# جبذ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B0/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A8%D8%B0/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B0.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: جبذ

الجبذ: الحذب، لغة فيه، وقد جبذ جبذا، وفي الحديث: فجبذني رجل من خلفي. وليس مقلوبه، كما ظنه أبو عبيد، بل لغة صحيحة ووهم الجوهري وغيره، يعني أبا عبيد في دعواهم أنه مقلوب منه، وقال ابن سيده: وليس ذلك بشيء، وقال: قال ابن جني: ليس أحدهما مقلوبا عن صاحبه، وذلك أنهما يتصرفان جميعا تصرفا واحدا، تقول جذب يجذب جذبا فهو جاذب، وجبذ يجبذ جبذا فهو جابذ، فإن جعلت مع هذا أحدهما أصلا لصاحبه فسد ذلك لأنك لو فعلته لم يكن أحدهما أسعد بهذه الحال من الآخر، فإذا وقفت الحال بهما ولم تؤثر بالمزية أحدهما. وجب أن يتوازيا فيتساويا، فإن قصر أحدهما عن تصرف صاحبه فلم يساوه فيه كان أوسعهما تصرفا أصلا لصاحبه. كالاجتباذ، والفعلث كضرب، جذب وجبذ يجبذ، وفي التهذيب: الجبذ لغة تميم في جذب الشيء: مده. والجبذة، محركة: الجمارة وهي شحمة النخلة فيها خشونة يكشط عنها الليف فتؤكل: الجذبة. وجباذ، كقطام: المنية كجذاب، قال عمرو بن حميل.

  فاجتبذت أقرانهم جبـاذ                      أيدي سبا أبرح ما اجتباذ

  أو النية الحابذة، وفي التكملة: الجابذة لهم. والجنبذة، وقد تفتح الباء، أي مع ضم الجيم على كل حال أو هو لحن وقد حكى الجوهري الفتح من العامة، ونقله عن يعقوب، وهو: ما ارتفع من الشيء واستدار كالقبة. قلت: وهو فارسي معرب، وأصله كنبد، وفي المحكم: والجنبذة: المرتفع من كل شيء، وما علا من الأرض واستدار، ومكان مجنبذ: مرتفع، وفي صفة الجنة وسطها جنابذ من ذهب وفضة يسكنها قوم من أهل الجنة كالأعراب في البادية حكاه الهروي في الغريبين وجنبذ: بنيسابور. جنبذ: د، بفارس، وجنبذ ابن سبع، صحابي، يروى عن عبد الله بن عوف عنه: قاتلت رسول الله صلى الله عليه وسلم أول النهار كافرا، وقاتلت معه آخر النهار مؤمنا. وقصر الجنبذ بالمدينة نقله الصاغاني. والانجباذ: الانجذاب، بمعنى واحد، قال عمرو بن حميل:
  بل مهمة، بالركب ذي انجباذ                      وذي تباريح وذي اجلـواذ وزاد في اللسان: جبذ العنب يجبذ: صغر وقف. وجنبذة الكيل: منتهى إصباره، وقد جنبذه.

### Türkçe

**الجبذ**: **الحذب**; onda bir dil (lehçe)dir; ve **جبذ** **جبذا**; ve hadiste: “Beni arkamdan bir adam **جبذ** etti.” Ve onun ters çevrilmişi değildir; Ebû Ubeyd’in zannettiği gibi; bilakis sahih bir dildir; ve Cevherî’nin ve başkalarının vehmidir; yani Ebû Ubeyd’i, onun ondan ters çevrilmiş olduğu iddialarında (kasteder). İbn Sîde dedi ki: Bu bir şey değildir. Ve dedi ki: İbn Cinnî dedi: İkisinden biri diğerinden ters çevrilmiş değildir; çünkü ikisi de birlikte tek bir tasarrufla tasarruf ederler. **جذب** **يجذب** **جذبا** dersin; o halde o **جاذب**tir; ve **جبذ** **يجبذ** **جبذا**; o halde o **جابذ**tir. Şayet bununla beraber ikisinden birini diğerinin aslı kılarsan bu bozulur; çünkü bunu yapsaydın ikisinden biri bu hâl ile diğerinden daha bahtiyar olmazdı; hâl ikisiyle durduğunda ve birini üstünlükle diğerine tercih etmediğinde; ikisinin paralel gitmesi ve eşit olması gerekir. Şayet ikisinden biri, sahibinin tasarrufundan geri kalır da onda ona eşit olmazsa, tasarrufu daha geniş olanı, sahibinin aslı olur. **كالاجتباذ** gibi; ve **الفعلث** “**ضرب**” gibi: **جذب** ve **جبذ**; **يجبذ**. Ve **التهذيب**’de: **الجبذ** Temîm’in, şeyin **جذب**’inde dilidir: onu uzatmasıdır. Ve **الجبذة** (harekeli): **الجمارة**dır; o, hurma ağacının iç yağıdır; onda pürüzlülük vardır; ondan lif kazınır da yenir: **الجذبة**. Ve **جباذ** (قطام gibi): ölüm, **جذاب** gibi; Amr b. Humeyl dedi ki:

  فاجتبذت أقرانهم **جبـاذ**                      أيدي سبا أبرح ما اجتباذ

  Yahut **النية الحابذة**. Ve **التكملة**’de: **الجابذة** onlar içindir. Ve **الجنبذة**; ve bâ bazen fethalı olur; yani her hâlükârda cîm’in zammıyla; yahut o bir lahn (yanlış söyleyiş)tir. Cevherî, avamdan fethi rivayet etti; ve onu Ya‘kūb’dan nakletti; ve o: şeyden yükselen ve kubbe gibi yuvarlaklaşan şeydir. Dedim: O, Arapçalaştırılmış Farsçadır; ve aslı **كنبد**’dir. Ve **المحكم**’de: **الجنبذة**: her şeyden yükselen; ve yerden yükselen ve yuvarlaklaşan şeydir. Ve **مكان مجنبذ**: yüksek. Ve cennetin sıfatında: ortasında altın ve gümüşten **جنابذ** vardır; cennet ehlinden bir kavim orada oturur; bedevîlerin çölde (oturuşu) gibi; bunu Herevî **الغريبين**’de rivayet etti. Ve **جنبذ**: Nîsâbûr’dadır. **جنبذ**: **د**; Fâris’te. Ve **جنبذ ابن سبع**: sahâbî; ondan Abdullah b. Avf’tan rivayet olunur: “Günün evvelinde kâfir olarak Resûlullah صلى الله عليه وسلم ile savaştım; günün sonunda mümin olarak onunla savaştım.” Ve Medine’de **قصر الجنبذ**; bunu Sâgānî nakletti. Ve **الانجباذ**: **الانجذاب**; tek bir mânâ ile. Amr b. Humeyl dedi ki:
  بل مهمة، بالركب ذي **انجباذ**                      وذي تباريح وذي اجلـواذ

Ve **اللسان**’da artırdı: **جبذ** üzümü **يجبذ**: küçüldü ve durdu. Ve **جنبذة الكيل**: onun sabretmesinin sonudur; ve onu **جنبذه** etti.
