# جبن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AC%D8%A8%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [جبن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: جبن

الجَبانُ من الرِّجالِ: الذي يَهاب التقدُّمَ على كلّ شيء، لَيْلاً كان أَو نهاراً؛ سيبويه: والجمع جُبَناء، شَبَّهوه بفَعِيل لأَنه مثلُه في العِدَّة والزيادة، وتكرّر في الحديث ذِكر الجُبْن والجَبان، وهو ضِدُّ الشَّجاعة والشُّجاع، والأُنثى جَبان مثل حصان ورَزَانٍ وجَبانةٌ، ونِساء جَباناتٌ. وقد جَبَنَ يَجْبُن وجَبُنَ جُبْناً وجُبُناً وجَبانةً وأَجْبَنَه: وجده جَباناً أَو حَسِبَه إيّاه. قال عمرو ابن معديكرب، وكان قد زار رئيس بني سليم فأَعطاه عشرين أَلف دِرهم وسَيْفاً وفَرَساً وغُلاماً خبَّازاً وثِياباً وطِيباً: لله دَرُّكم يا بني سليم قاتَلْتُها فما أَجْبَنْتُها، وسأَلتُها فما أَبخَلْتها، وهاجَيْتُها فما أَفحَمْتُها. وحكى سيبويه: وهو يُجَبَّن أَي يرمى بذلك ويقال له. وجَبَّنَه تَجْبِيناً: نسبَه إلى الجُبْن. وفي الحديث: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، احْتَضَنَ أَحَدَ ابْنَي ابنتِه وهو يقول: والله إنكم لَتُجَبِّنُون وتُبَخِّلون وتُجَهِّلون، وإنكم لَمِنْ رَيْحان الله. يقال: جَبَّنْتُ الرجل وبَخَّلْته وجهَّلْته إذا نسبْتَه إلى الجُبْنِ والبُخْلِ والجَهْل، وأَجْبَنْته وأَبْخَلْته وأَجْهَلْته إذا وجَدْته بَخِيلاً
جَباناً جاهلاً، يريد أَن الولد لما صار سبَباً
لجُبْن الأَب عن الجِهاد وإنفاق المال والافْتتان به، كان كأَنه نسبَه إلى هذه الخِلال ورماه بها. وكانت العرب تقول: الولد مَجْهَلَة مَجْبَنة مَبْخَلة. الجوهري: يقال الولد مَجْبَنة مَبْخَلة لأَنه يُحب البقاءُ والمالُ لأَجله. وتَجَبَّنَ الرجلُ: غلُظ. ابن الأَعرابي: المفضل قال العرب تقول فلانٌ جبانُ الكَلْبِ إذا كان نِهايةً في السَّخاءِ؛ وأَنشد: وأَجْبَنُ من صافرٍ كَلْبُهم،
وإن قَذَفَتْه حصاةٌ أَضافا.
قَذَفَتْه: أَصابتْه. أَضافَ أَي أَشْفَق وَفَرَّ. الليث: اجْتَبَنْتُه حَسِبْتُه جَباناً. والجَبِينُ: فوق الصدْغ، وهُما جَبِينان عن يمين الجبهة وشِمالها. ابن سيده: والجَبِينان حَرْفان مُكْتَنِفا الجَبْهة من جانِبَيْها فيما بين الحاجِبَيْن مُصْعِداً إلى قُصاصِ الشعر، وقيل: هما ما بين القُصاصِ إلى الحِجاجَيْن، وقيل: حروف الجبهة ما بين الصُّدغين مُتَّصِلاً عدا الناصِية، كلُّ ذلك جَبِينٌ واحدٌ، قال: وبعض يقول هُما جَبينان، قال الأَزهري: وعلى هذا كلامُ العرب. والجَبْهَتان: الجَبِينان. قال اللحياني: والجَبِينُ مذكَّر لا غير، والجمع أَجْبُنٌ وأَجْبِنةٌ وجُبُن. والجُبْنِ والجُبُن والجُبُنُّ مثقّل: الذي يؤكَل، والواحدة من كل ذلك بالهاء
(* قوله «والواحدة من كل ذلك بالهاء» هذه عبارة ابن سيده. وقوله «جبنة» هذه عبارة الأزهري). جُبُنَّة. وتَجَبَّن اللَّبَنُ: صار كالجُبْن. قال الأَزهري: وهكذا قال أَبو عبيد في قوله كُلِ الجُبُنَّ عُرْضاً، بتشديد النون. غيره: اجْتَبَنَ فلانٌ اللَّبَنَ إذا اتَّخَذَه جُبْناً. الجوهري: الجُبْن هذا الذي يُؤكَل، والجُبْنة أَخص منه، والجُبْنُ أَيضاً: صِفة الجَبان. والجُبُن، بضم الجيم والباء: لغة فيهما. وبعضهم يقول: جُبُنٌّ وجُبُنَّة، بالضم والتشديد. وقد جَبَن الرجل، فهو جَبان، وجَبُنَ أَيضاً، بالضم، فهو جَبين. والجَبَّان والجَبَّانة، بالتشديد: الصحراء، وتسمى بهما المقابر لأَنها تكون في الصحراء تسمية للشيء بموضعه. وقال أَبو حنيفة: الجَبابِينُ كِرامُ المَنابِت، وهي مستوية في ارتفاع، الواحدة جَبَّانة. والجَبَّان: ما استوى من الأَرض في ارتفاع، ويكون كَريمَ المَنْبت. وقال ابن شميل: الجَبَّانة ما استوى من الأَرض ومَلُسَ ولا شجر فيه، وفيه آكامٌ وجِلاهٌ وقد تكون مستوية لا آكامَ فيها ولا جِلاةَ، ولا تكون الجَبَّانة في الرَّمْل ولا في الجَبَل، وقد تكون في القِفاف والشَّقائق. وكلُّ صحراءَ جَبَّانة.

### Türkçe

**الجَبانُ** erkeklerden: her şey üzerine ilerlemekten korkan kimsedir; gece olsun yahut gündüz olsun. Sîbeveyh: çoğulu **جُبَناء**dır; onu **فَعِيل**e benzettiler; çünkü o, sayıda ve ziyadede onun gibidir. Hadiste **الجُبْن** ve **الجَبان** zikrinin tekrarı vârid olmuştur; o, **الشَّجاعة** ve **الشُّجاع**ın zıddıdır. Dişisi, **حصان** ve **رَزَانٍ** gibi **جَبان**dır; ve **جَبانةٌ**; ve kadınlar: **جَباناتٌ**. Ve (fiil olarak) **جَبَنَ يَجْبُن** ve **جَبُنَ**; **جُبْناً** ve **جُبُناً** ve **جَبانةً** (oldu). Ve **أَجْبَنَه**: onu **جَباناً** buldu yahut onu o (sıfat) sandı. Amr b. Ma‘dîkerib dedi —ve o, Benî Süleym’in reisini ziyaret etmişti; ona yirmi bin dirhem, bir kılıç, bir at, ekmekçi bir köle, elbiseler ve koku vermişti—: “Allah sizin hayrınızı versin ey Benî Süleym; onunla savaştım da onu **أَجْبَنْتُها** etmedim; ondan istedim de onu **أَبخَلْتها** etmedim; onunla hicivleştim de onu **أَفحَمْتُها** etmedim.” Sîbeveyh nakletti: “Ve o **يُجَبَّن** (olunur)” yani bununla itham edilir ve ona söylenir. Ve **جَبَّنَه تَجْبِيناً**: onu **الجُبْن**e nisbet etti. Hadiste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, kızının iki oğlundan birini kucakladı; o şöyle diyordu: “Vallahi siz mutlaka **لَتُجَبِّنُون** ve **تُبَخِّلون** ve **تُجَهِّلون**; ve siz mutlaka Allah’ın reyhanındansınız.” Denir: **جَبَّنْتُ** adamı ve **بَخَّلْتُه** ve **جهَّلْتُه**: onu **الجُبْنِ**e ve **البُخْلِ**e ve **الجَهْل**e nisbet ettiğim zaman; ve **أَجْبَنْته** ve **أَبْخَلْته** ve **أَجْهَلْته**: onu cimri, korkak, cahil bulduğum zaman. (Hadiste) murad: çocuk, babanın cihaddan korkaklığına, malı infak etmeye (yanaşmamasına) ve onunla fitnelenmesine sebep olunca, sanki onu bu huylar(a) nisbet etmiş ve onunla onu itham etmiş gibidir. Araplar derdi: çocuk **مَجْهَلَة** (dir), **مَجْبَنة** (dir), **مَبْخَلة** (dir). Cevherî: “Çocuk **مَجْبَنة مَبْخَلة** denir; çünkü onun için bekâ ve mal sevilir.” Ve **تَجَبَّنَ** adam: kalınlaştı. İbnü’l-A‘râbî: el-Mufaddal dedi: Araplar “Falan **جبانُ الكَلْبِ**tir” der; nihayette cömert olduğu zaman. Ve (şu beyti) inşâd etti:
وأَجْبَنُ من صافرٍ كَلْبُهم،
وإن قَذَفَتْه حصاةٌ أَضافا.
**قَذَفَتْه**: ona isabet etti. **أَضافَ** yani acıdı ve kaçtı. Leys: **اجْتَبَنْتُه**: onu **جَباناً** sandım. Ve **الجَبِينُ**: şakak üstüdür; onlar, alnın sağında ve solunda iki **جَبِينان**dır. İbn Sîde: ve **الجَبِينان**, iki yanından, iki kaş arasından saçın perçemine doğru yükselerek, alnı iki yandan kuşatan iki kenardır; ve denildi ki: ikisi, perçemden iki **حِجاجَيْن**e kadar olan şeydir; ve denildi ki: şakakların arasındaki, perçem hariç, bitişik olarak alnın kenarlarıdır; bütün bunlar tek bir **جَبِينٌ**dür. Dedi ki: bazısı “ikisi iki **جَبينان**dır” der. Ezherî dedi: Arapların sözü bunun üzerinedir. Ve **الجَبْهَتان**: iki **الجَبِينان**dır. Lihyânî dedi: **الجَبِينُ** yalnızca müzekkerdir; çoğulu **أَجْبُنٌ** ve **أَجْبِنةٌ** ve **جُبُن**dur. Ve **الجُبْنِ** ve **الجُبُن** ve ağırlaştırılmış **الجُبُنُّ**: yenilen şeydir; bunların her birinin bir tanesi, هاء iledir.
(* “**والواحدة من كل ذلك بالهاء**” sözü İbn Sîde’nin ibaresidir. “**جبنة**” sözü Ezherî’nin ibaresidir). **جُبُنَّة**. Ve **تَجَبَّن** süt: **الجُبْن** gibi oldu. Ezherî dedi: Ebû Ubeyd de “**كُلِ الجُبُنَّ عُرْضاً**” sözünde böyle dedi; نون’u şeddeli olarak. Başkası: Falan **اجْتَبَنَ** sütü: onu **جُبْناً** edindiği zaman. Cevherî: yenilen şu şey **الجُبْن**dür; **الجُبْنة** ondan daha özeldir. Ve **الجُبْنُ** ayrıca: **الجَبان**ın sıfatıdır. Ve **الجُبُن** —جيم ve باء’nın zammıyla— ikisinde de bir lehçedir. Bazıları der: **جُبُنٌّ** ve **جُبُنَّة**; zamme ve şedde ile. Ve adam **جَبَن** etti; o hâlde o **جَبان**dır. Ve **جَبُنَ** da (vardır); zamme ile; o hâlde o **جَبين**dir. Ve şeddeli olarak **الجَبَّان** ve **الجَبَّانة**: çöldür; kabristanlar da ikisiyle adlandırılır; çünkü onlar çölde olur; şeyin, bulunduğu yerle adlandırılması olarak. Ebû Hanîfe dedi: **الجَبابِينُ** bitkisi kerîm olan yerlerdir; ve onlar, yükseklikte düz (yerler)dir; bir tanesi **جَبَّانة**dır. Ve **الجَبَّان**: yerden, yükseklikte düz olan şeydir; ve bitkisi kerîm olur. İbn Şümeyl dedi: **الجَبَّانة** yerden düzleşen ve pürüzsüzleşen şeydir; onda ağaç yoktur; onda tümsekler (**آكامٌ**) ve açıklıklar (**جِلاهٌ**) vardır; ve tümsekleri de açıklıkları da olmayan düz (yer) olabilir. Ve **الجَبَّانة** kumda olmaz, dağda da olmaz; ve kayalık düzlüklerde (**القِفاف**) ve yarıklarda (**الشَّقائق**) olabilir. Ve her çöl bir **جَبَّانة**dır.
