# جبس — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B3/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A8%D8%B3/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B3.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: جبس

ج س ب
جبس ، سبج ، بجس : مستعملة .
جبس : قال الليث : الجِبْسُ : الرَّدِيُّ الدَّنيُّ الجبان .
قال الراجز :
خِمْسٌ إذا سار به الجِبْسُ بكى
ويقال الجبس : ولد زِنْيَةٍ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : المَجْبُوس والجَبيسُ : نعت سَوءٍ للرجل المَأْبُون .
قال : والجِبْسُ : الجَامِدُ من كل شيء .
والجِبْسُ : الثقيلُ البَدَنِ ، الثقيلُ الروح الفَاسِقُ .
( أبو عبيد ) : تَجَبَّسَ في مَشيهِ تجبُّساً إذا تَبَخْتَرَ .
قال عمر بن لجأٍ :
تمشي إلى رِوَاءِ عَاطِنَاتِهَا
تَجَبُّسَ العَانِسِ في رَيْطَاتِهَا
سبج : ( أبو عبيد عن الفراء ) قال : السُّبجة ، والسَّبيجةُ : كساء أسود .
وقال الليث : السُّبْجَةُ : ثوب يلبسه الطَّيَّانُونَ له جيب ، ولا يَدَانِ له ، ولا فرجان .
ورُبَّما تَسَبَّجَ الإنسانُ بِكِسَاءٍ تَسَبُّجاً .
قال العجاج :
كالحَبَشِيِّ التفَّ أو تسبَّجا
وقال ابن السكيت : السَّبيج : بقيرة ، وأصله بالفارسية : شَبي .
وفي حديث قَيْلَةُ أنها حملت بنت أخيها وعليها سُبَيِّجٌ من صوف ، أرادت تصغير السَّبيجِ ، وهو معرَّب .
وقال الليث : السَّبيجِيُّ ، والجميع : السَّبابِجَةُ : قوم ذوو جلد من السِّند ، يكونون مع استيام السفينة البحرية ، وهو رأس الملاَّحين .
والسَّبَجُ : خَرَزٌ أسوَدُ ، وهو معرب ، أصله : سَبَه .
( أخبرني المنذري عن ثعلب عن سلمة عن الفراء ) . أنه أنشده :
إنَّ سُلَيمَى وَاضِحٌ أبدانُها
ليِّنة الأطرَافِ من تحت السَّبَجْ
قال : السَّبَجُ من القميص : لَبِنَتُهُ ودَخارِيصُهُ .
بجس : قال الليث : البَجْس : انشقاقٌ في قِربةٍ أو حجر أو أرض ينبُعُ منه الماء فإن لم ينبع فليس بانبجاس .
وأنشد :
وكيف غربى دالح تبجَّسا
قال الله : ( فَانبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا ) ( الأعراف : 160 ) .
والسَّحابُ يتبجَّسُ بالمَطَر .
والانبِجَاسُ عامٌّ ، والنُّبُوعُ للعين خاصة .
وبَجْسَةُ اسم عَيْنٍ .

### Türkçe

ج س ب
**جبس** ، **سبج** ، **بجس** : kullanımdadır.

**جبس** : Leys dedi: **الجِبْسُ**: kötü, aşağı, korkak.
Râciz dedi:
Beş (şey)dir; onunla **الجِبْسُ** yürüdüğünde ağladı
Ve denilir ki **الجبس**: zina çocuğu.

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ) dedi: **المَجْبُوس** ve **الجَبيسُ**: **المَأْبُون** olan erkek için kötü bir niteleme.
Dedi: ve **الجِبْسُ**: her şeyden katı olan.
Ve **الجِبْسُ**: bedeni ağır, ruhu ağır, fasık.

( Ebû Ubeyd ): yürüyüşünde **تَجَبَّسَ** eder, **تجبُّساً**; **تَبَخْتَرَ** ettiğinde.
Ömer b. Licâ’ dedi:
Onun suyu bol, su başında duranlarına doğru yürür
Onun örtülerinde bekâr kadının **تَجَبُّسَ**’u gibi

**سبج** : ( Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan ) dedi: **السُّبجة** ve **السَّبيجةُ**: siyah bir örtü.
Leys dedi: **السُّبْجَةُ**: **الطَّيَّانُونَ**’un giydiği bir elbise; onun bir yaka açıklığı vardır, onun iki eli yoktur ve iki yarığı yoktur.
Ve belki insan bir örtü ile **تَسَبَّجَ** eder, **تَسَبُّجاً**.
A‘câc dedi:
Habeşî gibi; sarındı yahut **تسبَّجا** etti

İbnü’s-Sikkît dedi: **السَّبيج**: bir **بقيرة**; aslı Farsçada: **شَبي**.
Ve **قَيْلَةُ** hadîsinde: o, yeğeninin kızını taşıdı; üzerinde yünden **سُبَيِّجٌ** vardı; **السَّبيجِ**’in küçültmesini istedi; o ise Arapçalaştırılmıştır.
Leys dedi: **السَّبيجِيُّ** ve hepsi: **السَّبابِجَةُ**: Sind’den deri sahibi bir kavim; deniz gemisinin **استيام**’ı ile birlikte olurlar; o, gemicilerin başıdır.
Ve **السَّبَجُ**: siyah boncuk; o Arapçalaştırılmıştır; aslı: **سَبَه**.

( Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den, Seleme’den, Ferrâ’dan ): ona şu beyti okuduğunu:
Şüphesiz Süleymâ’nın bedenleri parlaktır
**السَّبَجْ**’in altından yumuşak uçludur
Dedi: gömlekten **السَّبَجُ**: onun **لَبِنَتُهُ**’si ve onun **دَخارِيصُهُ**’udur.

**بجس** : Leys dedi: **البَجْس**: bir kırbada yahut taşta yahut yerde bir yarılmadır; ondan su fışkırır; eğer fışkırmazsa **انبجاس** ile değildir.
Ve şu beyti okudu:
Ve benim kovam nasıl; derin bir (kuyu) **تبجَّسا** etti
Allah dedi: **( فَانبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْنًا )** ( el-A‘râf: 160 ).
Ve bulut yağmur ile **يتبجَّسُ** eder.
Ve **الانبِجَاسُ** geneldir; **النُّبُوعُ** ise özellikle pınar içindir.
Ve **بَجْسَةُ** bir pınarın adıdır.
