# جبر — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A8%D8%B1/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: جبر

ج ب ر
جبر المجبر يده فجبرت‏.‏
قال العجاج‏:‏ قـد جبر الدين إلا له فجبر ومسـح علـى الجبائـر وليس الجبائر وهي الأسورة وقيل الدماليج والواحدة فيهما جبارة وجبيـرة‏.‏
وذهـب دمه جبارا و ‏"‏ جرح العجماء جبار ‏"‏ وهو جبار من الجبابرة وقد تجبر وويل لجبار الأرض من جبار السماء‏.‏
وفيه جبرية وقوم جبريـة وفيهـم جبريـة‏.‏
وهـو كـذا ذراعـاً بذراع الجبّار أي بذراع الملك‏.‏
وفـي الحديـث‏:‏ ‏"‏ دعوها فإنها جبارة ‏"‏ وما كانت نبوة إلا تناسخها ملك جبرية أي إلا تجبر الملوك بعدها‏.‏
ومن المجاز‏:‏ نخلة جبارة‏:‏ طويلة تفوت اليد وهي دون السحوق‏.‏
وناقة جبار‏:‏ عظيمة بغير تـاء‏.‏
وقـد فسـر قولـه تعالـى‏:‏ ‏"‏ قومـاً جباريـن ‏"‏ بعظـام الأجـرام‏.‏
وقلـب جبـار‏:‏ لا يقبـل موعظة وطلع الجبـار أي الجـوزاء لأنهـا فـي صـورة ملـك متـوج علـى كرسـي‏.‏
وقلبـي إلـى جابـر بـن حبـة وهـو الخبز‏.‏
قال‏:‏ فلا تلوميني ولومي جابراً فجابر كلفني الهواجـرا وجبر الله يتمه وجبرت الفقير‏:‏ أغنيته شبه فقره بانكسار عظمه‏.‏
وفي الدعاء‏:‏ اللهم اجبرنا‏.‏
وجبرت فلاناً فاجتبر أي نعشته فانتعش‏.‏
قال‏:‏ من عال منا بعدها فلا اجتبـر واستجبرته إذا بالغت في تعهده وفلان جابر لي مستجبر‏.‏
وقال الراعي‏:‏ أعبد بن حار للدموع البـوادر وللجد أمسى عظمه في الجبائر أي عثر فتكسر حتى احتاج إلى المجبر وهو من المجاز الحسن‏.‏

### Türkçe

ج ب ر
**جبر**: **المجبر** onun elini **جبر** etti de o da **جبرت** oldu.

El-‘Accâc dedi ki:
“Dini, onun için (olan) dışında, gerçekten **جبر** etti; böylece **جبر** etti ve **الجبائر** üzerine meshetti; **الجبائر** ise (o) **الجبائر** değildir; o, **الأسورة**’dir. Ve denildi ki: **الدماليج**; ve ikisinde de bir tanesi **جبارة** ve **جبيـرة**’dir.”

Ve onun kanı **جبارا** olarak gitti; ve “**جرح العجماء جبار**”: o, **الجبابرة**’den bir **جبار**’dır; ve gerçekten **تجبر** etti. Ve yerin **جبار**’ına, göğün **جبار**’ından yazıklar olsun.

Ve onda **جبرية** vardır; ve bir kavim **جبريـة**; ve onların içinde **جبريـة** vardır.

Ve o, **الجبّار**’ın kolu ile, yani melikin kolu ile, şu kadar arşın (kol) kadardır.

Ve hadiste: “Onu bırakın; çünkü o **جبارة**’dır.” Ve hiçbir nübüvvet olmadı ki, onu **ملك جبرية** (yani ondan sonra meliklerin **تجبر** etmesi) ardı ardına devralmış olmasın.

Mecazdan: **نخلة جبارة**: uzun; ele yetişmez; ve **السحوق**’tan aşağıdır.

Ve **ناقة جبار**: tâ’sız (yani **ة** olmaksızın) büyük (dişi deve).

Ve onun, yüce olanın sözü: “**قوماً جباريـن**” büyük cisimli (kimseler) ile tefsir edilmiştir.

Ve **قلب جبـار**: öğüt kabul etmez. Ve **طلع الجبـار** yani **الجـوزاء**; çünkü o, kürsü üzerinde taçlı bir melik suretindedir.

Ve kalbim **جابر بن حبـة**’ye; o da ekmektir.

Dedi ki:
“Öyleyse beni kınama; **جابراً**’ı kına; çünkü **جابر** bana öğle sıcağını yükledi.”

Allah onun yetimliğini **جبر** etti. Ve **جبرت الفقير**: onu zengin ettim; onun fakirliğini, kemiğinin kırılmasıyla benzetti.

Ve duada: “Allah’ım, bizi **اجبرنا** et.”

Ve ben falanı **جبرت** ettim de o da **اجتبر** etti; yani onu kaldırdın da o da canlandı.

Dedi ki:
“Bizden sonra kim yükselirse, artık **اجتبـر** etmesin.”

Ve **استجبرته**: onunla ilgilenmede aşırıya vardığında. Ve falan, benim için **جابر**’dir, **مستجبر**’dir.

Er-Râ‘î dedi ki:
“Gözyaşları dökülenlere, ve ciddiyete kul olan ‘Abed b. Hâris; akşamladı, onun kemiği **الجبائر** içinde.”
Yani sendeledi de kırıldı; ta ki **المجبر**’e muhtaç oluncaya kadar; ve bu, güzel mecazdandır.
