# جبذ — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B0/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A8%D8%B0/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B0.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: جبذ

ج ذ ب
جذب ، جبذ ، بذج : ( مستعملة ) .
جذب جبذ : قال الليث : الجَذْبُ : مدُّك الشّيءَ . والجَبْذُ : لُغةُ تميم :
قال : وإذا خَطب الرجلُ امرأَةً فردَّته ، قيل : جَذَبَتْه ، وجَبَذَتْه .
قال : وكأنَّه من قولك جاذَبْته فجذَبْته ، أي غَلَبتْه ، فبان منها مَغلوباً .
قال : ويقال : انْجَذَبَ الرجل في سيره ، وقد انجذب به السير .
وقال الأصمعيّ : جَذَبَ الشَّهْرُ يَجْذِبُ جَذْباً ، إذا مضى عامَّتُه ويقال للصبيِّ ، أو السَّخْلة إذا فُصِل : قد جُذِب .
وقال أبو النجم :
ثم جَذَبْناه فِطاماً نَفْصِلُه
ويقال للناقة إذا غَرَزَت وذَهب لبنُها : قد جَذَبَتْ ، فهي جاذب والجمعُ : جَواذب .
قال الهذلي :
بِطَعْن كرَمْح الشَّوْل أَمْست غوارِزا
جواذبُها تأْبَى على المتَغَبِّر
ويقال للرّجل إذا كَرِعَ في الإِناء نَفَساً أو نَفَسين : جَذَبَ نفساً أو نفسين .
عمرو ، عن أبيه ، يقال : ما اَغنى عَنِّي جِذِبّاناً ، وهو زِمامُ النَّعل ولا ضِمْناً ، وهو الشِّسْع .
ابن شُميل : بيننا وبين بني فلان نَبْذَةٌ وجَذْبَةٌ ، أي هُمْ مِنَّا قَريب .
والجَذْبُ : جُمَّارُ النّخل ، والواحدة جَذَبة ،
وهي الشَّحْمَةُ التي تكون في رأس النَّخْلة ، يُكْشَطُ عنها اللَّيفُ فتُؤكل ، وهو الكَثْرُ .
وجَذَبَ فلانٌ حَبْلَ وِصاله وجَذَمَه : إذا قَطَعَه .
وقال البعيث :
أَلاَ أَصْبَحَت خَنْساء جاذِمَة الْوَصْلِ
وقال اللِّحيانيّ : ناقَةٌ جاذِبٌ : إذا جَرَّتْ فزادتْ على وَقْت مضْرِبها .
وقال النَّضر : يقال تَجَذَّبَ اللَّبَن : إذا شَرِبَه .
وقال العُدَيْل :
دَعَتْ بالجِمالِ البُزْل للظَّعن بَعْدَمَا
تَجَذَّبَ راعي الإبْلِ ما قد تَحَلَّبا
بذج : رُوِي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( يُؤْتَى بابْنِ آدمَ يوم القيامة كأَنَّه بذَجٌ من الذُّلِّ ) .
قال أبو عُبَيْد : قال الفرّاء : البَذَجُ : ولد الضَّأْنِ ، وجمعه بِذْجَان ، وأنشد :
قَدْ هَلكَتْ جارَتُنا من الْهَمَجَ
وإن تَجُعْ تأْكُلْ عَتُوداً أَوْ بَذَج
والعَتُودُ : من أَوْلاد المِعزَى .

### Türkçe

ج ذ ب
**جذب** ، **جبذ** ، **بذج** : (kullanılan) .

**جذب** **جبذ** : Leys dedi: **الجَذْبُ**: senin şeyi uzatmandır. **الجَبْذُ**: Temîm’in lügatidir:
Dedi: Erkek bir kadınla evlenmek için konuştuğunda da o onu geri çevirdiğinde, “**جَذَبَتْه**” ve “**جَبَذَتْه**” denilir.
Dedi: Sanki bu, “**جاذَبْته** de onu **جذَبْته**” sözündendir; yani onu yendin; böylece ondan yenilmiş olarak ayrıldı.
Dedi: Ve denilir: Adam yürüyüşünde **انْجَذَبَ**; ve yürüyüş onu **انجذب** etti.

Asma‘î dedi: “Ay **جَذَبَ** eder, **يَجْذِبُ** **جَذْباً**”; çoğu geçtiği zaman. Ve çocuğa yahut sütten kesildiğinde oğlağa: “**قد جُذِب**” denilir.

Ebû’n-Necm dedi:
Sonra onu sütten kesme olarak **جَذَبْناه**; onu ayırırız

Ve deveye, memesi içine kaçıp sütü gittiğinde: “**قد جَذَبَتْ**” denilir; o **جاذب**tir; çoğulu: **جَواذب** .

Hüzelî dedi:
Mızrak gibi bir saplayışla, **الشَّوْل** mızrağı gibi, akşamladı; içine kaçmışlar olarak
Onun **جواذب**leri, tozlanmış olana karşı (süt vermeyi) reddeder

Ve adama, kapta bir nefes yahut iki nefes içtiğinde: “Bir nefes yahut iki nefes **جَذَبَ** etti” denilir.

Amr, babasından: Denilir: “Bana **جِذِبّاناً** hiçbir şey fayda vermedi”; o, nalının kayışı (dizgini)dir; ve “**ضِمْناً**” da değil; o da **الشِّسْع**tır.

İbn Şümeyl: “Bizimle falan oğulları arasında bir **نَبْذَةٌ** ve bir **جَذْبَةٌ** vardır”; yani onlar bize yakındır.

Ve **الجَذْبُ**: hurmanın göbeğidir; teki **جَذَبة**dir,
ve o, hurma ağacının başında bulunan yağ parçasıdır; ondan lif kazınır da yenilir; o da **الكَثْرُ**dur.

Ve falan, yakınlık ipini **جَذَبَ** etti ve onu **جَذَمَه** etti: onu kestiği zaman.

Bua‘yث dedi:
Dikkat edin, Hansa, bağı koparan olarak sabahladı

Lihyânî dedi: **ناقَةٌ جاذِبٌ**: çektiği ve sağım vaktinin üzerine arttığı zaman.

Nadr dedi: Denilir: Süt **تَجَذَّبَ** etti; onu içtiği zaman.

‘Udeyl dedi:
Göç için, iri develerle çağırdı; sonra ki
Deve çobanı, sağılmış olanı **تَجَذَّبَ** etti

**بذج** : Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet olundu: dedi ki: “Kıyamet günü Âdemoğlu getirilir; sanki o, zilletden bir **بذَجٌ** gibidir.”

Ebû ‘Ubeyd dedi: Ferrâ dedi: **البَذَجُ**: koyun yavrusudur; çoğulu **بِذْجَان**dır; ve şu beyiti okudu:
Komşumuz **الْهَمَجَ**den helâk oldu
Ve eğer acıkırsa, bir **عَتُوداً** yahut bir **بَذَج** yer

Ve **العَتُودُ**: keçi yavrularındandır.
