# جبذ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B0/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A8%D8%B0/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B0.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جبذ

جَبَذَ جَبْذاً: لغة في جَذَبَ. وفي الحديث: فَجَبَذَني رجل من خلفي، وظنه أَبو عبيد مقلوباً عنه؛ قال ابن سيده: وليس ذلك بشيء. وقال: قال ابن جني ليس أَحدهما مقلوباً عن صاحبه وذلك أَنهما جميعاً يتصرفان تصرفاً واحداً، تقول: جَذَبَ يَجْذِبُ جَذْباً، فهو جاذب، وجَبَذَ يَجبذُ جَبْذاً، فهو جابذ، فإِن جعلت مع هذا أَحدهما أَصلاً لصاحبه فسد ذلك لأَنك لو فعلته لم يكن أَحدُهما أَسعَدَ بهذه الحال من الآخر، فإِذا وقَفْتَ الحالَ بهما ولم تُؤْثِِرْ بالمزية أَحدَهما عن تصرف صاحبه فلم يُساوه فيه كان أَوسعهُما تَصَرُّفاً أَصلاً لصاحبه، وذلك نحو قولهم: أَنى الشيءُ يأْني وآنَ يَئِينُ، فآنَ مقلوب عن أَنَى والدليل على ذلك وجودك مصدَرَ أَنى يأْنِي أَنًى، ولا تجد لآن مصدراً، كذا قال الأَصمعي، فأَما الأَيْن فليس من هذا في شيء، إِنما الأَيْنُ الإِعْياءُ والتعبُ، فلما عَدِمَ آن المصدرَ الذي هو أَصل الفعل علم أَنه مقلوب عن أَنَى يأْنى. قال الله سبحانه وتعالى: إِلا أَن يؤذن لكم إِلى طعام غير ناظرين أَناه، أَي بلوغَه وإِداركَهُ، غير أَن أَبا زيد قد حكى لآن مصدراً، وهو الأَيْنُ، فإِن كان الأَمر كذلك فهما إِذاً أَصلان متساويان متساوقان. وجَبَذَ العنبُ يَجْبِذُ: صَغُر وقَفَّ.

### Türkçe

**جَبَذَ** **جَبْذاً**: **جَذَبَ**’da bir lugat (varyant). Ve hadiste: “Beni bir adam arkamdan **فَجَبَذَني**”; Ebû Ubeyd onu ondan (yani **جَذَبَ**’dan) kalb edilmiş (harfleri yer değiştirilmiş) zannetmişti; İbn Sîde dedi ki: Bu bir şey değildir. Ve dedi ki: İbn Cinnî dedi: İkisinden hiçbiri arkadaşından kalb edilmiş değildir; çünkü ikisi de birlikte tek bir tasarrufla tasarruf ederler; dersin ki: **جَذَبَ** **يَجْذِبُ** **جَذْباً**, o hâlde o **جاذب**’dir; ve **جَبَذَ** **يَجبذُ** **جَبْذاً**, o hâlde o **جابذ**’dir. Şayet bununla beraber ikisinden birini arkadaşının aslı kılarsan bu bozulur; çünkü bunu yapsaydın ikisinden biri bu hâl ile ötekinden daha bahtlı olmazdı. Öyleyse hâli ikisiyle durdurduğunda ve tasarrufunda arkadaşına üstünlükle ikisinden birini tercih etmediğinde—öteki onda ona eşit olmazken—ikisinden tasarrufu daha geniş olanı arkadaşına asıl olur; bu da onların şu sözü gibidir: **أَنى** şey **يأْني** ve **آنَ** **يَئِينُ**; böylece **آنَ**, **أَنَى**’dan kalb edilmiştir. Bunun delili, **أَنى** **يأْنِي**’nin masdarı olan **أَنًى**’yı bulmandır; **آن** için bir masdar bulmazsın; Asma‘î böyle dedi. Ama **الأَيْن** bundan hiçbir şey değildir; ancak **الأَيْنُ** bitkinlik ve yorgunluktur. Böylece **آن**’ın, fiilin aslı olan masdarı yok olunca, onun **أَنَى** **يأْنى**’dan kalb edilmiş olduğunu bildi. Allah—subhânehû ve teâlâ—dedi ki: “Yemeğe size izin verilmedikçe, onun **أَناه**’ını gözetenler olarak değil”; yani onun erişmesine ve idrakine (kavuşmasına). Ancak Ebû Zeyd, **آن** için bir masdar rivayet etmiştir; o da **الأَيْنُ**’dür; eğer durum böyle ise, o hâlde ikisi de eşit, birbirine koşut iki asıldır. Ve **جَبَذَ** üzüm **يَجْبِذُ**: küçüldü ve cılızlaştı.
