت. وقال أبو عمرو المستجال: الذاهب العقل، وأنشد لأمية الهذلي، يصف حمارا:
  فصاح بتعشيره وانتحى                      جوائلها وهو كالمستجال وقيل: المستجال: المستخف، يقال: استجاله الشيء فجال. وفي الأساس: استجالتهم الشياطين: صرفتهم عن الهدى إلى الضلالة، وأخذتهم بأن يجولوا معها. وهو جوال وجوالة: طواف في البلاد. وأجالوا الرأي فيما بينهم: أداروه، وهو مجاز. والجال، ممالة: ناحية في سواد مدينة السلام، عن نصر. وأجال السهام بين القوم: حركها، عن ابن سيده، زاد الأزهري: ثم أفاض بها في القسمة. والأجاول: موضع قرب ودان، فيه روضة. وقال ابن السكيت: الأجاول: أبارق بجانب الرمل، عن يمين كلفى، من شماليها، قال كثير:
  عفا ميث كلفى بعدنا فالأجاول نقله ياقوت، قال: وهو جمع أجوال، وأجوال: جمع جال. وفي المحكم: قال زهير:
  فشرقي سلمى حوضه فأجاوله جمع الجبل بما حوله، أو جعل كل جزء منه أجول. والمجول، كمنبر: الغدير، لأن الماء يجول فيه، عن ابن فارس. والمجول: قدح ضخم من خشب، عن ابن الأعرابي.

##### Türkçe

**جال** savaşta bir **جولة** ile dolaştı; **جال** tavafta **جولا** ile dolaştı; bunu es-Sâğânî’den naklen zamme ile (okunur) ve **جؤولا** (da vardır), **قعود** gibi; bu ise İbn Sîde’den (nakildir). Ebû Hayye en-Nümeyrî’ye ait olarak inşad etti:

  Ve **جال** **جؤول** el-Ahdarî bir vâfid ile                      besli; azdır ki gecelemek için çöksün

  Ve **جولانا**, harekeli; el-Ezherî, İbn Sîde, es-Sâğânî ve ez-Zemahşerî bunun üzerinde ittifak etti. Ve **جيلالا**, kesre ile; bazı nüshalarda: **جيلانا**. İbn Abbâd dedi: **جيلال**: **فعلال** (veznidir), **جال يجول**’den. Ve **جول** **تجوالا** (şeklinde gelir); Sîbeveyh’ten (naklen); dedi ki: **التفعال** çokluk için konulmuş bir bina (kalıptır), **فعلت**’teki **فعلت** gibi. Ve **العباب**’da: **جال تجوالا**. Ve **التهذيب**’de: **جول** beldeleri **تجويلا**: yani onda çokça **جال** etti. Ve **اجتال** ve **انجال**: dolaştı. Ve kavim **جال** bir **جولة**: açığa çıktılar sonra geri döndüler; ve onların savaşta bir **جولة**’leri oldu. Toprak **جال** **جولا**: gitti ve düzleşti; İbn Sîde’den naklen **انجال** gibi; ve **التهذيب**’de: toprağın **انجيال**’i: onun sıyrılıp gitmesi. Şey **جال** **جولا**: onu seçti. Ebû Amr dedi: **جلت** bunu bundan: yani onu ondan seçtim. Ve **المجول**, **منبر** gibi: kadınlar için bir elbise; ikiye katlanır ve iki yanından birinden dikilir ve ona bir yaka yapılır; kadın onun içinde dolaşır; **المحكم**’de böyle. Yahut **المجول** küçük kız içindir, **الدرع** kadın içindir. İmru’ul-Kays dedi:

  Ona benzerine akıllı kişi özlemle bakar                      **درع** ile **مجول** arasında sarhoşlaşınca

  Ez-Zemahşerî dedi: o, perdelemeye (gelin odasına alınmaya) girmeden önce genç kızın giydiği bir elbisedir; onun içinde dolaşır. Ve Âişe’den (Allah Teâlâ ondan razı olsun) rivayet edilen hadiste: Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) onun yanına girdiğinde bir **مجول** giyerdi. İbnü’l-A‘râbî dedi: **المجول**: **الصدرة**. Bazen kalkanı **مجول** diye adlandırdılar; **العباب**’da olduğu gibi. İbn Abbâd dedi: **المجول**: **الخلخال**. İbnü’l-A‘râbî dedi: **المجول**: sahih dirhem; ayrıca: **العوذة**; ayrıca: yaban eşeği. Sa‘leb dedi: **المجول**: gümüş. İbnü’l-A‘râbî dedi: o, ondan bir hilâldir; gerdanlığın ortasında olur. Başkası dedi: **المجول**: beyaz bir elbise; toplandıklarında **الأيسار**’ın oklarını kendisine itilen kimsenin eline konur; bunu İbn Sîde nakletti. Ve **الجولان** fetha ile: Şam’da bir dağdır. en-Nâbiğa ez-Zübyânî, Ebû Hacer el-Gassânî’yi mersiye ederken dedi:

  **حارث الجولان** efendisinin yokluğundan ağladı                      ve ondan **حوران** huşûlu, küçülmüş

  Ve “efendisinin helâkinden” diye rivayet edilir. **الحارث**: onun tepelerinden bir tepedir. Ve **التهذيب**’de: **جولان**: Şam köylerinden bir köy; **ض - ل - ل**’de gelecektir. **الجولان**: rüzgârın yer yüzünde sürüklediği toprak; bunu el-Leys söyledi; bazı nüshalarda: yer yüzünden (diye). **الجول** gibi; ikisini de zamme ile; bunları el-Ezherî nakletti; ve **الجيلان**: bu, İbn Sîde’dendir. Dedi ki: **الجول** ve **الجولان** ve **الجيلان**: rüzgârın sürüklediği çakıl. **الجولان** tahrîk ile: malın küçüğü ve kötüsü; el-Ferrâ’dan; **المحكم** ve **العباب**’da olduğu gibi; ancak **المحكم** nüshasında: **الواو**’u sükûn ile zabtedilmiş olarak vaki oldu; sanki yanlıştır. Ve onu **أجاله** bir **إجالة** ile; onu onunla **أجاله**: yani onu döndürdü; ez-Zeccâc’dan naklen; onunla **جال** **جولا** gibi. **الميسر**’de denir: **أجل السهام**. Ve **تجاولوا**: savaşta bazısı bazısının üzerine **جال** etti: yani saldırdı. Ve aralarında **مجاولات** ve **مطاردات** (vardır). İbn Abbâd dedi: yani engelleme ve savunma. Ve **يوم أجول** ve **جيلاني** ve **جولاني**: ikisi de el-Lihyânî’dendir. Ve **جولان** ve **جيلان**: ikisi de **المحكم**’dedir: tozu ve toprağı çok; el-Ezherî artırdı: ve rüzgârı. Ve onları **اجتال** etti: onları kastettikleri yolun etrafına çevirdi. Ve **التهذيب**’de: kavme, kastı ve hidayeti terk ettiklerinde denir: şeytan onları **اجتال** etti. es-Sâğânî dedi: bundan (olarak) kudsî hadistir:

  “Ben kullarımı hep **حنفاء** olarak yarattım; sonra onlara şeytanlar geldi de, şeytanlar onları dinlerinden **فاجتالتهم**”

  yani onları hafife alıp sürükledi; böylece onunla birlikte sapıklıkta dolaştılar. es-Sâğânî dedi: yani onları götürdüler ve sevk ettiler. Onlardan **اجتال** bir **جولا**: yani bazısını bazısından seçti ve ayırdı; aynı şekilde malından **اجتال** bir **جولا** ve **جوالة**: yani seçti. Amr Zû’l-Kelb dedi; kurdu vasfederken:

  Ondan, bel çöküklüğü olan bir **لجبة** seçti

  Denir: **أجل جائلتك**: yani içinde bulunduğun işi bitir; **المحكم**’de olduğu gibi; bu mecazdır. Mecazdan: **الجول**, zamme ile: akıl ve azim; nüshalarda böyle; doğrusu: ve ihtiyat/tedbir (**الحزم**)dır; **التهذيب**’in nassı böyledir. Ve **المحكم**’de: onun için **جول** yoktur: yani onu engelleyen bir kararlılık yoktur; kuyunun **جول**’ünden (gelir); çünkü o örülüp kapatıldığında ona daha sıkı olur. Ve **الجول**: kalbin özü ve onun akledileni. Ve **التهذيب**’de: görüşü ve tutunması olan adama denir: **رجل له زبر وجول**: yani, onun **جول**’ü yıkılmayacak şekilde tutunmuştur; ve **مزבור**: ondan **الجول**’ün üstünde olan; ve **صلب**: **الزبر**’in altında, **الجول**’den olan. Ve tutunması ve tedbiri olmayan kimse için: falanın **جول**’ü yoktur: yani onun **جول**’ü yıkılır; böylece **الزبر**’in de düşmesi güvenli değildir. er-Râ‘î, Abdülmelik’i överken dedi:

  Baban onların en tedbirlisidir ve sen onların emirisin                      ve azimlerde onların en şiddetlisi **جولا**

  Ve **التهذيب**’de: onun **جول**’ü de **جال**’i de yoktur: yani onun tedbiri yoktur. **الجول**: atlardan bir topluluk; develerden bir topluluk. **الجول**: kabir, kuyu, deniz ve dağın bir yanı ve onun tarafı; kesre ile **الجيل** ve bütün bunlar **الجال**; hepsi **المحكم**’dedir; dağ hariç. Başkası dedi: **الجول**: kuyunun duvarı. Ebû Ubeyd dedi: o, kuyunun aşağısından yukarısına kadar, kuyunun her bir yanıdır; bunu el-Ezherî ve es-Sâğânî nakletti. el-Evrek b. Tarafe dedi:

  Beni, ondan ve babamdan beri olduğum bir işle vurdu                      ve beni **جول الطوى**’dan vurdu

  İbn Abbâd dedi: **رماني من جول الطوى**: yani onun yüzünden ve sebebiyle. **الجال**’in şahidi, en-Nâbiğa’nın (Allah Teâlâ ondan razı olsun) sözü:

  Onun kazmaları, körelmiş kırıklar olarak geri döndü                      ve iki **الجال**’in yeşiline, sertçe çarpıştı

  Ve **التهذيب**’de: vadinin **جالا**’sı: suyunun iki yanı; denizin **جالا**’sı: iki kıyısı. Dedi ki:

  Bir **مجهل** çekişince, iki **جالا**’yı dalga savurur

  Kabir **جول**’ünün şahidi, Ebû Züeyb’in sözü:

  Onu elbiselerle bir çukurun dibine indirdik                      lahitte topladığı şeye karşı, onun **جول**’ü şiddetli

  Kabir etrafında olanla tefsir etti; **المحكم**’de böyle. Çoğulu: **أجوال**; el-Ezherî bununla yetindi. Ve o, **جول** ve **جال** ve **جوال** ve **جوالة**’nin cem‘idir; son ikisini İbn Sîde artırdı. Bizdeki nüshalarda ikisi de zamme iledir; **المحكم**’de ikisi de kesre iledir. Develerden, devekuşlarından ve koyunlardan **الجول**: sürü. **التهذيب** ve **المحيط**’te: **الجول**: suyun altında bulunan kaya; onun üzerinde örme (kuyu örmesi) olur; eğer yerinden oynarsa kuyu çöker; işte **الجول**’ün aslı budur. Bundan dolayı derler: bu, **جول**’ü idrak edilmeyen bir sudur. Evs dedi:

  İki rükün üzerinde, bir yükselti üstünde durdu                      uzak bir **جول**’den; ipi uzun, kovası derin

Dedim ki: Onu İbn عباد **المحيط**’ta zikretti; kendi **كتاب الأحجار**’ında ise onu ihmal etti. **الجول** (fetha ile): çok ve büyük koyun sürüsü; ayrıca: iri (büyük) tabur; ikisini de **الصاغاني** nakletti; dedi ki: ve çoğulu: **الجول** (damme ile). **الجول**: deve topluluğu ve at topluluğu; bunu İbn Sîde nakletti; onun önce zikrettiği ise bunun çoğulu olarak damme iledir; ve onun sevkinde bir tür tekrar vardır; üç defa; tefekkür edene gizli değildir. Veya otuz, veya kırk yahut daha az yahut daha çok. Veya develerin seçkini; sanki onların “**اجتال** ondan **جولا**” sözünden: yani seçti. Veya **الجول**: yaşlı dağ keçisi; çoğulu: **أجوال**; **المحكم**’de olduğu gibi. **الجول**: bilinen bir ağaç; **المحكم**’de olduğu gibi. **الجول**: dağ; nüshalarda böyle; o yanlıştır; doğrusu, ihmal edilmiş **الحاء** ile ve **الموحدة**’nın sükûnu ile **الحبل**’dır; **المحكم**’ın nassı olduğu üzere. Dedi ki: ve **الجول**: ip; bazen dizgin de **جولا** diye adlandırılır. **الجول**: toz; İbn Sîde nakletti; ondan: **يوم أجول**. Ve Abdullah b. Ahmed b. **جولة** (damme ile), reis es-Sekafî el-İsfahânî’nin şeyhidir. Ebû Bekr Muhammed b. Ali b. **جولة** el-Ebherî, Ebû Abdullah el-Cürcânî ve bir cemaatten. Ebû’l-Kâsım Ali b. Muhammed b. Ahmed b. **جولة**, İbn Mende’yi işitti: muhaddislerdir. Ve **الأجول**: **جال يجول**’dan **أفعل** olması caizdir; ve hızlı olan **الفرس الأجول**’dan nakledilmiş olması da caizdir; ve o, Nasr’dan, Gatafân diyarında bir dağdır; ve “vadi” denildi. Veya **الأجول**: **الأجاول**’in biridir; o da, Tayi’ dağlarının hizasında, içinde su bulunan, birbirine bitişik tepeciklerdir; bunu Yâkût nakletti; İbn Sîde şu beyti okudu:
  Sanki benim dişi devem, **الأجول**’u taşıyor ki o,                      Selmâ’nın doğusunda, **قشـام**’ın yanında bir gün.

Denilir: “Onun malının **جوالة**’sini aldı”, **سحابة** gibi: yani onun arısını ve seçkinini; ve “Malından **جوالة**’yi **اجتال** etti”: yani seçti; ve geçti. Ve **الجوال** (Şeddâd vezninde): başı yumuşak at; İmru’ul-Kays dedi ki:
  Kuşluk vakti baskın yapan atları görmedim                      iri yapılı, göğsü yüksek, kesimi bol, **جوال** üzerinde.

Ve **عقفان اليربوعي**’nin bir atının adıdır; bunun için adlandırıldı. Ve **جولاني** adam: yakına ve uzağa faydası genel olan; iyiliği her bir kimse içinde dolaşır; bunu **الصاغاني** nakletti; ve o mecazdır. Mecazdan: **جولان الهموم** (harekeli): evveli İbn عباد’dan; **الزمخشري** dedi ki: “Onun kalbinde **جولان الهموم** vardır”; ve o, onun içinde dolaştığı şeydir; ondan: “Göğsümde, onu yapmam dolaşıyor.” Ve **الأجولي**: hızlı, dolaşan at; onu nasıl **أجلته** edersen dolaşır. Ve **جولى** (Sükrâ vezninde): (bir yer adı) İbn Düreyd’den; İbn Sîde onu nakletti. Ve **الجويل** (Emîr gibi): rüzgârın bitki kırıntısından ve ağaç yaprağı döküntülerinden süpürüp de onunla dolaştırdığı şey; Ebû Hanîfe’den; ve o **المحكم**’dedir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **جولان المال**: onun seçkini; İbn عباد’dan; ve o, Ferrâ’nın önceki sözüyle birlikte zıttır. Ve **الجائل**: elçidir; ve **الجويل** İbn Sîde’den. Ve **جوائل الأمر**: onun devreleri. Ve “Onu, onun **جوله**’sinden yaptım”: yani onun için ve sebebiyle; İbn عباد’dan; ve şahidi geçti. Ve **الجال**: kalkan; ve asıl; ve izzet. Ve **وشاح جائل** ve **جال**: yani gevşek; bunların hepsi İbn عباد’dan. **الأزهري** dedi ki: **وشاح جائل** ve **يطان جائل**: yani gevşek; ve “**وشاح جال**” denilir; “**كبش صائف** ve **صاف**” denildiği gibi. Ve **الجيلال** (kesra ile): korku. Ve **الجولة**: dişi köpek; İbn عباد’dan. Dedi ki: ve **المجال**: dolaşma yeri; ve denilir: “İşte **مجال** kalmadı”; ve o mecazdır. Ve **جائلة الوشاحين** kadın: ince belli; ve o mecazdır; **الزمخشري** onu nakletti. Ve **استجالة السحاب**: onu gökte dolaşır görmendir. Ve denilir: “**استجيل الرباب**”: yani ona rüzgâr geldi de onu **استجالته** etti; yani onu açtı ve parçaladı da onu sürdü; Ebû Züeyb dedi ki:
  Ve o, onun sağanağıdır; böylece **استجيل** edildi **الجـهـا                      م** ondan; ve saf suyu bolca yağdırdı
  Üç kere; sonra, **استجـيل** edildi **الربـا                      ب** ve çocuk onun içinde sızıntıları topladı

Ve İbn Sîde dedi ki: **استجيل**’in manası: homurdandı ve çalkaladı. Ve **الخرج**: sağanak yağmurdur. Ve **الأساس**’ta: “Ve biz **الجهام**’ı **استجلنا** ettik”: yani ufukta dolaşanı gördük; ve o, yalnızca **الجهام**’dır; ve o mecazdır. Ve **العباب**’da: denilir: “Atlar, üzerinden geçtikleri şeyi **استجالت** etti”: yani açığa çıkardı. Ve Ebû Amr dedi ki: **المستجال**: aklı giden; Ümeyye el-Hüzelî’den, bir eşeği vasfederken şu beyit okundu:
  Onun onluğuna seslendi ve yöneldi                      onun **جوائل**’ine; o ise **كالمستجال** gibidir

Ve denildi: **المستجال**: hafife alan; denilir: “Şey onu **استجاله** etti de dolaştı.” Ve **الأساس**’ta: “Şeytanlar onları **استجالتهم** etti”: onları hidayetten sapıklığa çevirdi; ve onları, onunla birlikte dolaşmalarıyla yakaladı. Ve o, **جوال** ve **جوالة**’dir: beldelerde dolaşan. Ve “Aralarında görüşü **أجالوا** ettiler”: onu döndürdüler; ve o mecazdır. Ve **الجال** (mimâle ile): Medînetü’s-Selâm’ın sevadında bir yöredir; Nasr’dan. Ve “Okları kavim arasında **أجال** etti”: onları hareket ettirdi; İbn Sîde’den; **الأزهري** artırdı: sonra onları taksimde akıttı. Ve **الأجاول**: Vedân yakınında bir yerdir; içinde bir çayırlık vardır. İbn es-Sikkît dedi ki: **الأجاول**: kumun yanında, **كلفى**’nın sağında, onun kuzeyinden, küçük parıltılı tepeler; Kesîr dedi ki:
  Bizden sonra **ميث كلفى** yok oldu; sonra **الأجاول**

Yâkût onu nakletti; dedi ki: ve o, **أجوال**’ın çoğuludur; ve **أجوال**: **جال**’ın çoğuludur. Ve **المحكم**’da: Züheyr dedi ki:
  Selmâ’nın doğusunda onun havuzu; sonra onun **أجاوله**’si

Dağı, çevresindeki şeyle birlikte çoğul yaptı; yahut onun her bir parçasını **أجول** kıldı. Ve **المجول** (minber gibi): gölcük; çünkü su onun içinde dolaşır; İbn Fâris’ten. Ve **المجول**: ağaçtan iri bir kadeh; İbnü’l-A‘râbî’den.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: جول

جَالَ
1 جَالَ جال , (S, K, &c.,) aor. يَجُولُ, (S,) inf. n. جَوْلٌ (S, K) and جُولٌ (K) and جَوَلَانٌ (Az, S, ISd, Z, Sgh) and جُؤُولٌ (ISd, K) and جِيلَالٌ, (Ibn-'Abbلd, K, TA,) in some copies of the K جِيلَان; (TA;) and in like manner, ↓ اجتال and ↓ انجال; (S, K;) He went round or about, or or round about; as also ↓ جوّل, inf. n. تَجْوَالٌ: (K:) or جوّل signifies he went round, or about, or round about, much, or often; agreeably with what Sb says of the measure تَفْعَالٌ; but accord. to the O, تَجْوَالٌ is an inf. n. of جال. (TA.) You say, جال فِى البِلَادِ He went about, or round about, in the countries, or districts, not remaining fixed, or settled: (Msb:) and البِلَادَ ↓ جوّل, (T, TA,) or جوّل فِى البِلَادِ, (S,) inf. n. تَجْوِيلٌ, (T, TA,) or تَجْوَالٌ, (S,) he went about, or round about, much, or often, in the countries, or districts. (T, S, TA.) And جال فِى المَيْدَانِ, aor. as above, inf. n. جَوْلَةٌ and جَوَلَانٌ, He (a horse) traversed the sides, or lateral parts or tracts, of the horse-course; which are termed أَجْوَالٌ, pl. of جُولٌ. (Msb.) And جال فِى الحَرْبِ, inf. n. جَوْلَةٌ, He wheeled round, or about, in battle. (K.) And فَرَّ لِلْجَوَلَانِ ثُمَّ عَادَ لِلْقِتَالِ [He fled, to wheel round, or about, and then returned to the fight]. (Msb in art. كر.) And جالُوا, (Msb,) or ↓ تَجَاوَلُوا, (S, K,) means جال بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ, (S, Msb, K,) i. e., They assailed, or assaulted, one another, (TA,) فِى الحَرْبِ [in battle]; (S, Msb, K;) [and so, app., ↓ جَاوَلُوا, inf. n. مُجَاوَلَةٌ:] and كَانَتْ بَيْنَهُمْ ↓ مُجَاوَلَاتٌ (S, K *) There were between them mutual [assailings, or assaults, and] defendings. (Ibn-'Abbلd, TA.) And جال القَوْمُ, inf. n. جَوْلَةٌ, The company of men were routed, defeated, or put to flight, (اِنْكَشَفُوا,) and then returned to the fight, or charged, or assaulted. (K.) And أَصَابَ المُسْلِمِينَ جَوْلَةٌ Defeat befell the Muslims: a metonymy; used only in relation to the favourites of God; from الجَوَلَانُ. (Mgh.) ― -b2- جالوُا فِى الضَّلَالَةِ, (Sgh, TA,) or اـِلَى الضَّلَالَةِ, (A, TA,) (assumed tropical:) They became excited to lightness, or levity, and unsteadiness, and carried away, and driven, (Sgh, TA,) or they became fascinated, and turned away, (A, TA,) by the influence of devils, (A, Sgh, TA,) from their religion, (Sgh, TA,) or from the right course, (A, TA,) to error. (A, Sgh, TA.) ― -b3- جال التُّرَابُ, (ISd, K,) inf. n. جَوْلٌ, (TA,) The dust went away, and rose; as also ↓ انجال: (ISd, K:) or the latter signifies became removed, or cleared away [by the wind]; syn. اِنْكَشَطَ. (T, TA.) ― -b4- يَجُولُ فِى صَدْرِى أَنْ أَفْعَلَهُ (tropical:) [It is revolved in my bosom, or mind, that I should do it]. (TA.) ― -b5- See also 4, in two places. -A2- جال الشَّىْءَ, (K,) inf. n. جَوْلٌ, (TA,) He chose, or selected, the thing. (K.) You say, جُلْتُ هٰذَا مِنْ هٰذَا I chose, or selected, this from this. (AA, S.) And مَنْهُمْ جَوْلًا ↓ اِجْتَلْتُ I chose, or selected, from them [a choice portion]; (S, K, * TA;) and separated some of them from others. (TA.) And مِنْ مَالِهِ جَوْلًا ↓ اجتال, and جَوَالَةً, He chose, or selected, from his property, or cattle, a choice portion. (TA.)

2 جَوَّلَ see 1, in two places.

جَاوَلُوا
3 جَاوَلُوا جاولوا , inf. n. مُجَاوَلَةٌ: and كَانَتْ بَيْنَهُمْ مُجَاوَلَاتٌ: see 1.

احالهُ
4 احالهُ احاله احالة أحال أحاله اـحالة , (Msb, K,) and اجال بِهِ, (K,) inf. n. اـِجَالَةٌ, (S,) He, or it, made, or caused, him, or it, to go, move, or turn round, or about, or round about; to circle, or revolve; (S, Msb, K;) as also بِهِ ↓ جال. (Zj, K.) One says in the game called المَيْسِر, [see this word,] أَجِلِ السِّهَامَ [Turn thou round about, i. e., shuffle, the arrows in the رِبَابَة]. (S, TA.) And اجال السِّهَامَ بَيْنَ القَوْمِ He moved about the arrows, [i. e., shuffled them in the رِبَابَة,] (Az, ISd, TA,) and then distributed them among the people, or party. (Az, TA.) And اجال سَيْفَهُ He brandished, flourished, or played with, his sword, turning it round about. (Msb.) And بَالتُّرَابِ ↓ الرِّيحُ تَجُولُ, (Lth, TA,) and بِالحَصَى, (K, TA,) [The wind makes the dust, and the pebbles, to turn round about, to circle, or to revolve.] ― -b2- أَجَالُوا الرَّأْىَ فِيمَا بَيْنَهُمْ (tropical:) They turned about, or revolved, [in their minds, the idea, or opinion, respecting the matter that was between them.] (TA.) And اجالوا الفِكَرِ (assumed tropical:) [They turned about, or revolved, thoughts, ideas, schemes, or contrivances, in their minds]. (Jel in ix. 48.) ― -b3- [اجال خَمْسَهُ فِى وِعَائِهِ, in the 7th Makلmeh of Har, (p. 76 of the sec. ed.,) is explained in a MS. of that work as meaning ادخل, (De Sacy's Chrest. Ar., sec. ed., p. 185,) i. e., He inserted: but the proper meaning is, he turned about, or round about, his five fingers in his bag.] ― -b4- ↓ أَجِلْ جَائِلَتَكَ (tropical:) Accomplish, or finish, the affair in which thou art engaged. (M, K, TA.)

6 تَجَاْوَلَ see 1.

7 اـِنْجَوَلَ see 1, in two places.

8 اـِجْتَوَلَ see 1, first sentence. -A2- اجتالهُمْ He turned them from their course. (K.) He (the devil) caused them to leave, or forsake, the right way. (T, TA.) اِجْتَالَتْهُمُ الشَّيَاطِينُ عَنْ دِينِهِمْ The devils excited them to lightness, or levity, and unsteadiness, so that they turned away from their religion, to error; i. e., they carried them away and drove them [from their religion]. (Sgh, TA.) [See also 10.] -A3- See also 1, last two sentences.

اِسْتَجَالَتْهُمُ الشَّيَاطِينُ
10 اِسْتَجَالَتْهُمُ الشَّيَاطِينُ ذ The devils turned them from the right course, to error; fascinated them so that they turned with them. (A, TA.) And استجالهُ الشَّىْءُ The thing excited him to lightness, or levity, and unsteadiness. (TA.) [See also 8.] ― -b2- استجالتِ الخَيْلُ مَا مَرَّتْ بِهِ The horses removed, or displaced, that by which they passed. (O, TA.) ― -b3- اُسْتُجِيلَ الرَّبَابُ The رباب [or white clouds] were driven together after a state of dispersion, and became ready to rain: (M, TA:) or it means جَآءَتْهُ الرِّيحُ فَاسْتَجَالَتْهُ, i. e., the wind came to them, and removed them, or displaced them, and dissundered them, and drove them away. (TA.) ― -b4- اِسْتَجَلْنَا الجَهَامَ (tropical:) We saw the rainless clouds going about, or round about, in the horizon, (A, TA,) or in the sky. (TA.)

جَالٌ
جَالٌ جال : see جُولٌ, in five places: ― -b2- and مِجْوَلٌ.

جَالٍ
جَالٍ جال : see جَائِلٌ.

جَوْلٌ
جَوْلٌ جول : see جَوْلَانٌ, in two places. -A2- Also A large army, or military force, or troop of horse: (Sgh, K:) pl. جُولٌ. (Sgh, TA.) A herd of camels: and a troop of خَيْل [meaning horses or horsemen]: as also ↓ جُولٌ in both these senses: (K:) or the latter, which is also explained in the K as signifying a herd of camels, and a flock of ostriches and of sheep or goats, is pl. of the former: (TA:) or the former signifies thirty [horses or horsemen]: or forty: (K:) or less: or more: (TA:) or the choice, or best, of camels: and [in like manner] ↓ جَوَالَةٌ signifies the choice and best; as in the saying, أَخَذَ جَوَالَةَ مَالِهِ [He took the choice and best of his cattle, or property]. (K. [See also 1, last two sentences: and see جَوَلَان.]) And Many great sheep or goats. (K.) ― -b2- Also A male mountain-goat that is old, or advanced in age: (M, K:) pl. أَجْوَالٌ. (M, TA.)

جُولٌ
جُولٌ جول The wall [that surrounds the interior] of a well: accord. to A 'Obeyd, every side of a well, from its top to its bottom: and ↓ جَالٌ signifies the same: (S:) or the former, the side, or lateral part, (M, Msb, K,) of a well, and of a grave, and of the sea, and of a mountain; as also ↓ جَالٌ (M, K) and ↓ جِيلٌ: (K, TA; in the CK جَيْل:) or the surrounding parts [or sides] of a grave: (M, TA:) and الوَادِى ↓ جَالَا the two sides of the water of the valley: and البَحْرِ ↓ جَالَا the two shores of the sea, or great river: (T, TA:) pl. [of pauc.] أَجْوَالٌ, (Az, S, Msb, K,) pl. of جُولٌ and جَالٌ, (TA,) and [of mult.] جِوَالٌ and جِوَالَةٌ; (so in copies of the K, and in the M, but in some copies of the K جُوَالٌ and جُوَالَةٌ;) and أَجَاوِلُ is pl. of أَجْوَالٌ. (TA.) Also, as in the T and the Moheet, (TA,) The portion of rock that is at the bottom of the water, (K, TA.) upon which is the casing of the well; so that if it quit its place, the well falls to ruin: this is [said to be] the primary meaning of the word: and hence the saying, هٰذَا مَآءٌ لَا يُدْرَكُ جُولُهُ [This is water of which the rock beneath it is not to be reached]. (TA.) ― -b2- [And from this word as signifying the casing of a well, or the portion of rock above mentioned,] (tropical:) Intelligence; (S, K, TA;) judgment, and intelligence, or full intelligence, or intelligence to which one has recourse; (T, TA;) understanding of the heart; (TA;) and resolution, or fixed purpose of mind; (S, M;) and prudence: (T, TA:) العَزْمُ in the K is erroneously put for الحَزْمُ. (TA.) You say, of a man, مَالَهُ جُولٌ (tropical:) He has not intelligence and judgment, or fixed purpose of mind, to withhold him, or protect him; like the جول of a well; (S, M, * TA; *) because a well, when cased with stone or the like, is stronger. (TA.) And رَجُلٌ لَهُ زَبْرٌ وَجُولٌ (tropical:) A man having judgment and intelligence, or full intelligence, or intelligence to which recourse is had; whose جول does not become demolished: and in like manner, هُوَ مَزْبُورٌ مَافَوقَ الجُولِ مِنْهُ وَصُلْبٌ مَاتَحْتَ الزَّبْرِ مِنَ الجُولِ: and in the contr. case, لَيْسَ لِفُلَانٍ جُولٌ (tropical:) Such a one has not intelligence nor prudence; i. e., his جول is demolished, therefore one is not sure that the زبر [that rests upon it] may not also fall: and لَيْسَ لَهُ جُولٌ, and ↓ جَالٌ, (tropical:) He has not prudence. (T, TA.) ― -b3- فَعَلْتُهُ مِنْ جُولِهِ I did it on account, or for the sake, or because, of him, or it. (Ibn-'Abbلd, TA.) -A2- See also جَوْلٌ: -A3- and جَوْلَانٌ.

جِيلٌ
جِيلٌ جيل : see جُولٌ.

جَوْلَانٌ
جَوْلَانٌ جولان Dust; as also ↓ جَوْلٌ and ↓ جُولٌ, (K,) both mentioned by Az, (TA,) and ↓ جَيْلَانٌ, (K,) mentioned by ISd: [or] all signify dust which the wind makes to turn about or round about, to circle, or to revolve, upon, or from, the surface of the earth. (TA.) And Small pebbles which the wind makes to turn about or round about, to circle, or to revolve; (K, TA;) as also ↓ جَوْلٌ and ↓ جَيْلَانٌ. (TA.) -A2- جَوْلَانُ: see أَجْوَلُ.

جَوَلَانُ الهُمُومِ
جَوَلَانُ الهُمُومِ جولان الهموم (tropical:) The first, or beginning, [lit. the revolving, (see 1,)] of anxieties. (Ibn-'Abbلd, K, TA. [In the CK, erroneously, جَوْلانُ.]) You say, فِى قَلْبِهِ جَوَلَانُ الهُمُومِ (tropical:) In his heart are revolving anxieties. (A, TA.) -A2- جَوَلَانُ المَالِ The small, or young, and bad, of cattle: (Fr, S, K:) so in the M and O; but in a copy of the M, written جَوْلان; which is app. a mistake. (TA.) Accord. to Ibn-'Abbلd, The choice, or best, of cattle: the contr. of what is said by Fr. (TA. [See also جَوْلٌ.])

جَيْلَانٌ
جَيْلَانٌ جيل جيلان : see جَوْلَانٌ, in two places. -A2- جيْلَانُ: see أَجْوَلُ.

جَوْلَانِىٌّ
جَوْلَانِىٌّ جول جولان جولانى جولاني : see أَجْوَلُ. ― -b2- Also (tropical:) A man whose benefits are common to the near and the distant; (K, TA;) whose benefits go round to every one. (Sgh, TA.)

جَيْلَانِىٌّ
جَيْلَانِىٌّ جيلانى جيلاني : see أَجْوَلُ.

جَوِيلٌ
جَوِيلٌ جويل What the winds sweep away (AHn, M, K) and round about, (AHn, M,) of fragments of plants and of the fallen leaves of trees; (AHn, M, K;) as also ↓ جَائِلٌ. (M, TA.)

جَوَالَةٌ
جَوَالَةٌ جوال جواله جوالة : see جَوْلٌ.

جَوَائِلُ أَمْرٍ
جَوَائِلُ أَمْرٍ ذ (assumed tropical:) The turns (دَوَائِر) of an affair, or event. (TA.)

جَوَّالٌ
جَوَّالٌ جالية جوال One who goes about, or round about, much, or often, in the countries, or districts, (Msb,) TA,) not remaining fixed, or settled; (Msb;) as also ↓ جَوَّالَةٌ [but in a more intensive sense, meaning who does so very much, or very often]. (TA.) ― -b2- A horse having a flexible head: (TA:) and ↓ أَجْوَلِىٌّ a swift horse, that turns about howsoever one turns him. (K, * TA.)

جَوَّالَةٌ
جَوَّالَةٌ جوال جواله جوالة : see the next preceding paragraph.

جَائِلٌ
جَائِلٌ ذ : see جَوِيلٌ. ― -b2- Also Rainless clouds going round about. (A, TA.) ― -b3- And, applied to a [woman's ornament of the kind termed] وِشَاح, and to a camel's belly-girth, Loose; not tight; unsteady; as also ↓ جَالٍ. (T, TA.) [Hence,] اِمْرَأَةٌ جَائِلَةُ الوِشَاحَيْنِ (tropical:) A woman slender in the waist. (Z, TA.)

جَائِلَةٌ
جَائِلَةٌ ذ An affair in which one is engaged. (M, K.) See 4, last sentence.

أَجْوَلُ
أَجْوَلُ ذ [More, and most, wont to go round, or about, or round about; to circle, or revolve;] is from the first of the verbs in this art.: and hence the prov., أَجْوَلُ مِنْ قُطْرُبٍ [More wont to go about, or round about, or more restless, than a قطرب; a certain animalcule, or insect, that is constantly moving about: see art. قطرب]. (Har p. 661.) ― -b2- Also, [as meaning (assumed tropical:) More, and most, circulating,] applied to language, or discourse. (TA in art. جمع.) [See an ex. voce مَجْمَعٌ.] ― -b3- يَوْمٌ أَجْوَلُ, and ↓ جَيْلَانِىٌّ, and ↓ جَوْلَانِىٌّ, (Lh, M, K,) and ↓ جَوْلَانُ, and ↓ جَيْلَانُ, (M, K,) A day of much dust (T, M, K) and wind: (T, TA:) from جَوْلٌ signifying “ dust.” (TA.)

أَجْوَلِىٌّ
أَجْوَلِىٌّ ذ : see جَوَّالٌ.

مَجَالٌ
مَجَالٌ مجال مجالي A place in which one goes round, or about, or round about: (TA:) [a field of battle: a circus:] a place of exercise for horses. (Har p. 16.) ― -b2- [Hence] one says, لَمْ يَبْقَ مَجَالٌ فِى الأَمْرِ (tropical:) [There remained not any scope in the affair, or case]. (TA.)

مِجْوَلٌ
مِجْوَلٌ مجول A certain garment for women, (M, K,) doubled, and sewed together at one of its two sides, and having an opening made to it at the neck and bosom; in which a woman goes about: (M, TA:) or for a young girl; (K;) the دِرْع being for a woman: (TA:) a small garment in which a girl goes about: (S:) or a garment which a girl wears before she is made to keep herself behind, or within, the curtain, and in which she goes about: (Z, TA:) accord. to IAar, i. q. صُدْرَةٌ. (TA.) Imra-el-Keys says,
اـِلَى مِثْلِهَايَرْنُو الحَلِيمُ صَبَابَةً
اـِذَا مَا اسْبَكَرَّتْ بَيْنَ دِرْعٍ وَمِجْوَلِ
[At the like of her the staid would fixedly gaze with tenderness of desire, when she has become of erect and justly-proportioned stature, between such as wears a woman's shirt and such as wears a young girl's garment]. (S, * TA.) ― -b2- A woman's anklet. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b3- An amulet, a phylactery, or charm of the kind termed عُوذَة. (IAar, K.) ― -b4- A crescent of silver in the middle of the necklace termed قِلَادَة. (IAar, K.) ― -b5- Silver [itself]. (Th, K.) ― -b6- A good, or sound, دِرْهَم [or silver coin]. (IAar, K.) ― -b7- A shield; (S, O, K;) sometimes used in this sense; (S, O;) as also ↓ جَالٌ. (Ibn-'Abbلd, TA.) ― -b8- A large wooden bowl. (IAar, TA.) ― -b9- A white ثَوْب [or piece of cloth] that is put upon the hand of him to whom the players at the game called المَيْسِر commit the arrows [to be shuffled and distributed, in order that he may not be able to distinguish them by the feel,] when they have collected themselves. (ISd, K, * TA.) [For the same purpose, a piece of thin skin was also used: see رِبَابَةٌ.] -A2- A pool of water left by a torrent; because the water goes round about in it. (IF, TA.) -A3- A wild ass. (IAar, K.)

مُسْتَجَالٌ
مُسْتَجَالٌ مستجال [pass. part. n. of 10, Turned from the right course, &c.:] excited to lightness, or levity, and unsteadiness: (TA:) being bereft of his reason, or intellect. (AA, TA.)

##### Türkçe

**جَالَ**
1 **جَالَ** جال , (S, K, &c.,) muzâri‘i **يَجُولُ**, (S,) mastarı **جَوْلٌ** (S, K) ve **جُولٌ** (K) ve **جَوَلَانٌ** (Az, S, ISd, Z, Sgh) ve **جُؤُولٌ** (ISd, K) ve **جِيلَالٌ**, (Ibn-'Abbلd, K, TA,) K’nin bazı nüshalarında **جِيلَان**; (TA;) ve aynı şekilde, ↓ **اجتال** ve ↓ **انجال**; (S, K;) O, dolaştı yahut etrafında dolaştı, yahut çevresinde dolaştı; bunun gibi ↓ **جوّل**, mastarı **تَجْوَالٌ**: (K:) yahut **جوّل** “çokça yahut sıkça dolaştı, yahut etrafında dolaştı, yahut çevresinde dolaştı” demektir; Sb’nin vezin **تَفْعَالٌ** hakkında söylediğine uygun olarak; fakat O’ya göre **تَجْوَالٌ**, **جال**’ın bir mastarıdır. (TA.) Sen dersin: **جال فِى البِلَادِ** O, ülkelerde yahut bölgelerde dolaştı, sabit kalmayarak yahut yerleşmeyerek: (Msb:) ve **البِلَادَ** ↓ **جوّل**, (T, TA,) yahut **جوّل فِى البِلَادِ**, (S,) mastarı **تَجْوِيلٌ**, (T, TA,) yahut **تَجْوَالٌ**, (S,) o, ülkelerde yahut bölgelerde çokça yahut sıkça dolaştı. (T, S, TA.) Ve **جال فِى المَيْدَانِ**, muzâri‘i yukarıdaki gibi, mastarı **جَوْلَةٌ** ve **جَوَلَانٌ**, O (bir at) at koşusunun yanlarını yahut yan kısımlarını yahut yan güzergâhlarını katetti; bunlara **أَجْوَالٌ** denir; **جُولٌ**’ün çoğuludur. (Msb.) Ve **جال فِى الحَرْبِ**, mastarı **جَوْلَةٌ**, O, savaşta dönüp dolaştı yahut etrafında döndü. (K.) Ve **فَرَّ لِلْجَوَلَانِ ثُمَّ عَادَ لِلْقِتَالِ** [O, dönüp dolaşmak için kaçtı, sonra savaşa geri döndü]. (Msb, madde **كر**’da.) Ve **جالُوا**, (Msb,) yahut ↓ **تَجَاوَلُوا**, (S, K,) **جال بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ** demektir, (S, Msb, K,) yani, onlar birbirlerine saldırdılar, (TA,) **فِى الحَرْبِ** [savaşta]; (S, Msb, K;) [ve böylece, görünüşe göre, ↓ **جَاوَلُوا**, mastarı **مُجَاوَلَةٌ**:] ve **كَانَتْ بَيْنَهُمْ** ↓ **مُجَاوَلَاتٌ** (S, K *) Onların arasında karşılıklı [saldırmalar yahut hücumlar ve] savunmalar vardı. (Ibn-'Abbلd, TA.) Ve **جال القَوْمُ**, mastarı **جَوْلَةٌ**, Topluluk bozguna uğradı, yenildi yahut kaçırıldı, (**اِنْكَشَفُوا**) sonra savaşa geri döndü, yahut hücum etti, yahut saldırdı. (K.) Ve **أَصَابَ المُسْلِمِينَ جَوْلَةٌ** Müslümanlara bir bozgun isabet etti: bir kinaye; yalnız Allah’ın dostları hakkında kullanılır; **الجَوَلَانُ**’dan. (Mgh.) ― -b2- **جالوُا فِى الضَّلَالَةِ**, (Sgh, TA,) yahut **اـِلَى الضَّلَالَةِ**, (A, TA,) (mecaz kabul edilerek:) Onlar hafifliğe yahut laubaliliğe ve kararsızlığa coştular, ve sürüklenip götürüldüler ve sevk edildiler, (Sgh, TA,) yahut onlar büyülendiler ve yüz çevirdiler, (A, TA,) şeytanların etkisiyle, (A, Sgh, TA,) dinlerinden, (Sgh, TA,) yahut doğru yoldan, (A, TA,) sapkınlığa. (A, Sgh, TA.) ― -b3- **جال التُّرَابُ**, (ISd, K,) mastarı **جَوْلٌ**, (TA,) Toz gitti ve yükseldi; bunun gibi ↓ **انجال**: (ISd, K:) yahut ikincisi “(rüzgârla) giderildi yahut temizlendi” demektir; eş anlamlısı **اِنْكَشَطَ**. (T, TA.) ― -b4- **يَجُولُ فِى صَدْرِى أَنْ أَفْعَلَهُ** (mecaz:) [Onu yapmam, göğsümde yahut zihnimde dönüp duruyor]. (TA.) ― -b5- 4’e de bak, iki yerde. -A2- **جال الشَّىْءَ**, (K,) mastarı **جَوْلٌ**, (TA,) O, şeyi seçti yahut ayırdı. (K.) Sen dersin: **جُلْتُ هٰذَا مِنْ هٰذَا** Ben bunu bundan seçtim yahut ayırdım. (AA, S.) Ve **مَنْهُمْ جَوْلًا** ↓ **اِجْتَلْتُ** Ben onlardan [seçkin bir kısmı] seçtim yahut ayırdım; (S, K, * TA;) ve onların bir kısmını diğerlerinden ayırdı. (TA.) Ve **مِنْ مَالِهِ جَوْلًا** ↓ **اجتال**, ve **جَوَالَةً**, O, malından yahut hayvanlarından seçkin bir kısmı seçti yahut ayırdı. (TA.)

2 **جَوَّلَ** 1’e bak, iki yerde.

**جَاوَلُوا**
3 **جَاوَلُوا** جاولوا , mastarı **مُجَاوَلَةٌ**: ve **كَانَتْ بَيْنَهُمْ مُجَاوَلَاتٌ**: 1’e bak.

**احالهُ**
4 **احالهُ** احاله احالة أحال أحاله اـحالة , (Msb, K,) ve **اجال بِهِ**, (K,) mastarı **اـِجَالَةٌ**, (S,) O, onu (kimseyi yahut şeyi) dolaştırdı yahut döndürdü, yahut etrafında dolaştırdı; daire çizdirdi yahut çevirdi; (S, Msb, K;) bunun gibi **بِهِ** ↓ **جال**. (Zj, K.) **المَيْسِر** denilen oyunda, [bu kelimeye bak,] şöyle denir: **أَجِلِ السِّهَامَ** [Okları **رِبَابَة** içinde etrafında döndür, yani karıştır]. (S, TA.) Ve **اجال السِّهَامَ بَيْنَ القَوْمِ** O, okları dolaştırdı, [yani onları **رِبَابَة** içinde karıştırdı,] (Az, ISd, TA,) sonra onları topluluk arasında paylaştırdı. (Az, TA.) Ve **اجال سَيْفَهُ** O, kılıcını salladı, çevirdi yahut onunla oynadı, onu etrafında döndürerek. (Msb.) Ve **بَالتُّرَابِ** ↓ **الرِّيحُ تَجُولُ**, (Lth, TA,) ve **بِالحَصَى**, (K, TA,) [Rüzgâr, tozu ve çakılları etrafında döndürür, daire çizdirir yahut çevirir.] ― -b2- **أَجَالُوا الرَّأْىَ فِيمَا بَيْنَهُمْ** (mecaz:) Onlar, aralarındaki mesele hakkında [zihinlerinde fikri yahut görüşü] evirip çevirdiler. (TA.) Ve **اجالوا الفِكَرِ** (mecaz kabul edilerek:) [Onlar zihinlerinde düşünceleri, fikirleri, tasarıları yahut tedbirleri evirip çevirdiler]. (Jel, ix. 48.) ― -b3- [**اجال خَمْسَهُ فِى وِعَائِهِ**, Harîrî’nin 7. Makâmesi’nde (s. 76, 2. bs.), bu eserin bir yazmasında **ادخل** diye açıklanmıştır, (De Sacy’nin Chrest. Ar., 2. bs., s. 185,) yani “soktu”: fakat doğru anlam, “beş parmağını torbasında etrafında döndürdü yahut çevresinde döndürdü”dür.] ― -b4- ↓ **أَجِلْ جَائِلَتَكَ** (mecaz:) Meşgul olduğun işi yerine getir yahut bitir. (M, K, TA.)

6 **تَجَاْوَلَ** 1’e bak.

7 **اـِنْجَوَلَ** 1’e bak, iki yerde.

8 **اـِجْتَوَلَ** 1’e bak, ilk cümle. -A2- **اجتالهُمْ** O, onları yollarından çevirdi. (K.) O (şeytan) onları doğru yolu terk etmeye yahut bırakmaya sevk etti. (T, TA.) **اِجْتَالَتْهُمُ الشَّيَاطِينُ عَنْ دِينِهِمْ** Şeytanlar onları hafifliğe yahut laubaliliğe ve kararsızlığa coşturdu; böylece onlar dinlerinden sapkınlığa döndüler; yani onları [dinlerinden] sürükleyip götürdüler ve sevk ettiler. (Sgh, TA.) [10’a da bak.] -A3- 1’e de bak, son iki cümle.

**اِسْتَجَالَتْهُمُ الشَّيَاطِينُ**
10 **اِسْتَجَالَتْهُمُ الشَّيَاطِينُ** ذ Şeytanlar onları doğru yoldan sapkınlığa çevirdi; onları büyüledi; böylece onlar onlarla birlikte döndüler. (A, TA.) Ve **استجالهُ الشَّىْءُ** Şey onu hafifliğe yahut laubaliliğe ve kararsızlığa sevk etti. (TA.) [8’e de bak.] ― -b2- **استجالتِ الخَيْلُ مَا مَرَّتْ بِهِ** Atlar, üzerinden geçtikleri şeyi yerinden oynattı yahut yerinden etti. (O, TA.) ― -b3- **اُسْتُجِيلَ الرَّبَابُ** **الرَّبَابُ** [yahut beyaz bulutlar] dağınıklık hâlinden sonra bir araya sürüldü ve yağmura hazır hâle geldi: (M, TA:) yahut şu demektir: **جَآءَتْهُ الرِّيحُ فَاسْتَجَالَتْهُ**, yani rüzgâr onlara geldi ve onları yerinden etti yahut yerinden oynattı, ve onları ayırdı ve onları sürüp götürdü. (TA.) ― -b4- **اِسْتَجَلْنَا الجَهَامَ** (mecaz:) Biz, yağmursuz bulutları ufukta, (A, TA,) yahut gökte, (TA,) dolaşır hâlde gördük. (TA.)

**جَالٌ**
**جَالٌ** جال : **جُولٌ**’e bak, beş yerde: ― -b2- ve **مِجْوَلٌ**.

**جَالٍ**
**جَالٍ** جال : **جَائِلٌ**’e bak.

**جَوْلٌ**
**جَوْلٌ** جول : **جَوْلَانٌ**’a bak, iki yerde. -A2- Ayrıca, büyük bir ordu yahut askerî kuvvet yahut süvari birliği: (Sgh, K:) çoğulu **جُولٌ**. (Sgh, TA.) Develerden bir sürü: ve **خَيْل**’den bir birlik [at yahut süvari] : her iki anlamda da bunun gibi ↓ **جُولٌ**: (K:) yahut ikincisi—K’de de “deve sürüsü” ve “devekuşu ve koyun yahut keçi sürüsü” diye açıklanan—birincinin çoğuludur: (TA:) yahut birincisi otuz [at yahut süvari] demektir: yahut kırk: (K:) yahut daha az: yahut daha çok: (TA:) yahut develerin seçkini yahut en iyisi: ve aynı şekilde ↓ **جَوَالَةٌ** “seçkin ve en iyi” demektir; şu sözde olduğu gibi: **أَخَذَ جَوَالَةَ مَالِهِ** [O, hayvanlarının yahut malının seçkinini ve en iyisini aldı]. (K. [1’e de bak, son iki cümle: ve **جَوَلَان**’a bak.]) Ve çok sayıda iri koyun yahut keçi. (K.) ― -b2- Ayrıca, yaşlı yahut yaşı ilerlemiş bir erkek dağ keçisi: (M, K:) çoğulu **أَجْوَالٌ**. (M, TA.)

**جُولٌ**
**جُولٌ** جول Kuyunun [iç kısmını çevreleyen] duvarı: A ‘Obeyd’e göre, kuyunun tepesinden dibine kadar her yanı: ve ↓ **جَالٌ** da aynı şeyi ifade eder: (S:) yahut birincisi, kuyunun ve kabrin ve denizin ve dağın yanı yahut yan kısmı; bunun gibi ↓ **جَالٌ** (M, K) ve ↓ **جِيلٌ**: (K, TA; CK’de **جَيْل**:) yahut kabrin çevreleyen kısımları [yahut yanları]: (M, TA:) ve **الوَادِى** ↓ **جَالَا** vadinin suyunun iki yanı: ve **البَحْرِ** ↓ **جَالَا** denizin yahut büyük ırmağın iki kıyısı: (T, TA:) [azlık] çoğulu **أَجْوَالٌ**, (Az, S, Msb, K,) **جُولٌ** ve **جَالٌ**’ın çoğulu, (TA,) ve [çokluk] **جِوَالٌ** ve **جِوَالَةٌ**; (K nüshalarında ve M’de böyle; fakat K’nin bazı nüshalarında **جُوَالٌ** ve **جُوَالَةٌ**;) ve **أَجَاوِلُ**, **أَجْوَالٌ**’ın çoğuludur. (TA.) Ayrıca, T ve **المحيط**’ta olduğu üzere, (TA,) suyun dibinde bulunan kaya parçası, (K, TA.) onun üzerinde kuyunun kaplaması bulunur; öyle ki yerinden ayrılırsa kuyu harap olur: bu, kelimenin aslî anlamıdır denilmiştir: ve buradan şu söz: **هٰذَا مَآءٌ لَا يُدْرَكُ جُولُهُ** [Bu, altındaki kayasına ulaşılamayan bir sudur]. (TA.) ― -b2- [Ve bu kelimeden, kuyu kaplaması yahut zikredilen kaya parçası anlamından] (mecaz:) akıl; (S, K, TA;) hüküm ve akıl, yahut tam akıl, yahut kendisine başvurulan akıl; (T, TA;) kalbin anlayışı; (TA;) ve azim yahut zihnin sabit maksadı; (S, M;) ve tedbir: (T, TA:) K’deki **العَزْمُ**, **الحَزْمُ** yerine yanlış konmuştur. (TA.) Bir adam hakkında şöyle dersin: **مَالَهُ جُولٌ** (mecaz:) Onun, kendisini alıkoyacak yahut koruyacak aklı ve hükmü yahut zihnin sabit maksadı yoktur; kuyunun **جول**’ü gibi; (S, M, * TA; *) çünkü kuyu taş vb. ile kaplandığında daha sağlam olur. (TA.) Ve **رَجُلٌ لَهُ زَبْرٌ وَجُولٌ** (mecaz:) Hükmü ve aklı, yahut tam aklı, yahut kendisine başvurulan aklı olan bir adam; onun **جول**’ü yıkılmaz: ve aynı şekilde: **هُوَ مَزْبُورٌ مَافَوقَ الجُولِ مِنْهُ وَصُلْبٌ مَاتَحْتَ الزَّبْرِ مِنَ الجُولِ**: ve karşıt durumda: **لَيْسَ لِفُلَانٍ جُولٌ** (mecaz:) Falanın aklı da tedbiri de yoktur; yani onun **جول**’ü yıkıktır; bu yüzden onun üzerinde duran **زبر**’in de düşmeyeceğinden emin olunmaz: ve **لَيْسَ لَهُ جُولٌ**, ve ↓ **جَالٌ**, (mecaz:) Onun tedbiri yoktur. (T, TA.) ― -b3- **فَعَلْتُهُ مِنْ جُولِهِ** Ben onu onun yüzünden, yahut onun için, yahut onun sebebiyle yaptım. (Ibn-'Abbلd, TA.) -A2- **جَوْلٌ**’e de bak: -A3- ve **جَوْلَانٌ**.

**جِيلٌ**
**جِيلٌ** جيل : **جُولٌ**’e bak.

**جَوْلَانٌ**
**جَوْلَانٌ** جولان Toz; bunun gibi ↓ **جَوْلٌ** ve ↓ **جُولٌ**, (K,) ikisi de Az tarafından zikredilmiştir, (TA,) ve ↓ **جَيْلَانٌ**, (K,) ISd tarafından zikredilmiştir: [yahut] hepsi, rüzgârın yer yüzünün üzerinde yahut yüzeyinden döndürdüğü, daire çizdirdiği yahut çevirdiği toz demektir. (TA.) Ve rüzgârın döndürdüğü yahut daire çizdirdiği yahut çevirdiği küçük çakıllar; (K, TA;) bunun gibi ↓ **جَوْلٌ** ve ↓ **جَيْلَانٌ**. (TA.) -A2- **جَوْلَانُ**: **أَجْوَلُ**’e bak.

**جَوَلَانُ الهُمُومِ**
**جَوَلَانُ الهُمُومِ** جولان الهموم (mecaz:) Kaygıların ilki yahut başlangıcı, [lafzen “dönüp durması”, (1’e bak,)] . (Ibn-'Abbلd, K, TA. [CK’de yanlış olarak **جَوْلانُ**.]) Sen dersin: **فِى قَلْبِهِ جَوَلَانُ الهُمُومِ** (mecaz:) Onun kalbinde dönüp duran kaygılar vardır. (A, TA.) -A2- **جَوَلَانُ المَالِ** Hayvanların küçük yahut genç ve kötü olanı: (Fr, S, K:) M ve O’da böyledir; fakat M’nin bir nüshasında **جَوْلان** yazılmıştır; bu görünüşe göre bir hatadır. (TA.) Ibn-'Abbلd’e göre, hayvanların seçkini yahut en iyisi: Fr’nin söylediğinin zıddı. (TA. [**جَوْلٌ**’e de bak.])

**جَيْلَانٌ**
**جَيْلَانٌ** جيل جيلان : **جَوْلَانٌ**’a bak, iki yerde. -A2- **جيْلَانُ**: **أَجْوَلُ**’e bak.

**جَوْلَانِىٌّ**
**جَوْلَانِىٌّ** جول جولان جولانى جولاني : **أَجْوَلُ**’e bak. ― -b2- Ayrıca (mecaz:) Yakına ve uzağa faydaları ortak olan bir adam; (K, TA;) faydaları herkese dolaşan. (Sgh, TA.)

**جَيْلَانِىٌّ**
**جَيْلَانِىٌّ** جيلانى جيلاني : **أَجْوَلُ**’e bak.

**جَوِيلٌ**
**جَوِيلٌ** جويل Rüzgârların süpürüp götürdüğü (AHn, M, K) ve etrafında döndürdüğü, (AHn, M,) bitki kırıntılarından ve ağaçların dökülmüş yapraklarından olan şey; (AHn, M, K;) bunun gibi ↓ **جَائِلٌ**. (M, TA.)

**جَوَالَةٌ**
**جَوَالَةٌ** جوال جواله جوالة : **جَوْلٌ**’e bak.

**جَوَائِلُ أَمْرٍ**
**جَوَائِلُ أَمْرٍ** ذ (mecaz kabul edilerek:) Bir işin yahut olayın dönüşleri (**دَوَائِر**). (TA.)

**جَوَّالٌ**
**جَوَّالٌ** جالية جوال Ülkelerde yahut bölgelerde çokça yahut sıkça dolaşan, (Msb,) TA,) sabit kalmayıp yerleşmeyen; (Msb;) bunun gibi ↓ **جَوَّالَةٌ** [fakat daha şiddetli bir anlamda; yani bunu pek çok yahut pek sık yapan]. (TA.) ― -b2- Esnek başlı bir at: (TA:) ve ↓ **أَجْوَلِىٌّ** hızlı bir at; onu nasıl çevirirsen çevir, o da döner. (K, * TA.)

**جَوَّالَةٌ**
**جَوَّالَةٌ** جوال جواله جوالة : bir önceki paragrafa bak.

**جَائِلٌ**
**جَائِلٌ** ذ : **جَوِيلٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca, dolaşan yağmursuz bulutlar. (A, TA.) ― -b3- Ve, [kadın süsü türünden] **وِشَاح**’a ve devenin karın kuşağına nispetle: gevşek; sıkı değil; oynak; bunun gibi ↓ **جَالٍ**. (T, TA.) [Buradan,] **اِمْرَأَةٌ جَائِلَةُ الوِشَاحَيْنِ** (mecaz:) Beli ince bir kadın. (Z, TA.)

**جَائِلَةٌ**
**جَائِلَةٌ** ذ Meşgul olunan bir iş. (M, K.) 4’ün son cümlesine bak.

**أَجْوَلُ**
**أَجْوَلُ** ذ [Daha çok ve en çok dolaşmaya, yahut etrafında dolaşmaya, yahut çevresinde dolaşmaya; daire çizmeye yahut dönmeye alışkın;] bu, bu maddede fiillerin birincisindendir: ve buradan darbımesel: **أَجْوَلُ مِنْ قُطْرُبٍ** [Bir **قُطْرُب**’dan daha çok dolaşan, yahut daha huzursuz; sürekli hareket eden belirli bir küçük hayvancık yahut böcek: **قطرب** maddesine bak]. (Har, s. 661.) ― -b2- Ayrıca, [(mecaz kabul edilerek:) Daha çok ve en çok dolaşan] anlamıyla, dile yahut söze uygulanır. (TA, madde **جمع**’da.) [**مَجْمَعٌ** lafzında bir örneğe bak.] ― -b3- **يَوْمٌ أَجْوَلُ**, ve ↓ **جَيْلَانِىٌّ**, ve ↓ **جَوْلَانِىٌّ**, (Lh, M, K,) ve ↓ **جَوْلَانُ**, ve ↓ **جَيْلَانُ**, (M, K,) Çok tozlu (T, M, K) ve rüzgârlı bir gün: (T, TA:) **جَوْلٌ**’ün “toz” anlamından. (TA.)

**أَجْوَلِىٌّ**
**أَجْوَلِىٌّ** ذ : **جَوَّالٌ**’a bak.

**مَجَالٌ**
**مَجَالٌ** مجال مجالي Dolaşılan yahut etrafında dolaşılan yahut çevresinde dolaşılan bir yer: (TA:) [savaş meydanı: sirk:] atlar için talim yeri. (Har, s. 16.) ― -b2- [Buradan] şöyle denir: **لَمْ يَبْقَ مَجَالٌ فِى الأَمْرِ** (mecaz:) [İşte yahut durumda hiçbir alan kalmadı]. (TA.)

**مِجْوَلٌ**
**مِجْوَلٌ** مجول Kadınlar için belirli bir elbise, (M, K,) iki yanından birinde katlanmış ve dikilmiş, ve boyun ve göğüs kısmında bir açıklık yapılmış; kadın onunla dolaşır: (M, TA:) yahut küçük kız için; (K;) **دِرْع** kadın içindir: (TA:) küçük kızın dolaştığı küçük bir elbise: (S:) yahut küçük kızın, perde arkasında yahut içeride durmaya alıştırılmadan önce giydiği ve onunla dolaştığı bir elbise: (Z, TA:) IAar’a göre, **صُدْرَةٌ** ile eş anlamlıdır. (TA.) Imra-el-Keys der ki,
اـِلَى مِثْلِهَايَرْنُو الحَلِيمُ صَبَابَةً
اـِذَا مَا اسْبَكَرَّتْ بَيْنَ دِرْعٍ وَمِجْوَلِ
[Onun gibisine, ağırbaşlı olan, şefkatli bir arzu ile sabitçe bakar; o, kadın gömleği giyen ile küçük kız elbisesi giyen arasında, dimdik ve düzgün ölçülü boylu olduğunda]. (S, * TA.) ― -b2- Bir kadının halhalı. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b3- **عُوذَة** denilen türden bir muska, hamâil yahut tılsım. (IAar, K.) ― -b4- **قِلَادَة** denilen gerdanlığın ortasındaki gümüş hilâl. (IAar, K.) ― -b5- Gümüş [bizzat]. (Th, K.) ― -b6- İyi yahut sağlam bir **دِرْهَم** [yahut gümüş para]. (IAar, K.) ― -b7- Bir kalkan; (S, O, K;) bazen bu anlamda kullanılır; (S, O;) bunun gibi ↓ **جَالٌ**. (Ibn-'Abbلd, TA.) ― -b8- Büyük bir tahta çanak. (IAar, TA.) ― -b9- **المَيْسِر** denilen oyunda oynayanların, okları [karıştırılıp dağıtılmak üzere, dokunarak ayırt edemesin diye] kendisine emanet ettikleri kimsenin eline konulan beyaz bir **ثَوْب** [yahut kumaş parçası]; oklar bir araya toplandıklarında. (ISd, K, * TA.) [Aynı amaçla ince deri parçası da kullanılırdı: **رِبَابَةٌ**’ya bak.] -A2- Selin bıraktığı bir su birikintisi; çünkü su onun içinde etrafında döner. (IF, TA.) -A3- Yaban eşeği. (IAar, K.)

**مُسْتَجَالٌ**
**مُسْتَجَالٌ** مستجال [10’un mef‘ûl ismi: doğru yoldan çevrilmiş, vb.:] hafifliğe yahut laubaliliğe ve kararsızlığa sevk edilmiş: (TA:) aklından yahut idrakinden yoksun bırakılmış. (AA, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: جول

جَالَ
جَالَ ( w )  U ( n. ac. جَوْل 1 ,  جُوْل 3 ,  جُوُوْل 27 ,  جَوَلَاْن 36 )
a.  Went or circled round, about.

b.  Turned, wheeled round.

c.  Roamed.

جَوَّلَ
جَوَّلَ II
a.  [ Fī ], Wandered about in.

جَاْوَلَ
جَاْوَلَ III ,
a.  Wheeled round ( in fight ); outflanked.

أَجْوَلَ
أَجْوَلَ IV ,
a.  Made to go round, circle, revolve; turned round, about; revolved.

تَجَاْوَلَ
تَجَاْوَلَ VI ,
a.  Wheeled, turned round ( in fight ).

اِجْتَوَلَ
اِجْتَوَلَ VIII ,  اِسْتَجْوَلَ X
a.  [ acc. &  'An ], Turned away from.

جَوْل
جَوْل 1 , ( pl. جُوْل 3 ),
a.  Large army; troop of horsemen.

b.  Flock, herd.

جُوْل
جُوْل 3 , ( pl. جِوَاْل 23 ,  جِوَاْلَة 23t ,  جَوْلَاْنُ 33 ),
a.  Inner side ( well, grave ).

b.  Bottom, foundation.

c.  [ prec. by Min ], For the sake of.

مَجْوَل
مَجْوَل 17A ,
a.  Arena, battle-field.

b.  Space, room.

جَاْوِل
جَاْوِل 21 ,
a.  Wandering about, roving; unsteady.

جَوْلَاْنُ
جَوْلَاْنُ 33 ,
a.  Eddy ( of dust ).

b.  [ yi ], Philanthropist.

جَوَلَاْن
جَوَلَاْن 36 ,
a.  Turn, round, circuit, revolution.

مُجَاوَلَة
مُجَاوَلَة
a.  Fight, combat.

جَام
جَام P. , ( pl. جَامَات ,  أَجْؤُم ,  أَجْوَام ),
a.  Cup, goblet, bowl, flagon.

##### Türkçe

**جَالَ**
**جَالَ** ( w )  U ( n. ac. **جَوْل** 1 ,  **جُوْل** 3 ,  **جُوُوْل** 27 ,  **جَوَلَاْن** 36 )
a. Gitti veya etrafında, çevresinde dolaştı.

b. Döndü, etrafında döndü.

c. Dolaştı.

**جَوَّلَ**
**جَوَّلَ** II
a. [ Fī ], İçinde dolaştı.

**جَاْوَلَ**
**جَاْوَلَ** III ,
a. (Savaşta) etrafında döndü; kanadından dolaştı.

**أَجْوَلَ**
**أَجْوَلَ** IV ,
a. Dolaştırdı, çepeçevre dolaştırdı, döndürdü; etrafına döndürdü; döndürdü.

**تَجَاْوَلَ**
**تَجَاْوَلَ** VI ,
a. (Savaşta) etrafında döndü, döndü.

**اِجْتَوَلَ**
**اِجْتَوَلَ** VIII ,  **اِسْتَجْوَلَ** X
a. [ acc. &  'An ], -den yüz çevirdi.

**جَوْل**
**جَوْل** 1 , ( pl. **جُوْل** 3 ),
a. Büyük ordu; süvari birliği.

b. Sürü, davar sürüsü.

**جُوْل**
**جُوْل** 3 , ( pl. **جِوَاْل** 23 ,  **جِوَاْلَة** 23t ,  **جَوْلَاْنُ** 33 ),
a. İç taraf (kuyu, mezar).

b. Dip, temel.

c. [ prec. by Min ], Uğruna.

**مَجْوَل**
**مَجْوَل** 17A ,
a. Meydan, savaş alanı.

b. Boşluk, yer.

**جَاْوِل**
**جَاْوِل** 21 ,
a. Dolaşan, gezinen; kararsız.

**جَوْلَاْنُ**
**جَوْلَاْنُ** 33 ,
a. (Tozun) girdabı.

b. [ yi ], Hayırsever.

**جَوَلَاْن**
**جَوَلَاْن** 36 ,
a. Dönüş, tur, devre, dönme.

**مُجَاوَلَة**
**مُجَاوَلَة**
a. Savaş, çarpışma.

**جَام**
**جَام** P. , ( pl. **جَامَات** ,  **أَجْؤُم** ,  **أَجْوَام** ),
a. Kadeh, kupa, tas, sürahi.
