# جبن — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%86/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A8%D9%86/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جبن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%86.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: جبن

باب الجيم والنون والباء معهما
ج ن ب، ن ج ب، ب ن ج، ن ب ج، ج ب ن مستعملات
جنب:
الجُنُوُ جع الجَنبِ.
والجانِبُ والجَوانبُ معروفة.
ورجلٌ ليِّنُ الجانِبِ والجَنبِ، أي سهل القُربِ ويَجيء الجَنب في موضع الجانِب، قال:
النّاس جَنبٌ والأميرُ جَنبُ
كأنَّه عدله بجميع الناس.
وقوله عزَّ وجلَّ مُخبراً عن دُعاء إبراهيم إيّاه: "واجنُبني وبيتيَّ أن نعبدُ الأصنامَ"، أي نجِّني.
والجَنابانِ: النّاحِيتانِ.
والجَنبتان: ناحيتا كلِّ شيءٍ كجَنَبتي العسكر والنَّهر ونحوهِما، والجميعُ الجَنَباتُ.
والجَنيبةُ: كلُّ دابَّةٍ تُقادُ.
وجَنَّبتُه عن كذا فاجتَنَبَ أي تَجنَّبه، قال اللُّه عز وجلَّ: "واجنُبني وبَنيَّ أن نعبُدَ الأصنامَ".
وجَنَّبتُه أي دَفَعتُ عنه مكروهاً.
والجَنَبَة: مصدر الاجتِنابِ.
والجَنبَةُ: الناحيةُ من كلُّ شيءٍ، كأنه شِبهُ الخَلوَةِ من الناس.
ورجلٌ ذو جَنبةٍ أي ذو اعتزالٍ عن الناس، فُجتنِبٌ لهم.
والمُجانِبُ: الذي قاطع، وقد اجتنب قُربكَ.
والجانبُ: المُجتنبُ الضَّعيفُ المحقُورُ، قال العجّاج:
لا جانِبٌ ولا مُسقًّ بالغمر
والجُنابى: لُعبةٌ لهم يَتَجانبُ الغُلامانِ فيعتصمُ كلُّ واحدٍ من الآخر.
ورجلٌ أجنبِّي، وقد أجنبَ، والذَّكرُ والأنثى فيه سواءٌ، وقد يجمع في لغةٍ على الأجنابِ، قالت الخنساءُ:
يا عينُ جُودي بدمعٍ منكِ تَسكابا		وأبكي أخاكِ إذا جاورتِ أجنابا
والجارُ الجُنُبُ الذي جاوَرَكَ من قومٍ آخرين ذو جَنايةٍ لا قرابةَ له في الدارِ، ولا في النَّسبِ، قال اللُّه عزَّ وجلَّ: "والجارِ ذي القُربى، والجارِ الجُنُبِ".
والجَنُوبُ: ريحٌ تجيء عن يمين القِبلة، والجميع: الجَنائبُ، وقد جَنَبَتِ الرِّيح تَجنُبُ جُنوباً.
والجَنَبُ في الدّابَّةِ شِبهُ ظَلَعٍ.
والجَنيبُ: الأسيرُ مشدُود إلى جَنب الدابَّة.
وجَنابُ الدّارِ: ساحتها، وجَنابُ القوم ما قرب من مَحَلَّتهم.
وأخصب جَنابُ القوم.
والجَنبَة، مجزومٌ، اسم يقع على عامَّةِ الشَّجَر يُترك في الصَّيف.
ويقال: "لا جَنَبَ في الإسلام"، وهو أن يُجنب خلف الفرس الذي يُسابقُ عليه فرسٌ آخرُ عَرِيَ، فإذا بلغ قريباً من الغايةِ يُركبُ ذلك ليغلب الآخرين.
والجَنيبُ: الغريبُ، والجانبُ أيضاً.
والجَنيبُ: المَجنُوبُ.
والجَنيبُ: الذي يشتكي جَنبه.
والجَنيبُ: الذي يجتنِبك فلا يختلطُ بكَ.
وأجنَبنا منذ ثلاثٍ، أي دخلنا في الجنُوبِ.
وجُنِبنا منذُ أيّام: أثابتنا ريحُ الجنوبِ.
ويقال: أجنب فلانٌ، إذا أخذته ذاتُ الجَنبِ، وكأنَّها قرحةُ الجَنبِ.
وجَنَبَ فلانٌ في حيِّ فلانٍ، إذا نزل فيهم غريباً، يَجنُبُ.
وجَنَّبَ بنو فلانٍ فهم مُجَنِّبون، إذا لم يكن في إبلهم لبن، قال الجُميجُ:
لما رأت إبلي قلَّت حلوبتُها		وكلُّ عامٍ عليها عامُ تَجنيبِ
يُريد عام ذهاب اللبن، ويقول: كلُّ عامٍ يمرُّ بها هو عام تَجنيبِ.
ويقال: إنَّ عند بني فلانٍ لشراً مجَنباً وخيراً، أي كثير.
والمِنبُ: التُّرسُ، قال ساعِدةُ بنُ جُؤيَّة الهُذليُّ:
ضَرَبَ اللَّهيفُ لها السُّيوبَ بطغيةٍ		تُنبي العُقابَ كما يلطُّ المِجنَـبُ
ويقال: هذا لأجلٌ جَنابيٌّ: منسُوب لأهلِ جَنابٍ بأرضِ نجدٍ.
ويقال: لجَّ فلانٌ في جَنابٍ قبيحٍ، أي في مُجانفةٍ وجَنفٍ.
وأجنَبَ الرجل، إذا أصابته الجنابةُ.
ويقال: اتَّقِ اللَّه في جنبِ أخيك، ولا تقدح في شأنه، وأنشد:
خليليَّ كُنا واذكر اللَّه في جَنبي
أي في الوَقيعةِ فيَّ.
وضَرَبَه فجَنَبهُ، إذا أصاب جَنُبه.
ويقال: مَرّوا يسيرون جِنابتيه، أي ناحِيتيه. وقعد فُلانٌ إلى جَنبِ فُلانِ، وإلى جانبِ فلانٍ.
والجَأنَبُ، بالهمز، الرجلُ القصيرُ الجافي الخلقةِ، ورجلٌ جأنبٌ إذا كان كزاً قبيحاً.
وقال أمرؤ القيس:
ولا ذاتُ خلقِ إن تأملت جأنبُ
ورجل أجنَبُ، وهو البعيد منك في القَرابةِ.
وقال علقمة:
فلا تَحرِمَنّي نائِلاً عن جَـنـايةٍ		فاني امرؤٌ وسط القِبابِ غَريب
نجب: قال الخليلُ: النَّجبُ قُشور الشَّجر الغُلبِ.
ولا يقال لمِا لان من قِشر الأغصانِ نَجَبٌ.
ولا يقال: قِشرُ العُروقِ، ولكن نَجَبُ العروق، والقِطعةُ: نَجَبةٌ، وقد نَجَّبتُه تَنجيباً، وذهب فلانٌ يَنتَجبُ، أي يجمع النَّجَبَ، قال ذو الرُمّة:
كأنه رجليهِ ممّا كان من عشرِ		صقبنِ لم يتقشَّر عنهما النجبُ
وانتجبتُه، أي استخلصته واصطفيته اختياراً على غيره.
والمِنجابُ من السِّهام لما يُريَ وأصلحَ، إلا أنه لم يُرش، ولم يُنصل بعد.
وأنجَبَتِ المرأةُ إذا وَلدَت وَلَداً نجيباً، وقال الأعشى:
أنجَبَ أيام والـدهُ بـه		إذ نجلاهُ فنِعم ما نَجَلا
وامرأةٌ مِنجابٌ، أي ذات أولادٍ نُجَباءَ، ونساءٌ مناجيبُ.
والنَّجابةُ: مصدر النَّجيب من الرجال، وهو الكريمُ ذو الحَسَبِ إذا خَرَجَ خُرُوجَ أبيه في الكرمِ، والفعلُ: نَجُبَ.
ينجُبُ نجابةً، وكذلك النَّجابة في نجائِبِ الإبل، وهي عتاقُها التي يُسابقُ عليها.
نبج: نبجَتِ القبجةُ، إذا خرجت من جُحرها، دخيل.
والنَّتجُ: ضرب من الضُّراط.
ويقالُ لمن تكلَّم بما شاءَ نَبَحٌ.
والأنبج: حملُ شجرةٍ بالهند تربَّبُ بالعسل على خِلقِة الخَوجِ، مُجَرَّفٌ الرأس، يُجلبُ إلى العراق وفي جوفه نواة كنواةِ الخوجٍ، ومنه اشتقَّ الأنجِبات التي تُربَّبُ بالعسل من الأترجِّ والأهليلجَةِ ونحوها.
بنج:
البنجُ من الأدوية، مُعرَّبٌ.
جبن: الجَبُ: مثقَّل، الذي يؤكل، وتجبَّن اللَّبنُ: صار كالجُبُنِّ.
ورجلٌ جَبانٌ وامرأة جَبانةٌ، ورجال جُبناءُ ونساءٌ جَباناتٌ.
وأجبنتُه: حسبتُه جَباناً.
والجَبينُ: حرف الجَبهةِ ما بين الصُّدغين منفصلاً عن الناحيةِ، كلُّ ذلك جَبينٌ وادٌ، وبعضهم يقول: هما جَبينانِ.
والجبّانةُ واحدة، والجَبابين كثيرة.

### Türkçe

باب **الجيم** و**النون** و**الباء** معهما
**ج ن ب**، **ن ج ب**، **ب ن ج**، **ن ب ج**، **ج ب ن** مستعملات

**جنب**:
**الجُنُوُ**: **الجَنبِ**’in çoğulu.
**الجانِبُ** ve **الجَوانبُ** bilinir.
**الجَانِبِ** ve **الجَنبِ**i yumuşak olan adam; yani yaklaşılması kolaydır; ve **الجَنب** **الجانِب** yerinde gelir, dedi ki:
İnsanlar **جَنبٌ**dür, emir de **جَنبُ**dur
Sanki onu bütün insanlara denk kıldı.
Ve Aziz ve Celil olanın, İbrahim’in O’na duasını haber vererek sözü: “**واجنُبني وبيتيَّ أن نعبدُ الأصنامَ**”; yani beni kurtar.
**الجَنابانِ**: iki taraf.
**الجَنبتان**: her şeyin iki tarafı; ordunun ve nehrin iki tarafı ve benzerleri gibi; hepsi **الجَنَباتُ**tır.
**الجَنيبةُ**: sevk edilen her binek.
Onu şundan **جَنَّبتُ** de, o da **اجتَنَبَ**; yani ondan kaçındı; Aziz ve Celil olan Allah dedi ki: “**واجنُبني وبَنيَّ أن نعبُدَ الأصنامَ**”.
Ve onu **جَنَّبتُ**; yani ondan bir hoşlanılmayan şeyi defettim.
**الجَنَبَة**: **الاجتِنابِ**’ın masdarı.
**الجَنبَةُ**: her şeyin tarafı; sanki insanlardan bir tür tenhalık gibidir.
**جَنبةٍ** sahibi adam; yani insanlardan uzak durma sahibi; onlardan uzak durandır.
**المُجانِبُ**: ilişkiyi kesen; ve senin yakınlığından kaçınmıştır.
**الجانبُ**: kaçınılan, zayıf, hor görülen; el-Acçâc dedi ki:
Ne **جانِبٌ** ne de boğulma ile sulanmış
**الجُنابى**: onlara ait bir oyun; iki oğlan yan yana uzaklaşır da her biri ötekinden korunur.
**أجنبِّي** adam; ve **أجنبَ**; onda erkek ve dişi eşittir; ve bir dilde **الأجنابِ** üzerine cem edilir; el-Hansâ dedi ki:
Ey göz, senden dökülen bir yaş ile bolca akıt; ve kardeşini ağla, **أجنابا**ya komşu olduğunda
**الجُنُبُ** komşu: başka bir kavimden sana komşu olan, suç sahibi; evde ona yakınlık yoktur, nesepte de; Aziz ve Celil olan Allah dedi ki: “**والجارِ ذي القُربى، والجارِ الجُنُبِ**”.
**الجَنُوبُ**: kıblenin sağından gelen rüzgâr; hepsi: **الجَنائبُ**; ve rüzgâr **جَنَبَتِ**; **تَجنُبُ** **جُنوباً**.
Binek hayvanda **الجَنَبُ**: topallığa benzer bir şey.
**الجَنيبُ**: binek hayvanın yanına bağlanmış esir.
**جَنابُ الدّارِ**: avlusu; **جَنابُ القوم**: onların yerleşimlerine yakın olan şey.
Kavmin **جَنابُ**u bereketli oldu.
**الجَنبَة** (cezimli): yazın bırakılan umum ağaçlara verilen ad.
Ve denir: “**لا جَنَبَ في الإسلام**”; bu, üzerinde yarışılan atın arkasına başka bir çıplak atın koşturulmasıdır; hedefe yakın varınca ona binilir de diğerlerini geçsin diye.
**الجَنيبُ**: yabancı; **الجانبُ** da.
**الجَنيبُ**: **المَجنُوبُ**.
**الجَنيبُ**: yanından şikâyet eden.
**الجَنيبُ**: senden kaçınan, seninle karışmayan.
Üç günden beri **أجنَبنا**; yani **الجنُوبِ**a girdik.
Günlerden beri **جُنِبنا**: bize güney rüzgârı isabet etti.
Ve denir: falan **أجنب** etti; ona **ذاتُ الجَنبِ** yakaladığı zaman; sanki o, yanın yarasıdır.
Falan, falanın mahallesinde **جَنَبَ** etti; onlarda yabancı olarak indiği zaman; **يَجنُبُ**.
Falan oğulları **جَنَّبَ** etti; onlar **مُجَنِّبون**dur; develerinde süt olmadığı zaman; el-Cumeyc dedi ki:
Develerimin sağılacakları azaldığını görünce; ve her yıl onların üzerinde **تَجنيبِ** yılı
Sütün gitmesi yılını ister; ve der ki: üzerinden geçen her yıl, **تَجنيبِ** yılıdır.
Ve denir: falan oğullarının yanında çok **شراً مجَنباً** ve hayır vardır; yani çok.
**المِنبُ**: kalkan; Sa‘ide b. Cu’eyye el-Huzelî dedi ki:
Kederli olan ona, azgınlıkla selleri vurdu; kartalı haber verir, tıpkı **المِجنَـبُ**un yapışması gibi
Ve denir: bu, **جَنابيٌّ** bir ecel içindir: Necd toprağında **جَنابٍ** ehline nispetlidir.
Ve denir: falan, çirkin bir **جَنابٍ** içinde ısrar etti; yani **مُجانفةٍ** ve **جَنفٍ** içinde.
Adam **أجنَبَ** etti; **الجنابةُ** ona isabet ettiği zaman.
Ve denir: kardeşinin **جنبِ**inde Allah’tan sakın; onun hakkında ayıplama; ve şu beyit okunur:
İki dostum, biz idik; ve benim **جَنبي**mde Allah’ı anın
Yani bana karşı yapılan çekiştirmede.
Ona vurdu da onu **فجَنَبهُ**; yani onun **جَنُبه**ne isabet etti.
Ve denir: geçtiler, onun iki tarafı olan **جِنابتيه** boyunca yürüyorlardı; yani iki tarafı. Ve falan, falanın **جَنبِ**ine ve falanın **جانبِ**ine oturdu.
**الجَأنَبُ** (hemzeli): yaratılışı kaba, kısa adam; ve **جأنبٌ** adam: bodur, çirkin olduğu zaman.
İmru’ul-Kays dedi ki:
Ve yaratılış sahibi değil; dikkatle baktığında **جأنبُ**
**أجنَبُ** adam: akrabalıkta senden uzak olan.
Alkame dedi ki:
Beni bir bağıştan mahrum etme, bir **جَـنـايةٍ** yüzünden; çünkü ben kubbelerin ortasında bir yabancıyım

**نجب**: el-Halîl dedi ki: **النَّجبُ** kalın ağaçların kabuklarıdır.
Dalların kabuğundan yumuşak olana **نَجَبٌ** denmez.
Ve “damarların kabuğu” denmez; fakat **نَجَبُ العروق** denir; parça: **نَجَبةٌ**; ve onu **نَجَّبتُ** **تَنجيباً**; ve falan **يَنتَجبُ**a gitti; yani **النَّجَبَ**ı toplar; Zû’r-Rumme dedi ki:
Sanki iki ayağı, ondan olan bir ondan; iki genç deve, onlardan **النجبُ** soyulmamış
Ve onu **انتجبتُ**; yani onu ayıkladım ve seçtim; başkasına tercih ederek.
**المِنجابُ**: okların, gösterilen ve düzeltileninden; ancak henüz tüylenmemiş ve henüz temrenlenmemiştir.
Kadın **أنجَبَتِ**; yani soylu bir çocuk doğurduğu zaman; el-A‘şâ dedi ki:
Babası onunla günlerce **أنجَبَ** etti; onu doğurduğunda; ne güzel doğurdu
**مِنجابٌ** kadın: yani soylu çocuklar sahibi; ve **مناجيبُ** kadınlar.
**النَّجابةُ**: erkeklerden **النَّجيب**in masdarıdır; o, kerim, soyluluk sahibi kimsedir; keremde babasının çıkışı gibi çıktığı zaman; fiil: **نَجُبَ**.
**ينجُبُ** **نجابةً**; ve aynı şekilde **النَّجابة** develerin **نجائِبِ**inde; o, onların seçkinleridir; üzerinde yarışılanlardır.

**نبج**: **نبجَتِ** **القبجةُ**; yani deliğinden çıktığı zaman; dâhildir.
**النَّتجُ**: yellenmenin bir türü.
Dilediği gibi konuşana **نَبَحٌ** denir.
**والأنبج**: Hind’de bir ağacın meyvesi; bal ile reçel yapılır; **الخَوجِ** yaratılışı üzeredir; başı soyulmuştur; Irak’a getirilir; içinde **الخوجٍ** çekirdeği gibi bir çekirdek vardır; ondan, **الأنجِبات** türetilmiştir ki bal ile **الأترجِّ** ve **الأهليلجَةِ** ve benzerlerinden reçel yapılır.

**بنج**:
**البنجُ** ilaçlardandır; Arapçalaştırılmıştır.

**جبن**:
**الجَبُ**: ağırlaştırılmış; yenilen şey; ve süt **تجبَّن** etti: **الجُبُنِّ** gibi oldu.
**جَبانٌ** adam ve **جَبانةٌ** kadın; ve **جُبناءُ** erkekler ve **جَباناتٌ** kadınlar.
Onu **أجبنتُه**: onu **جَباناً** sandım.
**الجَبينُ**: **الجَبهةِ**nin kenarı; iki şakak arası, yan taraftan ayrılmış olarak; bunların hepsi bir **جَبينٌ**dir; ve bazıları der ki: ikisi **جَبينانِ**dır.
**الجبّانةُ** bir tanedir; **الجَبابين** çoktur.
