# جبش (ج-ب-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A8%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ج - ب - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ش ب
جشب ، شجب ، جبش .
جشب : قال الليث : طعام جَشِبٌ : ليس معه
أُدم .
ويقال للرجل الذي لا يُبَالي ما أكل ولم ينل أُدُماً : إنه لَجَشبُ المأكَلِ ، وقد جَشُبَ جُشُوبَةً .
وقال شمر : طَعَامٌ جَشِبٌ : غليظٌ خَشِنٌ ، وقد جَشُبَ جُشُوبَةً ، وطعامٌ جَشْبٌ .
والجَشَّابُ من الندى : الذي لا يزال يقعُ على البقْلِ .
وقال رؤبة :
روضاً بجشَّاب الندىَ مأدُومَا
( أبو عبيد ) : المِجْشَابُ : البدن الغليظ .
قال أبو زبيد :
تُوْلِيكَ كَشْحاً لطيفاً ليس مِجْشَابَا
وقال ابن السكيت : جَمَلٌ جَشِبٌ : ضخمٌ شديدٌ .
وأنشد :
بِجَشِبٍ أتلَعَ في إصغَائِهِ
ويقال للطعام : جَشِبٌ وَجَشْبٌ وَجَشِيبٌ .
وقال شمر : رَجُلٌ مُجَشَّبٌ : خَشِنُ المعيشةِ .
قال رؤبة :
ومن صَبَاحٍ رامياً مُجَشَّبَا
وَسِقَاءٌ جَشِيبٌ : غليظٌ خَلَقٌ .
( شمر ) : طعامٌ مَجْشُوبٌ ، وقد جَشَبْتُه ، وأقرأنا ابن الأعرابي :
لا يَأكُلونَ زادَهُمُ مَجْشُوبَا
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : المِجْشَبُ : الضخم الشُّجَاعُ .
وقال ابن دريد : أهل اليمن يُسَمُّون قُشورَ الرُّمَّانِ : الجُشْبَ .
شجب : روي عن الحسن أنه قال : ( المجالس ثلاثة : فَسَالِمٌ وغانِمٌ وشاجِبٌ ) .
قال أبو عبيد : الشَّاجِبَ : الآثمُ الهالكُ .
يقال منه : رجلٌ شاجِبٌ وشَجِبٌ .
قال : وشَجَبَ الرجُلُ يشْجُبُ شجُوباً إذا عَطِبَ وهلكَ في دِيْنٍ أو دُنيا .
وفيه لغة : شَجِبَ يَشْجَبُ شَجَباً ، وهو أجودُ اللغتين ، قاله الكسائي .
وأنشد للكميت :
ليلك ذا ليلك الطويل كما
عَالجَ تبريح غُلِّه الشَّجِب
وقال الأصمعي : يقال : إنك لتشجُبنُي عن حاجتي أي تجذبُني عنها .
ومنه يقال : هو يشجُبُ اللِّجامَ أي يجذِبُه .
وقال الليث : الشَّجَبُ : الهمُّ والحَزَنُ ، وقد أشجبك هذا الأمر فشَجِبْتَ شَجَباً ، وغُرَابٌ شاجبٌ يَشجُبُ شجيباً ، وهو الشديد النعيق الذي يَتَفَجَّعُ من غِربَان البَينِ .
وأنشد :
ذكّرنَ أشْجاباً لمنْ تَشَجَّبَا
وهِجْنَ إعجاباً لمن تَعَجَّبَا
والمِشْجَبُ : خَشَباتٌ موثَّقَةٌ تُنصَبُ فيُنشَرُ عليها الثياب .
وفي حديث ابن عباس : ( أنه بات عند خالته ميمونَةَ . قال : فقام النبي ( صلى الله عليه وسلم ) إلى شَجْبٍ فاصطَبَّ منه الماء وتوضأ ) .
سمعت أَعرابياً من بني سُلَيم ، يقول : الشَّجبُ من الأساقِي : ما تشنَّن وأخلقَ .
قال : وربما قُطِعَ فم الشَّجبِ وجُعِلَ فيه الرُّطَبُ .
وقال ابن دريد : الشَّجَبُ : تداخُلُ الشيء بعضِه في بعضٍ .
قال : والشجْبُ والشِّجابُ : المِشْجَبُ .
وقال غيره : سقاءٌ شاجِبٌ : يابسٌ .
وأنشد :
لو أنَّ سَلمى سَاوَقَتْ ركائِبي
وَشَرِبَت من ماءِ شَنَ شَاجِبِ
( أبو عبيد ) : الشُّجُوبُ : أعمدة من أعمدة البيت .
وقال أبو وعَّاسٍ الهُذُلي :
وهُنَّ معاً قيامٌ كالشُّجُوبِ
قال : وقال الأصمعي : المِشْجَبُ : أعواد تُربَطُ توضعُ عليها الثيابُ .
( الحَرَّاني عن ابن السكيت ) : يقال :
شَجَبَهُ يشجُبُهُ شَجْباً إذا شَغَلَهُ ، وشَجَبَهُ إذا حَزَنَهُ ، وشَجِبَ إذا حَزِنَ .
وماله شَجَبَهُ الله أي أهلَكَهُ .
وقال ابن شميل : شَجْبُ الرجل : حاجته وهمه .
وامرأة شَجُوبٌ : ذات همَ قلبُها متعلّقٌ به .
جبش : قال المُفَضَّل : الجَبيشُ والجَميشُ : الركَبُ المحلوقُ .

##### Türkçe

ج ش ب
**جشب** , **شجب** , **جبش** .

**جشب** : Leys dedi ki: **طعام جَشِبٌ**: yanında **أُدم** olmayan (yemek).
Ve **أُدُماً** elde etmeyen ve ne yediğine aldırmayan adama denilir: O, elbette **لَجَشبُ المأكَلِ**’dir; ve **جَشُبَ جُشُوبَةً** olmuştur.
Şemmer dedi ki: **طَعَامٌ جَشِبٌ**: kaba, serttir; ve **جَشُبَ جُشُوبَةً** olmuştur; ve **طعامٌ جَشْبٌ**.
Ve çiyden **الجَشَّابُ**: baklagilin üzerine durmadan düşüp duran şeydir.
Rü’be dedi ki:
روضاً بجشَّاب الندىَ مأدُومَا

( Ebû Ubeyd ): **المِجْشَابُ**: kalın beden.
Ebû Zübeyd dedi ki:
تُوْلِيكَ كَشْحاً لطيفاً ليس مِجْشَابَا

İbnü’s-Sikkît dedi ki: **جَمَلٌ جَشِبٌ**: iri, güçlüdür.
Ve okudu:
بِجَشِبٍ أتلَعَ في إصغَائِهِ

Ve yemeğe denilir: **جَشِبٌ** ve **جَشْبٌ** ve **جَشِيبٌ**.
Şemmer dedi ki: **رَجُلٌ مُجَشَّبٌ**: geçimi sert (olan).
Rü’be dedi ki:
ومن صَبَاحٍ رامياً مُجَشَّبَا

Ve **وَسِقَاءٌ جَشِيبٌ**: kalın, eski (yıpranmış).
( Şemmer ): **طعامٌ مَجْشُوبٌ**; ve onu **جَشَبْتُه**; ve İbnü’l-A‘râbî bize okuttu:
لا يَأكُلونَ زادَهُمُ مَجْشُوبَا

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **المِجْشَبُ**: iri, yiğit.
İbn Düreyd dedi ki: Yemen halkı nar kabuklarını **الجُشْبَ** diye adlandırır.

**شجب** : Hasan’dan rivayet olundu ki şöyle dedi: (Meclisler üçtür: **فَسَالِمٌ** ve **غانِمٌ** ve **شاجِبٌ**).
Ebû Ubeyd dedi ki: **الشَّاجِبَ**: günahkâr, helâk olan.
Ondan denilir: **رجلٌ شاجِبٌ** ve **شَجِبٌ**.
Dedi ki: Adam **شَجَبَ** **يشْجُبُ** **شجُوباً**; din veya dünyada sakatlanıp helâk olduğunda.
Ve onda bir lehçe vardır: **شَجِبَ** **يَشْجَبُ** **شَجَباً**; ve o iki lehçenin daha iyisidir; bunu Kisâî söyledi.
Kümeyt’ten okundu:
ليلك ذا ليلك الطويل كما
عَالجَ تبريح غُلِّه الشَّجِب

Asma‘î dedi ki: denilir: Sen beni ihtiyacımdan dolayı elbette **تشجُبنُي** ediyorsun; yani beni ondan çekiyorsun.
Ve ondan denilir: O, gemi **يشجُبُ اللِّجامَ** eder; yani onu çeker.
Leys dedi ki: **الشَّجَبُ**: keder ve hüzün; ve bu iş seni **أشجبك** etti de sen **شَجِبْتَ شَجَباً** oldun; ve **غُرَابٌ شاجبٌ** **يَشجُبُ** **شجيباً**: o, ayrılık kargalarından feryat eden, ötüşü şiddetli olandır.
Ve okundu:
ذكّرنَ أشْجاباً لمنْ تَشَجَّبَا
وهِجْنَ إعجاباً لمن تَعَجَّبَا

Ve **المِشْجَبُ**: bağlanmış tahtalardır; dikilir de elbiseler onun üzerine serilir.
İbn Abbâs hadîsinde: (O, teyzesi Meymûne’nin yanında geceledi. Dedi ki: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) bir **شَجْبٍ**’e kalktı, ondan suyu döktü ve abdest aldı).
Benî Süleym’den bir bedevîyi işittim, derdi ki: kırbalardan **الشَّجبُ**: buruşmuş ve eskimiş olan şeydir.
Dedi ki: Bazen **الشَّجبِ**’in ağzı kesilir ve içine taze hurma konur.
İbn Düreyd dedi ki: **الشَّجَبُ**: şeyin bir kısmının bir kısmına girmesi (iç içe geçmesi).
Dedi ki: **والشجْبُ** ve **الشِّجابُ**: **المِشْجَبُ**’dir.
Başkası dedi ki: **سقاءٌ شاجِبٌ**: kuru.
Ve okundu:
لو أنَّ سَلمى سَاوَقَتْ ركائِبي
وَشَرِبَت من ماءِ شَنَ شَاجِبِ

( Ebû Ubeyd ): **الشُّجُوبُ**: evin direklerinden direkler.
Ebû Va‘‘âs el-Hüzelî dedi ki:
وهُنَّ معاً قيامٌ كالشُّجُوبِ

Dedi ki: Asma‘î dedi ki: **المِشْجَبُ**: bağlanan çubuklardır; elbiseler onun üzerine konur.
( el-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten ): denilir:
Onu **شَجَبَهُ** **يشجُبُهُ** **شَجْباً**; onu meşgul ettiğinde; ve onu **شَجَبَهُ**; onu hüzünlendirdiğinde; ve **شَجِبَ**; hüzünlendiğinde.
Ve “Allah onu **شَجَبَهُ**” yani onu helâk etti.
İbn Şümeyl dedi ki: Adamın **شَجْبُ**’u: ihtiyacı ve kederidir.
Ve **امرأة شَجُوبٌ**: kalbi ona bağlı, keder sahibi (kadın).

**جبش** : Müfaddal dedi ki: **الجَبيشُ** ve **الجَميشُ**: tıraş edilmiş dizler.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المفضل: الجَبِيشُ والجَمِيشُ الرَّكَبُ المَحْلُوق.

##### Türkçe

المفضل: **الجَبِيشُ** ve **الجَمِيشُ**: tıraş edilmiş **الرَّكَبُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جبش، أهمله الجوهري، وقال ابن المفضل: جبش الشعر يجبشه: حلقة، ومنه الجبيش، كأمير: الركب المحلوق، كالجميش بالميم. ومحمد بن علي بن طرخان ابن عبد الله بن جباش، ككتان البيكندي، ثم البلخي: محدث، بل حافظ كما وصفه في ج ي ش، روى عنه ابنه الحافظ عبد الله بن محمد. ومما يستدرك عليه: جبشان، بالضم: قبيلة، هكذا ضبطه الحافظ.

##### Türkçe

**جبش**: el-Cevherî onu ihmal etti. İbnü’l-Mufaddal dedi ki: **جبش الشعر يجبشه**: onu halka (halka halka) tıraş etti; bundan **الجبيش** (Emîr gibi): tıraş edilmiş diz(ler), **الجميش** gibi, **الميم** ile. Ve Muhammed b. Ali b. Tarhân, İbn Abdillâh b. **جباش** (Kettân gibi), el-Beykendî, sonra el-Belhî: muhaddis; hatta **ج ي ش**’te onu vasfettiği üzere hâfız; ondan oğlu hâfız Abdullah b. Muhammed rivayet etti. Ve ona karşı istidrâk edilenlerdendir: **جبشان**, zamme ile: bir kabile; hâfız onu böyle ضبط etti.
