# جبر — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A8%D8%B1/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B1.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: جبر

أبو عَمرو: الجَبْرُ: أن تُغْني الرجل من فقر، أو تُصلح عَظمهُ مِنْ كَسْر. يقال: جَبَرْتُ العظم جَبْراً. وَجَبَرَ العظمُ بنفسه جُبوراً، أي انْجَبَرَ. واجْتَبَرَ العظْمُ مثل انْجَبَرَ. يقال: جَبَرَ الله فلاناً فاجْتَبَرَ، أي سدّ مفاقِرَهُ. والعرب تسمي الخُبْزَ جابِراً. ويقولون: هو جابرٌ بن حَبَّة. وكنيته أيضاً: أبو جابر. وأَجْبَرْتُهُ على الأمر: أكرهته عليه. وأجبرته أيضاً: نَسَبْته إلى الجَبْر، كما تقول أكفرته، إذا نسبتَه إلى الكفر. والجُبارُ: الهَدَرُ. يقال: ذهب دمُه جُباراً. وجُِبارٌ أبضاً: اسم يومِ الثلاثاء من أسمائهم القديمة. والجَبَّارُ من النخل: ما طال وفات اليد. قال الأعشى:
طريقٌ وجَبَّارٌ رِواءٌ أصولهعليه أبابيلٌ من الطير تَنْعَبُ
يقال: نخلة جَبَّارَةٌ، وناقة جَبَّارة، أي عظيمةٌ سمينة. والجَبَّارُ: الذي يقتلُ على الغضب. والمُجَبِّرُ: الذي يَجْبُرُ العظام المكسورة. وتَجَبَّرَ الرجل: تكبّر. وتَجَبَّر النبت، أي نَبَت بعد الأكل. والجَبْرُ: خلاف القدرِ. وَالجَبْرِيَّةُ بالتحريك: خلاف القَدَرِيَّةِ. ويقال أيضاً: فيه جَبَْرِيَّةٌ، وجَبَْرُوَّةٌ وَجُبَُروتٌ وجبُّورَةٌ، أي كِبْرٌ. وأنشد الأحمر:
فإنّكَ إن عادَيتني غَضِبَ الحصىعليك وذو الجَبُّورَةِ المُتَغَطْرِفُ
والجِبِّيرُ: الشديد التَّجَبُّرِ. والجِبارَةُ والجَبيرَةُ، اليارَقُ. والجِبارَةُ والجَبيرة أيضاً: العيدان التي تُجْبَرُ بها العِظام.

### Türkçe

أبو عَمرو: **الجَبْرُ**: bir adamı yoksulluktan müstağni kılmandır; yahut onun kemiğini kırılmadan (dolayı) düzeltmendir. Denir: Kemiği **جَبَرْتُ** bir **جَبْراً** ile. Ve kemik kendi kendine **جُبوراً** **وَجَبَرَ**; yani **انْجَبَرَ**. Ve kemik **اجْتَبَرَ**; **انْجَبَرَ** gibidir. Denir: Allah falanı **جَبَرَ** da o **فاجْتَبَرَ**; yani onun yoksunluklarını kapattı. Ve Araplar ekmeğe **جابِراً** adını verir. Ve derler ki: o, **جابرٌ بن حَبَّة**’dir. Ve künyesi de: **أبو جابر**. Ve onu iş üzerine **أَجْبَرْتُهُ**: onu buna zorladım. Ve onu ayrıca **أجبرته**: onu **الجَبْر**’e nisbet ettim; tıpkı “onu küfre nisbet ettiğinde” dediğin **أكفرته** gibi. Ve **الجُبارُ**: hederdir. Denir: kanı **جُباراً** gitti. Ve **جُِبارٌ** da ayrıca: eski adlarından, salı gününün adıdır. Ve hurmadan **الجَبَّارُ**: uzayan ve elin erişmesini aşan şeydir. A‘şâ dedi ki:
طريقٌ وجَبَّارٌ رِواءٌ أصولهعليه أبابيلٌ من الطير تَنْعَبُ
Denir: **نخلة جَبَّارَةٌ** ve **ناقة جَبَّارة**; yani iri, semiz. Ve **الجَبَّارُ**: öfke üzerine öldüren kimsedir. Ve **المُجَبِّرُ**: kırık kemikleri **يَجْبُرُ** eden kimsedir. Ve adam **تَجَبَّرَ**: kibirlendi. Ve bitki **تَجَبَّرَ**; yani yenmeden sonra bitti. Ve **الجَبْرُ**: **القدر**’in zıddıdır. Ve harekeli olarak **وَالجَبْرِيَّةُ**: **القَدَرِيَّةِ**’nin zıddıdır. Ve ayrıca denir: onda **جَبَْرِيَّةٌ** ve **جَبَْرُوَّةٌ** ve **جُبَُروتٌ** ve **جبُّورَةٌ** vardır; yani kibir. Ve el-Ahmer inşad etti:
فإنّكَ إن عادَيتني غَضِبَ الحصىعليك وذو الجَبُّورَةِ المُتَغَطْرِفُ
Ve **الجِبِّيرُ**: şiddetli **التَّجَبُّر** sahibidir. Ve **الجِبارَةُ** ve **الجَبيرَةُ**: **اليارَقُ**. Ve **الجِبارَةُ** ve **الجَبيرة** de: kemiklerin kendisiyle **تُجْبَرُ** edildiği çubuklardır.
